pli: Bāttiṁsāya ceva mahāpurisalakkhaṇehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo honti, sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī yāva abhivijinitvā ajjhāvasati ayaṁ assādo.


nikaya: pe

layer: root

pli: Sace agārasmā anagāriyaṁ pabbajati sabbena oghena nissaraṇaṁ ayaṁ assādo ca nissaraṇañca.


pli: Tattha katamo ādīnavo ca nissaraṇañca?


pli: Purimikāya aḍḍhagāthāya jātimaraṇasambhavo ādīnavo.


pli: Anādātuṁ nibbattati jātimaraṇasaṅkhayāti nissaraṇaṁ.


pli: Kicchaṁ vatāyaṁ loko āpanno yamidaṁ jāyate ca mīyate ca.


pli: Yāva kudassunāmassa dukkhassa anto bhavissati parato vāti ettha yā uparikkhā, ayaṁ ādīnavo.


pli: Yo gedhaṁ ñatvā abhinikkhamati yāva purāṇakāya rājadhāniyā, idaṁ nissaraṇaṁ.


pli: Tattha katamo assādo ca ādīnavo ca nissaraṇañca?


pli: Yaṁ “kāmā hi citrā vividhā manoramā”ti ayaṁ assādo.


pli: Yaṁ “virūparūpehi mathenti cittan”ti ayaṁ ādīnavo.


pli: Yaṁ ahaṁ agārasmā pabbajitomhi rāja apaṇṇakaṁ sāmaññameva seyyoti idaṁ nissaraṇaṁ.


pli: Balavaṁ bālopamasuttaṁ yaṁ āsāya vā vedanīyaṁ kammaṁ gāhati, tathā cepi yaṁ yaṁ pāpakammaṁ anubhoti, tattha dukkhavedanīyena kammena abhāvitakāyena ca yāva parittacetaso ca ādīnavaṁ dasseti sukhavedanīyena kammena assādeti.


pli: Bhāvitacitto bhāvitakāyo bhāvitapañño mahānāmo aparittacetaso, idaṁ nissaraṇaṁ.


pli: Cattāri agatigamanāni, idaṁ lokikaṁ suttaṁ.


pli: “Ariyaṁ vo, bhikkhave, sammāsamādhiṁ desessāmī”ti idaṁ lokuttaraṁ suttaṁ.


pli: Tattha katamaṁ lokikaṁ lokuttarañca suttaṁ?


pli: Sato bhikkhu paribbaje”ti lokuttaraṁ.


pli: Kabaḷīkāre āhāre atthi chandoti lokikaṁ.


pli: Natthi chandoti lokuttaraṁ suttaṁ.


pli: “Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma nirayā.


pli: Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma saggā”.


pli: Tattha katamaṁ kammañca vipāko ca?


pli: Ayasāva malaṁ samuṭṭhitaṁ, yāva sāni kammānīti idaṁ kammaṁ.


pli: Catūsu sammāpaṭipajjamāno mātari pitari tathāgate tathāgatasāvake yā sammāpaṭipatti, idaṁ kammaṁ.


pli: Yaṁ devesu upapajjati, ayaṁ vipāko.


pli: Evaṁ imāya gāthāya niddiṭṭho attho.


pli: Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaññū hoti.


pli: Yā ca atirekapūjāya pūjetā hotīti.


pli: Imāni ekādasa padāni yathābhāsitāni niddiṭṭho attho.


pli: Tattha katamaṁ niddiṭṭhañca aniddiṭṭhañca?


pli: Pasannanetto yāva ādiccova virocasīti niddiṭṭho.


pli: Pasannanetto yo bhagavā kathañca pana pasannanettatā, kathaṁ sumukhatā, kathaṁ brahakāyatā, kathaṁ ujukatā, kathaṁ patāpavatā, kathaṁ virocatāti aniddiṭṭho.


pli: Pheṇapiṇḍopamaṁ veyyākaraṇaṁ yathā pheṇapiṇḍo evaṁ rūpaṁ yathā pubbuḷo evaṁ vedanā māyā viññāṇaṁ pañcakkhandhā pañcahi upamāhi niddiṭṭhā.


pli: Kena kāraṇena pheṇapiṇḍopamaṁ rūpaṁ sabbañca cakkhuviññeyyaṁ yaṁ vā catūhi āyatanehi?


pli: Katarā ca sā vedanā sukhā dukkhā adukkhamasukhā?


pli: Tīṇimāni indriyāni anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ, idaṁ ñāṇaṁ.


pli: Catūhi aṅgehi samannāgatā kāyassa bhedā devesu uppajjanti.


pli: Udāne kāpiyaṁ suttaṁ apaṇṇakapasādanīyaṁ—


pli: Yo sabbadhamme anattākārena upaṭṭhapeti idaṁ neyyaṁ.


pli: Cattāri ariyasaccāni, tattha tīṇi neyyāni maggasaccaṁ sīlakkhandho ca paññākkhandho ca, idaṁ ñāṇañca neyyañca.


pli: Catūhi aṅgehi samannāgato ariyasāvako attanāva attānaṁ byākareyya “khīṇanirayomhi yāva sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.


pli: anabhijjhā abyāpādo sammāsati sammāsamādhi.


pli: Tattha katamaṁ dassanañca bhāvanā ca?


pli: Sotāpattiphalaṁ sacchikātukāmena katame dhammā manasikātabbā, bhagavā āha pañcupādānakkhandhā.


pli: Tattha katame navipākadhammadhammā?


pli: Tattha katamo nevavipāko navipākadhammadhammo?


pli: Iti yā ca sammāpaṭipatti yo ca nirodho, ubhayametaṁ nevavipāko navipākadhammo.


pli: Brahmacariyaṁ vo, bhikkhave, desessāmi, brahmacariyaphalāni ca brahmacariyañca ariyo aṭṭhaṅgiko maggo brahmacariyaphalāni sotāpattiphalaṁ yāva arahattaṁ.


pli: Tīṇimāni, bhikkhave, vimokkhamukhāni.


pli: Hetunā mārisā kosiyā subhāsitena saṅgāmavijayo sopi nāma, bhikkhave, sakko devānamindo sakaṁ phalaṁ paribhuñjamānoti vitthārena kātabbaṁ.


pli: Tattha katamaṁ sakavacanañca paravacanañca?


pli: Ye ca kho te ubho ante anupagamma vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāya.


pli: “Ye keci bhūtā bhavissanti ye vāpi,


pli: Dhamme ṭhito brahmacariyaṁ careyya”.


pli: Tayome, bhikkhave, satthāro, tathāgato arahaṁ sekkho paṭipado.


pli: Sattime, bhikkhave, bojjhaṅgā, idaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ.


pli: Tattha katamaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca?


pli: Duddasamantaṁ saccaṁ duddaso paṭivedho bālehi, jānato passato natthi nandīti vadāmi.


pli: Duddasamantaṁ saccaṁ duddaso paṭivedho bālehīti dhammādhiṭṭhānaṁ.


pli: Jānato passato natthi nandīti sattādhiṭṭhānaṁ.


pli: Dārukkhandhopamaṁ gaṅgāya tīriyā orimañca tīraṁ pārimañca tīraṁ thale vā na ca ussīdanaṁ, majjhe ca na saṁsīdanaṁ manussaggāho ca amanussaggāho ca antopūtibhāvo ca, idaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ.


pli: Evaṁ pana bhikkhu nibbānaninno bhavissati nibbānaparāyaṇoti sattādhiṭṭhānaṁ.


pli: buddho sattānaṁ, virāgo dhammānaṁ, saṅgho gaṇānaṁ.


pli: Tīṇimāni, bhikkhave, akaraṇīyāni sayaṁ abhiññāya desitāni.


pli: Tattha katamaṁ anuññātañca paṭikkhittañca?


pli: Dvīhi paṭhamapadehi catutthena ca padena anujānāti.


pli: Kāyaduccaritaṁ hitvāti tatiyena padena paṭikkhittanti.


pli: Duddasaṁ anataṁ ceva parāparaṁ ca.


pli: Peṭakopadese sāsanappaṭṭhānaṁ nāma dutiyabhūmi samattā.


pli: Lobhādhiṭṭhānaṁ dosādhiṭṭhānaṁ mohādhiṭṭhānaṁ alobhādhiṭṭhānaṁ adosādhiṭṭhānaṁ amohādhiṭṭhānaṁ kāyakammādhiṭṭhānaṁ vācākammādhiṭṭhānaṁ manokammādhiṭṭhānaṁ saddhindriyādhiṭṭhānaṁ vīriyindriyādhiṭṭhānaṁ satindriyādhiṭṭhānaṁ samādhindriyādhiṭṭhānaṁ paññindriyādhiṭṭhānaṁ.


pli: Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatīti kāmataṇhā.


pli: Esa gāḷhaṁ karoti bandhananti rāgaṁ, iti yo yo dhammo mūlanikkhitto, so yevettha dhammo uggāvahitabbo.


pli: Na bhagavā ekaṁ dhammaṁ ārabbha aññaṁ dhammaṁ deseti.


pli: Yassa vitakketi kāmavitakko tameva vitakkaṁ kāmavitakkena niddisīyati.


pli: Tibbarāgassāti tasseva vitakkassa vatthuṁ niddisati.


pli: Subhānupassino bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatīti tameva rāgaṁ kāmataṇhāti niddisati.


pli: Esa gāḷhaṁ karoti bandhananti tameva taṇhāsaṁyojanaṁ niddisati.


pli: Tattha bhagavā ekaṁ dhammaṁ tividhaṁ niddisati, nissandato hetuto phalato.


pli: “Dadaṁ piyo hoti bhajanti naṁ bahū,


pli: Kittiñca pappoti yaso ca vaḍḍhati;


pli: Dadanti yaṁ yaṁ dānaṁ, idaṁ dānamayikaṁ puññakriyaṁ.


pli: Bhajanti naṁ bahū, kittinti yo ca kalyāṇo kittisaddo loke abbhuggacchati, yaṁ bahukassa janassa piyo bhavati manāpo ca.


pli: Yañca avippaṭisārī kālaṁ karoti ayaṁ nissando.


pli: Yaṁ kāyassa bhedā devesu upapajjatīti idaṁ phalaṁ.


pli: Yo pāṇamatipātetīti duṭṭho pāṇamatipāteti.


pli: Musāvādañca bhāsatīti dosopaghātāya musāvādañca bhāsati.


pli: Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjatīti doso nidānaṁ.


pli: Yo ca surāmerayapānaṁ anuyuñjati yathāparadāravihārī amittā janayanti.


pli: Pañca verāni appahāyāti pañcannaṁ bhikkhāpadānaṁ samatikkamanaṁ sabbesaṁ dosajānaṁ sā paṇṇatti, teneva dosajanitena kammena dussīlo iti vuccati sopi dhammo hetunā niddisitabbo, nissandena phalena ca.


pli: dubbhāsitabhāsī ca hoti, duccintitacintī ca dukkaṭakammakārī ca.


pli: Tattha yaṁ kāyena ca vācāya ca parakkamati, idamassa dukkaṭakammakārī.


pli: Tāyaṁ yathā ca musāvādaṁ bhāsati yathā pubbaniddiṭṭhaṁ, idamassa dubbhāsitā.


pli: Yañca saṅkappeti manoduccaritaṁ byāpādaṁ, idamassa duccintitacintitā.


pli: Yaṁ so imehi tīhi bālalakkhaṇehi samannāgato tīṇi tajjāni dukkhāni domanassāni anubhavati, so ca hoti sabhaggato vā parisaggato vā tajjaṁ kathaṁ kathanti.


pli: Yadā bhavati so ca pāṇātipātādidasaakusalakammapatho, so tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedetīti.


pli: Puna caparaṁ yadā passati coraṁ rājāparādhikaṁ raññā gahitaṁ jīvitā voropetaṁ, tassevaṁ bhavati sace mamampi rājā jāneyya mamampi rājā gāhāpetvā jīvitā voropeyyāti, so tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Puna caparaṁ bālo yadā bhavati āsanā samārūḷho yāva yā me gati bhavissati ito pecca paraṁ maraṇāti so tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti iti bālalakkhaṇaṁ hetu.


pli: Kāyassa bhedā nirayesu upapajjati, idaṁ phalaṁ.


pli: Yo yaṁ anamataggasaṁsāraṁ samāpanno jāyate ca mīyate ca, ayaṁ avijjāhetukā.


pli: Yānipi ca saṅkhārānaṁ payojanāni, tānipi avijjāpaccayāni, yaṁ adassanaṁ buddhavacanassa, ayaṁ avijjāsutteyeva niddiṭṭhaṁ.


pli: Yo ca saṅkhāre attato harati pañcakkhandhe pañca diṭṭhiyo upagacchati.


pli: “Etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā”ti idaṁ suttaṁ avijjāya nikkhittaṁ, avijjāya nikkhipitaṁ.


pli: Evaṁ satthā sutte nayena dhammena niddisati.


pli: Asādhāraṇena taṁyeva tattha niddisitabbaṁ.


pli: Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā “idaṁ dukkhan”ti nappajānanti cattāri saccāni vitthārena, yaṁ tattha appajānanā, idaṁ dukkhaṁ, ayaṁ hetu.


pli: Appajānanto vividhe saṅkhāre abhisaṅkharoti, ayaṁ nissando.


pli: Yañca diṭṭhigatāni parāmasati “idameva saccaṁ moghamaññan”ti ayaṁ nissando.


pli: Yaṁ punabbhavaṁ nibbatteti, idaṁ phalaṁ.


pli: Ayampi dhammo saniddiṭṭho hetuto ca phalato ca nissandato ca.


pli: Ettha pana keci dhammā sādhāraṇā bhavanti.


pli: Hetu khalu āditoyeva sutte nikkhipissanti.


pli: Yathā kiṁ bhave cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni.


pli: Tattha yañca chandāgatiṁ gacchati yañca bhayāgatiṁ gacchati, ayaṁ lobho akusalamūlaṁ.


pli: Evaṁ imāni tīṇi akusalamūlāni āditoyeva upaparikkhitabbāni.


pli: Yattha ekaṁ niddisitabbaṁ, tattha ekaṁ niddisīyati.


pli: Tathā dve yathā tīṇi, na hi ādīhi anikkhitte hetu vā nissando vā phalaṁ vā niddisitabbaṁ.


pli: Kattha chandā ca ayaṁ lobho yathā niddiṭṭhaṁ pubbe.


pli: Tattha yā asubhāya upaparikkhā, ayaṁ kāmesu ādīnavadassanena pariccāgo.


pli: Indriyesu susaṁvuto tasseva alobhassa pāripūriyaṁ mama āyatanasocitaṁ anupādāya.


pli: Bhojanamhi ca mattaññunti rasataṇhāpahānaṁ.


pli: Iti ayaṁ alobho asubhānupassitāya vatthuto dhārayati, so alobho hetu.


pli: Indriyesu guttadvāratāya gocarato dhārayati, bhojanemattaññutāya parato dhārayati, ayaṁ nissando.


pli: Taṁ ve nappasahati māro, vāto selaṁ va pabbatanti, idaṁ phalaṁ.


pli: Iti yoyeva dhammo ādimhi nikkhitto, soyeva majjhe ceva avasāne ca.


pli: Nāhaṁ, bhikkhave, aññaṁ ekadhammampi samanupassāmi asamuppannassa kāmacchandassa anuppādāya uppannassa vā pahānāya, yathayidaṁ asubhanimittaṁ.


pli: Tattha asubhanimittaṁ manasikarontassa anuppanno ceva kāmacchando na uppajjati, uppanno ca kāmacchando pahīyati.


pli: Yaṁ puna anuppanno kāmarāgo pariyādiyati rūparāgaṁ arūparāgaṁ, iti phalaṁ.


pli: Iti ayampi ca dhammo niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca.


pli: Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto mettāyatīti ayaṁ adoso.


pli: Nigghātena assādo, kusalo tena hotīti tena kusalena dhammena saṁyutto dhammapaññattiṁ gacchati.


pli: Kusaloti yathā paññāya pañño paṇḍiccena paṇḍito.


pli: Pahūtamariyo pakaroti puññanti tassāyeva vipāko ayaṁ lokiyassa, na hi lokuttarassa.


pli: Yāva abyāpajjo bhūmiyaṁ bahupuññaṁ pasavati, idaṁ phalaṁ.


pli: Iti adoso niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca.


pli: Ekādasānisaṁsā mettāya cetovimuttiyā.


pli: Tattha yā mettācetovimutti, ayaṁ ariyadhammesu rāgavirāgā cetovimutti, lokikāya bhūmikā hetu, yaṁ sukhaṁ āyatiṁ manāpo hoti manussānaṁ, ime ekādasa dhammā nissando.


pli: Yañca akatāvī brahmakāye upapajjati.


pli: Nibbedhagāminīti nibbānagāminiyaṁ yathābhūtaṁ paṭivijjhati.


pli: Sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayanti amoho.


pli: Yo jātimaraṇasaṅkhayo, idaṁ phalaṁ.


pli: Iti amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca.


pli: Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ.


pli: Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati, vīriyaṁ ārabhati, cittaṁ paggaṇhāti padahati.


pli: Evaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ kātabbaṁ.


pli: Idha, bhikkhave, bhikkhu “idaṁ dukkhaṁ ariyasaccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, yā ca maggo, idaṁ aññindriyaṁ.


pli: Āsavakkhayā anāsavo hoti, idaṁ vuccati aññātāvindriyaṁ.


pli: Yaṁ chandaṁ janeti vāyamati, yā pajānāti, ayaṁ nissando.


pli: Yena sabbaso āsavānaṁ khayā hetu, yaṁ khaye ñāṇamuppajjati, anuppāde ñāṇañca, ayaṁ nissando.


pli: Tattha khīṇā me jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyanti, idaṁ khaye ñāṇaṁ.


pli: Nāparaṁ itthattāyāti pajānāmīti idaṁ anuppāde ñāṇaṁ.


pli: Iti imāni indriyāni amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca.


pli: Tattha katamāni kusalamūlāni sādhāraṇāni?


pli: Kusalañca vo, bhikkhave, desessāmi kusalamūlañceva.


pli: Aṭṭha sammattāni sammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi.


pli: Tattha yāni kusalamūlāni, ayaṁ hetu.


pli: Yañca alobho tīṇi kammāni samuṭṭhāpeti saṅkappaṁ vāyāmaṁ samādhiñca, ayaṁ alobhassa nissando.


pli: Yaṁ tayo dhamme paṭṭhapeti sammāvācaṁ sammākammantaṁ sammāājīvañca, ayaṁ nissando.


pli: Tattha yo amoho hetu, yaṁ dve dhamme upaṭṭhapeti aviparītadassanampi ca anabhilāpanaṁ, ayaṁ nissando.


pli: Imassa brahmacariyassa yaṁ phalaṁ, tā dve vimuttiyo rāgavirāgā cetovimutti avijjā virāgā ca paññāvimutti, idaṁ phalaṁ.


pli: Iti imāni tīṇi kusalamūlāni niddiṭṭhāni hetuto ca nissandato ca phalato ca.


pli: Evaṁ sādhāraṇāni kusalāni paṭivijjhitabbāni.


pli: Abhindi kavacamivattasambhavan”ti.


pli: Tulamatulañca sambhavanti tulasaṅkhataṁ atulasaṅkhataṁ.


pli: Tattha ye saṅkhatā tulaṁ, te dve dhammā assādo ca ādīnavo ca tulitā bhavanti.


pli: Ettako ādīnavo imassa, idaṁ nissaraṇanti iti nibbānaṁ pajānāti.


pli: Dvīhi kāraṇehi atulaṁ na ca sakkā tulayituṁ.


pli: Ettakaṁ etaṁ netaṁ paramatthīti tena atulaṁ.


pli: Atha pāpuṇā ratanaṁ karitvā acchariyabhāvena atulaṁ.


pli: Tattha kusalassa ca abhisambhavā jānanā passanā, ayaṁ amoho.


pli: Yaṁ tattha ñātā osiraṇā bhavasaṅkhārānaṁ, ayaṁ alobho.


pli: Yaṁ ajjhattarato samāhitoti vikkhepapaṭisaṁharaṇā, ayaṁ adoso.


pli: Yo bhavasaṅkhārānaṁ samosaraṇaṁ lobho sammāsamādhīnaṁ assādo, ayaṁ hetu.


pli: Yaṁ ajjhattarato avijjaṇḍakosaṁ sambhedo, ayaṁ nissando.


pli: Sā pavatti imāni tīṇi niddiṭṭhāni kusalamūlāni hetuto ca nissandato ca phalato ca.


pli: Ettāvatā esā pavatti ca nivatti ca akusalamūlehi pavattati, kusalamūlehi nivattatīti imehi ca tīhi sabbaṁ akusalamūlaṁ samosaraṇaṁ gacchati.


pli: So dhamme vā vacanato niddiṭṭho taṇhāti vā kodhoti vā asampajaññanti vā anusayoti vā makkhoti vā paḷāsoti vā assatīti vā issāti vā macchariyanti vā aññāṇanti vā, tehi ye ca vatthūhi niddisitabbaṁ.


pli: Yassimāni dve vacanāni dhammapadāni niddiṭṭhāni na so atthi kilesā, yo imesu navasu padesu samodhānaṁ samosaraṇaṁ gacchati.


pli: Ayaṁ kileso, na ca lobho, na ca doso, na ca moho.


pli: Yathā akusalamūlāni, evaṁ kusalāni paṭikkhepena niddisitabbāni.


pli: Tattha katamaṁ kāyakammādhiṭṭhānaṁ?


pli: Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, idaṁ kāyakammādhiṭṭhānaṁ.


pli: Tattha katamaṁ vācākammādhiṭṭhānaṁ?


pli: Dhammaṁ bhaṇe nādhammaṁ taṁ dutiyaṁ;


pli: Saccaṁ bhaṇe nālikaṁ taṁ catutthaṁ”.


pli: Cattārimāni ca vacīsucaritāni idaṁ vācākammādhiṭṭhānaṁ.


pli: Tattha katamaṁ manokammādhiṭṭhānaṁ?


pli: Tīṇimāni manosucaritāni, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi, idaṁ manokammādhiṭṭhānaṁ.


pli: Tattha katamāni sādhāraṇāni suttāni?


pli: Tisso imā, bhikkhave, pārisuddhiyo—


pli: Tattha katamā kāyakammapārisuddhi?


pli: Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī.


pli: Tattha katamā vacīkammapārisuddhi?


pli: Tattha katamā manokammapārisuddhi?


pli: Iti sādhāraṇāni ca suttāni asādhāraṇāni ca suttāni paṭivijjhitabbāni.


pli: Paṭivijjhitvā vācāya kāyena ca suttassa attho niddisitabbo.


pli: Tattha katamaṁ saddhindriyādhiṭṭhānaṁ?


pli: Cattārome, bhikkhave, sammappadhānā, idaṁ vīriyādhiṭṭhānaṁ.


pli: Tattha katamaṁ satindriyādhiṭṭhānaṁ?


pli: Cattāro satipaṭṭhānā vitthārena kātabbā, idaṁ satindriyādhiṭṭhānaṁ.


pli: Tattha katamaṁ samādhindriyādhiṭṭhānaṁ?


pli: savitakko savicāro, avitakko vicāramatto, avitakko avicāro.


pli: Tattha katamaṁ paññindriyādhiṭṭhānaṁ?


pli: Paññā hi seṭṭhā lokasminti vitthārena.


pli: sutamayī, cintāmayī, bhāvanāmayī, idaṁ paññindriyādhiṭṭhānaṁ suttaṁ, imāni indriyādhiṭṭhānāni asādhāraṇāni suttāni.


pli: Tattha katamāni sādhāraṇāni indriyādhiṭṭhānāni suttāni?


pli: Saddhindriyādiindriyaṁ daṭṭhabbaṁ.


pli: Tīsu aveccappasāde vitthārena suttaṁ kātabbaṁ.


pli: Imāni sādhāraṇāni indriyādhiṭṭhānāni suttāni.


pli: Yaṁ yassa sambandhaṁ kusalassa vā akusalassa vā tena tena adhiṭṭhānena taṁ suttaṁ niddisitabbaṁ, natthañño dhammo niddisitabbo.


pli: Tattha sādhāraṇaṁ kusalaṁ nāpi kusalaṁ akusalaṁ yathā sādhāraṇāni ca kusalamūlāni sādhāraṇāni ca akusalamūlāni uppannaṁ kāmavitakkaṁ pajahati …pe…


pli: cattāro sammappadhānā kusalaṁ akusalañca.


pli: Iti therassa mahākaccāyanassa jambuvanavāsino peṭakopadese tatiyabhūmi suttādhiṭṭhānaṁ nāma.


pli: Tattha kusalehi dhammehi akusalehi dhammehi pubbāparaso sādhukaṁ upaparikkhiyati.


pli: Kiṁ nu kho idaṁ suttaṁ ārabhi …pe… tehi suttehi saha adhisannaṭṭhehi yujjati udāhu na yujjatīti?


pli: Yathā bhagavā kilese ādimhi tattha deseti.


pli: Tesaṁ kilesānaṁ pahānaṁ udāhu no desitanti upaparikkhitabbaṁ.


pli: Yadi na desitaṁ bhagavati tesaṁ kilesānaṁ pahānaṁ kusalā dhammā pariyesitabbā;


pli: yattha te akusalā pahānaṁ gacchanti.


pli: Tattha akusalā dhammā apakaḍḍhitabbā vīmaṁsitabbā, saṅkilesabhāgiyasuttaṁ, yadi kilesā apakaḍḍhiyantā.


pli: Ye vā na denti tattha upaparikkhitabbā ariyamaggadhammā tāsu bhūmīsu kilesā pahānaṁ gacchanti, udāhu na gacchantīti.


pli: Yattha kilesā pahānaṁ gacchanti, tattha ye kilesā ariyadhammānaṁ paṭipakkhena na yujjanti, te apakaḍḍhitabbā, sace apakaḍḍhiyantā yojanaṁ deti.


pli: Dve tīṇi vā taduttari vā kilesā ekena ariyamaggena pahānaṁ gacchantīti.


pli: Sace evaṁ vīmaṁsiyantā yojanaṁ deti, tattha upaparikkhitabbaṁ.


pli: Paramparāya vā piṭakasampadānena vā suttassa attho ca nattho ca.


pli: Yaṁ vā na sakkā suttaṁ niddisituṁ neva suttaṁ vicikicchitabbaṁ.


pli: Evaṁ yathā ādimhi kusalā dhammā honti.


pli: Puro vā kusalo paṭipakkhena vā puro desanā, anūnā anadhikā uggahetabbā.


pli: Yathā paṭhamo uttilo yesamidāni kilesānaṁ ye ariyadhammā desitā ime kilesā imehi ariyadhammehi pahīyanti, udāhu nappahīyantīti vicinitabbā.


pli: Yadi upaparikkhiyamānā yujjanti, gahetabbā.


pli: Atha na yujjanti, ye kilesā apaṭipakkhā honti, te kilesā aparipakkhitabbā.


pli: Ye ca ariyadhammā paṭipakkhā honti, te ariyadhammā apakaḍḍhitabbā.


pli: Na hi ariyadhammā anāgāmikilesappahānaṁ gacchanti, nāpi ariyadhammā sabbakilesānaṁ pahānāya saṁvattanti.


pli: Yathā kusalā mettā akusalo rāgo na tu kusalā mettāti kāretvā akusalassa rāgassa pahānāya sambhavati byāpādo mettāya pahānaṁ gacchati.


pli: Tasmā ubho kilesā upaparikkhitabbā.


pli: Yo yo ca dhammo upadisiyati kusalo vā akusalo vā so apakaḍḍhitabbo.


pli: Sace te yujjanti apakaḍḍhiyamāno natthi upaparikkhitabbaṁ.


pli: Dve vā kilesā ekena ariyadhammena pahīneyyāti dvīhi vā ariyadhammehi eko vā kileso pahīyatīti.


pli: Atha vā evampi upaparikkhiyamānaṁ yujjati, tattha vīmaṁsitabbaṁ vā yathā yujjati tattha vīmaṁsitabbaṁ vā, yathā nanu sakkā suttaṁ niddisituṁ, na hi sutte vicikicchitabbaṁ.


pli: Kileso maṁ ariyadhammesu desitesu ubhayato upaparikkhitabbaṁ.


pli: Kira ye vā ime kilesā desitā ye ca ariyadhammā desitā gāthāya vā byākaraṇena vā, kiṁ nu kho ime kilesā imehi ariyadhammehi pahīyanti, udāhu nappahīyanti?


pli: Ime vā ariyadhammā imesaṁ kilesānaṁ pahānāya saṁvattantīti.


pli: Kiñcāpi kusalehi dhammehi akusalā dhammā pahānaṁ gacchanti.


pli: Na tu sabbehi ariyadhammehi sabbākusalā pahānaṁ gacchanti.


pli: Yathā mettā kusalo akusalo ca rāgo na tu kusalā mettā akusalo rāgoti kāretvā mettāya rāgo pahānaṁ, byāpādo mettāya pahānaṁ gacchanti.


pli: Evaṁ kilesoti kāretvā suttena pahānaṁ gacchati.


pli: Na sutto dhammoti kāretvā sabbaṁ kilesassa pahānāya saṁvattati.


pli: Yaṁ tu suttassa ariyadhammo saṅkilesapaṭipakkho, so tena pahānaṁ gacchatīti.


pli: Tattha kusale desite sutte byākaraṇe vā saṅkilesā na yujjanti ariyadhammā vā, te mahāpadese niddisitabbāvayavena apakaḍḍhitabbā.


pli: Tattha kilesehi ca desitehi ariyadhammesu ca yadipi tena ariyadhammena te kilesā pahānaṁ gacchanti.


pli: Tatthapi uttari upaparikkhitabbaṁ.


pli: Kena kāraṇena ete kilesā pajahitabbā, kena kāraṇena ariyadhammā desitāti?


pli: Yena yena vā ākārena ariyadhammā desitā, tena tena pakārena ayaṁ kileso ṭhito.


pli: Atthi hi eko kileso, tena vā ariyadhammā na aññathā aññathā pahātabbo, yathā diṭṭhi rāgo avijjā ca dassanena pahātabbā.


pli: Sā ce evañca avijjā bhāvanāya bhūmi vā dhammā bhāvanāya pahātabbā.


pli: Sāyeva uddhambhāgiyaṁ asaṅkhatadassanāya vimuttiyā animittena cetosamādhinā amanasikārena pahīyati.


pli: Evaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ upaparikkhitabbaṁ.


pli: Ye dassanena pahātabbā kilesā dassanākārena ariyadhammo desito, bhāvanāya pahātabbā bhāvanākārena ariyadhammo desito, patisevanā pahātabbā patisevanākārena ariyadhammo desito, evaṁ vinodanapahātabbā yāva satta āsavā kātabbā, yāvaññathā.


pli: Aññathā hesa dhammo pahātabbo aññenākārena ariyadhammo desito, so ariyadhammo aññathā pariyesitabbo.


pli: Yadi ayaṁ dhammo pariyesato yo ca deseti yena yenākārena, so ariyadhammo pariyesitabbo, tenākārena kileso pahīyati.


pli: Atha na yujjati yadi hi tena suttena vihitaṁ suttaṁ vīmaṁsitabbaṁ.


pli: Yathā na yujjati, tathā na gahetabbaṁ, addhā etaṁ bhagavatā na bhāsitaṁ, āyasmatā vā duggahitaṁ, yathā mahāpadese niddisitabbaṁ, bhagavatā yathābhūtaṁ desitaṁ, yo ca dhammo desito kusalo ca akusalo ca tassa dhammassa paccayo pariyesitabbo.


pli: Na hi paccayā vinā dhammo appaccayo uppajjati.


pli: Tattha tathārūpaṁ sahetu sappaccayaṁ soyaṁ dhammo vuttoti idaṁ vīmaṁsitabbaṁ.


pli: Tattha mudumhi paccaye mududhammo gahetabbo, evaṁ satyesa paccayo duvidho paramparāpaccayo ca samanantarapaccayo ca.


pli: So paccayo mudutena byādhimattaṁ pariyesitabbaṁ.


pli: Aññataropi paccayo aññehi paccayehi pariyattiṁ vā pāripūriṁ vā gacchati.


pli: Tattha yo dhammo desito, tassa dhammassa etena vā kāraṇena vā hetu pariyesitabbo.


pli: Yathā paccayo hetunā paccayena ca, so tassa dhammassa nissando pariyesitabbo.


pli: Yathā niddiṭṭho adhiṭṭhāne padhānaṁ pariyesati, so paccayo pariyesitabbo.


pli: Na hi mudussa dhammassa adhimatto nissando adhimattassa vā nissandassa mududhammo, atha mudussa mudu majjhāya majjho adhimattassa adhimatto yujjati, taṁ gahetabbaṁ, atha na yujjati na gahetabbaṁ.


pli: Yañca bhagavā ārabhati dhammaṁ desetuṁ, taṁyeva dhammaṁ majjhantapariyosānaṁ deseti, yathā suttādhiṭṭhāne dhammā ādimhi niddisati, taṁyeva bahu tassa suttassa pariyosānaṁ.


pli: Tassa hi dhammassa vasena taṁ suttaṁ hoti gāthā vā byākaraṇaṁ khuddakaṁ mahantaṁ vā, yathā pana duvidhā anurūpanti vā thapanā ca desanāthapanā.


pli: Rūpantipi dhammassa pariyesitabbā.


pli: Yathā ca bhagavatā pañcannaṁ indriyānaṁ saṁvaraṇaṁ desitaṁ taṇhāya niggahaṇatthaṁ icchāva hoti.


pli: Deseti yathā gopālakopame sutte aññehipi suttehi bhagavā bhāsati icchāva hoti majjhimanikāye vitakko ayaṁ bhagavato desanānurūpanti iti so dhammo aññesupi veyyākaraṇesu pariyesitabbo.


pli: Yaṁ kiñci suttaṁ bhagavatā na bhāsitaṁ tañca suttesuyeva dissati, evametaṁ dhāretabbaṁ.


pli: Yathā asukena bhāsitanti, taṁ suttaṁ vīmaṁsitabbaṁ.


pli: Kiṁ nu kho imaṁ suttaṁ anuññātaṁ khamaṁ bhagavato udāhu nānuññātaṁ khamaṁ, kiñci rūpañca suttaṁ bhagavato anuññātaṁ khamaṁ kiñci rūpañca nānuññātaṁ khamaṁ?


pli: Yaṁ sabbaso anotāretvā dasabalo gocaraṁ deseti, taṁ sabbaṁ suttaṁ bhagavato nānuññātaṁ khamaṁ.


pli: Atthipi so sāvako dasabalānaṁ gocaraṁ jānāti odhiso anodhiso, taṁ pana balaṁ sabbaso na jānāti aññathā nāma savanena, yathā āyasmatā sāriputtena yena brāhmaṇo ovadito, tassa āyasmato natthi indriyabalavemattañāṇaṁ, tena puggalaparo parañca taṁ ajānanto sati uttarikaraṇīye uppādito, so bhagavatā apasādito.


pli: Yathāva āyasmā mahākassapo bhāgineyyaṁ ovadati anantariyasamannāgato iddhipāṭihīrena aṅguliyo adīpetvā yaṁ sabbesaṁ dhammānaṁ kammasamādānānaṁ hetuso ṭhānaso yathābhūtaṁ ñāṇaṁ, tassa āyasmato saṁvijjate, tena naṁ ovadati, taṁ bhagavā karoti.


pli: Api ca kho yathā dūto rājavacanena sattamanusāsati, evaṁ sesānugo aññātakaṁ ghosaṁ paresaṁ deseti.


pli: Pañcavidhaṁ suttaṁ, saṅkilesabhāgiyaṁ vāsanābhāgiyaṁ dassanabhāgiyaṁ bhāvanābhāgiyaṁ asekkhabhāgiyaṁ.


pli: Aññaṁ ārādheyya aññaṁ deseti aññassa ca suttassa atthaṁ aññamhi sutte niddisati.


pli: Suttassa vā hi anekākāraṁ atthaṁ niddisati.


pli: Ariyadhammasādhane atthaṁ vivarati.


pli: Vāsanābhāgiyassa atthaṁ dassanabhāgiyesu niddisati.


pli: Orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ atthaṁ uddhambhāgiyesu niddisati.


pli: Mudumajjhānaṁ indriyānaṁ adhimattesu suttesu niddisati.


pli: Iti ayaṁ suttaṁ sambhedaṁ hetunā ca nissandena ca phalena ca niddesena ca mudumajjhādhimattatāyapi ca atthena ca byañjanena ca yo sambhedo, ayaṁ vuccati suttasaṅkaro.


pli: Yo asambhedo, ayaṁ vuccati suttavicayo.


pli: Therassa mahākaccāyanassa suttavicayo nāma catutthabhūmi.


pli: Tattha katamo <b>hāravibhaṅgo</b>?


pli: Yattha soḷasa hārā akkharaso bhedaṁ gacchanti.


pli: Tattha ayaṁ gāthā kusalā vā akusalā vā saccāni vā saccekadeso vā.


pli: Yathā ariyasaccāni nikkhepo cattāri saccāni sādhāraṇāni asādhāraṇāni ca.


pli: Yāni ca aṭṭhārasa padāni dukkhato satta padāni saṅkhepena kāyikena cetasikena dukkhena, appiyasampayogena piyavippayogena ca tīhi ca saṅkhatāhi.


pli: Tattha tīṇi saṅkhatalakkhaṇāni tisso dukkhatā uppādo saṅkhatalakkhaṇaṁ, saṅkhāradukkhatāya dukkhatā ca saṅkhatalakkhaṇaṁ, vipariṇāmadukkhatāya dukkhatāti aññathattaṁ ca saṅkhatalakkhaṇaṁ, dukkhadukkhatāya ca dukkhatā, imesaṁ tiṇṇaṁ saṅkhatalakkhaṇānaṁ tīsu vedanābhūmīsu adukkhamasukhā vedanā uppādo saṅkhatalakkhaṇaṁ, saṅkhāradukkhatāya ca dukkhatā tayo saṅkhatalakkhaṇaṁ, sukhā vedanāya ca vipariṇāmadukkhatāya ca dukkhatāti aññathattaṁ saṅkhatalakkhaṇaṁ, dukkhāvedanā dukkhadukkhatā ca dukkhatā imamhi imesu navapadesu paṭhamakesu sattasu padesu soḷasasu padesu dukkhā pariyesitabbā, ekādasa dukkhatāya ca lakkhaṇaṁ niddese niddiṭṭhaṁ.


pli: Pātubhāvalakkhaṇā jātiyā ca pātubhāvacutilakkhaṇo cutoti vitthārena pannarasapadāni kattabbāni, evaṁ sādhāraṇāni asādhāraṇāni ca sattasu dasasu padesu paññāsa tividhe ca sāsanappaṭṭhāne aṭṭhārasavidhesu ca suttādhiṭṭhānesu dasavidhesu ca suttavidheyyesu soḷasavidhesu ca hāresu ekavīsatividhāya ca pavicayavīmaṁsāyāti idaṁ desitaṁ.


pli: Yathābhūtañca desitanti, ayaṁ vuccati desanāhāro.


pli: Yaṁ bhagavā puṭṭho āyasmatā ajitena taṁ gahetabbaṁ, katipadāni puṭṭhāni yathā kiṁ kenassu nivuto lokoti gāthā, imāni katipadāni cattāri iti visajjanāya pucchā.


pli: Yattakehi padehi bhagavatā visajjitāni padāni iti pucchāya ca yā padānaṁ saṅkāsanā, idaṁ vuccati padanti.


pli: Eko vā dve vā taduttari vā imāni cattāri padāni eko pañho, atthānuparivatti byañjanaṁ hoti, sambahulānipi padāni ekamevatthaṁ pucchati.


pli: Imāni cattāri padāni anuparivattīni taṁ byañjanena eko pañhova hoti.


pli: Kenassu nivuto lokoti lokaṁ sandhāya pucchati, kenassu nappakāsati kissābhilepanaṁ brūsīti taṁyeva pucchati.


pli: Kiṁsu tassa mahabbhayanti taṁyeva pucchati.


pli: Evaṁ atthānuparivatti byañjanaṁ eko pañho hoti, so pañho catubbidho ekaṁsabyākaraṇīyo vibhajjabyākaraṇīyo paṭipucchābyākaraṇīyo ṭhapaniyoti.


pli: Tattha cakkhu aniccanti ekaṁsabyākaraṇīyo, yaṁ aniccaṁ taṁ dukkhanti vibhajjabyākaraṇīyo, siyā aniccaṁ na cakkhu, yānipi āyatanāni ca na cakkhu, tānipi aniccanti na cakkhuyeva, ayaṁ vibhajjabyākaraṇīyo, yaṁ cakkhu taṁ cakkhundriyaṁ neti paṭipucchābyākaraṇīyo, taṁ cakkhu tathāgatoti ṭhapaniyo.


pli: Aññatra cakkhunāti ṭhapaniyo pañho.


pli: Idaṁ pañhaṁ bhagavā kiṁ pucchito, lokassa saṅkileso pucchito.


pli: Tividho hi saṅkileso taṇhāsaṅkileso ca diṭṭhisaṅkileso ca duccaritasaṅkileso ca.


pli: Tattha avijjāya nivutoti avijjaṁ dasseti, jappāti taṇhaṁ dasseti, mahabbhayanti akusalassa kammassa vipākaṁ dasseti, sotaṁ nāma sukhavedanīyassa kammassa dukkhavedanīyo vipāko bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti bhagavā visajjeti, catūhi yo padehi avijjāya nivuto lokoti …pe…


pli: Taduttari paṭipucchati, savanti sabbadhi sotāti gāthā, cattāri padāni pucchati taṁ bhagavā dvīhi padehi visajjeti.


pli: Imāni cattāri padāni dvīhi padehi visajjeti.


pli: Idaṁ padanti pucchito, tassa saṅkiliṭṭhassa lokassa vodānaṁ pucchito, sotāni cha taṇhākāyā bahulādhivacanena niddiṭṭhā bhavanti sabbehi āyatanehi.


pli: Tāni sotāni kena nivāriyantīti pariyuṭṭhānapahānaṁ pucchati, kena sotā pidhīyareti anusayasamugghātaṁ pucchati.


pli: Tattha bhagavā chasu dvāresu satiyā deseti, yo hi sampajāno viharati satidovārikena ca tassa indriyāni guttāni sambhavanti.


pli: Tattha guttesu indriyesu yā yā vipassanā, sā sā tesaṁ tesaṁ sotānaṁ tassā ca avijjāya yo loko nivuto accantapahānāya saṁvattati.


pli: Evaṁ sotāni pihitānipi bhavanti tato uttari pucchati.


pli: Paññā ca sati ca nāmarūpassa kho tassa bhagavantaṁ puṭṭhumāgamma katthetaṁ upasammati imāni cattāri padāni bhagavā ekena padena visajjeti.


pli: Anupādisesanibbānadhātuṁ pucchati, taṁ bhagavā anupādisesāya nibbānadhātuyā visajjeti.


pli: Tattha paṭhamena pañhena saṅkilesaṁ pucchati.


pli: Dutiyena pañhena vodānaṁ pucchati.


pli: Tatiyena pañhena sopādisesanibbānadhātuṁ pucchati.


pli: Catutthena pañhena anupādisesanibbānadhātuṁ paṭipucchati tato uttari paṭipucchati.


pli: Kati ca pana te pañhe saṅkhātadhammā ca arahantā sekkhā ca?


pli: Kiṁ pubbaṁ kiñca pacchimanti ayamattho.


pli: Tattha kataraṁ paṭhamaṁ pucchati, kataraṁ pacchā?


pli: Sekkhadhamme tattha kena padena saṅkhātadhammāti arahanto gahitā, puthūti sekkhā gahitā.


pli: Tesaṁ me nipakoti sādhāraṇaṁ padaṁ bhagavantaṁ pucchati.


pli: Tassa sādhāraṇāni ca asādhāraṇāni ca pañhesu pucchitabbāni.


pli: Na tathā puṭṭhaṁ, paṭhamaṁ puṭṭhaṁ, taṁ pucchā visajjeti.


pli: Yaṁ pacchā pucchitaṁ paṭhamaṁ visajjeti.


pli: Kiñca idaṁ pucchitaṁ visuddhānaṁ visujjhantānañca kā iriyāti idaṁ pucchi, taṁ kāmesu nābhigijjheyya.


pli: Manasānāvilo siyāti pariyuṭṭhānāni vitakkena ca bhagavā nivāreti, dve pana vitakkaanāvilatāya pariyuṭṭhānaṁ, yathā nīvaraṇesu niddiṭṭhaṁ.


pli: Kusalā sabbadhammesūti arahantaṁ visajjeti.


pli: Kenassu tarati oghanti gāthā, imāni cattāri padāni.


pli: Kiṅkāraṇaṁ, na hi ettha atthānuparivatti byañjanaṁ yathā paṭhamaṁ ajitapañhesu, tassa na ekaṁsena bahūni visajjanāni, bahukā pañhā, ekova na cāpi, sabbe pucchati, pubbe visajjito, yathā catuttho ajitapañhe, yaṁ ettha yathābhūtaṁ pariyesanāpadabandhena visajjanāyo evaṁ yathābhūtaṁ pariyesati.


pli: Yo puna ettha yaṁ evaṁ pucchati tattha ayamākāro pucchanāyaṁ antojaṭā bahijaṭāti gāthā pucchitavisajjanāya maggitabbā.


pli: Kathaṁ visajjitāti bhagavāti visajjeti?


pli: Sīle patiṭṭhāya naro sapaññoti gāthā.


pli: Tattha cittabhāvanāya samathā, paññābhāvanāya vipassanā.


pli: Tattha evaṁ anumīyati, ye dhammā samathena ca vipassanāya ca pahīyanti, te ime antojaṭā bahijaṭā.


pli: Tattha visajjanaṁ samathena rāgo pahīyati, vipassanāya avijjā.


pli: Ajjhattavatthuko rāgo antojaṭā, bāhiravatthuko rāgo bahijaṭā.


pli: Ajjhattavatthukā sakkāyadiṭṭhi, ayaṁ antojaṭā.


pli: Ekasaṭṭhi diṭṭhigatāni ca bāhiravatthukāni bahijaṭā, yā hi ajjhattavatthukā yā diṭṭhibhāgiyena bhavissati, ayaṁ jaṭā.


pli: Tathā saṅkhittena yā kāci ajjhattavatthukā taṇhā ca diṭṭhi ca, ayaṁ antojaṭā.


pli: Yā kāci bāhiravatthukā taṇhā ca diṭṭhi ca, ayaṁ bahijaṭā.


pli: Yathā devatā bhagavantaṁ pucchati “catucakkaṁ navadvāran”ti gāthā.


pli: Tattha bhagavā visajjeti “chetvā naddhiṁ varattaṁ cā”ti gāthā, idaṁ bhagavā dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ visajjeti.


pli: Imāya visajjanāya bhagavā anumīyati kilese ettha purimāya gāthāya niddisitabbena.


pli: Taṁ hi catucakkanti cattāro vā hatthapādā.


pli: Yathā catucakkanti cattāro upādānā, upādānappaccayā bhavo, upādānanirodhā bhavanirodho.


pli: Navadvāranti nava mānavidhā, mānajātikāya hi dukkhaṁ seyyenamhi paraso tīṇi tikāni puṇṇaṁ.


pli: Tikena saṁyuttaṁ hi pañcakāmaguṇiko rāgo.


pli: Tattha naddhīti taṇhā visajjīyati.


pli: Varattanti mānaṁ visajjeti, icchā lobho ca pāpakoti pañcakāmaguṇiko rāgo.


pli: Tattha visamalobho pāpakoti niddisiyati samūlataṇhanti.


pli: Aññāṇamūlakā taṇhāti aññāṇamūlakā taṇhā, taṇhāya ca diṭṭhiyā ca pahānaṁ.


pli: Ye ca puna aññepi keci catucakkayogena teneva kāraṇena ca yujjanti, saṁsāragāmino dhammā sabbe niddisitabbā.


pli: Tatthāyaṁ gāthā visajjanā pucchāya ca visajjanāya sameti.


pli: Yaṁ yadi sandena atha saha byākaraṇena anugītiyaṁ ca so vicayoti bhagavā yattakāni padāni nikkhipati, tattakehi anugāyati.


pli: Aṭṭhahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato bhikkhu dūteyyaṁ gantumarahati.


pli: Tattha pana bhagavā yattakāni padāni nikkhipati, tattakehi anugāyati.


pli: Sattahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato kalyāṇamitto piyo garubhāvanīyoti vitthārena, idaṁ bhagavā sattahi padehi anugāyati.


pli: Iti bahussutavā anugāyati, appatarakathaṁ padaṁ vā nikkhepo, bahussutavā nava padāni nikkhepo, appatarikā anugītiyā bahutarikā anugāyati.


pli: Ayaṁ vuccati te anugīti ca vicayo, ayaṁ vicayo nāma hāro.


pli: Hārānaṁ soḷasannaṁ yathā desanā yathā vicayo yo ca niddisiyati, ayaṁ niddeso.


pli: Ayaṁ pucchā suttesu na yujjatīti yā tattha vīmaṁsā, ayaṁ yutti.


pli: Yathā hi sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti, atthi hetu atthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya, sahetū sappaccayā sattā visujjhanti, atthi hetu atthi paccayo sattānaṁ visuddhiyā.


pli: Sīlavatā, ānanda, puggalena na veyyākaraṇiyā kinti me vippaṭisāro uppādeyya …pe… abyākaraṇaṁ kattabbaṁ, ayaṁ visuddhiyā maggo.


pli: Tassa hetu ko paccayo, sīlakkhandhassa cattāri cattāri hetu ca paccayo ca.


pli: Sappurisasaṁsevo yo ca patirūpadesavāso ca, ayaṁ upādāpaccayatā sappaccayo.


pli: Yaṁ porāṇakammaṁ assa vipāko paccayo, tāya paccayāya attasammāpaṇidhi, ayaṁ hetu.


pli: Iti sīlakkhandho sahetu sappaccayoti idaṁ lokikaṁ sīlaṁ.


pli: Yaṁ pana lokuttaraṁ sīlaṁ, tassa tīṇi indriyāni paccayo—


pli: Satindriyañca paññindriyañca hetu.


pli: Paññāya nibbedhagāminiyā, yaṁ sīlaṁ jāyati.


pli: Sotāpannassa ca sīlaṁ tenāyaṁ hetu ayaṁ paccayo.


pli: Yaṁ puna samādhino passaddhi ca pīti ca pāmojjaṁ paccayo.


pli: Yaṁ sukhaṁ hetu tena samādhikkhandho sahetu sappaccayo.


pli: Yaṁ samāhito yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ paññā.


pli: Tassa paratoghoso ajjhattaṁ ca yoniso manasikāro hetu ca paccayo ca, iti ime tayo khandhā sahetū sappaccayā evaṁ satta paññā.


pli: Sattabyākaraṇīsu ca suttesu na yujjati.


pli: Tattha katamaṁ <b>padaṭṭhānaṁ</b>?


pli: Tassa ca dhammassa yaṁ padaṭṭhānaṁ;


pli: Tattha pañca kāmaguṇā kāmarāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Yesaṁ kesañci kāmarāgo uppajjati uppanno vā uppajjissati vā, etesu yepi pañcasu rūpesu āyatanesu nāññatra etehi kāmarāgassa padaṭṭhānanti.


pli: Vuccate, tena pañca kāmaguṇā kāmarāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Pañcindriyāni rūparāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Manindriyaṁ bhavarāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Ekasaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhirāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Kāmadhātu kāmarāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Arūpadhātu arūparāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Sukhasaññā kāmarāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Byāpādasaññā byāpādassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Asampajaññatā sammohassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Nava āghātavatthūni byāpādassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Navavidhaṁ mānaṁ mānassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Sukhā vedanā rāgānusayassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Dukkhā vedanā paṭighānusayassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Adukkhamasukhā vedanā avijjānusayassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Attavādupādānañca musāvādo ca lobhassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Pāṇātipāto ca pisuṇavācā ca pharusavācā ca byāpādassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Micchattañca samphappalāpo ca mohassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Bhavaṁ bhogañca vokāro ahaṅkārassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Bāhirānaṁ pariggaho mamaṅkārassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Kāyassa saṅgaṁ diṭṭhiyā padaṭṭhānaṁ.


pli: Kāyikakāsāvo lobhassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Yo yo vā pana dhammo yena yena ārammaṇena uppajjati saccādhiṭṭhānena vā dhammādhiṭṭhānena vā anusayanena vā, so dhammo tassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Tena sārammaṇena so dhammo uppajjati.


pli: Yathā manusso purimassa padassa padaṭṭhānaṁ alabhanto dutiyaṁ padaṁ uddharati, so pacchānupadaṁ saṁharati.


pli: Yadi pana yo na dutiyapadassa padaṭṭhānaṁ labhati, aparaṁ padaṁ uddharati.


pli: Evaṁ dhammo kusalo vā akusalo vā abyākato vā padaṭṭhānaṁ alabhanto na pavattati.


pli: Yathā payuttassa dhammassa yonilābho, ayaṁ vuccati padaṭṭhāno hāro.


pli: Tattha katamo <b>lakkhaṇo hāro</b>?


pli: Yesañca susamāraddhā, niccaṁ kāyagatāsatīti gāthāya vuttāya kāyagatāsatiyā vuttā vedanāgatā cittagatā dhammagatā ca sati catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ ekena satipaṭṭhānena.


pli: Na hi cittaṁ ekasmiṁ viññāṇaṭṭhitiyā pavattati, nānāsu gatīsu pavattati, kāyagatāsatiyā vuttāya vuttā vedanāgatā cittadhammagatā ca.


pli: Na hi kāyagatāsatiyā bhāvitāya satipaṭṭhānā cattāro bhāvanāpāripūriṁ na gacchanti.


pli: Evaṁ tassadisesu dhammesu vuttesu sabbadhammā vuttā ca bhavanti.


pli: Sacittapariyodāpanaṁ, etaṁ buddhāna sāsananti gāthā cetasikā dhammā vuttā, citte rūpaṁ vuttaṁ.


pli: Idaṁ nāmarūpaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ.


pli: Tato sacittapariyodāpanā yaṁ yaṁ odapeti, taṁ dukkhaṁ.


pli: Cakkhuṁ ca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ, tattha sahajātā vedanā saññā cetanā phasso manasikāro etete dhammā ekalakkhaṇā uppādalakkhaṇena.


pli: Yo ca rūpe nibbindati, vedanāya so nibbindati, saññāsaṅkhāraviññāṇesupi so nibbindati.


pli: Iti ye ekalakkhaṇā dhammā, tesaṁ ekamhi dhamme niddiṭṭhe sabbe dhammā niddiṭṭhā honti, ayaṁ vuccati lakkhaṇo hāro.


pli: Tattha katamo <b>catubyūho hāro</b>?


pli: Tattha katamā nirutti, sā kathaṁ pariyesitabbā?


pli: Yathā vuttaṁ bhagavatā ekādasahi aṅgehi samannāgato bhikkhu khippaṁ dhammesu mahattaṁ pāpuṇāti, atthakusalo ca hoti, dhammakusalo ca hoti, niruttikusalo ca hoti, itthādhivacanakusalo ca hoti, purisādhivacanakusalo ca, vipurisādhivacanakusalo ca, atītādhivacanakusalo ca, anāgatādhivacanakusalo ca, paccuppannādhivacanakusalo ca.


pli: Ekādhippāyena kusalo nānādhippāyena kusalo.


pli: Kimhi desitaṁ, atītānāgatapaccuppannaṁ.


pli: Itthādhivacanena purisādhivacanena vipurisādhivacanena sabbaṁ yathāsuttaṁ niddiṭṭhaṁ.


pli: Taṁ byañjanato niruttikosallato yo yaṁ suttassa suniruttidunniruttitaṁ avekkhati, idaṁ evaṁ niropayitabbaṁ.


pli: Yathādesitassa suttassa sabbassa vāraṁ gacchati imena bhagavatā desitabbanti.


pli: Yathā kiṁ appamādo amataṁ padaṁ, pamādo maccuno padanti gāthā.


pli: Ye asītimeva ākaṅkhanti te appamattā viharissanti, ayaṁ adhippāyo.


pli: “Yogassa kālaṁ na nivattati yā ca,


pli: Ye dukkhe nāssādakā, te vīriyamārabhissanti dukkhakkhayāyāti.


pli: Iti gāthāya vā byākaraṇena vā desite iminā suttena sādhakā, yo evaṁ dhammānudhammaṁ paṭipajjatīti so adhippāyo, ayaṁ vuccati desanādhippāyo.


pli: Yaṁ gāthāyaṁ vā suttesu vā padāni asīti tāni bhavanti evaṁ vā evameti tassā gāthāya suttassa vā yāni purimāni padāni yāni ca pacchimakāni, tāni samosāretabbāni.


pli: Evaṁ so pubbāparena sandhi ñāyati.


pli: Yā ekā samāraddhā gāthā dve tīṇi vā tassa mekadese bhāsitānaṁ abhāsitāhi gāthāhi aniddiṭṭho attho bhavati tadupadhāritabbaṁ.


pli: Yaṁva sabbā itissa pariyesamānassa pariyesanā kaṅkhā, tassa vā puggalassa paññattīnaṁ apare pariyesitabbaṁ.


pli: Kosallanti vatthuto nidānakosallaṁ.


pli: Tattha tassa gāthā pariyesitā nidānaṁ vā.


pli: Upalabbhituṁ na attho niddisitabbo vatthuto nidānakosallaṁ atthakosallaṁ imehi catūhi padehi attho pariyesiyanto yathābhūtaṁ pariyiṭṭho hoti.


pli: Atha ca sabbo vatthuto vā nidānena vā yo adhippāyo byañjano nirutti sandhi ca anuttaro eso pubbāparena evaṁ suttatthena desitabbaṁ.


pli: Yathā kiṁ unnaḷānaṁ pamattānanti gāthāyo.


pli: Yaṁ pamādo, idaṁ kissa padaṭṭhānaṁ?


pli: Kusaladhammosaggo pana kissa padaṭṭhānaṁ?


pli: Iti pamādena mohapakkhiyā diṭṭhi avijjā chandarāgapakkhiyā.


pli: Tattha taṇhā ca diṭṭhi cattāro āsavā taṇhā kāmāsavo ca bhavāsavo ca diṭṭhāsavo ca avijjāsavo ca.


pli: Tattha citte atthīti diṭṭhi cetasikesu niccanti pañcasu kāmaguṇesu ajjhāvahanena kāmāsavo, upapattīsu āsatti bhavāsavo.


pli: Tattha rūpakāyo kāmāsavassa bhavāsavassa ca padaṭṭhānaṁ.


pli: Nāmakāyo diṭṭhāsavassa avijjāsavassa ca padaṭṭhānaṁ.


pli: Tattha alliyanāya ajjhattavāhanaṁ kāmāsavassa lakkhaṇaṁ.


pli: Patthanaganthanaabhisaṅkhārakāyasaṅkhāraṇaṁ bhavāsavassa lakkhaṇaṁ, abhiniveso ca parāmāso ca diṭṭhāsavassa lakkhaṇaṁ.


pli: Appaṭivedho dhammesu asampajaññā ca avijjāsavassa lakkhaṇaṁ.


pli: Ime cattāro āsavā cattāri upādānāni.


pli: Kāmāsavo kāmupādānaṁ, bhavāsavo bhavupādānaṁ, diṭṭhāsavo diṭṭhupādānaṁ, avijjāsavo attavādupādānaṁ, imehi catūhi upādānehi pañcakkhandhā.


pli: Tattha avijjāsavo citte pahātabbo, so citte cittānupassissa pahīyati.


pli: Diṭṭhāsavo dhammesu pahātabbo, so dhammesu dhammānupassissa pahīyati.


pli: Bhavāsavo āsattiyā pahātabbo, so vedanāsu vedanānupassissa pahīyati.


pli: Kāmāsavo pañcasu kāmaguṇesu pahātabbo, so kāye kāyānupassissa pahīyati.


pli: Tattha kāyānupassanā dukkhamariyasaccaṁ bhajati.


pli: Vedanānupassanā pañcannaṁ indriyānaṁ paccayo sukhindriyassa dukkhindriyassa somanassindriyassa domanassindriyassa upekkhindriyassa, sattakilesopacāro tena samudayaṁ bhajati.


pli: Citte cittānupassanā nirodhaṁ bhajati.


pli: Dhammesu dhammānupassanā maggaṁ bhajati.


pli: Tenassa catūsu ca dassanena tasseva sabbe pahīyanti, yena niddiṭṭhā paṭhamaṁ unnaḷānaṁ pamattānaṁ tesaṁ vaḍḍhanti āsavā.


pli: Jānato hi passato āsavānaṁ khayo dukkhaṁ samudayo nirodho maggo hi akusalā dhammā.


pli: Yāva tassa akusalassa gati tato paṭipakkhena akusale dhamme pariyesati tesaṁ kilesānaṁ hārena āvaṭṭati.


pli: Evaṁ sukkāpi dhammā pariyesitabbā.


pli: Tattha āvaṭṭassa hārassa ayaṁ bhūmi sati upaṭṭhānā ca vipallāsā ca cattāri ñāṇāni sakkāyasamuppādāyagāminī ca paṭipadā sakkāyanirodhagāminī paṭipadā.


pli: Tattha katamo <b>vibhatti hāro</b>?


pli: Yaṁ kiñci vibhajjabyākaraṇīyaṁ vuccati vibhatti hāro.


pli: Yathā kiṁ āgantvā ca puna puggalo hoti, no vāgataṁ na paribhāsati paripucchatāya pañhāya atiyanaṁ ekassa kiñci—


pli: Tattha katamo <b>parivattano hāro</b>?


pli: Yaṁ kiñci paṭipakkhaniddeso, ayaṁ vuccati parivattano hāro.


pli: Yathā vuttaṁ bhagavatā sammādiṭṭhikassa purisapuggalassa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotīti vitthārena sabbāni maggaṅgāni.


pli: Tattha katamo <b>vevacano hāro</b>?


pli: Yathā āyasmā sāriputto ekamhi vatthumhi vevacanena nānāvuttena bhagavatā pasaṁsito “mahāpañño sāriputto hāsapañño javanapañño”ti idaṁ paññāya vevacanaṁ.


pli: Yathā ca maggavibhaṅge niyyānattho ekamekaṁ maggaṅgaṁ vevacanehi niddiṭṭhaṁ.


pli: Ekaṁ akusalamūlaṁ tadeva santaṁ tesu tesu janapadesu tena tena pajānanti.


pli: Na hi anena tadevapi ālapiyanti aññaṁ bhajati.


pli: Sabbakāmajahassa bhikkhunoti kāmā ālapitā.


pli: Yassa nitthiṇṇo saṅkoti teyeva kāme saṅkāti ālapati.


pli: Suṇamānassa puretaraṁ rajjanti teyeva kāme rajjanti ālapati.


pli: Evaṁ suttamhi yo dhammo desiyati tassa pariyeṭṭhi “katamassa dhammassa idaṁ nāmaṁ katamassa idaṁ vevacanan”ti.


pli: Sabbaññū hi yesaṁ yesaṁ yā nirutti hoti, yathā gāmi tena tena desetīti tassa vevacanaṁ pariyesitabbaṁ.


pli: Tattha katamo <b>paññatti hāro</b>?


pli: Cattāri ariyasaccānīti suttaṁ niddisati, nikkhepapaññatti.


pli: Kabaḷīkāre āhāre atthi chando atthi rāgo yāva patiṭṭhitaṁ.


pli: Tattha viññāṇaṁ pabhavapaññattiṁ paññapeti.


pli: Kabaḷīkāre āhāre natthi chando …pe… samugghāti paññatti.


pli: Tassa kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccatīti pahānapaññattiṁ paññapeti.


pli: Taṇhā yassa purakkhatā paññā parivattati gāthā manāpapaññattiṁ paññapeti.


pli: Evaṁ pana manāpapaññattīti ekadhammaṁ bhagavā paññapeti.


pli: Na hi taṇhā dukkhasamudayoti kāretvā sabbattha taṇhāsamudayo niddisitabbo.


pli: Yathā uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti vinodeti pajahatīti paṭikkhepapaññatti.


pli: Evaṁ sabbesaṁ dhammānaṁ kusalānañca akusalānañca yañcassa dhammakkhettaṁ bhavati, so ceva dhammo tattha pavattati.


pli: Tadavasiṭṭhā dhammā tassānuvattakā honti.


pli: parādhīnapaññatti ca sādhīnapaññatti ca.


pli: Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvetha, samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Rūpaṁ aniccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ sādhīnapaññatti parādhīnapaññatti ca, sā paññatti paññāya ca sīlassa ca, yathā cattāri jhānāni bhāvetha.


pli: Tassa atthi samādhindriyaṁ mudūni cattāri indriyāni tāni catuparādhīnāni, tīṇi aveccappasādeti parādhīnaṁ samādhindriyaṁ cattāri indriyāni parādhīnāti catūsu ariyasaccesu aparādhīnaṁ paññindriyaṁ satipaṭṭhānesu sammappadhānesu vīriyindriyaṁ.


pli: Iti sake padaṭṭhāne sake khettasādhīno so dhammo, so ca tattha paññāpetabbo.


pli: Tassa paṭipakkhā nighāto niddisitabbo.


pli: Etthāyaṁ anekākārapaññatti kena kāraṇena ayaṁ dhammo paññattoti.


pli: Tattha katamo <b>otaraṇo hāro</b>?


pli: Khandhesu dhātūsu āyatanesu indriyesu saccesu paṭiccasamuppādesu.


pli: Natthi taṁ suttaṁ vā gāthā vā byākaraṇaṁ vā.


pli: Imesu channaṁ dhammānaṁ aññatarasmiṁ na sandissati.


pli: Ettāvatā esa sabbā desanā yā tā khandhā vā dhātuyo vā āyatanāni vā saccāni vā paṭiccasamuppādo vā, tattha pañcannaṁ khandhānaṁ vedanākkhandho rāgadosamohānaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Tattha tisso vedanāyo tassa sukhāya vedanāya somanasso savicāro, dukkhāya vedanāya domanasso savicāro, adukkhamasukhāya vedanāya upekkho savicāro.


pli: Yaṁ puna tattha vedayitaṁ idaṁ dukkhasaccaṁ, khandhesu saṅkhārakkhandho tattha kāyo pamattaṁ saupavattati, tañca saṅkhāragato dvidhā ca bhavaṅgotaraṇaṁ kammaṁ tīṇi ca saṅkhārāni puññābhisaṅkhārā vā apuññā vā āneñjā vā hetu sabbasarāgassa no vītarāgassa, dosassa abhisaṅkhārāni ca avītarāgo ceteti ca pakappeti ca, vītarāgo pana ceteti ca no abhisaṅkharoti, yaṁ uṇhaṁ vajiraṁ kaṭṭhe vā rukkhe vā aññattha vā patantaṁ bhindati ca ḍahati ca, evaṁ sarāgacetanā ceteti ca abhisaṅkharoti ca.


pli: Yathā sataṁ vajiraṁ na bhindati na ca ḍahati, evaṁ vītarāgacetanā ceteti na ca abhisaṅkharoti.


pli: Tattha pañcannaṁ khandhānaṁ eko khandho anindriyasarīraṁ saññākkhandho.


pli: Tattha dhātūnaṁ aṭṭhārasa dhātuyo.


pli: Tattha yā rūpī dasa dhātuyo, tāsu desiyamānāsu rūpakkhandho niddisitabbo, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.


pli: Yepi ca cha viññāṇakāyā manodhātusattamā, tattha viññāṇakkhandho ca niddisitabbo, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.


pli: Dhammadhātu pana dhammasamosaraṇā, so dhammo hetunā ca nissandena ca phalena ca kiccena ca vevacanena ca yena yena upalabbhati, tena tena niddisitabbo.


pli: Yadi vā kusalā yadi vā akusalā yadi vā abyākatā yadi vā asaṅkhatā.


pli: Dvādasannaṁ āyatanānaṁ dasa āyatanāni rūpāni taṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ niddisitabbaṁ.


pli: Rūpakkhandho ca manāyatanañca viññāṇakkhandhena niddisitabbaṁ, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.


pli: Dhammāyatanaṁ nānādhammasamosaraṇaṁ.


pli: Tattha ye dhammā indriyānaṁ indriyesu niddisitabbā, ye anindriyānaṁ anindriyesu niddisitabbā.


pli: Yathā sā dhammadhātu tathā dhammāyatanaṁ pariyesitabbaṁ.


pli: Yāyeva hi dhammadhātu tadeva dhammāyatanaṁ anūnaṁ anadhikaṁ.


pli: Tattha paṭiccasamuppādo atthi tividho, atthi catubbidho, atthi duvidho.


pli: Tattha tividho paṭiccasamuppādo hetuphalanissando.


pli: Avijjā saṅkhārā taṇhā upādānaṁ ca ayaṁ hetu, viññāṇaṁ nāmarūpaṁ saḷāyatanaṁ phasso vedanā ca ayaṁ paccayo, yo bhavo ayaṁ vipāko, yā jāti maraṇaṁ ayaṁ nissando.


pli: Kathaṁ catubbidho hetu paccayo vipāko nissando ca?


pli: Avijjā ca taṇhāsaṅkhārā ca upādānaṁ ca—


pli: Nāmarūpaṁ upapajjati, tathā upapannassa saḷāyatanaṁ phasso vedanā ca—


pli: Viññāṇaṁ nāmarūpaṁ saḷāyatanaṁ phasso vedanā bhavo jāti maraṇañca—


pli: Yaṁ pana avijjānirodhā saṅkhāranirodho imāni tappaṭipakkhena dve saccāni.


pli: Tasmā paṭiccasamuppādo yena ākārena niddiṭṭho, tena tena niddisitabbo.


pli: Dvādasa indriyāni cakkhundriyāni cakkhundriyaṁ yena domanassindriyaṁ, idaṁ dukkhaṁ.


pli: Purisindriyaṁ ca diṭṭhiyā ca taṇhāpadaṭṭhānaṁ.


pli: Yato puriso purisakānaṁ taṁ evaṁ kātabbatā.


pli: Ayaṁ ahaṅkāro taṁ yasā sāratto bahiddhā pariyesati, ayaṁ mamaṅkāro evaṁ itthī, tattha sukhindriyaṁ ca somanassindriyaṁ ca purisindriyassānuvattakā honti.


pli: Tassa adhippāyaparipuṇṇā lobhadhammā kusalamūle pavaḍḍhenti.


pli: Tassa ce ayamadhippāyo na pāripūriṁ gacchati.


pli: Tassa dukkhindriyaṁ ca domanassindriyaṁ ca vattati.


pli: Sace pana upekkhā bhāveti upekkhindriyassa anuvattakāmā bhavati.


pli: Iti satta indriyāni kilesavatthumupādāya ananvemāni avamāni sabbassa vedanā itthindriyaṁ purisindriyaṁ.


pli: Tattha aṭṭha indriyāni saddhindriyaṁ yāva aññātāvino indriyaṁ, ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā.


pli: Dasannaṁ paññindriyānaṁ kāmarāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Manindriyaṁ bhavarāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Paññindriyāni rūparāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Itthindriyaṁ ca purisindriyaṁ ca satta paññattiyā padaṭṭhānaṁ.


pli: Tattha yena yena indriyena yuttaṁ vā gāthāya otāretuṁ sakkoti, tena tena niddisitabbo.


pli: Evaṁ khandhesu dhātūsu āyatanesu saccesu paṭiccasamuppādesu ayaṁ otaraṇo hāro.


pli: Tattha katamo <b>sodhano hāro</b>?


pli: Yo gāthā ekena ārambho bhāsissanti.


pli: Tattha ekissā bhāsitāya avasiṭṭhāsu bhāsitāsu so attho na niddisitabbo.


pli: Na hi tāva so attho bhāsito, so abhāsito na sakkā niddisituṁ.


pli: Yathā kiṁ appamādo amataṁ padanti gāthā ayamekā gāthā niddisitabbā.


pli: Kiṅkāraṇaṁ, atthikkhātāva imassa ārambhassa anabhāsitaṁ?


pli: Imissāpi gāthāya bhāsitāya attho niddisitabbo.


pli: Kiṅkāraṇaṁ, atthi tattha avasiṭṭhaṁ?


pli: Te jhāyino sātatikā, niccaṁ daḷhaparakkamāti gāthā, evaṁ imā gāthāyo upadhāritā yadā bhavanti, tadā attho niddisitabbo.


pli: Evaṁ assutapubbesu suttesu byākaraṇesu vā ekuddeso bhāsito.


pli: Yā vīmaṁsā tulanā idaṁ atthi kiccaṁ, idaṁ suttaṁ bhāsitaṁ tassa vevacanaṁ niddiṭṭhaṁ vā na vāti.


pli: Tattha yā vīmaṁsā, ayaṁ vuccate sodhano hāro.


pli: Tattha katamo <b>adhiṭṭhāno hāro</b>?


pli: Tattha kitapaññatti ca kiccapaññatti ca.


pli: Sā ekattatā ca vemattatā ca yathā paññatti ekavevacanena vemattatā pajānātīti paññā, sā ca ādhipateyyaṭṭhena paññatti.


pli: Tanubhūtā gocarattavasā sevasati tīsu ratanesu anussati buddhānussati dhammānussati saṅghānussati aviparītānussaraṇatāya.


pli: Sammādiṭṭhi dhammānaṁ pavicayena dhammavicayasambojjhaṅgo abhinīhārato abhiññāti.


pli: Saṅkhepena maggā kā vatthu avikopanatāya ekattā, yathā uṇhena saṁsaṭṭhaṁ uṇhodakaṁ, sītena saṁsaṭṭhaṁ sītodakaṁ khārodakaṁ guḷhodakanti, idaṁ ekattatā vemattatā ca.


pli: Atthi puna dhammo nānādhammasaṅghato ekato yathārūpaṁ cattāro vāretabbā, tañca rūpanti ekattatā.


pli: Pathavīdhātu āpo tejo vāyodhātūti vemattatā.


pli: Evaṁ sabbā catasso dhātuyo rūpanti ekattatā, pathavīdhātu āpo tejo vāyodhātūti vemattatā.


pli: Pathavīdhātūti lakkhaṇato ekattatā, saṅkiṇṇavatthuto vemattatā.


pli: Yaṁ kiñci kakkhaḷalakkhaṇaṁ, sabbaṁ taṁ pathavīdhātūti ekattatā.


pli: Kesā lomā nakhā dantā chavi cammanti vemattatā.


pli: Evaṁ sabbaṁ catasso dhātuyo rūpanti ekattaṁ.


pli: Saddā gandhā rasā phoṭṭhabbāti vemattatā.


pli: Atthi puna dhammo vemattatā añño nāmaṁ labhati.


pli: Yathā kāyānupassanāya navasaññā vinīlakasaññā uddhumātakasaññā, ayaṁ asubhasaññā, yā ekattatā ārammaṇato vemattato, sā evaṁ saññāvedanāsu ādīnavaṁ samanupassato tathādhiṭṭhānaṁ samādhindriyaṁ ca sāyeva dhammesu tattha saññābhāvanā vīriyindriyaṁ ca dhammesu dhammānupassanā citte attasaññaṁ pajahato paññindriyaṁ ca citte cittānupassanā.


pli: Iti yo koci ñāṇapacāro sabbaso paññāya gocaro paññā, ayaṁ vemattatā, yathā kāmarāgo bhavarāgo diṭṭhirāgoti vemattatā taṇhāya.


pli: Iti yaṁ ekattatāya ca vemattatāya ca ñāṇaṁ vīmaṁsanā tulanā.


pli: Tattha katamo <b>parikkhāro hāro</b>?


pli: Sahetu sappaccayaṁ vodānañca saṅkileso ca, yaṁ tadubhayaṁ pariyeṭṭhi, saparikkhāro hāro.


pli: Iti dhammānaṁ sahetukānaṁ hetu pariyesitabbo, sappaccayānaṁ paccayo pariyesitabbo.


pli: Tattha kiṁ nānākaraṇaṁ, hetussa ca paccayassa ca?


pli: Parabhāvassa paccayo hetupi, sabhāvassa hetuyā parabhāvassa kassaci paccayo avutto hetu, vutto paccayo.


pli: Nibbattako hetu, paṭiggāhako paccayo.


pli: Asādhāraṇo hetu, sādhāraṇo paccayo.


pli: Samudānaṁ hetu, tattha duvidho hetu.


pli: samanantarapaccayo ca paramparapaccayo ca.


pli: samanantarahetu ca paramparahetu ca.


pli: Avijjā nāmarūpassa paramparapaccayo, viññāṇaṁ samanantarapaccayatāya paccayo.


pli: Yadi ādimhi avijjānirodho bhavati nāmarūpassa nirodhopi.


pli: Tattha samanantaraṁ kiṅkāraṇaṁ paramparapaccayo samanantarapaccayo samuddānito, ayaṁ paccayato.


pli: Vijānantassa paramparahetutāya hetu, aññākāro samanantarahetutāya hetu.


pli: Yassa hi yaṁ samanantaraṁ nibbattati, so tassa hetupi jātinirodhā bahi ākāranirodho, ākāranirodhā daṇḍanirodho, daṇḍanirodhā khaṇḍanirodho.


pli: Evaṁ hetupi dvidhā so tāhi passitabbo.


pli: Paṭiccasamuppādo yathā avijjāpaccayo tassa puna kiṁpaccayo, ayoniso manasikāro.


pli: So kassa paccayo saṅkhārānaṁ, iti paccayo ca samuppannaṁ ca tassa ko hetu avijjāyeva.


pli: Tathā hi purimā koṭi na paññāyati.


pli: Tattha avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānassa hetu purimā hetu pacchā paccayo, sāpi avijjāsaṅkhārānaṁ paccayo catūhi kāraṇehi sahajātapaccayatāya samanantarapaccayatāya abhisandanapaccayatāya patiṭṭhānapaccayatāya.


pli: Kathaṁ sahajātapaccayatāya avijjāsaṅkhārānaṁ paccayo?


pli: Yaṁ cittaṁ rāgapariyuṭṭhaṁ, tattha avijjāpariyuṭṭhānena sabbaṁ paññāya gocaraṁ hanti.


pli: Tattha saṅkhārā tipaccayaṭṭhikā addhābhūmikāramahattassa ayaṁ avijjāsahasamuppannaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullatamāpajjantī catūhi kāraṇehi paññā pahīyati.


pli: Anusayo pariyuṭṭhānaṁ saṁyojanaṁ upādānaṁ.


pli: Tattha anusayo pariyuṭṭhānaṁ jāti pariyuṭṭhitā saṁyujjati saṁyuttā upādiyati upādānapaccayā bhavo.


pli: Evaṁ te saṅkhārā tividhā uppannā bhūmigatā nāsaññattha ayaṁ maggena vinītattāyāti te thāmagatā apativinītātipi te saṅkhārāti vuccati, evaṁ sahetusamuppannaṭṭhena atthi meva paccayā saṅkhārānaṁ paccayo niddiṭṭhaṁ apanetvā kusalaṁ akusalaṁ kusalo ca akusalo ca pakkhipitabbo, vipākadhammā apanetvā vacanīyaṁ avacanīyaṁ vacanīyañca avacanīyañca pakkhipitabbaṁ, bhavaapevirittā, sabbasuttaṁ parikkhipitabbaṁ.


pli: Dasa tathāgatabalāni cattāri vesārajjāni puññāni anaññākataṁ avijjā samanantarapaccayatāya saṅkhārānaṁ paccayo yena cittena saha samuppannā avijjā tassa cittassa samanantaracittaṁ samuppannanti, tassa yaṁ samanantaracittaṁ samuppannanti, tassa pacchimassa cittassa purimacittaṁ hetupaccayatāya paccayo, tena avijjā hetu tena cittena upādānaṁ anokāsakatā ñāṇaṁ na uppajjanti.


pli: Yā tassa appamādā dhātu abhijjhābhisanditā tahiṁ vipallāsā uppajjanti “asubhe subhan”ti “dukkhe sukhan”ti, tattha saṅkhārā uppajjanti rattā duṭṭhā mūlassa cetanā rāgapariyuṭṭhānena byāpādapariyuṭṭhānena avijjāpariyuṭṭhānena diṭṭhivipallāso vatthuniddese niddisitabbo, yaṁ viparītacitto vijānāti ayaṁ cittavipallāso, yā viparītasaññā upaggaṇhāti ayaṁ saññāvipallāso.


pli: Yaṁ viparītadiṭṭhi abhinivisati ayaṁ diṭṭhivipallāso.


pli: Aṭṭha micchattāni vaḍḍhanti, tīṇi akusalāni ayoniso manasikāre uppannaṁ viññāṇañca vijjañca karonti.


pli: Iti pubbāparante akusalānātaritaro saṅkhārā vuddhiṁ vepullataṁ gacchanti.


pli: Te ca mahatā ca appaṭividitā ponobhavikā saṅkhārā bhavanti.


pli: Iti evaṁ avijjā sahajātapaccayatāya saṅkhārānaṁ paccayo samanantarapaccayatāya ca.


pli: Kathaṁ abhisandanākārena avijjā saṅkhārānaṁ paccayo?


pli: Sā avijjā te saṅkhāre abhisanneti parippharati.


pli: Seyyathāpi nāma uppalaṁ vā padumaṁ vā taṁ udake vaḍḍhaṁ assa, sītena vārinā abhisannaṁ parisandanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullataṁ āpajjati.


pli: Evaṁ abhisandanaṭṭhena avijjā saṅkhārānaṁ paccayo.


pli: Kathaṁ patiṭṭhahanaṭṭhena avijjā saṅkhārānaṁ paccayo?


pli: Te saṅkhārā avijjāyaṁ nissāya vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullataṁ āpajjanti.


pli: Seyyathāpi nāma uppalaṁ vā padumaṁ vā pathaviṁ nissāya pathaviṁ patiṭṭhāya vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullataṁ āpajjati.


pli: Ete saṅkhārā avijjāyaṁ patiṭṭhitā avijjāyaṁ nissāya vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullataṁ gacchanti.


pli: Evaṁ patiṭṭhahanaṭṭhena avijjā saṅkhārānaṁ paccayo.


pli: Puna rāgasahagatassa kammassa vipākena paṭisandhimhi bhavo nibbattati, taṁ kammassa sabbaṁ abhiniviṭṭhaṁ aññāṇavasena ponobhavikā saṅkhārāti vuccanti, evampi avijjāpaccayā saṅkhārā atthi.


pli: Puna pañcasu ye ca sekkhā puggalā, ye ca asaññisamāpattiṁ samāpannā, ye ca bhavagatā, ye ca antogatāyeva saṁsedajā, ye ca vā pana añño hi koci anāgāmibhūtā na cetenti na ca patthenti, tesaṁ kiṁ paccayā saṅkhārā.


pli: Puna rāgā atthi tesaṁ saṅkhārāni upādānāni cittamanussarantiyeva avipakkavipākasamūhatā asamucchinnapaccayā tesaṁ puna ca gato bhavati.


pli: Puna sā te na upādānā napi saṅkhārā atthi, puna tesaṁ satta anusayā asamūhatā asamucchinnā tadārammaṇaṁ bhavati.


pli: Viññāṇassa patiṭṭhāya viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ.


pli: Puna sā yaṁ kiñci kammaṁ ācayagāmi sabbaṁ taṁ avijjāvasena abhisaṅkhariyati taṇhāvasena ca allīyati aññāṇavasena ca tattha ādīnavampi na jānāti.


pli: Tadeva viññāṇabījaṁ bhavati, sāyeva taṇhāsineho bhavati.


pli: Evampi avijjāpaccayā saṅkhārā vattabbā.


pli: Iti imehi ākārehi avijjā saṅkhārānaṁ paccayo.


pli: Tattha avijjāya hetu ayoniso manasikāro paccayo hoti.


pli: Tattha abhicchedo ayaṁ tattha tatiyaṁ balaṁ nivatti, ayaṁ paṭisandhi.


pli: Tattha punabbhavo yo avecchedo asamugghātanaṭṭhena ayaṁ anusayo.


pli: Yathā paṭākaṁ vā sāṭakaṁ vā dve janā pīḷesu ca ekā vā balaṁ vā assa nivāṭassesu, na pana pīḷesu soseyya.


pli: Tattha yaṁ sinehā āpodhātu anupullanā sosetabbā.


pli: Uṇhadhātumāgamma sace puna taṁ ākāse nikkhipeyya taṁ ussāvena yebhuyyataraṁ sinehamāpajjeyya, na hi anāgamma tejodhātuṁ parisesaṁ gaccheyya.


pli: Evameva bhavaggaparamāpi samāpatti na anurūpassa samugghātāya saṁvattati.


pli: Te hi ālayanti sammasanti, na ca taṇhāya taṇhāpahānaṁ gacchanti.


pli: Avijjāya anusayo ca cittassa sampalibodho, idaṁ pariyuṭṭhānaṁ.


pli: Yathābhūtaṁ viññāṇassa appaṭivedho ayaṁ avijjāāsavo avijjāviññāṇabījaṁ bhavati.


pli: Yaṁ bījaṁ so hetu na samucchijjati, asamucchijjanto paṭisandehati.


pli: Paṭisandahanto na samugghātaṁ gacchati.


pli: Asamugghātaṁ cittaṁ pariyonahati, pariyonaddhacitto yathābhūtaṁ nappajānāti, iti saññāṇassa sāsavattho, avijjattho, hetuattho, avacchedattho, anivattiattho, phalattho paṭisandhiattho, punabbhavattho, asamugghātattho, anusayattho, pariyuṭṭhānattho, apaṭivedhanattho.


pli: Ettāvatā avijjāya khettaṁ niddiṭṭhaṁ bhavati.


pli: Ayaṁ vuccate parikkhāro nāma hāro.


pli: Tattha katamo <b>samāropano hāro</b>?


pli: Ugghaṭitamhi tamhi santañceva ca naṁ vitthāraṁ pana vattabbaṁ.


pli: Vitthāravidhaṁ cittaññā ayaṁ samāropano hāro.


pli: Tattha nāmaniddeso upaghaṭakā vatthuniddeso vevacanaṁ vatthubhūto vitthāro.


pli: Yathā kiṁ, yā bhikkhūnaṁ vattato pahātabbo, ayaṁ upaghaṭanā.


pli: Kiñci na vattabbaṁ, rūparāgaṁ vā nāmavantapahātabbaṁ.


pli: Yāva viññāṇanti vitthārena kātabbāni.


pli: Avijjā tā opammena paññāpetabbā, ayaṁ samāropano.


pli: Nissitacittassa ca mattiko ca nissayo taṇhā ca diṭṭhi ca.


pli: Tattha diṭṭhi avijjā taṇhā saṅkhārā.


pli: Tattha diṭṭhipaccayā taṇhā ime avijjāpaccayā saṅkhārā.


pli: Tattha nissitaṁ viññāṇaṁ idaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ yāva jarāmaraṇaṁ, idaṁ saṅkhittena bhāsite avasiṭṭhaṁ paropayati.


pli: Anissitassa calitaṁ natthīti tassa evaṁ diṭṭhiyā taṇhāya ca pahānaṁ tattha diṭṭhiavijjānirodhāya bhūtaṁ viññāṇaṁ sarāgaṭṭhāniyesu dhammesu taṁ taṁ dhammaṁ upecca aññaṁ dhammaṁ dhāvati makkaṭopamatāya, atha khvassa parittesu dhammesu sarāgaṭṭhāniyesu chandarāgo natthi kuto tato calanā, adhimattesu sattesu cittaṁ nivessayati taṁ apatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ anāhāraṁ nirujjhati viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho yāva jarāmaraṇanirodho.


pli: Tattha rāgavasena viññāṇassa calitaṁ sapariggaho, tasmiṁ calite asati yo parikilesopacāro tividho aggi paṭippassaddho bhavati.


pli: Tenāha calite asante passaddhi hoti.


pli: Tattha yaṁ samāropanā passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.


pli: Yāva vimuttitamiti ñāṇadassanaṁ bhavati.


pli: So āsavānaṁ khayā ca vimutti no upapajjati.


pli: Tassa upapattissa āgatigatiyā asantiyā nevidha na huraṁ na ubhayamantarena.


pli: Esevanto dukkhassāti anupādisesā nibbānadhātu.


pli: Idamassa suttassa majjhe samāropitaṁ paṭiccasamuppāde ca vimuttiyaṁ ca yogo na ca etaṁ tassa saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ vibhajjanti.


pli: Na ca saṅkilesabhāgiyena suttena saṅkilesabhāgiyo ye ca dhammā samāropayitabbā nāññe.


pli: Evaṁ vāsanābhāgiye nibbedhabhāgiye, ayaṁ samāropano hāro.


pli: Suvīrassa mahākaccāyanassa jambuvanavāsino peṭakopadese hāravibhaṅgo nāma pañcamā bhūmi.


title_pli: Peṭakopadesa 6. Suttatthasamuccayabhūmi

pli: Peṭakopadesa


pli: 6. Suttatthasamuccayabhūmi


pli: Buddhānaṁ bhagavantānaṁ sāsanaṁ tividhena saṅgahaṁ gacchati, khandhesu dhātūsu āyatanesu ca.


pli: Tattha <b>pañcakkhandhā</b> rūpakkhandho yāva viññāṇakkhandho.


pli: Dasa rūpaāyatanāni cakkhu rūpā ca yāva kāyo phoṭṭhabbā ca, ayaṁ rūpakkhandho.


pli: Tattha cha vedanākāyā vedanākkhandho cakkhusamphassajā vedanā yāva manosamphassajā vedanā, ayaṁ vedanākkhandho.


pli: Tattha cha saññākāyā saññākkhandho, rūpasaññā yāva dhammasaññā ime cha saññākāyā, ayaṁ saññākkhandho.


pli: Tattha cha cetanākāyā saṅkhārakkhandho, rūpasañcetanā yāva dhammasañcetanā ime cha cetanākāyā, ayaṁ saṅkhārakkhandho.


pli: Tattha cha viññāṇakāyā viññāṇakkhandho, cakkhuviññāṇaṁ yāva manoviññāṇaṁ ime cha viññāṇakāyā, ayaṁ viññāṇakkhandho.


pli: Ime pañcakkhandhā.


pli: Tesaṁ kā pariññā?


pli: Aniccaṁ dukkhaṁ saññā anattāti esā etesaṁ pariññā.


pli: Tattha katamo khandhattho?


pli: Samūhattho khandhattho, puñjattho khandhattho, rāsattho khandhattho.


pli: Taṁ yathā dabbakkhandho vanakkhandho dārukkhandho aggikkhandho udakakkhandho vāyukkhandho iti evaṁ khandhesu sabbasaṅgahova evaṁ khandhattho.


pli: Tattha <b>aṭṭhārasa dhātuyo</b> cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu …pe…


pli: manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu.


pli: Etāyo aṭṭhārasa dhātuyo.


pli: Tāsaṁ pariññā aniccaṁ dukkhaṁ saññā anattāti esā etāsaṁ pariññā.


pli: Tattha ko dhātuattho?


pli: Vuccate avayavattho dhātuattho.


pli: Avayavoti cakkhu no pasādo cakkhudhātu.


pli: Evaṁ pañcasu dhātūsu puna rāgavavacchedattho dhātuattho.


pli: Vavacchinnā hi cakkhudhātu.


pli: Evaṁ pañcasu punarāha ekantipakatyatthena dhātuatthoti vuccate.


pli: Taṁ yathā, pakatiyā ayaṁ puriso pittiko semhiko vātiko sannipātikoti evaṁ pakaticakkhudhātu dasannaṁ piyā ca sabbesu indriyesu …pe…


pli: visabhāgattho dhātuattho.


pli: Tattha <b>dvādasāyatanāni</b> katamāni?


pli: Cha ajjhattikāni cha bāhirāni.


pli: Cakkhāyatanaṁ yāva manāyatananti ajjhattikaṁ, rūpāyatanaṁ yāva dhammāyatananti bāhiraṁ.


pli: Etāni dvādasa āyatanāni.


pli: Etesaṁ kā pariññā?


pli: Aniccaṁ dukkhaṁ saññā anattāti, esā etesaṁ pariññā.


pli: Api ca dvidhā pariññā ñātapariññā ca pahānapariññā ca.


pli: Tattha ñātapariññā nāma aniccaṁ dukkhaṁ saññā anattāti, esā ñātapariññā.


pli: Pahānapariññā pana chandarāgappahānā, esā pahānapariññā.


pli: Tattha katamo āyatanattho?


pli: Vuccate ākārattho āyatanattho.


pli: Yathā suvaṇṇākaro dubbaṇṇākaro, yathā dvīhi tehi ākārehi te te gāvā uttiṭṭhanti.


pli: Evaṁ ete hi cittacetasikā gāvā uttiṭṭhanti kammakilesā dukkhadhammā ca.


pli: Punarāha āyadānattho āyatanattho.


pli: Yathā rañño āyadānehi āyo bhavati, evaṁ āyadānattho āyatanattho.


pli: <b>Cattāri ariyasaccāni</b> dukkhaṁ samudayo nirodho maggo ca.


pli: Dukkhaṁ yathā samāsena dhammācariyaṁ mānasañca, samudayo samāsena avijjā ca taṇhā ca, nirodho samāsena vijjā ca vimutti ca, maggo samāsena samatho ca vipassanā ca.


pli: Tattha <b>sattatiṁsa bodhipakkhikā dhammā</b> katame?


pli: Cattāro satipaṭṭhānā yāva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, evamete sattatiṁsa bodhipakkhikā dhammā.


pli: Ye dhammā atītānāgatapaccuppannānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ paccekabuddhānaṁ sāvakānaṁ ca nibbānāya saṁvattantīti, so maggo cattāro satipaṭṭhānā.


pli: Katame cattāro?


pli: Idha bhikkhu kāye kāyānupassī viharati,


pli: sammappadhānaṁ …


pli: iddhipādaṁ …


pli: indriyāni …


pli: balāni …


pli: tattha ko indriyattho?


pli: Indattho indriyattho, ādhipateyyattho indriyattho, pasādattho indriyattho, asādhāraṇaṁ kassa kiriyattho indriyattho;


pli: anavapariyattho balattho, thāmattho balattho, upādāyattho balattho, upatthambhanattho balattho.


pli: Tattha katame satta bojjhaṅgā?


pli: Tattha katamo aṭṭhaṅgiko maggo?


pli: Sammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi.


pli: Tattha aṭṭhaṅgiko maggoti khandho sīlakkhandho ca samādhikkhandho ca paññākkhandho ca.


pli: Tattha yā ca sammāvācā yo ca sammākammanto yo ca sammāājīvo, ayaṁ sīlakkhandho.


pli: Yā ca sammāsati yo ca sammāvāyāmo yo ca sammāsamādhi, ayaṁ samādhikkhandho.


pli: Yo ca sammāsaṅkappo yā ca sammādiṭṭhi, ayaṁ paññākkhandho.


pli: Evaṁ tāyo tisso sikkhā.


pli: Evaṁ tīhākārehi dasa padāni …pe….


pli: Tattha yogāvacaro sīlakkhandhe ṭhito dosaṁ akusalaṁ na upādiyati, dosānusayaṁ samūhanati, dosasallaṁ uddharati, dukkhavedanaṁ parijānāti, kāmadhātuṁ samatikkamati.


pli: Samādhikkhandhe ṭhito lobhaṁ akusalaṁ na upādiyati, rāgānusayaṁ samūhanati, lobhasallaṁ uddharati, sukhavedanaṁ parijānāti, rūpadhātuṁ samatikkamati.


pli: Paññākkhandhe ṭhito mohaṁ akusalaṁ na upādiyati, avijjānusayaṁ samūhanati, mohasallaṁ diṭṭhisallañca uddharati, adukkhamasukhavedanaṁ parijānāti, arūpadhātuṁ samatikkamati.


pli: Iti tīhi khandhehi tīṇi akusalamūlāni na upādiyati, cattāri sallāni uddharati, tisso vedanā parijānāti, tedhātukaṁ samatikkamati.


pli: Tattha katamā <b>avijjā</b>?


pli: Yaṁ catūsu ariyasaccesu aññāṇanti vitthārena yathā so pāṇasajjesu kathaṅkathā kātabbaṁ.


pli: Tattha katamaṁ viññāṇaṁ?


pli: Cha viññāṇakāyā vedanā saññā cetanā phasso manasikāro, idaṁ nāmaṁ.


pli: Tattha katamaṁ rūpaṁ?


pli: Cātumahābhūtikaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyarūpassa paññattiṁ.


pli: Iti purimakañca nāmaṁ idañca rūpaṁ tadubhayaṁ nāmarūpanti vuccati.


pli: Tattha chaḷāyatananti cha ajjhattikāni āyatanāni, cakkhu ajjhattikaṁ āyatanaṁ yāva mano ajjhattikaṁ āyatanaṁ.


pli: Phassoti cha phassakāyā cakkhusamphasso yāva manosamphassoti phasso.


pli: Cha vedanākāyā vedanā.


pli: Taṇhāti cha taṇhākāyā taṇhā.


pli: Upādānanti cattāri upādānāni kāmupādānaṁ diṭṭhupādānaṁ sīlabbatupādānaṁ attavādupādānanti upādānaṁ.


pli: Bhavoti tayo bhavā kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo.


pli: Tattha katamā jāti?


pli: Yā paṭhamaṁ khandhānaṁ paṭhamaṁ dhātūnaṁ paṭhamaṁ āyatanānaṁ uppatti jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo, ayaṁ jāti.


pli: Tattha katamā jarā?


pli: Jarā nāma yaṁ taṁ khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā pavivittaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ vivaṇṇataṁ bhaggo taṁ jarā hīyanā pahīyanā āyuno hāni saṁhāni indriyānaṁ paribhedo upanāho paripāko, ayaṁ jarā.


pli: Tattha katamaṁ maraṇaṁ?


pli: Maraṇaṁ nāma yaṁ tasmiṁ tasmiṁ sattanikāye tesaṁ tesaṁ sattānaṁ cuti cavanatā maraṇaṁ kālaṅkiriyā uddhumātakānaṁ bhedo kāyassa jīvitindriyassa upacchedo, idaṁ maraṇaṁ.


pli: Iti purimikā ca jarā idañca maraṇaṁ tadubhayaṁ jarāmaraṇaṁ.


pli: Tattha andhakāratimisā yathābhūtaṁ appajānanalakkhaṇā avijjā saṅkhārānaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Te viññāṇassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Vatthu saviññattilakkhaṇaṁ viññāṇaṁ, taṁ nāmarūpassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Anekasannissayalakkhaṇaṁ nāmarūpaṁ, taṁ saḷāyatanassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Indriyavavatthāpanalakkhaṇaṁ saḷāyatanaṁ, taṁ phassassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Sannipātalakkhaṇo phasso, so vedanāya padaṭṭhānaṁ.


pli: Anubhavanalakkhaṇā vedanā, sā taṇhāya padaṭṭhānaṁ.


pli: Ajjhosānalakkhaṇā taṇhā, sā upādānassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Ādānaparihananalakkhaṇaṁ upādānaṁ, taṁ bhavassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Nānāgativikkhepalakkhaṇo bhavo, so jātiyā padaṭṭhānaṁ.


pli: Khandhānaṁ pātubhāvalakkhaṇā jāti, sā jarāya padaṭṭhānaṁ.


pli: Upanayaparipākalakkhaṇā jarā, sā maraṇassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Āyukkhayajīvitauparodhalakkhaṇaṁ maraṇaṁ, taṁ dukkhassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Kāyasampīḷanalakkhaṇaṁ dukkhaṁ, taṁ domanassassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Cittasampīḷanalakkhaṇaṁ domanassaṁ, taṁ sokassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Socanalakkhaṇo soko, so paridevassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Vacīnicchāraṇalakkhaṇo paridevo, so upāyāsassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Ye āyāsā te upāyāsā.


pli: Nava padāni yattha sabbo akusalapakkho saṅgahaṁ samosaraṇaṁ gacchati.


pli: Katamāni nava padāni?


pli: Dve mūlakilesā, tīṇi akusalamūlāni, cattāro vipallāsā.


pli: Tattha dve mūlakilesā avijjā ca bhavataṇhā ca, tīṇi akusalamūlāni lobho doso moho ca.


pli: Cattāro vipallāsā—


pli: “anicce niccan”ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, “dukkhe sukhan”ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, “anattani attā”ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, “asubhe subhan”ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso.


pli: Tattha avijjā nāma catūsu ariyasaccesu yathābhūtaṁ aññāṇaṁ, ayaṁ avijjā.


pli: Bhavataṇhā nāma yo bhavesu rāgo sārāgo icchā mucchā patthanā nandī ajjhosānaṁ apariccāgo, ayaṁ bhavataṇhā.


pli: Tattha katamo lobho akusalamūlaṁ?


pli: Lobho nāma so tesu tesu paravatthūsu paradabbesu paraṭṭhānesu parasāpateyyesu parapariggahitesu lobho lubbhanā icchā mucchā patthanā nandī ajjhosānaṁ apariccāgo, ayaṁ lobho akusalamūlaṁ.


pli: Kassetaṁ mūlaṁ?


pli: Lobho lobhajassa akusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa ca, tathā yathā taṁsampayuttānaṁ cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.


pli: Tattha katamo doso akusalamūlaṁ?


pli: So sattesu āghāto akkhanti appaccayo byāpādo padoso anatthakāmatā cetaso paṭighāto, ayaṁ doso akusalamūlaṁ.


pli: Dosajassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa sampayuttānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.


pli: Tattha katamo moho akusalamūlaṁ?


pli: Yaṁ catūsu ariyasaccesu anabhisamayo asampajjaggāho appaṭivedho moho muyhanā sammoho sammuyhanā avijjā tamo andhakāro āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ acchadanaṁ apasacchāgamanaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ, ayaṁ moho akusalamūlaṁ.


pli: Mohajassa akusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa ca taṁsampayuttakānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.


pli: Tattha <b>vipallāsā</b> jānitabbā, vipallāsānaṁ vatthu jānitabbaṁ.


pli: Yaṁ vipallāsaṁ siyā, taṁ jānitabbaṁ.


pli: Tattha eko vipallāso tīṇi vipallāsāni cattāri vipallāsavatthūni.


pli: Katamo eko vipallāso ca, yena paṭipakkhena vipallāsitaṁ gaṇhāti?


pli: “Anicce niccan”ti, “dukkhe sukhan”ti, “anattani attā”ti, “asubhe subhan”ti, ayaṁ eko vipallāso.


pli: Katamāni cattāri vipallāsavatthūni?


pli: Kāyo vedanā cittaṁ dhammā ca.


pli: Imāni cattāri vipallāsavatthūni.


pli: Katamāni tīṇi vipallāsāni?


pli: Saññā cittaṁ diṭṭhi ca.


pli: Imāni tīṇi vipallāsāni.


pli: Tattha manāpike vatthumhi indriyavatthe vaṇṇāyatane vā yo nimittassa uggāho, ayaṁ saññāvipallāso.


pli: Tattha viparītacittassa vatthumhi sati viññatti, ayaṁ cittavipallāso.


pli: Tattha viparītacittassa tamhi rūpe “asubhe subhan”ti yā khanti ruci upekkhanā nicchayo diṭṭhi nidassanaṁ santīraṇā, ayaṁ diṭṭhivipallāso.


pli: Tattha vatthubhedena kāyesu dvādasa vipallāsā bhavanti.


pli: Tayo kāye tayo vedanāya tayo citte tayo dhamme, cattāro saññāvipallāsā cattāro cittavipallāsā cattāro diṭṭhivipallāsā, āyatanūpacayato cakkhuviññāṇasaññāsamaṅgissa rūpesu dvādasa vipallāsā yāva mano saññāsamaṅgissa, dhammesu dvādasa vipallāsā cha dvādasakā cattāri vipallāsā bhavanti.


pli: Ārammaṇanānattato hi aparimitasaṅkheyyānaṁ sattānaṁ aparimitamasaṅkheyyā vipallāsā bhavanti hīnukkaṭṭhamajjhimatāya.


pli: Tattha pañcakkhandhā cattāri attabhāvavatthūni bhavanti.


pli: Yo rūpakkhandho, so kāyo attabhāvavatthu.


pli: Yo vedanākkhandho, so vedanā attabhāvavatthu.


pli: Yo saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca, te dhammā attabhāvavatthu.


pli: Yo viññāṇakkhandho, so cittaṁ attabhāvavatthu.


pli: Iti pañcakkhandhā cattāri attabhāvavatthūni.


pli: Tattha kāye “asubhe subhan”ti.


pli: Vipallāso bhavati.


pli: Evaṁ vedanāsu …


pli: citte …


pli: dhammesu ca attavipallāso bhavati.


pli: Tattha catunnaṁ vipallāsānaṁ samugghātanatthaṁ bhagavā cattāro satipaṭṭhāne deseti paññapeti kāye kāyānupassī viharato “asubhe subhan”ti.


pli: Vipallāsaṁ samugghāteti, evaṁ vedanāsu, citte, dhammesu ca kātabbaṁ.


pli: Tattha andhakāratimisā appaṭivedhalakkhaṇā avijjā, tassā vipallāsapadaṭṭhānaṁ.


pli: Ajjhosānalakkhaṇā taṇhā, tassā piyarūpasātarūpaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Attāsayavañcanālakkhaṇo lobho, tassa adinnādānaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Idha vivādalakkhaṇo doso, tassa pāṇātipāto padaṭṭhānaṁ.


pli: Vatthuvippaṭipattilakkhaṇo moho, tassa micchāpaṭipatti padaṭṭhānaṁ.


pli: Saṅkhatānaṁ dhammānaṁ avināsaggahaṇalakkhaṇā niccasaññā, tassā sabbasaṅkhārā padaṭṭhānaṁ.


pli: Sāsavaphassopagamanalakkhaṇā sukhasaññā, tassā mamaṅkāro padaṭṭhānaṁ.


pli: Dhammesu upagamanalakkhaṇā attasaññā, tassā ahaṅkāro padaṭṭhānaṁ.


pli: Vaṇṇasaṅgahaṇalakkhaṇā subhasaññā, tassā indriyaasaṁvaro padaṭṭhānaṁ.


pli: Etehi navahi padehi uddiṭṭhehi sabbo akusalapakkho niddiṭṭho bhavati, so ca kho bahussutena sakkā jānituṁ no appassutena, paññavatā no duppaññena, yuttena no ayuttena.


pli: Nava padāni kusalāni yattha sabbo kusalapakkho saṅgaho samosaraṇaṁ gacchanti.


pli: Katamāni nava padāni?


pli: Samatho vipassanā alobho adoso amoho aniccasaññā dukkhasaññā anattasaññā asubhasaññā ca.


pli: Tattha katamo <b>samatho</b>?


pli: Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti ṭhānaṁ paṭṭhānaṁ upaṭṭhānaṁ samādhi samādhānaṁ avikkhepo avippaṭisāro vūpasamo mānaso ekaggaṁ cittassa, ayaṁ samatho.


pli: Tattha katamā <b>vipassanā</b>?


pli: Khandhesu vā dhātūsu vā āyatanesu vā nāmarūpesu vā paṭiccasamuppādesu vā paṭiccasamuppannesu vā dhammesu dukkhesu vā samudayesu vā nirodhe vā magge vā kusalākusalesu vā dhammesu sāvajjaanavajjesu vā kaṇhasukkesu vā sevitabbaasevitabbesu vā so yathābhūtaṁ vicayo pavicayo vīmaṁsā paravīmaṁsā gāhanā aggāhanā pariggāhanā cittena paricitanā tulanā upaparikkhā ñāṇaṁ vijjā vā cakkhu buddhi medhā paññā obhāso āloko ābhā pabhā khaggo nārāco dhammavicayasambojjhaṅgo sammādiṭṭhi maggaṅgaṁ, ayaṁ vipassanā.


pli: Tenesā vipassanā iti vuccati vividhā vā esā vipassanāti, tasmā esā vipassanāti vuccati.


pli: Dvidhā cesā hi vipassanā dhammavipassanāti vuccati, dvidhā imāya passati subhañca asubhañca kaṇhañca sukkañca sevitabbañca asevitabbañca kammañca vipākañca bandhañca vimokkhañca ācayañca apacayañca pavattiñca nivattiñca saṅkilesañca vodānañca, evaṁ vipassanāti vuccati.


pli: Atha vā viiti upasaggo passanāti attho tasmā vipassanāti vuccate, ayaṁ vipassanā.


pli: Tattha dve rogā sattānaṁ avijjā ca bhavataṇhā ca, etesaṁ dvinnaṁ rogānaṁ nighātāya bhagavatā dve bhesajjāni vuttāni samatho ca vipassanā ca.


pli: Imāni dve bhesajjāni paṭisevento dve aroge sacchikaroti rāgavirāgaṁ cetovimuttiṁ avijjāvirāgañca paññāvimuttiṁ.


pli: Tattha taṇhārogassa samatho bhesajjaṁ, rāgavirāgā cetovimutti arogaṁ.


pli: Avijjārogassa vipassanābhesajjaṁ avijjāvirāgā paññāvimutti arogaṁ.


pli: Evañhi bhagavā cāha, “dve dhammā pariññeyyā nāmañca rūpañca, dve dhammā pahātabbā avijjā ca bhavataṇhā ca, dve dhammā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca, dve dhammā sacchikātabbā vijjā ca vimutti cā”ti.


pli: Tattha samathaṁ bhāvento rūpaṁ parijānāti, rūpaṁ parijānanto taṇhaṁ pajahati, taṇhaṁ pajahanto rāgavirāgā cetovimuttiṁ sacchikaroti, vipassanaṁ bhāvento nāmaṁ parijānāti, nāmaṁ parijānanto avijjaṁ pajahati, avijjaṁ pajahanto avijjāvirāgā paññāvimuttiṁ sacchikaroti.


pli: Yadā bhikkhuno dve dhammā pariññātā bhavanti nāmañca rūpañca, tathāssa dve dhammā pahīnā bhavanti avijjā ca bhavataṇhā ca.


pli: Dve dhammā bhāvitā bhavanti samatho ca vipassanā ca, dve dhammā sacchikātabbā bhavanti vijjā ca vimutti ca.


pli: Ettāvatā bhikkhu katakicco bhavati.


pli: Esā sopādisesā nibbānadhātu.


pli: Tassa āyupariyādānā jīvitindriyassa uparodhā idañca dukkhaṁ nirujjhati, aññañca dukkhaṁ na uppajjati.


pli: Tattha yo imesaṁ khandhānaṁ dhātuāyatanānaṁ nirodho vūpasamo aññesañca khandhadhātuāyatanānaṁ appaṭisandhi apātubhāvo, ayaṁ anupādisesā nibbānadhātu.


pli: Tattha katamaṁ <b>alobho kusalamūlaṁ</b>?


pli: Yaṁdhātuko alobho alubbhanā alubbhitattaṁ anicchā apatthanā akantā anajjhosānaṁ.


pli: Ayaṁ alobho kusalamūlaṁ.


pli: Kassetaṁ mūlaṁ?


pli: Alobhajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṁsampayuttānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.


pli: Atha vā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo kusalanti vuccati, so tiṇṇaṁ maggaṅgānaṁ mūlaṁ.


pli: Katamesaṁ tiṇṇaṁ, sammāsaṅkappassa sammāvāyāmassa sammāsamādhissa ca imesaṁ mūlanti, tasmā kusalamūlanti vuccati.


pli: Tattha katamaṁ <b>adoso kusalamūlaṁ</b>?


pli: Yā sattesu vā saṅkhāresu vā anaghāto appaṭighāto abyāpatti abyāpādo adoso mettā mettāyanā atthakāmatā hitakāmatā cetaso pasādo, ayaṁ adoso kusalamūlaṁ.


pli: Adosajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṁsampayuttānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.


pli: Atha vā tiṇṇaṁ maggaṅgānaṁ mūlaṁ.


pli: Katamesaṁ tiṇṇaṁ?


pli: Sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa ca imesaṁ tiṇṇaṁ maggaṅgānaṁ mūlaṁ, tasmā kusalamūlanti vuccati.


pli: Tattha katamaṁ <b>amoho kusalamūlaṁ</b>?


pli: Yaṁ catūsu ariyasaccesu yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ abhisamayo sammā ca paccāgamo paṭivedho amoho asammuyhanā asammoho vijjāpakāso āloko anāvaraṇaṁ sekkhānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ, ayaṁ amoho kusalamūlaṁ.


pli: Amohajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṁsampayuttānañca cittacetasikānaṁ dhammānaṁ mūlaṁ.


pli: Atha vā dvinnaṁ maggaṅgānaṁ etaṁ mūlaṁ.


pli: Katamesaṁ dvinnaṁ?


pli: Sammādiṭṭhiyā ca sammāsatiyā ca imesaṁ dvinnaṁ maggaṅgānaṁ mūlaṁ, tasmā kusalamūlanti vuccati.


pli: Evaṁ imesaṁ tīhi kusalamūlehi aṭṭhaṅgiko maggo yojetabbo.


pli: Tattha katamā <b>aniccasaññā</b>?


pli: “Sabbe saṅkhārā uppādavayadhammino”ti ca yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṁ aniccasaññā.


pli: Tassā ko nissando?


pli: Aniccasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya aṭṭhasu lokadhammesu cittaṁ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.


pli: Tattha katamā <b>dukkhasaññā</b>?


pli: “Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṁ dukkhasaññā.


pli: Dukkhasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya ālasse sampamāde vimhaye ca cittaṁ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.


pli: Tattha katamā <b>anattasaññā</b>?


pli: “Sabbesu dhammesu anattā”ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṁ anattasaññā.


pli: Tassā ko nissando, anattasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya ahaṅkāro cittaṁ nānusandhati na sandhati, mamaṅkāro na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.


pli: Tattha katamā <b>asubhasaññā</b>?


pli: “Satta saṅkhārā asubhā”ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṁ asubhasaññā.


pli: Asubhasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya subhanimitte cittaṁ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.


pli: Tattha pañcannaṁ khandhānaṁ pariññā bhagavatā desitā, yo tattha asubhasaññā rūpakkhandhassa pariññattaṁ, dukkhasaññā vedanākkhandhassa pariññattaṁ, anattasaññā saññākkhandhassa saṅkhārakkhandhassa pariññattaṁ, aniccasaññā viññāṇakkhandhassa pariññattaṁ.


pli: Tattha samathena taṇhaṁ samugghāteti, vipassanāya avijjaṁ samugghāteti, adosena dosaṁ samugghāteti, amohena mohaṁ samugghāteti, aniccasaññāya niccasaññaṁ samugghāteti, dukkhasaññāya sukhasaññaṁ samugghāteti, anattasaññāya attasaññaṁ samugghāteti, asubhasaññāya subhasaññaṁ samugghāteti.


pli: Cittavikkhepapaṭisaṁharaṇalakkhaṇo samatho, tassa jhānāni padaṭṭhānaṁ.


pli: Sabbadhammaṁ yathābhūtaṁ paṭivedhalakkhaṇā vipassanā, tassā sabbaneyyaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Icchāpaṭisaṁharaṇalakkhaṇo alobho, tassa adinnādānā veramaṇī padaṭṭhānaṁ.


pli: Abyāpādalakkhaṇo adoso, tassa pāṇātipātā veramaṇī padaṭṭhānaṁ.


pli: Vatthuappaṭihatalakkhaṇo amoho, tassa sammāpaṭipatti padaṭṭhānaṁ.


pli: Saṅkhatānaṁ dhammānaṁ vināsaggahaṇalakkhaṇā aniccasaññā, tassā udayabbayo padaṭṭhānaṁ.


pli: Sāsavaphassasañjānanalakkhaṇā dukkhasaññā, tassā vedanā padaṭṭhānaṁ.


pli: Sabbadhammaanupagamanalakkhaṇā anattasaññā, tassā dhammasaññā padaṭṭhānaṁ.


pli: Vinīlakavipubbakauddhumātakasamuggahaṇalakkhaṇā asubhasaññā, tassā nibbidā padaṭṭhānaṁ.


pli: Imesu navasu padesu upadiṭṭhesu sabbo kusalapakkho upadiṭṭho bhavati, so ca bahussutena sakkā jānituṁ no appassutena, paññavatā no duppaññena, yuttena no ayuttenāti.


pli: Tattha niccasaññādhimuttassa aparāparaṁ cittaṁ paṇāmento satimapaccavekkhato aniccasaññā na upaṭṭhāti, pañcasu kāmaguṇesu sukhassādādhimuttassa iriyāpathassa agatimapaccavekkhato dukkhasaññā na upaṭṭhāti, khandhadhātuāyatanesu attādhimuttassa nānādhātuanekadhātuvinibbhogamapaccavekkhato anattasaññā na upaṭṭhāti, vaṇṇasaṇṭhānābhiratassa kāye subhādhimuttassa ca vippaṭicchannā asubhasaññā na upaṭṭhāti.


pli: Avippaṭisāralakkhaṇā saddhā, saddahanā paccupaṭṭhānaṁ.


pli: Tassa cattāri sotāpattiyaṅgāni padaṭṭhānaṁ.


pli: Evañhi vuttaṁ bhagavatā saddhindriyaṁ bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu sotāpattiyaṅgesu kusalesu dhammesu.


pli: Sūrāapaṭikkhepanalakkhaṇaṁ vīriyindriyaṁ, vīriyindriyārambho paccupaṭṭhānaṁ.


pli: Tassa atītā cattāro sammappadhānā padaṭṭhānaṁ.


pli: Yathā vuttaṁ bhagavatā vīriyindriyaṁ, bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu sammappadhānesu.


pli: Tassa atītā cattāro satipaṭṭhānā padaṭṭhānaṁ.


pli: Yathā vuttaṁ bhagavatā satindriyaṁ bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu satipaṭṭhānesu.


pli: Ekaggalakkhaṇo samādhi, avikkhepapaccupaṭṭhāno, tassa cattāri ñāṇāni padaṭṭhānaṁ.


pli: Yathā vuttaṁ bhagavatā samādhindriyaṁ, bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu jhānesu.


pli: Pajānanalakkhaṇā paññā, bhūtatthasantīraṇā paccupaṭṭhānā, tassa cattāri ariyasaccāni padaṭṭhānaṁ.


pli: Yathā vuttaṁ bhagavatā paññindriyaṁ, bhikkhave, kuhiṁ daṭṭhabbaṁ, catūsu ariyasaccesu.


pli: <b>Cattāri cakkāni</b> patirūpadesavāso cakkaṁ, sappurisūpanissayo cakkaṁ, attasammāpaṇidhānaṁ cakkaṁ, pubbe katapuññatā cakkaṁ.


pli: Tattha ariyasannissayalakkhaṇo patirūpadesavāso, so sappurisūpanissayassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Ariyasannissayalakkhaṇo sappurisūpanissayo, so attasammāpaṇidhānassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Sammāpaṭipattilakkhaṇaṁ attasammāpaṇidhānaṁ, taṁ puññānaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Kusaladhammopacayalakkhaṇaṁ puññaṁ, taṁ sabbasampattīnaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Ekādasasīlamūlakā dhammā sīlavato avippaṭisāro bhavati …pe…


pli: so vimuttiñāṇadassanaṁ “nāparaṁ itthattāyā”ti pajānanā.


pli: Tattha veramaṇilakkhaṇaṁ sīlaṁ, taṁ avippaṭisārassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Na attānuvādalakkhaṇo avippaṭisāro, so pāmojjassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Abhippamodanalakkhaṇaṁ pāmojjaṁ, taṁ pītiyā padaṭṭhānaṁ.


pli: Attamanalakkhaṇā pīti, sā passaddhiyā padaṭṭhānaṁ.


pli: Kammaniyalakkhaṇā passaddhi, sā sukhassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Abyāpādalakkhaṇaṁ sukhaṁ, taṁ samādhino padaṭṭhānaṁ.


pli: Avikkhepanalakkhaṇo samādhi, so yathābhūtañāṇadassanassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Aviparītasantīraṇalakkhaṇā paññā, sā nibbidāya padaṭṭhānaṁ anālayanalakkhaṇā nibbidā, sā virāgassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Asaṅkilesalakkhaṇo virāgo, so vimuttiyā padaṭṭhānaṁ.


pli: Akusaladhammavivekalakkhaṇā vimutti, sā vimuttino vodānassa padaṭṭhānaṁ.


pli: <b>Catasso ariyabhūmiyo cattāri sāmaññaphalāni</b>.


pli: Tattha yo yathābhūtaṁ pajānāti, esā dassanabhūmi.


pli: Sotāpattiphalañca so yathābhūtaṁ pajānitvā nibbindati, idaṁ tanukāmarāgassa padaṭṭhānaṁ byāpādānaṁ.


pli: Sakadāgāmiphalañca saṇhaṁ virajjati, ayaṁ rāgavirāgā cetovimutti.


pli: Anāgāmiphalañca yaṁ avijjāvirāgā vimuccati, ayaṁ katābhūmi.


pli: Arahattañca sāmaññaphalānīti ko vacanattho, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo sāmaññaṁ, tassetāni phalāni sāmaññaphalānīti vuccati.


pli: Kissa brahmaññaphalānīti vuccante?


pli: Brahmaññaariyo aṭṭhaṅgiko maggo, tassa tāni phalānīti brahmaññaphalānīti vuccante.


pli: Tattha sotāpanno kathaṁ hoti?


pli: Saha saccābhisamayā ariyasāvakassa tīṇi saṁyojanāni pahīyanti sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso ca, imesaṁ tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ pahānā parikkhayā ariyasāvako hoti sotāpanno avinipātadhammo yāva dukkhassantaṁ karoti.


pli: Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi?


pli: Assutavā bālo puthujjano yāva ariyadhamme akovido, so rūpaṁ attato samanupassati yāva viññāṇasmiṁ attānaṁ, so imesu pañcasu khandhesu attaggāho vā attaniyaggāho vā esohamasmi ekasmiṁ vasavattiko pakkhitto anuggaho anusayanto aṅgamaṅganti parati.


pli: Yā tathābhūtassa khanti ruci pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā abhippasannā, ayaṁ vuccate sakkāyadiṭṭhīti.


pli: Tattha pañca diṭṭhiyo ucchedaṁ bhajanti.


pli: Katamāyo pañca?


pli: Rūpaṁ attato samanupassati, yāva viññāṇaṁ attato samanupassati, imāyo pañca ucchedaṁ bhajanti, avasesāyo pannarasa sassataṁ bhajanti.


pli: Iti sakkāyadiṭṭhipahānā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni pahīyanti.


pli: Pahānā ucchedaṁ sassatañca na bhajati.


pli: Iti ucchedasassatappahānā ariyasāvakassa na kiñci diṭṭhigataṁ bhavati, aññā vā lokuttarāya sammādiṭṭhiyā.


pli: Kathaṁ pana sakkāyadiṭṭhi na bhavati?


pli: Idha ariyasāvako sutavā hoti, sabbo sukkapakkho kātabbo, yāva ariyadhammesu kovido rūpaṁ anattato samanupassati, yāva viññāṇaṁ …pe…


pli: evamassa samanupassantassa sakkāyadiṭṭhi na bhavati.


pli: Kathaṁ vicikicchā na bhavati?


pli: Idha ariyasāvako buddhe na kaṅkhati, na vicikicchati abhippasīdati, itipi so bhagavāti sabbaṁ.


pli: Dhamme na kaṅkhati na vicikicchati sabbaṁ.


pli: Yāva taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti, iminā dutiyena ākaṅkhiyena dhammena samannāgato hoti.


pli: Saṅghe na kaṅkhati …pe…


pli: yāva pūjā devānañca manussānañcāti, iminā tatiyena ākaṅkhiyena dhammena samannāgato hoti.


pli: Sabbe saṅkhārā dukkhāti na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati abhippasīdati.


pli: Taṇhā dukkhasamudayoti na kaṅkhati na vicikicchati.


pli: Taṇhānirodhā dukkhanirodhoti na kaṅkhati na vicikicchati.


pli: Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhanirodhagāminī paṭipadāti na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati abhippasīdati.


pli: Yāva buddhe vā dhamme vā saṅghe vā dukkhe vā samudaye vā nirodhe vā magge vā kaṅkhāyanā vimati vicikicchā dvedhāpathā āsappanā parisappanā anavaṭṭhānaṁ adhiṭṭhāgamanaṁ anekaṁso anekaṁsikatā, te tassa pahīnā bhavanti paṇunnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.


pli: Tattha sīlabbataparāmāso dvidhā—


pli: sīlassa vā suddhassa vā.


pli: Tattha sīlassa sīlabbataparāmāso imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā tattha kapotapādāhi accharāhi saddhiṁ kīḷissāmi ramissāmi paricarissāmīti.


pli: Yathābhūtadassananti rucivimutti rāgo rāgaparivattakā diṭṭhirūpanā passanā asantussitassa sīlabbataparāmāso.


pli: Tattha katamo suddhassa sīlabbataparāmāso?


pli: Idhekacco sīlaṁ parāmasati, sīlena sujjhati, sīlena nīyati, sīlena muccati, sukhaṁ vītikkamati, dukkhaṁ vītikkamati, sukhadukkhaṁ vītikkamati anupāpuṇāti uparimena.


pli: Tadubhayaṁ sīlavataṁ parāmasati tadubhayena sīlavatena sujjhanti muccanti nīyanti, sukhaṁ vītikkamanti, dukkhaṁ vītikkamanti, sukhadukkhaṁ vītikkamanti, anupāpuṇantīti avisucikaraṁ dhammaṁ avimuttikaraṁ dhammaṁ visucito vimuttito paccāgacchantassa yā tathābhūtassa khanti ruci mutti pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā passanā, ayaṁ suddhassa sīlabbataparāmāso.


pli: Ete ubho parāmāsā ariyasāvakassa pahīnā bhavanti yāva āyatiṁ anuppādadhammā, so sīlavā bhavati ariyakantehi sīlehi samannāgato akkhaṇḍehi yāva upasamasaṁvattanikehi.


pli: Imesaṁ tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ pahānā sutavā ariyasāvako bhavati sotāpanno avinipātadhammo, sabbaṁ.


pli: Sahasaccābhisamayā, iti ko vacanattho?


pli: Cattāro abhisamayā, pariññābhisamayo pahānābhisamayo sacchikiriyābhisamayo bhāvanābhisamayo.


pli: Tattha ariyasāvako dukkhaṁ pariññābhisamayena abhisameti, samudayaṁ pahānābhisamayena abhisameti, nirodhaṁ sacchikiriyābhisamayena abhisameti, maggaṁ bhāvanābhisamayena abhisameti.


pli: Kiṅkāraṇaṁ?


pli: Dukkhassa pariññābhisamayo, samudayassa pahānābhisamayo, nirodhassa sacchikiriyābhisamayo, maggassa bhāvanābhisamayo.


pli: Samathavipassanāya kathaṁ abhisameti?


pli: Ārammaṇe cittaṁ upanibandhetvā pañcakkhandhe dukkhato passati.


pli: Tattha yo upanibandho, ayaṁ samatho.


pli: Yā pariyogāhanā, ayaṁ vipassanā.


pli: Pañcakkhandhe dukkhāti passato yo pañcakkhandhesu ālayo nikanti upagamanaṁ ajjhosānā icchā mucchā paṇidhi patthanā pahīyati.


pli: Tattha pañcakkhandhā dukkhaṁ.


pli: Yo tattha ālayo nikanti upagamanaṁ ajjhosānaṁ icchā mucchā paṇidhi patthanā, ayaṁ samudayo.


pli: Yaṁ tassa pahānaṁ, so nirodho samatho vipassanā ca maggo, evaṁ tesaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ ekakāle ekakkhaṇe ekacitte apubbaṁ acarimaṁ abhisamayo bhavati.


pli: Tenāha bhagavā “sahasaccābhisamayā ariyasāvakassa tīṇi saṁyojanāni pahīyantī”ti.


pli: Tattha samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle ekakkhaṇe ekacitte cattāri kiccāni karoti, dukkhaṁ pariññābhisamayena abhisameti, yāva maggaṁ bhāvanābhisamayena abhisameti.


pli: Kiṁ kāraṇā?


pli: Dukkhaṁ pariññābhisamayo, yāva maggaṁ bhāvanābhisamayo.


pli: Evaṁ diṭṭhanto yathā nāvā jalaṁ gacchantī cattāri kiccāni karoti, pārimaṁ tīraṁ pāpeti, orimaṁ tīraṁ jahati, bhāraṁ vahati, sotaṁ chindati;


pli: evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle ekakkhaṇe ekacitte cattāri kiccāni karoti, dukkhaṁ pariññābhisamayena abhisameti, yāva maggaṁ bhāvanābhisamayena abhisameti.


pli: Yathā vā sūriyo udayanto ekakāle apubbaṁ acarimaṁ cattāri kiccāni karoti, andhakāraṁ vidhamati, ālokaṁ pātukaroti, rūpaṁ nidassīyati, sītaṁ pariyādiyati;


pli: evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle …pe…


pli: yathā padīpo jalanto ekakāle apubbaṁ acarimaṁ cattāri kiccāni karoti, andhakāraṁ vidhamati, ālokaṁ pātukaroti, rūpaṁ nidassīyati, upādānaṁ pariyādiyati;


pli: evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle …pe….


pli: Yadā ariyasāvako sotāpanno bhavati avinipātadhammo niyato yāva dukkhassantaṁ karoti, ayaṁ dassanabhūmi.


pli: Sotāpattiphalañca sotāpattiphale ṭhito uttari samathavipassanaṁ bhāvento yuganaddhā vattamānā kāmarāgabyāpādānaṁ yebhuyyena pahānā ariyasāvako hoti.


pli: Sakadāgāmi pariniṭṭhitattā sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti, ayaṁ tanubhūmi.


pli: Sakadāgāmiphalañca yo sakadāgāmiphale ṭhito vipassanaṁ bhāvento kāmarāgabyāpāde sānusaye anavasesaṁ pajahati, kāmarāgabyāpādesu anavasesaṁ pahīnesu pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni bhavanti sakkāyadiṭṭhi sīlabbataparāmāso vicikicchā kāmacchando byāpādo ca, imesaṁ pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānā ariyasāvako hoti anāgāmī tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā, ayaṁ vītarāgabhūmi.


pli: Anāgāmiphalañca anāgāmiphale ṭhito uttari samathavipassanaṁ bhāvento pañca uddhambhāgiyāni saṁyojanāni pajahati rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjañca.


pli: Imesaṁ pañcannaṁ uddhambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānā ariyasāvako arahā bhavati, khīṇāsavo vusitavā sammadaññāvimutto parikkhīṇabhavasaṁyojano anuppattasadattho, ayaṁ katābhūmi.


pli: Arahantova ayaṁ sopādisesā nibbānadhātu.


pli: Tassa āyukkhayā jīvitindriyāparodhā idañca dukkhaṁ nirujjhati, aññañca dukkhaṁ na uppajjati.


pli: Yo imassa dukkhassa nirodho vūpasamo, aññassa ca apātubhāvo, ayaṁ anupādisesā nibbānadhātu.


pli: Imā dve nibbānadhātuyo.


pli: Iti saccāni vuttāni.


pli: Saccābhisamayo vutto, kilesavavatthānaṁ vuttaṁ, pahānaṁ vuttaṁ, bhūmiyo vuttā, phalāni vuttāni, nibbānadhātuyo vuttā.


pli: Evamimesu vuttesu sabbabodhi vuttā bhavati.


pli: Ettha yogo karaṇīyo.


pli: Tattha katamāyo <b>nava anupubbasamāpattiyo</b>?


pli: Cattāri jhānāni catasso ca arūpasamāpattiyo nirodhasamāpatti ca.


pli: Tattha cattāri jhānāni katamāni?


pli: Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehīti vitthārena kātabbāni.


pli: Tattha katamā cattāro arūpasamāpattiyo?


pli: Virāgino vata vattabbo, yāva nirodhasamāpatti vitthārena kātabbā.


pli: Imāyo nava anupubbasamāpattiyo.


pli: Tattha katamaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ?


pli: Katamehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṁ?


pli: Pañcahi nīvaraṇehi.


pli: Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni?


pli: Kāmacchandoti vitthāretabbo.


pli: Tattha katamo kāmacchando?


pli: Yo pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo pemaṁ nikanti ajjhosānaṁ icchā mucchā patthanā apariccāgo anusayo pariyuṭṭhānaṁ, ayaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.


pli: Tattha katamaṁ byāpādanīvaraṇaṁ?


pli: Yo sattesu saṅkhāresu ca āghāto …pe…


pli: yathā dose tathā nioṭṭhānā, ayaṁ byāpādo nīvaraṇaṁ.


pli: Tattha katamaṁ middhaṁ?


pli: Yā cittassa jaḷatā cittassa garuttaṁ cittassa akammaniyatā cittassa nikkhepo niddāyanā pacalikatā pacalāyanā pacalāyanaṁ, idaṁ middhaṁ.


pli: Tattha katamaṁ thinaṁ?


pli: Yā kāyassa thinatā jaḷatā kāyassa garuttā kāyassa appassaddhi, idaṁ thinaṁ.


pli: Iti idañca thinaṁ purimakañca middhaṁ tadubhayaṁ thinamiddhanīvaraṇanti vuccati.


pli: Tattha katamaṁ uddhaccaṁ?


pli: Yo avūpasamo cittassa, idaṁ uddhaccaṁ.


pli: Tattha katamaṁ kukkuccaṁ?


pli: Yo cetaso vilekho alañcanā vilañcanā hadayalekho vippaṭisāro, idaṁ kukkuccaṁ.


pli: Iti idañca kukkuccaṁ purimakañca uddhaccaṁ tadubhayaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇanti vuccati.


pli: Tattha katamaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ?


pli: Yo buddhe vā dhamme vā saṅghe vā …pe…


pli: ayaṁ vicikicchā.


pli: Api ca kho pana pañca vicikicchāyo samanantarāyikā desantarāyikā samāpattantarāyikā maggantarāyikā saggantarāyikā, imāyo pañca vicikicchāyo.


pli: Idha pana samāpattantarāyikā vicikicchā adhippetā.


pli: Ime pañca nīvaraṇā.


pli: Tattha nīvaraṇānīti ko vacanattho, kuto nivārayantīti?


pli: Sabbato kusalapakkhikā nivārayanti.


pli: Kathaṁ nivārayanti?


pli: Kāmacchando asubhato nivārayati, byāpādo mettāya nivārayati, thinaṁ passaddhito nivārayati, middhaṁ vīriyārambhato nivārayati, uddhaccaṁ samathato nivārayati, kukkuccaṁ avippaṭisārato nivārayati, vicikicchā paññāto paṭiccasamuppādato nivārayati.


pli: Aparo pariyāyo.


pli: Kāmacchando alobhato kusalamūlato nivārayati, byāpādo adosato nivārayati, thinamiddhaṁ samādhito nivārayati, uddhaccakukkuccaṁ satipaṭṭhānehi nivārayati, vicikicchā amohato kusalamūlato nivārayati.


pli: Tayo vihārā dibbavihāro brahmavihāro ariyavihāro.


pli: Dibbavihāro cattāri jhānāni, brahmavihāro cattāri appamāṇāni, ariyavihāro sattatiṁsa bodhipakkhiyā dhammā.


pli: Tattha kāmacchando uddhaccaṁ kukkuccañca dibbavihāraṁ nivārayati, byāpādo brahmavihāraṁ nivārayati, thinamiddhaṁ vicikicchā ca ariyavihāraṁ nivārayati.


pli: Kāmacchando byāpādo uddhaccakukkuccañca samathaṁ nivārayanti, thinamiddhaṁ vicikicchā ca vipassanaṁ nivārayanti, ato nīvaraṇanti vuccante.


pli: Imehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ.


pli: Katamehi pañcahi aṅgehi sampayuttaṁ <b>paṭhamaṁ jhānaṁ</b>?


pli: Vitakkavicārehi pītiyā sukhena ca cittekaggatāya ca.


pli: Imesaṁ pañcannaṁ aṅgānaṁ uppādapaṭilābhasamannāgamo sacchikiriyaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ paṭiladdhanti vuccati.


pli: Imāni pañca aṅgāni uppādetvā viharatīti, tena vuccate paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti dibbena vihārena.


pli: Tattha <b>dutiyaṁ jhānaṁ</b> caturaṅgasamannāgataṁ pītisukhena cittekaggatāya ajjhattaṁ sampasādanena imāni cattāri aṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti.


pli: Tattha pañcaṅgasamannāgataṁ <b>tatiyaṁ jhānaṁ</b> satiyā sampajaññena sukhena cittekaggatāya upekkhāya imāni pañcaṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti.


pli: Tattha <b>catutthaṁ jhānaṁ</b> caturaṅgasamannāgataṁ upekkhāya satipārisuddhiyā adukkhamasukhāya vedanāya cittekaggatā ca, imehi catūhaṅgehi samannāgataṁ catutthaṁ jhānaṁ.


pli: Iti imesaṁ catunnaṁ aṅgānaṁ uppādo paṭilābho samannāgamo sacchikiriyā catutthaṁ jhānaṁ paṭiladdhanti vuccati.


pli: Imāni cattāri jhānāni uppādetvā sampādetvā upasampajja viharati, tena vuccati dibbena vihārena viharatīti.


pli: Tattha katamo aniccaṭṭho?


pli: Pīḷanaṭṭho aniccaṭṭho pabhaṅgaṭṭho sampāpanaṭṭho vivekaṭṭho aniccaṭṭho, ayaṁ aniccaṭṭho.


pli: Tattha katamo dukkhaṭṭho?


pli: Pīḷanaṭṭho dukkhaṭṭho sampīḷanaṭṭho saṁvegaṭṭho byādhinaṭṭho, ayaṁ dukkhaṭṭho.


pli: Tattha katamo suññaṭṭho?


pli: Anupalitto suññaṭṭho, asambhajanaṭṭho gatapaṭṭho vivaṭṭaṭṭho, ayaṁ suññaṭṭho.


pli: Tattha katamo anattaṭṭho?


pli: Anissariyaṭṭho anattaṭṭho, avasavattanaṭṭho, akāmakāriṭṭho parividaṭṭho, ayaṁ anattaṭṭhoti.


pli: Suttatthasamuccayo nāma saṁvattisantikā peṭakabhūmi samattā.


title_pli: Peṭakopadesa Pakiṇṇakaniddesa

pli: Peṭakopadesa


pli: Pakiṇṇakaniddesa


pli: Jhānaṁ virāgo.


pli: Cattāri jhānāni vitthārena kātabbāni.


pli: Tāni duvidhāni;


pli: bojjhaṅgavippayuttāni ca bojjhaṅgasampayuttāni ca.


pli: Tattha bojjhaṅgavippayuttāni bāhirakāni, bojjhaṅgasampayuttāni ariyapuggalāni.


pli: Tattha yena cha puggalamūlāni tesaṁ nikkhipetvā rāgacarito, dosacarito, mohacarito, rāgadosacarito, rāgamohacarito, dosamohacarito, samabhāgacarito, iti imesaṁ puggalānaṁ jhānaṁ samāpajjitānaṁ pañca nīvaraṇāni paṭipakkho tesaṁ paṭighātāya yathā asamattho tīṇi akusalamūlāni niggaṇhāti.


pli: Lobhena akusalamūlena abhijjhā ca uddhaccañca uppilavataṁ alobhena kusalamūlena niggaṇhāti, kukkuccañca vicikicchā ca mohapakkho, taṁ amohena niggaṇhāti.


pli: Doso ca thinamiddhañca dosapakkho, taṁ adosena niggaṇhāti.


pli: Tattha alobhassa pāripūriyā nekkhammavitakkaṁ vitakketi.


pli: Tattha adosassa pāripūriyā abyāpādavitakkaṁ vitakketi.


pli: Tattha amohassa pāripūriyā avihiṁsāvitakkaṁ vitakketi.


pli: Tattha alobhassa pāripūriyā vivitto hoti kāmehi.


pli: Tattha adosassa pāripūriyā amohassa pāripūriyā ca vivitto hoti pāpakehi akusalehi dhammehi, savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Vitakkāti tayo vitakkā—


pli: Tattha paṭhamābhinipāto vitakko, paṭiladdhassa vicaraṇaṁ vicāro.


pli: Yathā puriso dūrato purisaṁ passati āgacchantaṁ, na ca tāva jānāti eso itthīti vā purisoti vā yadā tu paṭilabhati itthīti vā purisoti vā evaṁ vaṇṇoti vā evaṁ saṇṭhānoti vā ime vitakkayanto uttari upaparikkhanti kiṁ nu kho ayaṁ sīlavā udāhu dussīlo aḍḍho vā duggatoti vā.


pli: Evaṁ vicāro vitakke appeti, vicāro cariyati ca anuvattati ca.


pli: Yathā pakkhī pubbaṁ āyūhati pacchā nāyūhati yathā āyūhanā evaṁ vitakko, yathā pakkhānaṁ pasāraṇaṁ evaṁ vicāro anupālati vitakketi vicarati vicāreti.


pli: Vitakkayati vitakketi, anuvicarati vicāreti.


pli: Kāmasaññāya paṭipakkho vitakko, byāpādasaññāya vihiṁsasaññāya ca paṭipakkho vicāro.


pli: Vitakkānaṁ kammaṁ akusalassa amanasikāro, vicārānaṁ kammaṁ jeṭṭhānaṁ saṁvāraṇā.


pli: Yathā paliko tuṇhiko sajjhāyaṁ karoti evaṁ vitakko, yathā taṁyeva anupassati evaṁ vicāro.


pli: Yathā apariññā evaṁ vitakko.


pli: Yathā pariññā evaṁ vicāro.


pli: Niruttipaṭisambhidāyañca paṭibhānapaṭisambhidāyañca vitakko, dhammapaṭisambhidāyañca atthapaṭisambhidāyañca vicāro.


pli: Kallitā kosallattaṁ cittassa vitakko, abhinīhārakosallaṁ cittassa vicāro.


pli: Idaṁ kusalaṁ idaṁ akusalaṁ idaṁ bhāvetabbaṁ idaṁ pahātabbaṁ idaṁ sacchikātabbanti vitakko, yathā pahānañca bhāvanā ca sacchikiriyā ca evaṁ vicāro.


pli: Imesu vitakkavicāresu ṭhitassa duvidhaṁ dukkhaṁ na uppajjati kāyikañca cetasikañca;


pli: duvidhaṁ sukhaṁ uppajjati kāyikañca cetasikañca.


pli: Iti vitakkajanitaṁ cetasikaṁ sukhaṁ pīti kāyikaṁ sukhaṁ kāyikoyeva.


pli: Yā tattha cittassa ekaggatā, ayaṁ samādhi.


pli: Iti paṭhamaṁ jhānaṁ pañcaṅgavippahīnaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ.


pli: Tesaṁyeva vitakkavicārānaṁ abhikkhaṇaṁ āsevanāya tassa tappoṇamānasaṁ hoti.


pli: Tassa vitakkavicārā oḷārikā khāyanti.


pli: Yañca pītisukhañca nekkhammañca oḷārikaṁ bhavati.


pli: Api ca samādhijā pīti rati ca jāyati.


pli: Tassa vicārārammaṇaṁ.


pli: Tesaṁ vūpasamā ajjhattaṁ ceto sampasīdati.


pli: Ye vitakkavicārā dve dhammānussaritabbā.


pli: Paccuppannā daraṇitabbaṁ.


pli: Tesaṁ vūpasamā ekodibhāvaṁ cittekaggataṁ hoti.


pli: Tassa ekodibhāvena pīti pāripūriṁ gacchati.


pli: Yā pīti, taṁ somanassindriyaṁ, yaṁ sukhaṁ, taṁ sukhindriyaṁ.


pli: Yā cittekaggatā, ayaṁ samādhi.


pli: Taṁ dutiyaṁ jhānaṁ caturaṅgasamannāgataṁ.


pli: So pītiyā virāgā yāti ojahi jallasahagataṁ.


pli: Tattha somanassacittamupādānanti ca so taṁ vicinanto upekkhameva manasikaroti.


pli: So pītiyā virāgā upekkhako viharati.


pli: Yathā ca pītiyā sukhamānitaṁ, taṁ kāyena paṭisaṁvedeti sampajāno viharati.


pli: Yena satisampajaññena upekkhāpāripūriṁ gacchati.


pli: Idaṁ tatiyaṁ jhānaṁ caturaṅgasamannāgataṁ.


pli: Tathā kāyikassa sukhassa pahānāya paṭhame jhāne somanassindriyaṁ nirujjhati.


pli: Dutiye jhāne dukkhindriyaṁ nirujjhati.


pli: So sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Tattha catūhi indriyehi upekkhā pasādā hoti, dukkhindriyena domanassindriyena sukhindriyena somanassindriyena ca.


pli: Tesaṁ nirodhā upekkhāsampajaññaṁ hoti, tattha sukhindriyena somanassindriyena ca asati hoti, tesaṁ nirodhā satimā hoti, dukkhindriyena domanassindriyena ca asampajaññaṁ, tesaṁ nirodhā sampajaññaṁ hoti, iti upekkhāya ca saññā, sato sampajāno cittekaggatā ca idaṁ vuccate ca catutthaṁ jhānaṁ.


pli: Tattha yo rāgacarito puggalo tassa sukhindriyañca somanassindriyañca;


pli: yo dosacarito puggalo tassa dukkhindriyañca domanassindriyañca;