pli: “Āma, bhante, jānāmi ‘sampati paṭhamo yāmo atikkanto, majjhimo yāmo pavattati, ukkā padīpīyanti, cattāri paṭākāni āṇattāni gamissanti bhaṇḍato rājadeyyānī’”ti.


nikaya: mil

layer: root

pli: Yonakā evamāhaṁsu “kallosi, mahārāja, paṇḍito thero”ti.


pli: “Āma, bhaṇe, paṇḍito thero, ediso ācariyo bhaveyya mādiso ca antevāsī, nacirasseva paṇḍito dhammaṁ ājāneyyā”ti.


pli: Tassa pañhaveyyākaraṇena tuṭṭho rājā theraṁ nāgasenaṁ satasahassagghanakena kambalena acchādetvā “bhante nāgasena, ajjatagge te aṭṭhasataṁ bhattaṁ paññapemi, yaṁ kiñci antepure kappiyaṁ, tena ca pavāremī”ti—āha.


pli: “Jānāmi, bhante nāgasena, jīvasi, api ca attānañca rakkha, mamañca rakkhāhī”ti.


pli: “Kathaṁ attānaṁ rakkhasi, ‘nāgaseno milindaṁ rājānaṁ pasādeti, na ca kiñci alabhī’ti parāpavādo āgaccheyyāti, evaṁ attānaṁ rakkha.


pli: Kathaṁ mamaṁ rakkhasi, ‘milindo rājā pasanno pasannākāraṁ na karotī’ti parāpavādo āgaccheyyāti, evaṁ mamaṁ rakkhāhī”ti.


pli: “Seyyathāpi, bhante, sīho migarājā suvaṇṇapañjare pakkhittopi bahimukhoyeva hoti;


pli: evameva kho ahaṁ, bhante, kiñcāpi agāraṁ ajjhāvasāmi bahimukho yeva pana acchāmi.


pli: Sace ahaṁ, bhante, agārasmā anāgāriyaṁ pabbajeyyaṁ, na ciraṁ jīveyyaṁ, bahū me paccatthikā”ti.


pli: Atha kho āyasmā nāgaseno milindassa rañño pañhaṁ visajjetvā uṭṭhāyāsanā saṅghārāmaṁ agamāsi.


pli: Acirapakkante ca āyasmante nāgasene milindassa rañño etadahosi—


pli: “kiṁ mayā pucchitaṁ, kiṁ bhadantena nāgasenena visajjitan”ti?


pli: Atha kho milindassa rañño etadahosi—


pli: “sabbaṁ mayā supucchitaṁ, sabbaṁ bhadantena nāgasenena suvisajjitan”ti.


pli: Āyasmatopi nāgasenassa saṅghārāmagatassa etadahosi—


pli: “kiṁ milindena raññā pucchitaṁ, kiṁ mayā visajjitan”ti.


pli: Atha kho āyasmato nāgasenassa etadahosi—


pli: “sabbaṁ milindena raññā supucchitaṁ, sabbaṁ mayā suvisajjitan”ti.


pli: Atha kho āyasmā nāgaseno tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena milindassa rañño nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.


pli: Atha kho milindo rājā āyasmantaṁ nāgasenaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho milindo rājā āyasmantaṁ nāgasenaṁ etadavoca—


pli: “Mā kho bhadantassa evaṁ ahosi ‘nāgaseno mayā pañhaṁ pucchito’ti teneva somanassena taṁ rattāvasesaṁ vītināmesīti na te evaṁ daṭṭhabbaṁ.


pli: Tassa mayhaṁ, bhante, taṁ rattāvasesaṁ etadahosi—


pli: ‘kiṁ mayā pucchitaṁ, kiṁ bhadantena visajjitan’ti, ‘sabbaṁ mayā supucchitaṁ, sabbaṁ bhadantena suvisajjitan’”ti.


pli: “mā kho mahārājassa evaṁ ahosi ‘milindassa rañño mayā pañho visajjito’ti teneva somanassena taṁ rattāvasesaṁ vītināmesīti na te evaṁ daṭṭhabbaṁ.


pli: Tassa mayhaṁ, mahārāja, taṁ rattāvasesaṁ etadahosi—


pli: ‘kiṁ milindena raññā pucchitaṁ, kiṁ mayā visajjitan’ti, ‘sabbaṁ milindena raññā supucchitaṁ, sabbaṁ mayā suvisajjitan’”ti itiha te mahānāgā aññamaññassa subhāsitaṁ samanumodiṁsūti.


pli: Milindapañhapucchāvisajjanā niṭṭhitā.


title_pli: Milindapañha Meṇḍakapañhārambhakathā

pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañhārambhakathā


pli: Upāsakaguṇavagga


pli: 1. Aṭṭhamantaparivajjanīyaṭṭhāna


pli: Bhassappavādo vetaṇḍī,


pli: atibuddhi vicakkhaṇo;


pli: Milindo ñāṇabhedāya,


pli: nāgasenamupāgami.


pli: Vasanto tassa chāyāya,


pli: paripucchaṁ punappunaṁ;


pli: Pabhinnabuddhi hutvāna,


pli: sopi āsi tipeṭako.


pli: Navaṅgaṁ anumajjanto,


pli: rattibhāge rahogato;


pli: Addakkhi meṇḍake pañhe,


pli: dunniveṭhe saniggahe.


pli: “Pariyāyabhāsitaṁ atthi,


pli: atthi sandhāyabhāsitaṁ;


pli: Sabhāvabhāsitaṁ atthi,


pli: dhammarājassa sāsane.


pli: Tesamatthaṁ aviññāya,


pli: meṇḍake jinabhāsite;


pli: Anāgatamhi addhāne,


pli: viggaho tattha hessati.


pli: Handa kathiṁ pasādetvā,


pli: chejjāpessāmi meṇḍake;


pli: Tassa niddiṭṭhamaggena,


pli: niddisissantyanāgate”ti.


pli: Atha kho milindo rājā pabhātāya rattiyā uddhaste aruṇe sīsaṁ nhatvā sirasi añjaliṁ paggahetvā atītānāgatapaccuppanne sammāsambuddhe anussaritvā aṭṭha vattapadāni samādiyi “ito me anāgatāni satta divasāni aṭṭha guṇe samādiyitvā tapo caritabbo bhavissati, sohaṁ ciṇṇatapo samāno ācariyaṁ ārādhetvā meṇḍake pañhe pucchissāmī”ti.


pli: Atha kho milindo rājā pakatidussayugaṁ apanetvā ābharaṇāni ca omuñcitvā kāsāvaṁ nivāsetvā muṇḍakapaṭisīsakaṁ sīse paṭimuñcitvā munibhāvamupagantvā aṭṭha guṇe samādiyi “imaṁ sattāhaṁ mayā na rājattho anusāsitabbo, na rāgūpasañhitaṁ cittaṁ uppādetabbaṁ, na dosūpasañhitaṁ cittaṁ uppādetabbaṁ, na mohūpasañhitaṁ cittaṁ uppādetabbaṁ, dāsakammakaraporise janepi nivātavuttinā bhavitabbaṁ, kāyikaṁ vācasikaṁ anurakkhitabbaṁ, chapi āyatanāni niravasesato anurakkhitabbāni, mettābhāvanāya mānasaṁ pakkhipitabban”ti.


pli: Ime aṭṭha guṇe samādiyitvā tesveva aṭṭhasu guṇesu mānasaṁ patiṭṭhapetvā bahi anikkhamitvā sattāhaṁ vītināmetvā aṭṭhame divase pabhātāya rattiyā pageva pātarāsaṁ katvā okkhittacakkhu mitabhāṇī susaṇṭhitena iriyāpathena avikkhittena cittena haṭṭhena udaggena vippasannena theraṁ nāgasenaṁ upasaṅkamitvā therassa pāde sirasā vanditvā ekamantaṁ ṭhito idamavoca—


pli: “Atthi me, bhante nāgasena, koci attho tumhehi saddhiṁ mantayitabbo, na tattha añño koci tatiyo icchitabbo, suññe okāse pavivitte araññe aṭṭhaṅgupāgate samaṇasāruppe.


pli: Tattha so pañho pucchitabbo bhavissati, tattha me guyhaṁ na kātabbaṁ na rahassakaṁ, arahāmahaṁ rahassakaṁ suṇituṁ sumantane upagate, upamāyapi so attho upaparikkhitabbo, yathā kiṁ viya, yathā nāma, bhante nāgasena, mahāpathavī nikkhepaṁ arahati nikkhepe upagate.


pli: Evameva kho, bhante nāgasena, arahāmahaṁ rahassakaṁ suṇituṁ sumantane upagate”ti.


pli: Garunā saha pavivittapavanaṁ pavisitvā idamavoca—


pli: “bhante nāgasena, idha purisena mantayitukāmena aṭṭha ṭhānāni parivajjayitabbāni bhavanti, na tesu ṭhānesu viññū puriso atthaṁ manteti, mantitopi attho paripatati na sambhavati.


pli: Katamāni aṭṭha ṭhānāni?


pli: Visamaṭṭhānaṁ parivajjanīyaṁ, sabhayaṁ parivajjanīyaṁ, ativātaṭṭhānaṁ parivajjanīyaṁ, paṭicchannaṭṭhānaṁ parivajjanīyaṁ, devaṭṭhānaṁ parivajjanīyaṁ, pantho parivajjanīyo, saṅgāmo parivajjanīyo, udakatitthaṁ parivajjanīyaṁ.


pli: Imāni aṭṭha ṭhānāni parivajjanīyānī”ti.


pli: Thero āha—


pli: “ko doso visamaṭṭhāne, sabhaye, ativāte, paṭicchanne, devaṭṭhāne, panthe, saṅgāme, udakatitthe”ti?


pli: “Visame, bhante nāgasena, mantito attho vikirati vidhamati paggharati na sambhavati, sabhaye mano santassati, santassito na sammā atthaṁ samanupassati, ativāte saddo avibhūto hoti, paṭicchanne upassutiṁ tiṭṭhanti, devaṭṭhāne mantito attho garukaṁ pariṇamati, panthe mantito attho tuccho bhavati, saṅgāme cañcalo bhavati, udakatitthe pākaṭo bhavati.


pli: Bhavatīha—


pli: ‘Visamaṁ sabhayaṁ ativāto,


pli: Paṭicchannaṁ devanissitaṁ;


pli: Pantho ca saṅgāmo titthaṁ,


pli: Aṭṭhete parivajjiyā’”ti.


pli: Aṭṭha mantanassa parivajjanīyaṭṭhānāni.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañhārambhakathā


pli: Upāsakaguṇavagga


pli: 2. Aṭṭhamantavināsakapuggala


pli: “Bhante nāgasena, aṭṭhime puggalā mantiyamānā mantitaṁ atthaṁ byāpādenti.


pli: Katame aṭṭha?


pli: Rāgacarito dosacarito mohacarito mānacarito luddho alaso ekacintī bāloti.


pli: Ime aṭṭha puggalā mantitaṁ atthaṁ byāpādentī”ti.


pli: Thero āha—


pli: “tesaṁ ko doso”ti?


pli: “Rāgacarito, bhante nāgasena, rāgavasena mantitaṁ atthaṁ byāpādeti, dosacarito dosavasena mantitaṁ atthaṁ byāpādeti, mohacarito mohavasena mantitaṁ atthaṁ byāpādeti, mānacarito mānavasena mantitaṁ atthaṁ byāpādeti, luddho lobhavasena mantitaṁ atthaṁ byāpādeti, alaso alasatāya mantitaṁ atthaṁ byāpādeti, ekacintī ekacintitāya mantitaṁ atthaṁ byāpādeti, bālo bālatāya mantitaṁ atthaṁ byāpādeti.


pli: Bhavatīha—


pli: ‘Ratto duṭṭho ca mūḷho ca,


pli: mānī luddho tathālaso;


pli: Ekacintī ca bālo ca,


pli: ete atthavināsakā’”ti.


pli: Aṭṭha mantavināsakapuggalā.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañhārambhakathā


pli: Upāsakaguṇavagga


pli: 3. Navaguyhamantavidhaṁsaka


pli: “Bhante nāgasena, navime puggalā mantitaṁ guyhaṁ vivaranti na dhārenti.


pli: Katame nava?


pli: Rāgacarito dosacarito mohacarito bhīruko āmisagaruko itthī soṇḍo paṇḍako dārako”ti.


pli: “Rāgacarito, bhante nāgasena, rāgavasena mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti, dosacarito, bhante, dosavasena mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti, mūḷho mohavasena mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti, bhīruko bhayavasena mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti, āmisagaruko āmisahetu mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti, itthī paññāya ittaratāya mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti, soṇḍiko surālolatāya mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti, paṇḍako anekaṁsikatāya mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti, dārako capalatāya mantitaṁ guyhaṁ vivarati na dhāreti.


pli: bhīru āmisagaruko;


pli: Itthī soṇḍo paṇḍako ca,


pli: navamo bhavati dārako.


pli: Navete puggalā loke,


pli: ittarā calitā calā;


pli: Etehi mantitaṁ guyhaṁ,


pli: khippaṁ bhavati pākaṭan’”ti.


pli: Nava guyhamantavidhaṁsakā puggalā.


pli: 4. Aṭṭhapaññāpaṭilābhakāraṇa


pli: “Bhante nāgasena, aṭṭhahi kāraṇehi buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati.


pli: Katamehi aṭṭhahi?


pli: Vayapariṇāmena buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati, yasapariṇāmena buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati, paripucchāya buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati, titthasaṁvāsena buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati, yoniso manasikārena buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati, sākacchāya buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati, snehūpasevanena buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati, patirūpadesavāsena buddhi pariṇamati paripākaṁ gacchati.


pli: Bhavatīha—


pli: ‘Vayena yasapucchāhi,


pli: titthavāsena yoniso;


pli: Sākacchā snehasaṁsevā,


pli: patirūpavasena ca.


pli: Etāni aṭṭha ṭhānāni,


pli: buddhivisadakāraṇā;


pli: Yesaṁ etāni sambhonti,


pli: tesaṁ buddhi pabhijjatī’”ti.


pli: Aṭṭha paññāpaṭilābhakāraṇāni.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañhārambhakathā


pli: Upāsakaguṇavagga


pli: 5. Ācariyaguṇa


pli: “Bhante nāgasena, ayaṁ bhūmibhāgo aṭṭha mantadosavivajjito, ahañca loke paramo mantisahāyo, guyhamanurakkhī cāhaṁ yāvāhaṁ jīvissāmi tāva guyhamanurakkhissāmi, aṭṭhahi ca me kāraṇehi buddhi pariṇāmaṁ gatā, dullabho etarahi mādiso antevāsī, sammā paṭipanne antevāsike ye ācariyānaṁ pañcavīsati ācariyaguṇā, tehi guṇehi ācariyena sammā paṭipajjitabbaṁ.


pli: Katame pañcavīsati guṇā?


pli: Idha, bhante nāgasena, ācariyena antevāsimhi satataṁ samitaṁ ārakkhā upaṭṭhapetabbā, asevanasevanā jānitabbā, pamattāppamattā jānitabbā, seyyāvakāso jānitabbo, gelaññaṁ jānitabbaṁ, bhojanassa laddhāladdhaṁ jānitabbaṁ, viseso jānitabbo, pattagataṁ saṁvibhajitabbaṁ, assāsitabbo ‘mā bhāyi, attho te abhikkamatī’ti, ‘iminā puggalena paṭicaratī’ti paṭicāro jānitabbo, gāme paṭicāro jānitabbo, vihāre paṭicāro jānitabbo, na tena hāso davo kātabbo, tena saha ālāpo kātabbo, chiddaṁ disvā adhivāsetabbaṁ, sakkaccakārinā bhavitabbaṁ, akhaṇḍakārinā bhavitabbaṁ, arahassakārinā bhavitabbaṁ, niravasesakārinā bhavitabbaṁ, ‘janemimaṁ sippesū’ti janakacittaṁ upaṭṭhapetabbaṁ, ‘kathaṁ ayaṁ na parihāyeyyā’ti vaḍḍhicittaṁ upaṭṭhapetabbaṁ, ‘balavaṁ imaṁ karomi sikkhābalenā’ti cittaṁ upaṭṭhapetabbaṁ, mettacittaṁ upaṭṭhapetabbaṁ, āpadāsu na vijahitabbaṁ, karaṇīye nappamajjitabbaṁ, khalite dhammena paggahetabboti.


pli: Ime kho, bhante, pañcavīsati ācariyassa ācariyaguṇā, tehi guṇehi mayi sammā paṭipajjassu, saṁsayo me, bhante, uppanno, atthi meṇḍakapañhā jinabhāsitā, anāgate addhāne tattha viggaho uppajjissati, anāgate ca addhāne dullabhā bhavissanti tumhādisā buddhimanto, tesu me pañhesu cakkhuṁ dehi paravādānaṁ niggahāyā”ti.


pli: 6. Upāsakaguṇa


pli: Thero “sādhū”ti sampaṭicchitvā dasa upāsakassa upāsakaguṇe paridīpesi.


pli: “Dasa ime, mahārāja, upāsakassa upāsakaguṇā.


pli: Katame dasa, idha, mahārāja, upāsako saṅghena samānasukhadukkho hoti, dhammādhipateyyo hoti, yathābalaṁ saṁvibhāgarato hoti, jinasāsanaparihāniṁ disvā abhivaḍḍhiyā vāyamati.


pli: Sammādiṭṭhiko hoti, apagatakotūhalamaṅgaliko jīvitahetupi na aññaṁ satthāraṁ uddisati, kāyikavācasikañcassa rakkhitaṁ hoti, samaggārāmo hoti samaggarato, anusūyako hoti, na ca kuhanavasena sāsane carati, buddhaṁ saraṇaṁ gato hoti, dhammaṁ saraṇaṁ gato hoti, saṅghaṁ saraṇaṁ gato hoti.


pli: Ime kho, mahārāja, dasa upāsakassa upāsakaguṇā, te sabbe guṇā tayi saṁvijjanti, taṁ te yuttaṁ pattaṁ anucchavikaṁ patirūpaṁ yaṁ tvaṁ jinasāsanaparihāniṁ disvā abhivaḍḍhiṁ icchasi, karomi te okāsaṁ, puccha maṁ tvaṁ yathāsukhan”ti.


pli: Meṇḍakapañhārambhakathā niṭṭhitā.


title_pli: Milindapañha Meṇḍakapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 1. Katādhikārasaphalapañha


pli: Atha kho milindo rājā katāvakāso nipacca garuno pāde sirasi añjaliṁ katvā etadavoca—


pli: “bhante nāgasena, ime titthiyā evaṁ bhaṇanti—


pli: ‘yadi buddho pūjaṁ sādiyati, na parinibbuto buddho saṁyutto lokena antobhaviko lokasmiṁ lokasādhāraṇo, tasmā tassa kato adhikāro avañjho bhavati saphalo.


pli: Yadi parinibbuto visaṁyutto lokena nissaṭo sabbabhavehi, tassa pūjā nuppajjati, parinibbuto na kiñci sādiyati, asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphalo’ti ubhato koṭiko eso pañho, neso visayo appattamānasānaṁ, mahantānaṁ yeveso visayo, bhindetaṁ diṭṭhijālaṁ ekaṁse ṭhapaya, taveso pañho anuppatto, anāgatānaṁ jinaputtānaṁ cakkhuṁ dehi paravādaniggahāyā”ti.


pli: Thero āha—


pli: “parinibbuto, mahārāja, bhagavā, na ca bhagavā pūjaṁ sādiyati, bodhimūleyeva tathāgatassa sādiyanā pahīnā, kiṁ pana anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutassa.


pli: Bhāsitampetaṁ, mahārāja, therena sāriputtena dhammasenāpatinā—


pli: ‘Pūjiyantā asamasamā,


pli: sadevamānusehi te;


pli: Na sādiyanti sakkāraṁ,


pli: buddhānaṁ esa dhammatā’”ti.


pli: Rājā āha—


pli: “bhante nāgasena, putto vā pituno vaṇṇaṁ bhāsati, pitā vā puttassa vaṇṇaṁ bhāsati, na cetaṁ kāraṇaṁ paravādānaṁ niggahāya, pasādappakāsanaṁ nāmetaṁ, iṅgha me tvaṁ tattha kāraṇaṁ sammā brūhi sakavādassa patiṭṭhāpanāya diṭṭhijālaviniveṭhanāyā”ti.


pli: “parinibbuto, mahārāja, bhagavā, na ca bhagavā pūjaṁ sādiyati, asādiyantasseva tathāgatassa devamanussā dhāturatanaṁ vatthuṁ karitvā tathāgatassa ñāṇaratanārammaṇena sammāpaṭipattiṁ sevantā tisso sampattiyo paṭilabhanti.


pli: Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho pajjalitvā nibbāyeyya, api nu kho so, mahārāja, mahāaggikkhandho sādiyati tiṇakaṭṭhupādānan”ti?


pli: “Jalamānopi so, bhante, mahāaggikkhandho tiṇakaṭṭhupādānaṁ na sādiyati, kiṁ pana nibbuto upasanto acetano sādiya”ti?


pli: “Tasmiṁ pana, mahārāja, aggikkhandhe uparate upasante loke aggi suñño hotī”ti.


pli: “Na hi, bhante, kaṭṭhaṁ aggissa vatthu hoti upādānaṁ, ye keci manussā aggikāmā, te attano thāmabalavīriyena paccattapurisakārena kaṭṭhaṁ manthayitvā aggiṁ nibbattetvā tena agginā aggikaraṇīyāni kammāni karontī”ti.


pli: “Tena hi, mahārāja, titthiyānaṁ vacanaṁ micchā bhavati ‘asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphalo’ti.


pli: Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho pajjali;


pli: evameva bhagavā dasasahassiyā lokadhātuyā buddhasiriyā pajjali.


pli: Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho pajjalitvā nibbuto;


pli: evameva bhagavā dasasahassiyā lokadhātuyā buddhasiriyā pajjalitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto.


pli: Yathā, mahārāja, nibbuto aggikkhandho tiṇakaṭṭhupādānaṁ na sādiyati;


pli: evameva kho lokahitassa sādiyanā pahīnā upasantā.


pli: Yathā, mahārāja, manussā nibbute aggikkhandhe anupādāne attano thāmabalavīriyena paccattapurisakārena kaṭṭhaṁ manthayitvā aggiṁ nibbattetvā tena agginā aggikaraṇīyāni kammāni karonti;


pli: evameva kho devamanussā tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva dhāturatanaṁ vatthuṁ karitvā tathāgatassa ñāṇaratanārammaṇena sammāpaṭipattiṁ sevantā tisso sampattiyo paṭilabhanti, imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo.


pli: Aparampi, mahārāja, uttariṁ kāraṇaṁ suṇohi yena kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo.


pli: Yathā, mahārāja, mahatimahāvāto vāyitvā uparameyya, api nu kho so, mahārāja, uparato vāto sādiyati puna nibbattāpanan”ti?


pli: “Na hi, bhante, uparatassa vātassa ābhogo vā manasikāro vā puna nibbattāpanāya”.


pli: “Kiṅkāraṇaṁ”?


pli: “Acetanā sā vāyodhātū”ti.


pli: “Api nu tassa, mahārāja, uparatassa vātassa vātoti samaññā apagacchatī”ti?


pli: “Na hi, bhante, tālavaṇṭavidhūpanāni vātassa uppattiyā paccayā, ye keci manussā uṇhābhitattā pariḷāhaparipīḷitā, te tālavaṇṭena vā vidhūpanena vā attano thāmabalavīriyena paccattapurisakārena taṁ nibbattetvā tena vātena uṇhaṁ nibbāpenti pariḷāhaṁ vūpasamentī”ti.


pli: Yathā, mahārāja, mahatimahāvāto vāyi;


pli: evameva bhagavā dasasahassiyā lokadhātuyā sītalamadhurasantasukhumamettāvātena upavāyi.


pli: Yathā, mahārāja, mahatimahāvāto vāyitvā uparato;


pli: evameva bhagavā sītalamadhurasantasukhumamettāvātena upavāyitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto.


pli: Yathā, mahārāja, uparato vāto puna nibbattāpanaṁ na sādiyati;


pli: evameva lokahitassa sādiyanā pahīnā upasantā.


pli: Yathā, mahārāja, te manussā uṇhābhitattā pariḷāhaparipīḷitā;


pli: Yathā tālavaṇṭavidhūpanāni vātassa nibbattiyā paccayā honti;


pli: evameva tathāgatassa dhātu ca ñāṇaratanañca paccayo hoti tissannaṁ sampattīnaṁ paṭilābhāya.


pli: Yathā manussā uṇhābhitattā pariḷāhaparipīḷitā tālavaṇṭena vā vidhūpanena vā vātaṁ nibbattetvā uṇhaṁ nibbāpenti pariḷāhaṁ vūpasamenti;


pli: evameva devamanussā tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva dhātuñca ñāṇaratanañca pūjetvā kusalaṁ nibbattetvā tena kusalena tividhaggisantāpapariḷāhaṁ nibbāpenti vūpasamenti.


pli: Imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.


pli: Aparampi, mahārāja, uttariṁ kāraṇaṁ suṇohi paravādānaṁ niggahāya.


pli: Yathā, mahārāja, puriso bheriṁ ākoṭetvā saddaṁ nibbatteyya, yo so bherisaddo purisena nibbattito, so saddo antaradhāyeyya, api nu kho so, mahārāja, saddo sādiyati puna nibbattāpanan”ti?


pli: “Na hi, bhante, antarahito so saddo, natthi tassa puna uppādāya ābhogo vā manasikāro vā, sakiṁ nibbatte bherisadde antarahite so bherisaddo samucchinno hoti.


pli: Bherī pana, bhante, paccayo hoti saddassa nibbattiyā, atha puriso paccaye sati attajena vāyāmena bheriṁ akoṭetvā saddaṁ nibbattetī”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, bhagavā sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanaparibhāvitaṁ dhāturatanañca dhammañca vinayañca anusiṭṭhañca satthāraṁ ṭhapayitvā sayaṁ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto, na ca parinibbute bhagavati sampattilābho upacchinno hoti, bhavadukkhapaṭipīḷitā sattā dhāturatanañca dhammañca vinayañca anusiṭṭhañca paccayaṁ karitvā sampattikāmā sampattiyo paṭilabhanti, imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.


pli: Diṭṭhañcetaṁ, mahārāja, bhagavatā anāgatamaddhānaṁ.


pli: Kathitañca bhaṇitañca ācikkhitañca ‘siyā kho panānanda, tumhākaṁ evamassa atītasatthukaṁ pāvacanaṁ natthi no satthāti, na kho panetaṁ, ānanda, evaṁ daṭṭhabbaṁ, yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā’ti.


pli: Parinibbutassa tathāgatassa asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphaloti, taṁ tesaṁ titthiyānaṁ vacanaṁ micchā abhūtaṁ vitathaṁ alikaṁ viruddhaṁ viparītaṁ dukkhadāyakaṁ dukkhavipākaṁ apāyagamanīyanti.


pli: Aparampi, mahārāja, uttariṁ kāraṇaṁ suṇohi yena kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo.


pli: Sādiyati nu kho, mahārāja, ayaṁ mahāpathavī ‘sabbabījāni mayi saṁviruhantū’”ti?


pli: “Na hi, bhante”ti.


pli: “Kissa pana tāni, mahārāja, bījāni asādiyantiyā mahāpathaviyā saṁviruhitvā daḷhamūlajaṭāpatiṭṭhitā khandhasārasākhāparivitthiṇṇā pupphaphaladharā hontī”ti?


pli: “Asādiyantīpi, bhante, mahāpathavī tesaṁ bījānaṁ vatthu hoti paccayaṁ deti viruhanāya, tāni bījāni taṁ vatthuṁ nissāya tena paccayena saṁviruhitvā daḷhamūlajaṭāpatiṭṭhitā khandhasārasākhāparivitthiṇṇā pupphaphaladharā hontī”ti.


pli: “Tena hi, mahārāja, titthiyā sake vāde naṭṭhā honti hatā viruddhā, sace te bhaṇanti—


pli: ‘asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphalo’ti.


pli: Yathā, mahārāja, mahāpathavī, evaṁ tathāgato arahaṁ sammāsambuddho.


pli: Yathā, mahārāja, mahāpathavī na kiñci sādiyati, evaṁ tathāgato na kiñci sādiyati.


pli: Yathā, mahārāja, tāni bījāni pathaviṁ nissāya saṁviruhitvā daḷhamūlajaṭāpatiṭṭhitā khandhasārasākhāparivitthiṇṇā pupphaphaladharā honti, evaṁ devamanussā tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva dhātuñca ñāṇaratanañca nissāya daḷhakusalamūlapatiṭṭhitā samādhikkhandhadhammasārasīlasākhāparivitthiṇṇā vimuttipupphasāmaññaphaladharā honti, imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.


pli: Sādiyanti nu kho, mahārāja, ime oṭṭhā goṇā gadrabhā ajā pasū manussā antokucchismiṁ kimikulānaṁ sambhavan”ti?


pli: “Kissa pana te, mahārāja, kimayo tesaṁ asādiyantānaṁ antokucchismiṁ sambhavitvā bahuputtanattā vepullataṁ pāpuṇantī”ti?


pli: “Pāpassa, bhante, kammassa balavatāya asādiyantānaṁyeva tesaṁ sattānaṁ antokucchismiṁ kimayo sambhavitvā bahuputtanattā vepullataṁ pāpuṇantī”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva dhātussa ca ñāṇārammaṇassa ca balavatāya tathāgate kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.


pli: Sādiyanti nu kho, mahārāja, ime manussā ime aṭṭhanavuti rogā kāye nibbattantū”ti?


pli: “Kissa pana te, mahārāja, rogā asādiyantānaṁ kāye nipatantī”ti?


pli: “Pubbe katena, bhante, duccaritenā”ti.


pli: “Yadi, mahārāja, pubbe kataṁ akusalaṁ idha vedanīyaṁ hoti, tena hi, mahārāja, pubbe katampi idha katampi kusalākusalaṁ kammaṁ avañjhaṁ bhavati saphalanti.


pli: Imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.


pli: Sutapubbaṁ pana tayā, mahārāja, nandako nāma yakkho theraṁ sāriputtaṁ āsādayitvā pathaviṁ paviṭṭho”ti?


pli: “Āma, bhante, suyyati, loke pākaṭo eso”ti.


pli: “Api nu kho, mahārāja, thero sāriputto sādiyi nandakassa yakkhassa mahāpathavigilanan”ti.


pli: “Ubbattiyantepi, bhante, sadevake loke patamānepi chamāyaṁ candimasūriye vikirantepi sinerupabbatarāje thero sāriputto na parassa dukkhaṁ sādiyeyya.


pli: Taṁ kissa hetu?


pli: Yena hetunā thero sāriputto kujjheyya vā dusseyya vā, so hetu therassa sāriputtassa samūhato samucchinno, hetuno samugghātitattā, bhante, thero sāriputto jīvitahārakepi kopaṁ na kareyyā”ti.


pli: “Yadi, mahārāja, thero sāriputto nandakassa yakkhassa pathavigilanaṁ na sādiyi, kissa pana nandako yakkho pathaviṁ paviṭṭho”ti?


pli: “Akusalassa, bhante, kammassa balavatāyā”ti.


pli: “Yadi, mahārāja, akusalassa kammassa balavatāya nandako yakkho pathaviṁ paviṭṭho, asādiyantassāpi kato aparādho avañjho bhavati saphalo.


pli: Tena hi, mahārāja, akusalassapi kammassa balavatāya asādiyantassa kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.


pli: Kati nu kho te, mahārāja, manussā, ye etarahi mahāpathaviṁ paviṭṭhā, atthi te tattha savaṇan”ti?


pli: “Āma, bhante, suyyatī”ti.


pli: “Iṅgha tvaṁ, mahārāja, sāvehī”ti?


pli: “Ciñcamāṇavikā, bhante, suppabuddho ca sakko, devadatto ca thero, nandako ca yakkho, nando ca māṇavakoti.


pli: Sutametaṁ, bhante, ime pañca janā mahāpathaviṁ paviṭṭhā”ti.


pli: “Kismiṁ te, mahārāja, aparaddhā”ti?


pli: “Bhagavati ca, bhante, sāvakesu cā”ti.


pli: “Api nu kho, mahārāja, bhagavā vā sāvakā vā sādiyiṁsu imesaṁ mahāpathavipavisanan”ti?


pli: “Na hi, bhante”ti.


pli: “Tena hi, mahārāja, tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo”ti.


pli: “Suviññāpito, bhante nāgasena, pañho gambhīro uttānīkato, guyhaṁ vidaṁsitaṁ, gaṇṭhi bhinno, gahanaṁ agahanaṁ kataṁ, naṭṭhā paravādā, bhaggā kudiṭṭhī, nippabhā jātā kutitthiyā, tvaṁ gaṇivarapavaramāsajjā”ti.


pli: Katādhikārasaphalapañho paṭhamo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 10 Iddhibaladassanapañha


pli: “Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—


pli: ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.


pli: Puna ca bhaṇitaṁ—


pli: ‘ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti.


pli: Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā …pe… kappāvasesaṁ vā’ti, tena hi temāsaparicchedo micchā.


pli: Yadi, bhante, tathāgatena bhaṇitaṁ—


pli: ‘ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti, tena hi ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā …pe… kappāvasesaṁ vā’ti tampi vacanaṁ micchā.


pli: Natthi tathāgatānaṁ aṭṭhāne gajjitaṁ.


pli: Amoghavacanā buddhā bhagavanto tathavacanā advejjhavacanā.


pli: Ayampi ubhato koṭiko pañho gambhīro sunipuṇo dunnijjhāpayo tavānuppatto, bhindetaṁ diṭṭhijālaṁ, ekaṁse ṭhapaya, bhinda paravādan”ti.


pli: “Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā …pe… kappāvasesaṁ vā’ti, temāsaparicchedo ca bhaṇito, so ca pana kappo āyukappo vuccati.


pli: Na, mahārāja, bhagavā attano balaṁ kittayamāno evamāha, iddhibalaṁ pana, mahārāja, bhagavā parikittayamāno evamāha—


pli: ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā …pe… kappāvasesaṁ vā’ti.


pli: Yathā, mahārāja, rañño assājānīyo bhaveyya sīghagati anilajavo, tassa rājā javabalaṁ parikittayanto sanegamajānapadabhaṭabalabrāhmaṇagahapatikaamaccajanamajjhe evaṁ vadeyya ‘ākaṅkhamāno me, bho, ayaṁ hayavaro sāgarajalapariyantaṁ mahiṁ anuvicaritvā khaṇena idhāgaccheyyā’ti, na ca taṁ javagatiṁ tassaṁ parisāyaṁ dasseyya, vijjati ca so javo tassa, samattho ca so khaṇena sāgarajalapariyantaṁ mahiṁ anuvicarituṁ.


pli: Evameva kho, mahārāja, bhagavā attano iddhibalaṁ parikittayamāno evamāha, tampi tevijjānaṁ chaḷabhiññānaṁ arahantānaṁ vimalakhīṇāsavānaṁ devamanussānañca majjhe nisīditvā bhaṇitaṁ—


pli: Vijjati ca taṁ, mahārāja, iddhibalaṁ bhagavato, samattho ca bhagavā iddhibalena kappaṁ vā ṭhātuṁ kappāvasesaṁ vā, na ca bhagavā taṁ iddhibalaṁ tassaṁ parisāyaṁ dasseti, anatthiko, mahārāja, bhagavā sabbabhavehi, garahitā ca tathāgatassa sabbabhavā.


pli: Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā—


pli: ‘seyyathāpi, bhikkhave, appamattakopi gūtho duggandho hoti;


pli: evameva kho ahaṁ, bhikkhave, appamattakampi bhavaṁ na vaṇṇemi antamaso accharāsaṅghātamattampī’ti api nu kho, mahārāja, bhagavā sabbabhavagatiyoniyo gūthasamaṁ disvā iddhibalaṁ nissāya bhavesu chandarāgaṁ kareyyā”ti?


pli: “Na hi, bhante”ti.


pli: “Tena hi, mahārāja, bhagavā iddhibalaṁ parikittayamāno evarūpaṁ buddhasīhanādamabhinadī”ti.


pli: “Sādhu, bhante nāgasena, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.


pli: Iddhibaladassanapañho dasamo.


pli: Iddhibalavaggo paṭhamo.


pli: Imasmiṁ vagge dasa pañhā.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 2 Sabbaññubhāvapañha


pli: “Bhante nāgasena, buddho sabbaññū”ti?


pli: “Āma, mahārāja, bhagavā sabbaññū, na ca bhagavato satataṁ samitaṁ ñāṇadassanaṁ paccupaṭṭhitaṁ, āvajjanapaṭibaddhaṁ bhagavato sabbaññutañāṇaṁ, āvajjitvā yadicchakaṁ jānātī”ti.


pli: “Tena hi, bhante nāgasena, buddho asabbaññūti.


pli: Yadi tassa pariyesanāya sabbaññutañāṇaṁ hotī”ti.


pli: “Vāhasataṁ kho, mahārāja, vīhīnaṁ aḍḍhacūḷañca vāhā vīhisattambaṇāni dve ca tumbā ekaccharākkhaṇe pavattacittassa ettakā vīhī lakkhaṁ ṭhapīyamānā parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyyuṁ?


pli: Tatrime sattavidhā cittā pavattanti—


pli: ye te, mahārāja, sarāgā sadosā samohā sakilesā abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā abhāvitapaññā, tesaṁ taṁ cittaṁ garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Kiṁ kāraṇā?


pli: Abhāvitattā cittassa.


pli: Yathā, mahārāja, vaṁsanāḷassa vitatassa visālassa vitthiṇṇassa saṁsibbitavisibbitassa sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa garukaṁ hoti āgamanaṁ dandhaṁ.


pli: Saṁsibbitavisibbitattā sākhānaṁ.


pli: Evameva kho, mahārāja, ye te sarāgā sadosā samohā sakilesā abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā abhāvitapaññā, tesaṁ taṁ cittaṁ garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Saṁsibbitavisibbitattā kilesehi, idaṁ paṭhamaṁ cittaṁ.


pli: Tatridaṁ dutiyaṁ cittaṁ vibhattamāpajjati—


pli: ye te, mahārāja, sotāpannā pihitāpāyā diṭṭhippattā viññātasatthusāsanā, tesaṁ taṁ cittaṁ tīsu ṭhānesu lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati.


pli: Uparibhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Tīsu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṁ appahīnattā.


pli: Yathā, mahārāja, vaṁsanāḷassa tipabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva tipabbaṁ tāva lahukaṁ eti, tato upari thaddhaṁ.


pli: Heṭṭhā parisuddhattā upari sākhājaṭājaṭitattā.


pli: Evameva kho, mahārāja, ye te sotāpannā pihitāpāyā diṭṭhippattā viññātasatthusāsanā, tesaṁ taṁ cittaṁ tīsu ṭhānesu lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, uparibhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Tīsu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṁ appahīnattā, idaṁ dutiyaṁ cittaṁ.


pli: Tatridaṁ tatiyaṁ cittaṁ vibhattamāpajjati—


pli: ye te, mahārāja, sakadāgāmino, yesaṁ rāgadosamohā tanubhūtā, tesaṁ taṁ cittaṁ pañcasu ṭhānesu lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, uparibhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Pañcasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṁ appahīnattā.


pli: Yathā, mahārāja, vaṁsanāḷassa pañcapabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva pañcapabbaṁ tāva lahukaṁ eti, tato upari thaddhaṁ.


pli: Kiṁ kāraṇā?


pli: Evameva kho, mahārāja, ye te sakadāgāmino, yesaṁ rāgadosamohā tanubhūtā, tesaṁ taṁ cittaṁ pañcasu ṭhānesu lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, uparibhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Pañcasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṁ appahīnattā, idaṁ tatiyaṁ cittaṁ.


pli: Tatridaṁ catutthaṁ cittaṁ vibhattamāpajjati—


pli: ye te, mahārāja, anāgāmino, yesaṁ pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni, tesaṁ taṁ cittaṁ dasasu ṭhānesu lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, uparibhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Dasasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṁ appahīnattā.


pli: Yathā, mahārāja, vaṁsanāḷassa dasapabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva dasapabbaṁ tāva lahukaṁ eti, tato upari thaddhaṁ.


pli: Evameva kho, mahārāja, ye te anāgāmino, yesaṁ pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni, tesaṁ taṁ cittaṁ dasasu ṭhānesu lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, uparibhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Dasasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṁ appahīnattā, idaṁ catutthaṁ cittaṁ.


pli: Tatridaṁ pañcamaṁ cittaṁ vibhattamāpajjati—


pli: ye te, mahārāja, arahanto khīṇāsavā dhotamalā vantakilesā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṁyojanā pattapaṭisambhidā sāvakabhūmīsu parisuddhā, tesaṁ taṁ cittaṁ sāvakavisaye lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, paccekabuddhabhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Parisuddhattā sāvakavisaye, aparisuddhattā paccekabuddhavisaye.


pli: Yathā, mahārāja, vaṁsanāḷassa sabbapabbagaṇṭhiparisuddhassa ākaḍḍhiyantassa lahukaṁ hoti āgamanaṁ adandhaṁ.


pli: Evameva kho, mahārāja, ye te arahanto khīṇāsavā dhotamalā vantakilesā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṁyojanā pattapaṭisambhidā sāvakabhūmīsu parisuddhā, tesaṁ taṁ cittaṁ sāvakavisaye lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, paccekabuddhabhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Parisuddhattā sāvakavisaye, aparisuddhattā paccekabuddhavisaye, idaṁ pañcamaṁ cittaṁ.


pli: Tatridaṁ chaṭṭhaṁ cittaṁ vibhattamāpajjati—


pli: ye te, mahārāja, paccekabuddhā sayambhuno anācariyakā ekacārino khaggavisāṇakappā sakavisaye parisuddhavimalacittā, tesaṁ taṁ cittaṁ sakavisaye lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, sabbaññubuddhabhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Kiṁ kāraṇā?


pli: Parisuddhattā sakavisaye mahantattā sabbaññubuddhavisayassa.


pli: Yathā, mahārāja, puriso sakavisayaṁ parittaṁ nadiṁ rattimpi divāpi yadicchakaṁ acchambhito otareyya, atha parato mahāsamuddaṁ gambhīraṁ vitthataṁ agādhamapāraṁ disvā bhāyeyya, dandhāyeyya na visaheyya otarituṁ.


pli: Tiṇṇattā sakavisayassa, mahantattā ca mahāsamuddassa.


pli: Evameva kho, mahārāja, ye te paccekabuddhā sayambhuno anācariyakā ekacārino khaggavisāṇakappā sakavisaye parisuddhavimalacittā, tesaṁ taṁ cittaṁ sakavisaye lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati, sabbaññubuddhabhūmīsu garukaṁ uppajjati dandhaṁ pavattati.


pli: Parisuddhattā sakavisaye mahantattā sabbaññubuddhavisayassa, idaṁ chaṭṭhaṁ cittaṁ.


pli: Tatridaṁ sattamaṁ cittaṁ vibhattamāpajjati—


pli: ye te, mahārāja, sammāsambuddhā sabbaññuno dasabaladharā catuvesārajjavisāradā aṭṭhārasahi buddhadhammehi samannāgatā anantajinā anāvaraṇañāṇā, tesaṁ taṁ cittaṁ sabbattha lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati.


pli: Sabbattha parisuddhattā.


pli: Api nu kho, mahārāja, nārācassa sudhotassa vimalassa niggaṇṭhissa sukhumadhārassa ajimhassa avaṅkassa akuṭilassa daḷhacāpasamārūḷhassa khomasukhume vā kappāsasukhume vā kambalasukhume vā balavanipātitassa dandhāyitattaṁ vā lagganaṁ vā hotī”ti?


pli: “Na hi, bhante”.


pli: “Kiṁ kāraṇā?


pli: Sukhumattā vatthānaṁ sudhotattā nārācassa nipātassa ca balavattāti;


pli: evameva kho, mahārāja, ye te sammāsambuddhā sabbaññuno dasabaladharā catuvesārajjavisāradā aṭṭhārasahi buddhadhammehi samannāgatā anantajinā anāvaraṇañāṇā, tesaṁ taṁ cittaṁ sabbattha lahukaṁ uppajjati lahukaṁ pavattati.


pli: Sabbattha parisuddhattā, idaṁ sattamaṁ cittaṁ.


pli: Tatra, mahārāja, yadidaṁ sabbaññubuddhānaṁ cittaṁ, taṁ channampi cittānaṁ gaṇanaṁ atikkamitvā asaṅkhyeyyena guṇena parisuddhañca lahukañca.


pli: Yasmā ca bhagavato cittaṁ parisuddhañca lahukañca, tasmā, mahārāja, bhagavā yamakapāṭihīraṁ dasseti.


pli: Yamakapāṭihīre, mahārāja, ñātabbaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ cittaṁ evaṁ lahuparivattanti, na tattha sakkā uttariṁ kāraṇaṁ vattuṁ, tepi, mahārāja, pāṭihīrā sabbaññubuddhānaṁ cittaṁ upādāya gaṇanampi saṅkhampi kalampi kalabhāgampi na upenti, āvajjanapaṭibaddhaṁ, mahārāja, bhagavato sabbaññutañāṇaṁ, āvajjetvā yadicchakaṁ jānāti.


pli: Yathā, mahārāja, puriso hatthe ṭhapitaṁ yaṁ kiñci dutiye hatthe ṭhapeyya vivaṭena mukhena vācaṁ nicchāreyya, mukhagataṁ bhojanaṁ gileyya, ummīletvā vā nimīleyya, nimīletvā vā ummīleyya, samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya, cirataraṁ etaṁ, mahārāja, lahutaraṁ bhagavato sabbaññutañāṇaṁ, lahutaraṁ āvajjanaṁ, āvajjetvā yadicchakaṁ jānāti, āvajjanavikalamattakena na tāvatā buddhā bhagavanto asabbaññuno nāma hontī”ti.


pli: “Āvajjanampi, bhante nāgasena, pariyesanāya kātabbaṁ, iṅgha maṁ tattha kāraṇena saññāpehī”ti.


pli: “Yathā, mahārāja, purisassa aḍḍhassa mahaddhanassa mahābhogassa pahūtajātarūparajatassa pahūtavittūpakaraṇassa pahūtadhanadhaññassa sālivīhiyavataṇḍulatilamuggamāsapubbaṇṇāparaṇṇasappitelanavanītakhīradadhimadhuguḷaphāṇitā ca khaḷopikumbhipīṭharakoṭṭhabhājanagatā bhaveyyuṁ, tassa ca purisassa pāhunako āgaccheyya bhattāraho bhattābhikaṅkhī, tassa ca gehe yaṁ randhaṁ bhojanaṁ, taṁ pariniṭṭhitaṁ bhaveyya, kumbhito taṇḍule nīharitvā bhojanaṁ randheyya, api ca kho so, mahārāja, tāvatakena bhojanavekallamattakena adhano nāma kapaṇo nāma bhaveyyā”ti?


pli: “Na hi, bhante, cakkavattirañño gharepi, bhante, akāle bhojanavekallaṁ hoti, kiṁ pana gahapatikassā”ti?


pli: “Evameva kho, mahārāja, tathāgatassa āvajjanavikalamattakaṁ sabbaññutañāṇaṁ āvajjetvā yadicchakaṁ jānāti.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, rukkho assa phalito oṇatavinato piṇḍibhārabharito, na kiñci tattha patitaṁ phalaṁ bhaveyya, api nu kho so, mahārāja, rukkho tāvatakena patitaphalavekallamattakena aphalo nāma bhaveyyā”ti?


pli: “Na hi, bhante, patanapaṭibaddhāni tāni rukkhaphalāni, patite yadicchakaṁ labhatī”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, tathāgatassa āvajjanapaṭibaddhaṁ sabbaññutañāṇaṁ āvajjetvā yadicchakaṁ jānātī”ti.


pli: “Bhante nāgasena, āvajjetvā āvajjetvā buddho yadicchakaṁ jānātī”ti?


pli: “Āma, mahārāja, bhagavā āvajjetvā āvajjetvā yadicchakaṁ jānātīti.


pli: Yathā, mahārāja, cakkavattī rājā yadā cakkaratanaṁ sarati ‘upetu me cakkaratanan’ti, sarite cakkaratanaṁ upeti;


pli: evameva kho, mahārāja, tathāgato āvajjetvā āvajjetvā yadicchakaṁ jānātī”ti.


pli: “Daḷhaṁ, bhante nāgasena, kāraṇaṁ, buddho sabbaññū, sampaṭicchāma buddho sabbaññū”ti.


pli: Buddhasabbaññubhāvapañho dutiyo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 3. Devadattapabbajjapañha


pli: “Bhante nāgasena, devadatto kena pabbājito”ti?


pli: “Chayime, mahārāja, khattiyakumārā bhaddiyo ca anuruddho ca ānando ca bhagu ca kimilo ca devadatto ca upālikappako sattamo abhisambuddhe satthari sakyakulānandajanane bhagavantaṁ anupabbajantā nikkhamiṁsu, te bhagavā pabbājesī”ti.


pli: “Nanu, bhante, devadattena pabbajitvā saṅgho bhinno”ti?


pli: “Āma, mahārāja, devadattena pabbajitvā saṅgho bhinno, na gihī saṅghaṁ bhindati, na bhikkhunī, na sikkhamānā, na sāmaṇero, na sāmaṇerī saṅghaṁ bhindati, bhikkhu pakatatto samānasaṁvāsako samānasīmāyaṁ ṭhito saṅghaṁ bhindatī”ti.


pli: “Saṅghabhedako, bhante, puggalo kiṁ kammaṁ phusatī”ti?


pli: “Kappaṭṭhitikaṁ, mahārāja, kammaṁ phusatī”ti.


pli: “Kiṁ pana, bhante nāgasena, buddho jānāti ‘devadatto pabbajitvā saṅghaṁ bhindissati, saṅghaṁ bhinditvā kappaṁ niraye paccissatī’”ti?


pli: “Āma, mahārāja, tathāgato jānāti ‘devadatto pabbajitvā saṅghaṁ bhindissati, saṅghaṁ bhinditvā kappaṁ niraye paccissatī’”ti.


pli: “Yadi, bhante nāgasena, buddho jānāti ‘devadatto pabbajitvā saṅghaṁ bhindissati, saṅghaṁ bhinditvā kappaṁ niraye paccissatī’ti, tena hi, bhante nāgasena, buddho kāruṇiko anukampako hitesī sabbasattānaṁ ahitaṁ apanetvā hitamupadahatīti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.


pli: Yadi taṁ ajānitvā pabbājesi, tena hi buddho asabbaññūti, ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, vijaṭehi etaṁ mahājaṭaṁ, bhinda parāpavādaṁ, anāgate addhāne tayā sadisā buddhimanto bhikkhū dullabhā bhavissanti, ettha tava balaṁ pakāsehī”ti.


pli: “Kāruṇiko, mahārāja, bhagavā sabbaññū ca, kāruññena, mahārāja, bhagavā sabbaññutañāṇena devadattassa gatiṁ olokento addasa devadattaṁ āpāyikaṁ kammaṁ āyūhitvā anekāni kappakoṭisatasahassāni nirayena nirayaṁ vinipātena vinipātaṁ gacchantaṁ, taṁ bhagavā sabbaññutañāṇena jānitvā imassa apariyantakataṁ kammaṁ mama sāsane pabbajitassa pariyantakataṁ bhavissati, purimaṁ upādāya pariyantakataṁ dukkhaṁ bhavissati, apabbajitopi ayaṁ moghapuriso kappaṭṭhiyameva kammaṁ āyūhissatīti kāruññena devadattaṁ pabbājesī”ti.


pli: “Tena hi, bhante nāgasena, buddho vadhitvā telena makkheti, papāte pātetvā hatthaṁ deti, māretvā jīvitaṁ pariyesati, yaṁ so paṭhamaṁ dukkhaṁ datvā pacchā sukhaṁ upadahatī”ti?


pli: “Vadhetipi, mahārāja, tathāgato sattānaṁ hitavasena, pātetipi sattānaṁ hitavasena, māretipi sattānaṁ hitavasena, vadhitvāpi, mahārāja, tathāgato sattānaṁ hitameva upadahati, pātetvāpi sattānaṁ hitameva upadahati, māretvāpi sattānaṁ hitameva upadahati.


pli: Yathā, mahārāja, mātāpitaro nāma vadhitvāpi pātayitvāpi puttānaṁ hitameva upadahanti;


pli: evameva kho, mahārāja, tathāgato vadhetipi sattānaṁ hitavasena, pātetipi sattānaṁ hitavasena, māretipi sattānaṁ hitavasena, vadhitvāpi, mahārāja, tathāgato sattānaṁ hitameva upadahati, pātetvāpi sattānaṁ hitameva upadahati, māretvāpi sattānaṁ hitameva upadahati, yena yena yogena sattānaṁ guṇavuḍḍhi hoti, tena tena yogena sabbasattānaṁ hitameva upadahati.


pli: Sace, mahārāja, devadatto na pabbājeyya, gihibhūto samāno nirayasaṁvattanikaṁ bahuṁ pāpakammaṁ katvā anekāni kappakoṭisatasahassāni nirayena nirayaṁ vinipātena vinipātaṁ gacchanto bahuṁ dukkhaṁ vedayissati, taṁ bhagavā jānamāno kāruññena devadattaṁ pabbājesi, ‘mama sāsane pabbajitassa dukkhaṁ pariyantakataṁ bhavissatī’ti kāruññena garukaṁ dukkhaṁ lahukaṁ akāsi.


pli: Yathā vā, mahārāja, dhanayasasiriñātibalena balavā puriso attano ñātiṁ vā mittaṁ vā raññā garukaṁ daṇḍaṁ dhārentaṁ attano bahuvissatthabhāvena samatthatāya garukaṁ daṇḍaṁ lahukaṁ akāsi;


pli: evameva kho, mahārāja, bhagavā bahūni kappakoṭisatasahassāni dukkhaṁ vedayamānaṁ devadattaṁ pabbājetvā sīlasamādhipaññāvimuttibalasamatthabhāvena garukaṁ dukkhaṁ lahukaṁ akāsi.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, kusalo bhisakko sallakatto garukaṁ rogaṁ balavosadhabalena lahukaṁ karoti;


pli: evameva kho, mahārāja, bahūni kappakoṭisatasahassāni dukkhaṁ vedayamānaṁ devadattaṁ bhagavā rogaññutāya pabbājetvā kāruññabalo patthaddhadhammosadhabalena garukaṁ dukkhaṁ lahukaṁ akāsi.


pli: Api nu kho so, mahārāja, bhagavā bahuvedanīyaṁ devadattaṁ appavedanīyaṁ karonto kiñci apuññaṁ āpajjeyyā”ti?


pli: “Na kiñci, bhante, apuññaṁ āpajjeyya antamaso gaddūhanamattampī”ti.


pli: “Imampi kho, mahārāja, kāraṇaṁ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena bhagavā devadattaṁ pabbājesi.


pli: Aparampi, mahārāja, uttariṁ kāraṇaṁ suṇohi, yena kāraṇena bhagavā devadattaṁ pabbājesi.


pli: Yathā, mahārāja, coraṁ āgucāriṁ gahetvā rañño dasseyyuṁ, ‘ayaṁ kho, deva, coro āgucārī, imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.


pli: Tamenaṁ rājā evaṁ vadeyya ‘tena hi, bhaṇe, imaṁ coraṁ bahinagaraṁ nīharitvā āghātane sīsaṁ chindathā’ti.


pli: ‘Evaṁ, devā’ti kho te rañño paṭissutvā taṁ bahinagaraṁ nīharitvā āghātanaṁ nayeyyuṁ.


pli: Tamenaṁ passeyya kocideva puriso rañño santikā laddhavaro laddhayasadhanabhogo ādeyyavacano balavicchitakārī, so tassa kāruññaṁ katvā te purise evaṁ vadeyya ‘alaṁ, bho, kiṁ tumhākaṁ imassa sīsacchedanena, tena hi bho imassa hatthaṁ vā pādaṁ vā chinditvā jīvitaṁ rakkhatha, ahametassa kāraṇā rañño santike paṭivacanaṁ karissāmī’ti.


pli: Te tassa balavato vacanena tassa corassa hatthaṁ vā pādaṁ vā chinditvā jīvitaṁ rakkheyyuṁ.


pli: Api nu kho so, mahārāja, puriso evaṁ kārī tassa corassa kiccakārī assā”ti?


pli: “Jīvitadāyako so, bhante, puriso tassa corassa, jīvite dinne kiṁ tassa akataṁ nāma atthī”ti?


pli: “Yā pana hatthapādacchedane vedanā, so tāya vedanāya kiñci apuññaṁ āpajjeyyā”ti?


pli: “Attano katena so, bhante, coro dukkhavedanaṁ vedayati, jīvitadāyako pana puriso na kiñci apuññaṁ āpajjeyyā”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, bhagavā kāruññena devadattaṁ pabbājesi ‘mama sāsane pabbajitassa dukkhaṁ pariyantakataṁ bhavissatī’ti.


pli: Pariyantakatañca, mahārāja, devadattassa dukkhaṁ, devadatto, mahārāja, maraṇakāle—


pli: ‘Imehi aṭṭhīhi tamaggapuggalaṁ,


pli: Devātidevaṁ naradammasārathiṁ;


pli: Samantacakkhuṁ satapuññalakkhaṇaṁ,


pli: Pāṇehi buddhaṁ saraṇaṁ upemī’ti.


pli: Pāṇupetaṁ saraṇamagamāsi.


pli: Devadatto, mahārāja, cha koṭṭhāse kate kappe atikkante paṭhamakoṭṭhāse saṅghaṁ bhindi, pañca koṭṭhāse niraye paccitvā tato muccitvā aṭṭhissaro nāma paccekabuddho bhavissati.


pli: Api nu kho so, mahārāja, bhagavā evaṁ kārī devadattassa kiccakārī assā”ti?


pli: “Sabbadado, bhante nāgasena, tathāgato devadattassa, yaṁ tathāgato devadattaṁ paccekabodhiṁ pāpessati, kiṁ tathāgatena devadattassa akataṁ nāma atthī”ti?


pli: “Yaṁ pana, mahārāja, devadatto saṅghaṁ bhinditvā niraye dukkhavedanaṁ vedayati, api nu kho bhagavā tatonidānaṁ kiñci apuññaṁ āpajjeyyā”ti?


pli: “Na hi, bhante, attanā katena, bhante, devadatto kappaṁ niraye paccati, dukkhapariyantakārako satthā na kiñci apuññaṁ āpajjatī”ti.


pli: “Imampi kho tvaṁ, mahārāja, kāraṇaṁ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena bhagavā devadattaṁ pabbājesi.


pli: Aparampi, mahārāja, uttariṁ kāraṇaṁ suṇohi, yena kāraṇena bhagavā devadattaṁ pabbājesi.


pli: Yathā, mahārāja, kusalo bhisakko sallakatto vātapittasemhasannipātautupariṇāmavisamaparihāraopakkamikopakkantaṁ pūtikuṇapaduggandhābhisañchannaṁ antosallaṁ susiragataṁ pubbaruhirasampuṇṇaṁ vaṇaṁ vūpasamento vaṇamukhaṁ kakkhaḷatikhiṇakhārakaṭukena bhesajjena anulimpati paripaccanāya, paripaccitvā mudubhāvamupagataṁ satthena vikantayitvā ḍahati salākāya, daḍḍhe khāralavaṇaṁ deti, bhesajjena anulimpati vaṇaruhanāya byādhitassa sotthibhāvamanuppattiyā, api nu kho so, mahārāja, bhisakko sallakatto ahitacitto bhesajjena anulimpati, satthena vikanteti, ḍahati salākāya, khāralavaṇaṁ detī”ti?


pli: “Na hi, bhante, hitacitto sotthikāmo tāni kiriyāni karotī”ti.


pli: “Yā panassa bhesajjakiriyākaraṇena uppannā dukkhavedanā, tatonidānaṁ so bhisakko sallakatto kiñci apuññaṁ āpajjeyyā”ti?


pli: “Hitacitto, bhante, sotthikāmo bhisakko sallakatto tāni kiriyāni karoti, kiṁ so tatonidānaṁ apuññaṁ āpajjeyya, saggagāmī so, bhante, bhisakko sallakatto”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, kāruññena bhagavā devadattaṁ pabbājesi dukkhaparimuttiyā.


pli: Yathā, mahārāja, puriso kaṇṭakena viddho assa, athaññataro puriso tassa hitakāmo sotthikāmo tiṇhena kaṇṭakena vā satthamukhena vā samantato chinditvā paggharantena lohitena taṁ kaṇṭakaṁ nīhareyya, api nu kho so, mahārāja, puriso ahitakāmo taṁ kaṇṭakaṁ nīharatī”ti?


pli: “Na hi, bhante, hitakāmo so, bhante, puriso sotthikāmo taṁ kaṇṭakaṁ nīharati.


pli: Sace so, bhante, taṁ kaṇṭakaṁ na nīhareyya, maraṇaṁ vā so tena pāpuṇeyya maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, tathāgato kāruññena devadattaṁ pabbājesi dukkhaparimuttiyā.


pli: Sace, mahārāja, bhagavā devadattaṁ na pabbājeyya, kappakoṭisatasahassampi devadatto bhavaparamparāya niraye pacceyyā”ti.


pli: “Anusotagāmiṁ, bhante nāgasena, devadattaṁ tathāgato paṭisotaṁ pāpesi, vipanthapaṭipannaṁ devadattaṁ panthe paṭipādesi, papāte patitassa devadattassa patiṭṭhaṁ adāsi, visamagataṁ devadattaṁ tathāgato samaṁ āropesi.


pli: Ime ca, bhante nāgasena, hetū imāni ca kāraṇāni na sakkā aññena sandassetuṁ aññatra tavādisena buddhimatā”ti.


pli: Devadattapabbajjapañho tatiyo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 4. Pathavicalanapañha


pli: “Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—


pli: ‘aṭṭhime, bhikkhave, hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’ti.


pli: Asesavacanaṁ idaṁ, nissesavacanaṁ idaṁ, nippariyāyavacanaṁ idaṁ, natthañño navamo hetu mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.


pli: Yadi, bhante nāgasena, añño navamo hetu bhaveyya mahato bhūmicālassa pātubhāvāya, tampi hetuṁ bhagavā katheyya.


pli: Yasmā ca kho, bhante nāgasena, natthañño navamo hetu mahato bhūmicālassa pātubhāvāya, tasmā anācikkhito bhagavatā, ayañca navamo hetu dissati mahato bhūmicālassa pātubhāvāya, yaṁ vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṁ mahāpathavī kampitāti.


pli: Yadi, bhante nāgasena, aṭṭheva hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya, tena hi vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṁ mahāpathavī kampitāti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.


pli: Yadi vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṁ mahāpathavī kampitā, tena hi aṭṭheva hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyāti tampi vacanaṁ micchā.


pli: Ayampi ubhato koṭiko pañho sukhumo dunniveṭhiyo andhakaraṇo ceva gambhīro ca, so tavānuppatto, neso aññena ittarapaññena sakkā visajjetuṁ aññatra tavādisena buddhimatā”ti.


pli: “Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā—


pli: Yaṁ vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṁ mahāpathavī kampitā, tañca pana akālikaṁ kadācuppattikaṁ aṭṭhahi hetūhi vippamuttaṁ, tasmā agaṇitaṁ aṭṭhahi hetūhi.


pli: Yathā, mahārāja, loke tayoyeva meghā gaṇīyanti vassiko hemantiko pāvusakoti.


pli: Yadi te muñcitvā añño megho pavassati, na so megho gaṇīyati sammatehi meghehi, akālameghotveva saṅkhaṁ gacchati.


pli: Evameva kho, mahārāja, vessantarena raññā mahādāne dīyamāne yaṁ sattakkhattuṁ mahāpathavī kampitā, akālikaṁ etaṁ kadācuppattikaṁ aṭṭhahi hetūhi vippamuttaṁ, na taṁ gaṇīyati aṭṭhahi hetūhi.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, himavantā pabbatā pañca nadisatāni sandanti, tesaṁ, mahārāja, pañcannaṁ nadisatānaṁ daseva nadiyo nadigaṇanāya gaṇīyanti.


pli: Seyyathidaṁ—


pli: gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī sindhu sarassatī vetravatī vītaṁsā candabhāgāti, avasesā nadiyo nadigaṇanāya agaṇitā.


pli: Kiṁ kāraṇā?


pli: Na tā nadiyo dhuvasalilā.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, rañño satampi dvisatampi tisatampi amaccā honti, tesaṁ chayeva janā amaccagaṇanāya gaṇīyanti.


pli: senāpati purohito akkhadasso bhaṇḍāgāriko chattaggāhako khaggaggāhako.


pli: Eteyeva amaccagaṇanāya gaṇīyanti.


pli: Yuttattā rājaguṇehi, avasesā agaṇitā, sabbe amaccātveva saṅkhaṁ gacchanti.


pli: Suyyati nu kho, mahārāja, etarahi jinasāsane katādhikārānaṁ diṭṭhadhammasukhavedanīyakammaṁ, kitti ca yesaṁ abbhuggatā devamanussesū”ti?


pli: “Āma, bhante, suyyati etarahi jinasāsane katādhikārānaṁ diṭṭhadhammasukhavedanīyakammaṁ, kitti ca yesaṁ abbhuggatā devamanussesu satta janāti”.


pli: “Ke ca te, mahārājā”ti?


pli: “Sumano ca, bhante, mālākāro, ekasāṭako ca brāhmaṇo, puṇṇo ca bhatako, mallikā ca devī, gopālamātā ca devī, suppiyā ca upāsikā, puṇṇā ca dāsīti ime satta diṭṭhadhammasukhavedanīyā sattā, kitti ca imesaṁ abbhuggatā devamanussesū”ti.


pli: “Aparepi suyyanti nu kho atīte mānusakeneva sarīradehena tidasabhavanaṁ gatā”ti?


pli: “Āma, bhante, suyyantī”ti.


pli: “Guttilo ca gandhabbo, sādhīno ca rājā, nimi ca rājā, mandhātā ca rājāti ime caturo janā suyyanti, teneva mānusakena sarīradehena tidasabhavanaṁ gatā”ti.


pli: “Sucirampi kataṁ suyyati sukatadukkaṭanti?


pli: Sutapubbaṁ pana tayā, mahārāja, atīte vā addhāne vattamāne vā addhāne itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṁ vā dvikkhattuṁ vā tikkhattuṁ vā mahāpathavī kampitā”ti?


pli: “Na hi, bhante”ti.


pli: “Atthi me, mahārāja, āgamo adhigamo pariyatti savanaṁ sikkhābalaṁ sussūsā paripucchā ācariyupāsanaṁ, mayāpi na sutapubbaṁ ‘itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṁ vā dvikkhattuṁ vā tikkhattuṁ vā mahāpathavī kampitā’ti ṭhapetvā vessantarassa rājavasabhassa dānavaraṁ.


pli: Bhagavato ca, mahārāja, kassapassa, bhagavato ca sakyamuninoti dvinnaṁ buddhānaṁ antare gaṇanapathaṁ vītivattā vassakoṭiyo atikkantā, tatthapi me savanaṁ natthi ‘itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṁ vā dvikkhattuṁ vā tikkhattuṁ vā mahāpathavī kampitā’ti.


pli: Na, mahārāja, tāvatakena vīriyena tāvatakena parakkamena mahāpathavī kampati, guṇabhārabharitā, mahārāja, sabbasoceyyakiriyaguṇabhārabharitā dhāretuṁ na visahantī mahāpathavī calati kampati pavedhati.


pli: Yathā, mahārāja, sakaṭassa atibhārabharitassa nābhiyo ca nemiyo ca phalanti akkho bhijjati;


pli: evameva kho, mahārāja, sabbasoceyyakiriyaguṇabhārabharitā mahāpathavī dhāretuṁ na visahantī calati kampati pavedhati.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, gaganaṁ anilajalavegasañchāditaṁ ussannajalabhārabharitaṁ ativātena phuṭitattā nadati ravati gaḷagaḷāyati;


pli: evameva kho, mahārāja, mahāpathavī rañño vessantarassa dānabalavipulaussannabhārabharitā dhāretuṁ na visahantī calati kampati pavedhati.


pli: Na hi, mahārāja, rañño vessantarassa cittaṁ rāgavasena pavattati, na dosavasena pavattati, na mohavasena pavattati, na mānavasena pavattati, na diṭṭhivasena pavattati, na kilesavasena pavattati, na vitakkavasena pavattati, na arativasena pavattati, atha kho dānavasena bahulaṁ pavattati ‘kinti anāgatā yācakā mama santike āgaccheyyuṁ, āgatā ca yācakā yathākāmaṁ labhitvā attamanā bhaveyyun’ti satataṁ samitaṁ dānaṁ pati mānasaṁ ṭhapitaṁ hoti.


pli: Rañño, mahārāja, vessantarassa satataṁ samitaṁ dasasu ṭhānesu mānasaṁ ṭhapitaṁ hoti dame same khantiyaṁ saṁvare yame niyame akkodhe avihiṁsāyaṁ sacce soceyye.


pli: Rañño, mahārāja, vessantarassa kāmesanā pahīnā, bhavesanā paṭippassaddhā, brahmacariyesanāyayeva ussukkaṁ āpanno, rañño, mahārāja, vessantarassa attarakkhā pahīnā, sabbasattarakkhāya ussukkaṁ āpanno ‘kinti ime sattā samaggā assu arogā sadhanā dīghāyukā’ti bahulaṁyeva mānasaṁ pavattati.


pli: Dadamāno ca, mahārāja, vessantaro rājā taṁ dānaṁ na bhavasampattihetu deti, na dhanahetu deti, na paṭidānahetu deti, na upalāpanahetu deti, na āyuhetu deti, na vaṇṇahetu deti, na sukhahetu deti, na balahetu deti, na yasahetu deti, na puttahetu deti, na dhītuhetu deti, atha kho sabbaññutañāṇahetu sabbaññutañāṇaratanassa kāraṇā evarūpe atulavipulānuttare dānavare adāsi, sabbaññutaṁ patto ca imaṁ gāthaṁ abhāsi—


pli: ‘Jāliṁ kaṇhājinaṁ dhītaṁ,


pli: maddideviṁ patibbataṁ;


pli: Cajamāno na cintesiṁ,


pli: bodhiyāyeva kāraṇā’ti.


pli: Vessantaro, mahārāja, rājā akkodhena kodhaṁ jināti, asādhuṁ sādhunā jināti, kadariyaṁ dānena jināti, alikavādinaṁ saccena jināti, sabbaṁ akusalaṁ kusalena jināti.


pli: Tassa evaṁ dadamānassa dhammānugatassa dhammasīsakassa dānanissandabalava vīriyavipulavipphārena heṭṭhā mahāvātā sañcalanti saṇikaṁ saṇikaṁ sakiṁ sakiṁ ākulākulā vāyanti onamanti unnamanti vinamanti, chinnapattapādapā papatanti, gumbaṁ gumbaṁ valāhakā gagane sandhāvanti, rajosañcitā vātā dāruṇā honti, gaganaṁ uppīḷitā vātā vāyanti, sahasā dhamadhamāyanti, mahābhīmo saddo niccharati, tesu vātesu kupitesu udakaṁ saṇikaṁ saṇikaṁ calati, udake calite khubbhanti macchakacchapā, yamakayamakā ūmiyo jāyanti, jalacarā sattā tasanti, jalavīci yuganaddho vattati, vīcinādo pavattati, ghorā bubbuḷā uṭṭhahanti, pheṇamālā bhavanti, uttarati mahāsamuddo, disāvidisaṁ dhāvati udakaṁ, uddhaṁsotapaṭisotamukhā sandanti saliladhārā, tasanti asurā garuḷā nāgā yakkhā, ubbijjanti ‘kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho, sāgaro viparivattatī’ti, gamanapathamesanti bhītacittā, khubhite luḷite jaladhāre pakampati mahāpathavī sanagā sasāgarā, parivattati sinerugiri kūṭaselasikharo vinamamāno hoti, vimanā honti ahinakulabiḷārakoṭṭhukasūkaramigapakkhino, rudanti yakkhā appesakkhā, hasanti yakkhā mahesakkhā kampamānāya mahāpathaviyā.


pli: Yathā, mahārāja, mahati mahāpariyoge uddhanagate udakasampuṇṇe ākiṇṇataṇḍule heṭṭhato aggi jalamāno paṭhamaṁ tāva pariyogaṁ santāpeti, pariyogo santatto udakaṁ santāpeti, udakaṁ santattaṁ taṇḍulaṁ santāpeti, taṇḍulaṁ santattaṁ ummujjati nimujjati, bubbuḷakajātaṁ hoti, pheṇamālā uttarati;


pli: evameva kho, mahārāja, vessantaro rājā yaṁ loke duccajaṁ, taṁ caji, tassa taṁ duccajaṁ cajantassa dānassa sabhāvanissandena heṭṭhā mahāvātā dhāretuṁ na visahantā parikuppiṁsu, mahāvātesu parikupitesu udakaṁ kampi, udake kampite mahāpathavī kampi, iti tadā mahāvātā ca udakañca mahāpathavī cāti ime tayo ekamanā viya ahesuṁ mahādānanissandena vipulabalavīriyena natthediso, mahārāja, aññassa dānānubhāvo, yathā vessantarassa rañño mahādānānubhāvo.


pli: Yathā, mahārāja, mahiyā bahuvidhā maṇayo vijjanti.


pli: Seyyathidaṁ—


pli: indanīlo mahānīlo jotiraso veḷuriyo ummāpuppho sirīsapuppho manoharo sūriyakanto candakanto vajiro khajjopanako phussarāgo lohitaṅgo masāragalloti, ete sabbe atikkamma cakkavattimaṇi aggamakkhāyati, cakkavattimaṇi, mahārāja, samantā yojanaṁ obhāseti.


pli: Evameva kho, mahārāja, yaṁ kiñci mahiyā dānaṁ vijjati api asadisadānaṁ paramaṁ, taṁ sabbaṁ atikkamma vessantarassa rañño mahādānaṁ aggamakkhāyati, vessantarassa, mahārāja, rañño mahādāne dīyamāne sattakkhattuṁ mahāpathavī kampitā”ti.


pli: “Acchariyaṁ, bhante nāgasena, buddhānaṁ, abbhutaṁ, bhante nāgasena, buddhānaṁ, yaṁ tathāgato bodhisatto samāno asamo lokena evaṅkhanti evaṁcitto evaṁadhimutti evaṁadhippāyo, bodhisattānaṁ, bhante nāgasena, parakkamo dakkhāpito, pāramī ca jinānaṁ bhiyyo obhāsitā, cariyaṁ caratopi tāva tathāgatassa sadevake loke seṭṭhabhāvo anudassito.


pli: Sādhu, bhante nāgasena, thomitaṁ jinasāsanaṁ, jotitā jinapāramī, chinno titthiyānaṁ vādagaṇṭhi, bhinno parāpavādakumbho, pañho gambhīro uttānīkato, gahanaṁ agahanaṁ kataṁ, sammā laddhaṁ jinaputtānaṁ nibbāhanaṁ, evametaṁ, gaṇivarapavara, tathā sampaṭicchāmā”ti.


pli: Pathavicalanapañho catuttho.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 5. Sivirājacakkhudānapañha


pli: “Bhante nāgasena, tumhe evaṁ bhaṇatha—


pli: ‘sivirājena yācakassa cakkhūni dinnāni, andhassa sato puna dibbacakkhūni uppannānī’ti, etampi vacanaṁ sakasaṭaṁ saniggahaṁ sadosaṁ ‘hetusamugghāte ahetusmiṁ avatthusmiṁ natthi dibbacakkhussa uppādo’ti sutte vuttaṁ, yadi, bhante nāgasena, sivirājena yācakassa cakkhūni dinnāni, tena hi ‘puna dibbacakkhūni uppannānī’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā;


pli: yadi dibbacakkhūni uppannāni, tena hi ‘sivirājena yācakassa cakkhūni dinnānī’ti yaṁ vacanaṁ, tampi micchā.


pli: Ayampi ubhato koṭiko pañho gaṇṭhitopi gaṇṭhitaro veṭhatopi veṭhataro gahanatopi gahanataro, so tavānuppatto, tattha chandamabhijanehi nibbāhanāya paravādānaṁ niggahāyā”ti.


pli: “Dinnāni, mahārāja, sivirājena yācakassa cakkhūni, tattha mā vimatiṁ uppādehi, puna dibbāni ca cakkhūni uppannāni, tatthāpi mā vimatiṁ janehī”ti.


pli: “Api nu kho, bhante nāgasena, hetusamugghāte ahetusmiṁ avatthusmiṁ dibbacakkhu uppajjatī”ti?


pli: “Na hi, mahārājā”ti.


pli: “Kiṁ pana, bhante, ettha kāraṇaṁ, yena kāraṇena hetusamugghāte ahetusmiṁ avatthusmiṁ dibbacakkhu uppajjati, iṅgha tāva kāraṇena maṁ saññāpehī”ti?


pli: “Kiṁ pana, mahārāja, atthi loke saccaṁ nāma, yena saccavādino saccakiriyaṁ karontī”ti?


pli: “Āma, bhante, atthi loke saccaṁ nāma, saccena, bhante nāgasena, saccavādino saccakiriyaṁ katvā devaṁ vassāpenti, aggiṁ nibbāpenti, visaṁ paṭihananti, aññampi vividhaṁ kattabbaṁ karontī”ti.


pli: “Tena hi, mahārāja, yujjati sameti sivirājassa saccabalena dibbacakkhūni uppannānīti, saccabalena, mahārāja, avatthusmiṁ dibbacakkhu uppajjati, saccaṁyeva tattha vatthu bhavati dibbacakkhussa uppādāya.


pli: Yathā, mahārāja, ye keci sattā saccamanugāyanti ‘mahāmegho pavassatū’ti, tesaṁ saha saccamanugītena mahāmegho pavassati, api nu kho, mahārāja, atthi ākāse vassahetu sannicito ‘yena hetunā mahāmegho pavassatī’”ti?


pli: “Na hi, bhante, saccaṁyeva tattha hetu bhavati mahato meghassa pavassanāyā”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, natthi tassa pakatihetu, saccaṁ yevettha vatthu bhavati dibbacakkhussa uppādāyāti.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, ye keci sattā saccamanugāyanti ‘jalitapajjalitamahāaggikkhandho paṭinivattatū’ti, tesaṁ saha saccamanugītena jalitapajjalitamahāaggikkhandho khaṇena paṭinivattati.


pli: Api nu kho, mahārāja, atthi tasmiṁ jalitapajjalite mahāaggikkhandhe hetu sannicito ‘yena hetunā jalitapajjalitamahāaggikkhandho khaṇena paṭinivattatī’”ti?


pli: “Na hi, bhante, saccaṁyeva tattha vatthu hoti tassa jalitapajjalitassa mahāaggikkhandhassa khaṇena paṭinivattanāyā”ti.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, ye keci sattā saccamanugāyanti ‘visaṁ halāhalaṁ agadaṁ bhavatū’ti.


pli: Tesaṁ saha saccamanugītena visaṁ halāhalaṁ khaṇena agadaṁ bhavati, api nu kho, mahārāja, atthi tasmiṁ halāhalavise hetu sannicito ‘yena hetunā visaṁ halāhalaṁ khaṇena agadaṁ bhavatī’”ti?


pli: “Na hi, bhante, saccaṁyeva tattha hetu bhavati visassa halāhalassa khaṇena paṭighātāyā”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, vinā pakatihetuṁ saccaṁ yevettha vatthu bhavati dibbacakkhussa uppādāyāti.


pli: Catunnampi, mahārāja, ariyasaccānaṁ paṭivedhāya natthaññaṁ vatthu, saccaṁ vatthuṁ katvā cattāri ariyasaccāni paṭivijjhantīti.


pli: Atthi, mahārāja, cīnavisaye cīnarājā, so mahāsamudde kīḷitukāmo catumāse catumāse saccakiriyaṁ katvā saha rathena antomahāsamudde yojanaṁ pavisati, tassa rathasīsassa purato purato mahāvārikkhandho paṭikkamati, nikkhantassa puna ottharati, api nu kho, mahārāja, so mahāsamuddo sadevamanussenapi lokena pakatikāyabalena sakkā paṭikkamāpetun”ti?


pli: “Atiparittakepi, bhante, taḷāke udakaṁ na sakkā sadevamanussenapi lokena pakatikāyabalena paṭikkamāpetuṁ, kiṁ pana mahāsamudde udakan”ti?


pli: “Imināpi, mahārāja, kāraṇena saccabalaṁ ñātabbaṁ ‘natthi taṁ ṭhānaṁ, yaṁ saccena na pattabban’ti.


pli: Nagare, mahārāja, pāṭaliputte asoko dhammarājā sanegamajānapadaamaccabhaṭabalamahāmattehi parivuto gaṅgaṁ nadiṁ navasalilasampuṇṇaṁ samatitthikaṁ sambharitaṁ pañcayojanasatāyāmaṁ yojanaputhulaṁ sandamānaṁ disvā amacce evamāha—


pli: ‘atthi koci, bhaṇe, samattho, yo imaṁ mahāgaṅgaṁ paṭisotaṁ sandāpetun’ti.


pli: Amaccā āhaṁsu ‘dukkaraṁ, devā’ti.


pli: Tasmiṁyeva gaṅgākūle ṭhitā bandhumatī nāma gaṇikā assosi raññā kira evaṁ vuttaṁ—


pli: ‘sakkā nu kho imaṁ mahāgaṅgaṁ paṭisotaṁ sandāpetun’ti, sā evamāha—


pli: ‘ahañhi nagare pāṭaliputte gaṇikā rūpūpajīvinī antimajīvikā, mama tāva rājā saccakiriyaṁ passatū’ti.


pli: Atha sā saccakiriyaṁ akāsi, saha tassā saccakiriyāya khaṇena sā mahāgaṅgā gaḷagaḷāyantī paṭisotaṁ sandittha mahato janakāyassa passato.


pli: Atha rājā gaṅgāya āvaṭṭaūmivegajanitaṁ halāhalasaddaṁ sutvā vimhito acchariyabbhutajāto amacce evamāha—


pli: ‘kissāyaṁ, bhaṇe, mahāgaṅgā paṭisotaṁ sandatī’ti?


pli: ‘Bandhumatī, mahārāja, gaṇikā tava vacanaṁ sutvā saccakiriyaṁ akāsi, tassā saccakiriyāya mahāgaṅgā uddhammukhā sandatī’ti.


pli: Atha saṁviggahadayo rājā turitaturito sayaṁ gantvā taṁ gaṇikaṁ pucchi—


pli: ‘saccaṁ kira, je, tayā saccakiriyāya ayaṁ gaṅgā paṭisotaṁ sandāpitā’ti?


pli: ‘Āma, devā’ti.


pli: Rājā āha—


pli: ‘kiṁ te tattha balaṁ atthi, ko vā te vacanaṁ ādiyati anummatto, kena tvaṁ balena imaṁ mahāgaṅgaṁ paṭisotaṁ sandāpesī’ti?


pli: ‘saccabalenāhaṁ, mahārāja, imaṁ mahāgaṅgaṁ paṭisotaṁ sandāpesin’ti.


pli: ‘kiṁ te saccabalaṁ atthi coriyā dhuttiyā asatiyā chinnikāya pāpiyā bhinnasīlāya hiriatikkantikāya andhajanapalobhikāyā’ti.


pli: ‘Saccaṁ, mahārāja, tādisikā ahaṁ, tādisikāyapi me, mahārāja, saccakiriyā atthi, yāyāhaṁ icchamānā sadevakampi lokaṁ parivatteyyan’ti.


pli: ‘katamā pana sā hoti saccakiriyā, iṅgha maṁ sāvehī’ti.


pli: ‘Yo me, mahārāja, dhanaṁ deti khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā añño vā koci, tesaṁ samakaṁyeva upaṭṭhahāmi, “khattiyo”ti viseso natthi, “suddo”ti atimaññanā natthi, anunayappaṭighavippamuttā dhanassāmikaṁ paricarāmi, esā me, deva, saccakiriyā, yāyāhaṁ imaṁ mahāgaṅgaṁ paṭisotaṁ sandāpesin’ti.


pli: Itipi, mahārāja, sacce ṭhitā na kiñci atthaṁ na vindanti.


pli: Dinnāni ca, mahārāja, sivirājena yācakassa cakkhūni, dibbacakkhūni ca uppannāni, tañca saccakiriyāya.


pli: Yaṁ pana sutte vuttaṁ—


pli: ‘maṁsacakkhusmiṁ naṭṭhe ahetusmiṁ avatthusmiṁ natthi dibbacakkhussa uppādo’ti.


pli: Taṁ bhāvanāmayaṁ cakkhuṁ sandhāya vuttaṁ, evametaṁ, mahārāja, dhārehī”ti.


pli: “Sādhu, bhante nāgasena, sunibbeṭhito pañho, suniddiṭṭho niggaho, sumadditā paravādā, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.


pli: Sivirājacakkhudānapañho pañcamo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 6. Gabbhāvakkantipañha


pli: “Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—


pli: ‘tiṇṇaṁ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassa avakkanti hoti, idha mātāpitaro ca sannipatitā honti, mātā ca utunī hoti, gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti, imesaṁ kho, bhikkhave, tiṇṇaṁ sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’ti, asesavacanametaṁ, nissesavacanametaṁ, nippariyāyavacanametaṁ, arahassavacanametaṁ, sadevamanussānaṁ majjhe nisīditvā bhaṇitaṁ, ayañca dvinnaṁ sannipātā gabbhassa avakkanti dissati, dukūlena tāpasena pārikāya tāpasiyā utunikāle dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhi parāmaṭṭhā, tassa tena nābhiparāmasanena sāmakumāro nibbatto.


pli: Mātaṅgenāpi isinā brāhmaṇakaññāya utunikāle dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhi parāmaṭṭhā, tassa tena nābhiparāmasanena maṇḍabyo nāma māṇavako nibbattoti.


pli: Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘tiṇṇaṁ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’ti.


pli: Tena hi sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako ubhopi te nābhiparāmasanena nibbattāti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.


pli: Yadi, bhante, tathāgatena bhaṇitaṁ—


pli: ‘sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako nābhiparāmasanena nibbattā’ti, tena hi ‘tiṇṇaṁ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’ti yaṁ vacanaṁ, tampi micchā.


pli: Ayampi ubhato koṭiko pañho sugambhīro sunipuṇo visayo buddhimantānaṁ, so tavānuppatto, chinda vimatipathaṁ, dhārehi ñāṇavarappajjotan”ti.


pli: “Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā ‘tiṇṇaṁ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassa avakkanti hoti, idha mātāpitaro ca sannipatitā honti, mātā ca utunī hoti, gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti, evaṁ tiṇṇaṁ sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’ti.


pli: Bhaṇitañca—


pli: ‘sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako nābhiparāmasanena nibbattā’”ti.


pli: “Tena hi, bhante nāgasena, yena kāraṇena pañho suvinicchito hoti, tena kāraṇena maṁ saññāpehī”ti.


pli: “Sutapubbaṁ pana tayā, mahārāja, saṅkicco ca kumāro isisiṅgo ca tāpaso thero ca kumārakassapo iminā nāma te nibbattā”ti?


pli: “Āma, bhante, suyyati, abbhuggatā tesaṁ jāti, dve migadhenuyo tāva utunikāle dvinnaṁ tāpasānaṁ passāvaṭṭhānaṁ āgantvā sasambhavaṁ passāvaṁ piviṁsu, tena passāvasambhavena saṅkicco ca kumāro isisiṅgo ca tāpaso nibbattā.


pli: Therassa udāyissa bhikkhunupassayaṁ upagatassa rattacittena bhikkhuniyā aṅgajātaṁ upanijjhāyantassa sambhavaṁ kāsāve mucci.


pli: Atha kho āyasmā udāyi taṁ bhikkhuniṁ etadavoca—


pli: ‘gaccha bhagini, udakaṁ āhara antaravāsakaṁ dhovissāmī’ti.


pli: ‘Āharayya, ahameva dhovissāmī’ti.


pli: Tato sā bhikkhunī utunisamaye taṁ sambhavaṁ ekadesaṁ mukhena aggahesi, ekadesaṁ aṅgajāte pakkhipi, tena thero kumārakassapo nibbattoti etaṁ jano āhā”ti.


pli: “Api nu kho tvaṁ, mahārāja, saddahasi taṁ vacanan”ti?


pli: “Āma, bhante, balavaṁ tattha mayaṁ kāraṇaṁ upalabhāma, yena mayaṁ kāraṇena saddahāma iminā kāraṇena nibbattā”ti.


pli: “Kiṁ panettha, mahārāja, kāraṇan”ti?


pli: “Suparikammakate, bhante, kalale bījaṁ nipatitvā khippaṁ saṁviruhatī”ti.


pli: “Āma, mahārājā”ti.


pli: “Evameva kho, bhante, sā bhikkhunī utunī samānā saṇṭhite kalale ruhire pacchinnavege ṭhitāya dhātuyā taṁ sambhavaṁ gahetvā tasmiṁ kalale pakkhipi, tena tassā gabbho saṇṭhāsi, evaṁ tattha kāraṇaṁ paccema tesaṁ nibbattiyā”ti.


pli: “Evametaṁ, mahārāja, tathā sampaṭicchāmi, yonippavesena gabbho sambhavatīti.


pli: Sampaṭicchasi pana, tvaṁ, mahārāja, therassa kumārakassapassa gabbhāvakkamanan”ti?


pli: “Āma, bhante”ti.


pli: “Sādhu, mahārāja, paccāgatosi mama visayaṁ, ekavidhenapi gabbhāvakkantiṁ kathayanto mamānubalaṁ bhavissasi, atha yā pana tā dve migadhenuyo passāvaṁ pivitvā gabbhaṁ paṭilabhiṁsu, tāsaṁ tvaṁ saddahasi gabbhassāvakkamanan”ti?


pli: “Āma, bhante, yaṁ kiñci bhuttaṁ pītaṁ khāyitaṁ lehitaṁ, sabbaṁ taṁ kalalaṁ osarati, ṭhānagataṁ vuḍḍhimāpajjati.


pli: Yathā, bhante nāgasena, yā kāci saritā nāma, sabbā tā mahāsamuddaṁ osaranti, ṭhānagatā vuḍḍhimāpajjanti.


pli: Evameva kho, bhante nāgasena, yaṁ kiñci bhuttaṁ pītaṁ khāyitaṁ lehitaṁ, sabbaṁ taṁ kalalaṁ osarati, ṭhānagataṁ vuḍḍhimāpajjati, tenāhaṁ kāraṇena saddahāmi mukhagatenapi gabbhassa avakkanti hotī”ti.


pli: “Sādhu, mahārāja, gāḷhataraṁ upagatosi mama visayaṁ, mukhapānenapi dvayasannipāto bhavati.


pli: Saṅkiccassa ca, mahārāja, kumārassa isisiṅgassa ca tāpasassa therassa ca kumārakassapassa gabbhāvakkamanaṁ sampaṭicchasī”ti?


pli: “Āma, bhante, sannipāto osaratī”ti.


pli: “Sāmopi, mahārāja, kumāro maṇḍabyopi māṇavako tīsu sannipātesu antogadhā, ekarasāyeva purimena, tattha kāraṇaṁ vakkhāmi.


pli: Dukūlo ca, mahārāja, tāpaso pārikā ca tāpasī ubhopi te araññavāsā ahesuṁ pavivekādhimuttā uttamatthagavesakā, tapatejena yāva brahmalokaṁ santāpesuṁ.


pli: Tesaṁ tadā sakko devānamindo sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchati.


pli: So tesaṁ garukatamettatāya upadhārento addasa anāgatamaddhāne dvinnampi tesaṁ cakkhūnaṁ antaradhānaṁ, disvā te evamāha—


pli: ‘ekaṁ me, bhonto, vacanaṁ karotha, sādhu ekaṁ puttaṁ janeyyātha, so tumhākaṁ upaṭṭhāko bhavissati ālambano cā’ti.


pli: ‘Alaṁ, kosiya, mā evaṁ bhaṇī’ti.


pli: Te tassa taṁ vacanaṁ na sampaṭicchiṁsu.


pli: Anukampako atthakāmo sakko devānamindo dutiyampi …


pli: tatiyampi te evamāha—


pli: Tatiyampi te āhaṁsu ‘alaṁ, kosiya, mā tvaṁ kho amhe anatthe niyojehi, kadāyaṁ kāyo na bhijjissati, bhijjatu ayaṁ kāyo bhedanadhammo, bhijjantiyāpi dharaṇiyā patantepi selasikhare phalantepi ākāse patantepi candimasūriye neva mayaṁ lokadhammehi missayissāma, mā tvaṁ amhākaṁ sammukhabhāvaṁ upagaccha, upagatassa te eso vissāso, anatthacaro tvaṁ maññe’ti.


pli: Tato sakko devānamindo tesaṁ manaṁ alabhamāno garukato pañjaliko puna yāci—


pli: ‘yadi me vacanaṁ na ussahatha kātuṁ, yadā tāpasī utunī hoti pupphavatī, tadā tvaṁ, bhante, dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhiṁ parāmaseyyāsi, tena sā gabbhaṁ lacchati, sannipāto yevesa gabbhāvakkantiyā’ti.


pli: ‘Sakkomahaṁ, kosiya, taṁ vacanaṁ kātuṁ, na tāvatakena amhākaṁ tapo bhijjati, hotū’ti—


pli: sampaṭicchiṁsu.


pli: Tāya ca pana velāya devabhavane atthi devaputto ussannakusalamūlo khīṇāyuko āyukkhayappatto yadicchakaṁ samattho okkamituṁ api cakkavattikulepi.


pli: Atha sakko devānamindo taṁ devaputtaṁ upasaṅkamitvā evamāha—


pli: ‘ehi kho, mārisa, supabhāto te divaso, atthasiddhi upagatā, yamahaṁ te upaṭṭhānamāgamiṁ, ramaṇīye te okāse vāso bhavissati, patirūpe kule paṭisandhi bhavissati, sundarehi mātāpitūhi vaḍḍhetabbo, ehi me vacanaṁ karohī’ti yāci.


pli: Dutiyampi …


pli: tatiyampi yāci sirasi pañjalikato.


pli: Tato so devaputto evamāha—


pli: ‘katamaṁ taṁ, mārisa, kulaṁ, yaṁ tvaṁ abhikkhaṇaṁ kittayasi punappunan’ti.


pli: ‘Dukūlo ca tāpaso pārikā ca tāpasī’ti.


pli: So tassa vacanaṁ sutvā tuṭṭho sampaṭicchi ‘sādhu, mārisa, yo tava chando, so hotu, ākaṅkhamāno ahaṁ, mārisa, patthite kule uppajjeyyaṁ, kimhi kule uppajjāmi aṇḍaje vā jalābuje vā saṁsedaje vā opapātike vā’ti?


pli: ‘Jalābujāya, mārisa, yoniyā uppajjāhī’ti.


pli: Atha sakko devānamindo uppattidivasaṁ vigaṇetvā dukūlassa tāpasassa ārocesi ‘asukasmiṁ nāma divase tāpasī utunī bhavissati pupphavatī, tadā tvaṁ, bhante, dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhiṁ parāmaseyyāsī’ti.


pli: Tasmiṁ, mahārāja, divase tāpasī ca utunī pupphavatī ahosi, devaputto ca tatthūpago paccupaṭṭhito ahosi, tāpaso ca dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena tāpasiyā nābhiṁ parāmasi, iti te tayo sannipātā ahesuṁ, nābhiparāmasanena tāpasiyā rāgo udapādi, so panassā rāgo nābhiparāmasanaṁ paṭicca mā tvaṁ sannipātaṁ ajjhācārameva maññi, ūhasanampi sannipāto, ullapanampi sannipāto, upanijjhāyanampi sannipāto, pubbabhāgabhāvato rāgassa uppādāya āmasanena sannipāto jāyati, sannipātā okkamanaṁ hotīti.


pli: Anajjhācārepi, mahārāja, parāmasanena gabbhāvakkanti hoti.


pli: Yathā, mahārāja, aggi jalamāno aparāmasanopi upagatassa sītaṁ byapahanti;


pli: evameva kho, mahārāja, anajjhācārepi parāmasanena gabbhāvakkanti hoti.


pli: Catunnaṁ, mahārāja, vasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti kammavasena yonivasena kulavasena āyācanavasena, api ca sabbepete sattā kammasambhavā kammasamuṭṭhānā.


pli: Kathaṁ, mahārāja, kammavasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti?


pli: Ussannakusalamūlā, mahārāja, sattā yadicchakaṁ uppajjanti khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā devesu vā aṇḍajāya vā yoniyā jalābujāya vā yoniyā saṁsedajāya vā yoniyā opapātikāya vā yoniyā.


pli: Yathā, mahārāja, puriso aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño pahūtañātipakkho dāsiṁ vā dāsaṁ vā khettaṁ vā vatthuṁ vā gāmaṁ vā nigamaṁ vā janapadaṁ vā yaṁ kiñci manasā abhipatthitaṁ, yadicchakaṁ dviguṇatiguṇampi dhanaṁ datvā kiṇāti;


pli: evameva kho, mahārāja, ussannakusalamūlā sattā yadicchakaṁ uppajjanti khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā devesu vā aṇḍajāya vā yoniyā jalābujāya vā yoniyā saṁsedajāya vā yoniyā opapātikāya vā yoniyā.


pli: Evaṁ kammavasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti.


pli: Kathaṁ yonivasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti?


pli: Kukkuṭānaṁ, mahārāja, vātena gabbhāvakkanti hoti.


pli: Balākānaṁ meghasaddena gabbhāvakkanti hoti.


pli: Sabbepi devā agabbhaseyyakā sattāyeva, tesaṁ nānāvaṇṇena gabbhāvakkanti hoti.


pli: Yathā, mahārāja, manussā nānāvaṇṇena mahiyā caranti, keci purato paṭicchādenti, keci pacchato paṭicchādenti, keci naggā honti, keci bhaṇḍū honti setapaṭadharā, keci moḷibaddhā honti, keci bhaṇḍū kāsāvavasanā honti, keci kāsāvavasanā moḷibaddhā honti, keci jaṭino vākacīradharā honti, keci cammavasanā honti, keci rasmiyo nivāsenti, sabbepete manussā nānāvaṇṇena mahiyā caranti;


pli: evameva kho, mahārāja, sattāyeva te sabbe, tesaṁ nānāvaṇṇena gabbhāvakkanti hoti.


pli: Evaṁ yonivasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti.


pli: Kathaṁ kulavasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti?


pli: Kulaṁ nāma, mahārāja, cattāri kulāni aṇḍajaṁ jalābujaṁ saṁsedajaṁ opapātikaṁ.


pli: Yadi tattha gandhabbo yato kutoci āgantvā aṇḍaje kule uppajjati, so tattha aṇḍajo hoti …pe…


pli: jalābuje kule …


pli: saṁsedaje kule …


pli: opapātike kule uppajjati, so tattha opapātiko hoti.


pli: Tesu tesu kulesu tādisāyeva sattā sambhavanti.


pli: Yathā, mahārāja, himavati nerupabbataṁ ye keci migapakkhino upenti, sabbe te sakavaṇṇaṁ vijahitvā suvaṇṇavaṇṇā honti;


pli: evameva kho, mahārāja, yo koci gandhabbo yato kutoci āgantvā aṇḍajaṁ yoniṁ upagantvā sabhāvavaṇṇaṁ vijahitvā aṇḍajo hoti …pe…


pli: jalābujaṁ …


pli: saṁsedajaṁ …


pli: opapātikaṁ yoniṁ upagantvā sabhāvavaṇṇaṁ vijahitvā opapātiko hoti, evaṁ kulavasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti.


pli: Kathaṁ āyācanavasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti?


pli: Idha, mahārāja, kulaṁ hoti aputtakaṁ bahusāpateyyaṁ saddhaṁ pasannaṁ sīlavantaṁ kalyāṇadhammaṁ tapanissitaṁ, devaputto ca ussannakusalamūlo cavanadhammo hoti.


pli: Atha sakko devānamindo tassa kulassa anukampāya taṁ devaputtaṁ āyācati ‘paṇidhehi, mārisa, asukassa kulassa mahesiyā kucchin’ti.


pli: So tassa āyācanahetu taṁ kulaṁ paṇidheti.


pli: Yathā, mahārāja, manussā puññakāmā samaṇaṁ manobhāvanīyaṁ āyācitvā gehaṁ upanenti, ayaṁ upagantvā sabbassa kulassa sukhāvaho bhavissatīti.


pli: Evameva kho, mahārāja, sakko devānamindo taṁ devaputtaṁ āyācitvā taṁ kulaṁ upaneti.


pli: Evaṁ āyācanavasena sattānaṁ gabbhāvakkanti hoti.


pli: Sāmo, mahārāja, kumāro sakkena devānamindena āyācito pārikāya tāpasiyā kucchiṁ okkanto.


pli: Sāmo, mahārāja, kumāro katapuñño, mātāpitaro sīlavanto kalyāṇadhammā, āyācako sakko, tiṇṇaṁ cetopaṇidhiyā sāmo kumāro nibbatto.


pli: Idha, mahārāja, nayakusalo puriso sukaṭṭhe anūpakhette bījaṁ ropeyya, api nu tassa bījassa antarāyaṁ vivajjentassa vuḍḍhiyā koci antarāyo bhaveyyā”ti?


pli: “Na hi, bhante, nirupaghātaṁ bījaṁ khippaṁ saṁviruheyyā”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, sāmo kumāro mutto uppannantarāyehi tiṇṇaṁ cetopaṇidhiyā nibbatto.


pli: Api nu kho, mahārāja, sutapubbaṁ tayā isīnaṁ manopadosena iddho phīto mahājanapado sajano samucchinno”ti?


pli: “Āma, bhante, suyyati.


pli: Mahiyā daṇḍakāraññaṁ majjhāraññaṁ kāliṅgāraññaṁ mātaṅgāraññaṁ, sabbaṁ taṁ araññaṁ araññabhūtaṁ, sabbepete janapadā isīnaṁ manopadosena khayaṁ gatā”ti.


pli: “Yadi, mahārāja, tesaṁ manopadosena susamiddhā janapadā ucchijjanti, api nu kho tesaṁ manopasādena kiñci nibbatteyyā”ti?


pli: “Āma, bhante”ti.


pli: “Tena hi, mahārāja, sāmo kumāro tiṇṇaṁ balavantānaṁ cetopasādena nibbatto isinimmito devanimmito puññanimmitoti.


pli: Evametaṁ, mahārāja, dhārehi.


pli: Tayome, mahārāja, devaputtā sakkena devānamindena āyācitā kulaṁ uppannā.


pli: Katame tayo?


pli: Sāmo kumāro mahāpanādo kusarājā, tayopete bodhisattā”ti.


pli: “Suniddiṭṭhā, bhante nāgasena, gabbhāvakkanti, sukathitaṁ kāraṇaṁ, andhakāro āloko kato, jaṭā vijaṭitā, nicchuddhā paravādā, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.


pli: Gabbhāvakkantipañho chaṭṭho.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 7. Saddhammantaradhānapañha


pli: “Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—


pli: ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti.


pli: Puna ca parinibbānasamaye subhaddena paribbājakena pañhaṁ puṭṭhena bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā’ti, asesavacanametaṁ, nissesavacanametaṁ, nippariyāyavacanametaṁ.


pli: Yadi, bhante nāgasena, tathāgatena bhaṇitaṁ—


pli: ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti, tena hi ‘asuñño loko arahantehi assā’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.


pli: Yadi tathāgatena bhaṇitaṁ—


pli: ‘asuñño loko arahantehi assā’ti, tena hi ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti tampi vacanaṁ micchā.


pli: Ayampi ubhato koṭiko pañho gahanatopi gahanataro balavatopi balavataro gaṇṭhitopi gaṇṭhitaro, so tavānuppatto, tattha te ñāṇabalavipphāraṁ dassehi makaro viya sāgarabbhantaragato”ti.


pli: “Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti.


pli: Parinibbānasamaye ca subhaddassa paribbājakassa bhaṇitaṁ—


pli: ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā’ti.


pli: Tañca pana, mahārāja, bhagavato vacanaṁ nānatthañceva hoti nānābyañjanañca, ayaṁ sāsanaparicchedo, ayaṁ paṭipatti paridīpanāti dūraṁ vivajjitā te ubho aññamaññaṁ.


pli: Yathā, mahārāja, nabhaṁ pathavito dūraṁ vivajjitaṁ, nirayaṁ saggato dūraṁ vivajjitaṁ, kusalaṁ akusalato dūraṁ vivajjitaṁ, sukhaṁ dukkhato dūraṁ vivajjitaṁ;


pli: evameva kho, mahārāja, te ubho aññamaññaṁ dūraṁ vivajjitā.


pli: Api ca, mahārāja, mā te pucchā moghā assa, rasato te saṁsanditvā kathayissāmi ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti yaṁ bhagavā āha, taṁ khayaṁ paridīpayanto sesakaṁ paricchindi, ‘vassasahassaṁ, ānanda, saddhammo tiṭṭheyya, sace bhikkhuniyo na pabbājeyyuṁ.


pli: Pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti.


pli: Api nu kho, mahārāja, bhagavā evaṁ vadanto saddhammassa antaradhānaṁ vā vadeti abhisamayaṁ vā paṭikkosatī”ti?


pli: “Na hi, bhante”ti.


pli: “Naṭṭhaṁ, mahārāja, parikittayanto sesakaṁ paridīpayanto paricchindi.


pli: Yathā, mahārāja, puriso naṭṭhāyiko sabbasesakaṁ gahetvā janassa paridīpeyya ‘ettakaṁ me bhaṇḍaṁ naṭṭhaṁ, idaṁ sesakan’ti.


pli: Evameva kho, mahārāja, bhagavā naṭṭhaṁ paridīpayanto sesakaṁ devamanussānaṁ kathesi ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti.


pli: Yaṁ pana, mahārāja, bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti, sāsanaparicchedo eso.


pli: Yaṁ pana parinibbānasamaye subhaddassa paribbājakassa samaṇe parikittayanto āha—


pli: ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā’ti, paṭipattiparidīpanā esā, tvaṁ pana taṁ paricchedañca paridīpanañca ekarasaṁ karosi.


pli: Yadi pana te chando, ekarasaṁ katvā kathayissāmi, sādhukaṁ suṇohi manasikarohi avikkhittamānaso.


pli: Idha, mahārāja, taḷāko bhaveyya navasalilasampuṇṇo sammukhamuttariyamāno paricchinno parivaṭumakato, apariyādiṇṇeyeva tasmiṁ taḷāke udakūpari mahāmegho aparāparaṁ anuppabandho abhivasseyya, api nu kho, mahārāja, tasmiṁ taḷāke udakaṁ parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyyā”ti?


pli: “Kena kāraṇena, mahārājā”ti?


pli: “Meghassa, bhante, anuppabandhatāyā”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, jinasāsanavarasaddhammataḷāko ācārasīlaguṇavattapaṭipattivimalanavasalilasampuṇṇo uttariyamāno bhavaggamabhibhavitvā ṭhito.


pli: Yadi tattha buddhaputtā ācārasīlaguṇavattapaṭipattimeghavassaṁ aparāparaṁ anuppabandhāpeyyuṁ abhivassāpeyyuṁ.


pli: Evamidaṁ jinasāsanavarasaddhammataḷāko ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya, arahantehi loko asuñño bhaveyya, imamatthaṁ bhagavatā sandhāya bhāsitaṁ ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā’ti.


pli: Idha pana, mahārāja, mahati mahāaggikkhandhe jalamāne aparāparaṁ sukkhatiṇakaṭṭhagomayāni upasaṁhareyyuṁ, api nu kho so, mahārāja, aggikkhandho nibbāyeyyā”ti?


pli: “Na hi, bhante, bhiyyo bhiyyo so aggikkhandho jaleyya, bhiyyo bhiyyo pabhāseyyā”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, dasasahassiyā lokadhātuyā jinasāsanavarampi ācārasīlaguṇavattapaṭipattiyā jalati pabhāsati.


pli: Yadi pana, mahārāja, taduttariṁ buddhaputtā pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgatā satatamappamattā padaheyyuṁ, tīsu sikkhāsu chandajātā sikkheyyuṁ, cārittañca sīlaṁ samattaṁ paripūreyyuṁ, evamidaṁ jinasāsanavaraṁ bhiyyo bhiyyo ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya, asuñño loko arahantehi assāti imamatthaṁ bhagavatā sandhāya bhāsitaṁ ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā’ti.


pli: Idha pana, mahārāja, siniddhasamasumajjitasappabhāsavimalādāsaṁ saṇhasukhumagerukacuṇṇena aparāparaṁ majjeyyuṁ, api nu kho, mahārāja, tasmiṁ ādāse malakaddamarajojallaṁ jāyeyyā”ti?


pli: “Na hi, bhante, aññadatthu vimalataraṁyeva bhaveyyā”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, jinasāsanavaraṁ pakatinimmalaṁ byapagatakilesamalarajojallaṁ, yadi taṁ buddhaputtā ācārasīlaguṇavattapaṭipattisallekhadhutaguṇena jinasāsanavaraṁ sallakkheyyuṁ, evamidaṁ jinasāsanavaraṁ ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya, asuñño ca loko arahantehi assāti imamatthaṁ bhagavatā sandhāya bhāsitaṁ ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā’ti.


pli: Paṭipattimūlakaṁ, mahārāja, satthusāsanaṁ paṭipattikāraṇaṁ paṭipattiyā anantarahitāya tiṭṭhatī”ti.


pli: “Bhante nāgasena, ‘saddhammantaradhānan’ti yaṁ vadesi, katamaṁ taṁ saddhammantaradhānan”ti?


pli: Katamāni tīṇi?


pli: Adhigamantaradhānaṁ paṭipattantaradhānaṁ liṅgantaradhānaṁ, adhigame, mahārāja, antarahite suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti, paṭipattiyā antarahitāya sikkhāpadapaññatti antaradhāyati, liṅgaṁyeva tiṭṭhati, liṅge antarahite paveṇupacchedo hoti, imāni kho, mahārāja, tīṇi antaradhānānī”ti.


pli: “Suviññāpito, bhante nāgasena, pañho, gambhīro uttānīkato, gaṇṭhi bhinno, naṭṭhā paravādā bhaggā nippabhā katā, tvaṁ gaṇivaravasabhamāsajjā”ti.


pli: Saddhammantaradhānapañho sattamo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 8. Akusalacchedanapañha


pli: “Bhante nāgasena, tathāgato sabbaṁ akusalaṁ jhāpetvā sabbaññutaṁ patto, udāhu sāvasese akusale sabbaññutaṁ patto”ti?


pli: “Sabbaṁ, mahārāja, akusalaṁ jhāpetvā bhagavā sabbaññutaṁ patto, natthi bhagavato sesakaṁ akusalan”ti.


pli: “Kiṁ pana, bhante, dukkhā vedanā tathāgatassa kāye uppannapubbā”ti?


pli: “Āma, mahārāja, rājagahe bhagavato pādo sakalikāya khato, lohitapakkhandikābādho uppanno, kāye abhisanne jīvakena vireko kārito, vātābādhe uppanne upaṭṭhākena therena uṇhodakaṁ pariyiṭṭhan”ti.


pli: “Yadi, bhante nāgasena, tathāgato sabbaṁ akusalaṁ jhāpetvā sabbaññutaṁ patto, tena hi bhagavato pādo sakalikāya khato, lohitapakkhandikā ca ābādho uppannoti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.


pli: Yadi tathāgatassa pādo sakalikāya khato, lohitapakkhandikā ca ābādho uppanno, tena hi tathāgato sabbaṁ akusalaṁ jhāpetvā sabbaññutaṁ pattoti tampi vacanaṁ micchā.


pli: Natthi, bhante, vinā kammena vedayitaṁ, sabbaṁ taṁ vedayitaṁ kammamūlakaṁ, taṁ kammeneva vedayati, ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo”ti.


pli: “Na hi, mahārāja, sabbaṁ taṁ vedayitaṁ kammamūlakaṁ.


pli: Aṭṭhahi, mahārāja, kāraṇehi vedayitāni uppajjanti, yehi kāraṇehi puthū sattā vedanā vediyanti.


pli: Katamehi aṭṭhahi?


pli: Vātasamuṭṭhānānipi kho, mahārāja, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti,


pli: pittasamuṭṭhānānipi kho, mahārāja …pe…


pli: semhasamuṭṭhānānipi kho, mahārāja …pe…


pli: sannipātikānipi kho, mahārāja …pe…


pli: utupariṇāmajānipi kho, mahārāja …pe…


pli: visamaparihārajānipi kho, mahārāja …pe…


pli: opakkamikānipi kho, mahārāja …pe…


pli: kammavipākajānipi kho, mahārāja, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti.


pli: Imehi kho, mahārāja, aṭṭhahi kāraṇehi puthū sattā vedanā vedayanti.


pli: Tattha ye te puggalā ‘satte kammaṁ vibādhatī’ti vadeyyuṁ, te ime puggalā sattakāraṇaṁ paṭibāhanti.


pli: Tesaṁ taṁ vacanaṁ micchā”ti.


pli: “Bhante nāgasena, yañca vātikaṁ yañca pittikaṁ yañca semhikaṁ yañca sannipātikaṁ yañca utupariṇāmajaṁ yañca visamaparihārajaṁ yañca opakkamikaṁ, sabbete kammasamuṭṭhānāyeva, kammeneva te sabbe sambhavantī”ti.


pli: “Yadi, mahārāja, tepi sabbe kammasamuṭṭhānāva ābādhā bhaveyyuṁ, na tesaṁ koṭṭhāsato lakkhaṇāni bhaveyyuṁ.


pli: Vāto kho, mahārāja, kuppamāno dasavidhena kuppati sītena uṇhena jighacchāya pipāsāya atibhuttena ṭhānena padhānena ādhāvanena upakkamena kammavipākena.


pli: Tatra ye te nava vidhā, na te atīte, na anāgate, vattamānake bhave uppajjanti, tasmā na vattabbā ‘kammasambhavā sabbā vedanā’ti.


pli: Pittaṁ, mahārāja, kuppamānaṁ tividhena kuppati sītena uṇhena visamabhojanena.


pli: Semhaṁ, mahārāja, kuppamānaṁ tividhena kuppati sītena uṇhena annapānena.


pli: Yo ca, mahārāja, vāto yañca pittaṁ yañca semhaṁ, tehi tehi kopehi kuppitvā missī hutvā sakaṁ sakaṁ vedanaṁ ākaḍḍhati.


pli: Utupariṇāmajā, mahārāja, vedanā utupariṇāmena uppajjati.


pli: Visamaparihārajā vedanā visamaparihārena uppajjati.


pli: Opakkamikā, mahārāja, vedanā atthi kiriyā, atthi kammavipākā, kammavipākajā vedanā pubbe katena kammena uppajjati.


pli: Iti kho, mahārāja, appaṁ kammavipākajaṁ, bahutaraṁ avasesaṁ.


pli: Tattha bālā ‘sabbaṁ kammavipākajaṁ yevā’ti atidhāvanti.


pli: Taṁ kammaṁ na sakkā vinā buddhañāṇena vavatthānaṁ kātuṁ.


pli: Yaṁ pana, mahārāja, bhagavato pādo sakalikāya khato, taṁ vedayitaṁ neva vātasamuṭṭhānaṁ, na pittasamuṭṭhānaṁ, na semhasamuṭṭhānaṁ, na sannipātikaṁ, na utupariṇāmajaṁ, na visamaparihārajaṁ, na kammavipākajaṁ, opakkamikaṁyeva.


pli: Devadatto hi, mahārāja, bahūni jātisatasahassāni tathāgate āghātaṁ bandhi, so tena āghātena mahatiṁ garuṁ silaṁ gahetvā ‘matthake pātessāmī’ti muñci, athaññe dve selā āgantvā taṁ silaṁ tathāgataṁ asampattaṁyeva sampaṭicchiṁsu, tāsaṁ pahārena papaṭikā bhijjitvā bhagavato pāde patitvā ruhiraṁ uppādesi, kammavipākato vā, mahārāja, bhagavato esā vedanā nibbattā kiriyato vā, tatuddhaṁ natthaññā vedanā.


pli: Yathā, mahārāja, khettaduṭṭhatāya vā bījaṁ na sambhavati bījaduṭṭhatāya vā;


pli: evameva kho, mahārāja, kammavipākato vā bhagavato esā vedanā nibbattā kiriyato vā, tatuddhaṁ natthaññā vedanā.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, koṭṭhaduṭṭhatāya vā bhojanaṁ visamaṁ pariṇamati āhāraduṭṭhatāya vā;


pli: Api ca, mahārāja, natthi bhagavato kammavipākajā vedanā, natthi visamaparihārajā vedanā, avasesehi samuṭṭhānehi bhagavato vedanā uppajjati, tāya ca pana vedanāya na sakkā bhagavantaṁ jīvitā voropetuṁ.


pli: Nipatanti, mahārāja, imasmiṁ cātumahābhūtike kāye iṭṭhāniṭṭhā subhāsubhavedanā.


pli: Idha, mahārāja, ākāse khitto leḍḍu mahāpathaviyā nipatati, api nu kho so, mahārāja, leḍḍu pubbe katena mahāpathaviyā nipatī”ti?


pli: “Na hi, bhante, natthi so, bhante, hetu mahāpathaviyā, yena hetunā mahāpathavī kusalākusalavipākaṁ paṭisaṁvedeyya, paccuppannena, bhante, akammakena hetunā so leḍḍu mahāpathaviyaṁ nipatati”.


pli: “Yathā, mahārāja, mahāpathavī, evaṁ tathāgato daṭṭhabbo.


pli: Yathā leḍḍu pubbe akatena mahāpathaviyaṁ nipatati;


pli: evameva kho, mahārāja, tathāgatassa pubbe akatena sā sakalikā pāde nipatitā.


pli: Idha pana, mahārāja, manussā mahāpathaviṁ bhindanti ca khaṇanti ca, api nu kho, mahārāja, te manussā pubbe katena mahāpathaviṁ bhindanti ca khaṇanti cā”ti?


pli: “Na hi, bhante”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, yā sā sakalikā bhagavato pāde nipatitā, na sā sakalikā pubbe katena bhagavato pāde nipatitā.


pli: Yopi, mahārāja, bhagavato lohitapakkhandikābādho uppanno, sopi ābādho na pubbe katena uppanno, sannipātikeneva uppanno, ye keci, mahārāja, bhagavato kāyikā ābādhā uppannā, na te kammābhinibbattā, channaṁ etesaṁ samuṭṭhānānaṁ aññatarato nibbattā.


pli: Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā devātidevena saṁyuttanikāyavaralañchake moḷiyasīvake veyyākaraṇe—


pli: ‘Pittasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti.


pli: Sāmampi kho etaṁ, sīvaka, veditabbaṁ, yathā pittasamuṭṭhānānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti.


pli: Lokassapi kho etaṁ, sīvaka, saccasammataṁ, yathā pittasamuṭṭhānānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti.


pli: Tatra, sīvaka, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “yaṁ kiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, sabbaṁ taṁ pubbe katahetū”ti.


pli: Yañca sāmaṁ ñātaṁ, tañca atidhāvanti, yañca loke saccasammataṁ, tañca atidhāvanti.


pli: Tasmā tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ micchāti vadāmi.


pli: Semhasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti.


pli: Vātasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka …pe…


pli: sannipātikānipi kho, sīvaka …pe…


pli: utupariṇāmajānipi kho, sīvaka …pe…


pli: visamaparihārajānipi kho, sīvaka …pe…


pli: opakkamikānipi kho, sīvaka …pe…


pli: kammavipākajānipi kho, sīvaka, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti.


pli: Sāmampi kho etaṁ, sīvaka, veditabbaṁ, yathā kammavipākajānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti.


pli: Lokassapi kho etaṁ, sīvaka, saccasammataṁ, yathā kammavipākajānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti.


pli: Tasmā tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ micchāti vadāmī’ti.


pli: Itipi, mahārāja, na sabbā vedanā kammavipākajā, sabbaṁ, mahārāja, akusalaṁ jhāpetvā bhagavā sabbaññutaṁ pattoti evametaṁ dhārehī”ti.


pli: “Sādhu, bhante nāgasena, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.


pli: Akusalacchedanapañho aṭṭhamo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Iddhibalavagga


pli: 9. Uttarikaraṇīyapañha


pli: “Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha—


pli: ‘yaṁ kiñci karaṇīyaṁ tathāgatassa, sabbaṁ taṁ bodhiyāyeva mūle pariniṭṭhitaṁ, natthi tathāgatassa uttariṁ karaṇīyaṁ, katassa vā paticayo’ti, idañca temāsaṁ paṭisallānaṁ dissati.


pli: Yadi, bhante nāgasena, yaṁ kiñci karaṇīyaṁ tathāgatassa, sabbaṁ taṁ bodhiyāyeva mūle pariniṭṭhitaṁ, natthi tathāgatassa uttariṁ karaṇīyaṁ, katassa vā paticayo, tena hi ‘temāsaṁ paṭisallīno’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.


pli: Yadi temāsaṁ paṭisallīno, tena hi ‘yaṁ kiñci karaṇīyaṁ, tathāgatassa, sabbaṁ taṁ bodhiyāyeva mūle pariniṭṭhitan’ti tampi vacanaṁ micchā.


pli: Natthi katakaraṇīyassa paṭisallānaṁ, sakaraṇīyasseva paṭisallānaṁ yathā nāma byādhitasseva bhesajjena karaṇīyaṁ hoti, abyādhitassa kiṁ bhesajjena.


pli: Chātasseva bhojanena karaṇīyaṁ hoti, achātassa kiṁ bhojanena.


pli: Evameva kho, bhante nāgasena, natthi katakaraṇīyassa paṭisallānaṁ, sakaraṇīyasseva paṭisallānaṁ.


pli: Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo”ti.


pli: “Yaṁ kiñci, mahārāja, karaṇīyaṁ tathāgatassa, sabbaṁ taṁ bodhiyāyeva mūle pariniṭṭhitaṁ, natthi tathāgatassa uttariṁ karaṇīyaṁ, katassa vā paticayo, bhagavā ca temāsaṁ paṭisallīno, paṭisallānaṁ kho, mahārāja, bahuguṇaṁ, sabbepi tathāgatā paṭisallīyitvā sabbaññutaṁ pattā, taṁ te sukataguṇamanussarantā paṭisallānaṁ sevanti.


pli: Yathā, mahārāja, puriso rañño santikā laddhavaro paṭiladdhabhogo taṁ sukataguṇamanussaranto aparāparaṁ rañño upaṭṭhānaṁ eti;


pli: evameva kho, mahārāja, sabbepi tathāgatā paṭisallīyitvā sabbaññutaṁ pattā, taṁ te sukataguṇamanussarantā paṭisallānaṁ sevanti.


pli: Yathā vā pana, mahārāja, puriso āturo dukkhito bāḷhagilāno bhisakkamupasevitvā sotthimanuppatto taṁ sukataguṇamanussaranto aparāparaṁ bhisakkamupasevati;


pli: Aṭṭhavīsati kho panime, mahārāja, paṭisallānaguṇā, ye guṇe samanussarantā tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti.


pli: Katame aṭṭhavīsati?


pli: Idha, mahārāja, paṭisallānaṁ paṭisallīyamānaṁ attānaṁ rakkhati, āyuṁ vaḍḍheti, balaṁ deti, vajjaṁ pidahati, ayasamapaneti, yasamupaneti, aratiṁ vinodeti, ratimupadahati, bhayamapaneti, vesārajjaṁ karoti, kosajjamapaneti, vīriyamabhijaneti, rāgamapaneti, dosamapaneti, mohamapaneti, mānaṁ nihanti, vitakkaṁ bhañjati, cittaṁ ekaggaṁ karoti, mānasaṁ snehayati, hāsaṁ janeti, garukaṁ karoti, lābhamuppādayati, namassiyaṁ karoti, pītiṁ pāpeti, pāmojjaṁ karoti, saṅkhārānaṁ sabhāvaṁ dassayati, bhavappaṭisandhiṁ ugghāṭeti, sabbasāmaññaṁ deti.


pli: Ime kho, mahārāja, aṭṭhavīsati paṭisallānaguṇā, ye guṇe samanussarantā tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti.


pli: Api ca kho, mahārāja, tathāgatā santaṁ sukhaṁ samāpattiratiṁ anubhavitukāmā paṭisallānaṁ sevanti pariyositasaṅkappā.


pli: Catūhi kho, mahārāja, kāraṇehi tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti.


pli: Katamehi catūhi?


pli: Vihāraphāsutāyapi, mahārāja, tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti, anavajjaguṇabahulatāyapi tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti, asesaariyavīthitopi tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti, sabbabuddhānaṁ thutathomitavaṇṇitapasatthatopi tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti.


pli: Imehi kho, mahārāja, catūhi kāraṇehi tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti.


pli: Iti kho, mahārāja, tathāgatā paṭisallānaṁ sevanti na sakaraṇīyatāya, na katassa vā paticayāya, atha kho guṇavisesadassāvitāya tathāgatā paṭisallānaṁ sevantī”ti.


pli: “Sādhu, bhante nāgasena, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.


pli: Uttarikaraṇīyapañho navamo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Abhejjavagga


pli: 1. Khuddānukhuddakapañha


pli: “Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—


pli: ‘abhiññāyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi no anabhiññāyā’ti.


pli: Puna ca vinayapaññattiyā evaṁ bhaṇitaṁ—


pli: ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti.


pli: Kiṁ nu kho, bhante nāgasena, khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni duppaññattāni, udāhu avatthusmiṁ ajānitvā paññattāni, yaṁ bhagavā attano accayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanāpeti?


pli: Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘abhiññāyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi no anabhiññāyā’ti, tena hi ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.


pli: Yadi tathāgatena vinayapaññattiyā evaṁ bhaṇitaṁ—


pli: ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti tena hi ‘abhiññāyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi no anabhiññāyā’ti tampi vacanaṁ micchā.


pli: Ayampi ubhato koṭiko pañho sukhumo nipuṇo gambhīro sugambhīro dunnijjhāpayo, so tavānuppatto, tattha te ñāṇabalavipphāraṁ dassehī”ti.


pli: “Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā ‘abhiññāyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi no anabhiññāyā’ti, vinayapaññattiyāpi evaṁ bhaṇitaṁ—


pli: ‘ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatū’ti, taṁ pana, mahārāja, tathāgato bhikkhū vīmaṁsamāno āha—


pli: ‘ukkalessanti nu kho mama sāvakā mayā vissajjāpīyamānā mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni, udāhu ādiyissantī’ti.


pli: Yathā, mahārāja, cakkavattī rājā putte evaṁ vadeyya ‘ayaṁ kho, tātā, mahājanapado sabbadisāsu sāgarapariyanto, dukkaro, tātā, tāvatakena balena dhāretuṁ, etha tumhe, tātā, mamaccayena paccante paccante dese pajahathā’ti.


pli: Api nu kho te, mahārāja, kumārā pituaccayena hatthagate janapade sabbe te paccante paccante dese muñceyyun”ti?


pli: “Na hi, bhante, rājato, bhante, luddhatarā kumārā rajjalobhena taduttariṁ diguṇatiguṇaṁ janapadaṁ pariggaṇheyyuṁ, kiṁ pana te hatthagataṁ janapadaṁ muñceyyun”ti?


pli: “Evameva kho, mahārāja, tathāgato bhikkhū vīmaṁsamāno evamāha—


pli: Dukkhaparimuttiyā, mahārāja, buddhaputtā dhammalobhena aññampi uttariṁ diyaḍḍhasikkhāpadasataṁ gopeyyuṁ, kiṁ pana pakatipaññattaṁ sikkhāpadaṁ muñceyyun”ti?


pli: “Bhante nāgasena, yaṁ bhagavā āha—


pli: ‘khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī’ti, etthāyaṁ jano sammūḷho vimatijāto adhikato saṁsayapakkhando.


pli: Katamāni tāni khuddakāni sikkhāpadāni, katamāni anukhuddakāni sikkhāpadānī”ti?


pli: “Dukkaṭaṁ, mahārāja, khuddakaṁ sikkhāpadaṁ, dubbhāsitaṁ anukhuddakaṁ sikkhāpadaṁ, imāni dve khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni, pubbakehipi, mahārāja, mahātherehi ettha vimati uppāditā, tehipi ekajjhaṁ na kato dhammasaṇṭhitipariyāye bhagavatā eso pañho upadiṭṭho”ti.


pli: “Ciranikkhittaṁ, bhante nāgasena, jinarahassaṁ ajjetarahi loke vivaṭaṁ pākaṭaṁ katan”ti.


pli: Khuddānukhuddakapañho paṭhamo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Abhejjavagga


pli: 2. Abyākaraṇīyapañha


pli: “Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—


pli: ‘natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, puna ca therena mālukyaputtena pañhaṁ puṭṭho na byākāsi.


pli: Eso kho, bhante nāgasena, pañho dvayanto ekantanissito bhavissati ajānanena vā guyhakaraṇena vā.


pli: Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, tena hi therassa mālukyaputtassa ajānantena na byākataṁ.


pli: Yadi jānantena na byākataṁ, tena hi atthi tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi.


pli: Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo”ti.


pli: “Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā ‘natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, abyākato ca therena mālukyaputtena pucchito pañho, tañca pana na ajānantena na guyhakaraṇena.


pli: Katamāni cattāri?


pli: Ekaṁsabyākaraṇīyo pañho vibhajjabyākaraṇīyo pañho paṭipucchābyākaraṇīyo pañho ṭhapanīyo pañhoti.


pli: Katamo ca, mahārāja, ekaṁsabyākaraṇīyo pañho?


pli: ‘Rūpaṁ aniccan’ti ekaṁsabyākaraṇīyo pañho,


pli: ‘vedanā aniccā’ti …pe…


pli: ‘saññā aniccā’ti …pe…


pli: ‘saṅkhārā aniccā’ti …pe…


pli: ‘viññāṇaṁ aniccan’ti ekaṁsabyākaraṇīyo pañho, ayaṁ ekaṁsabyākaraṇīyo pañho.


pli: Katamo vibhajjabyākaraṇīyo pañho?


pli: ‘Aniccaṁ pana rūpan’ti vibhajjabyākaraṇīyo pañho,


pli: ‘aniccā pana vedanā’ti …pe…


pli: ‘aniccā pana saññā’ti …pe…


pli: ‘aniccā pana saṅkhārā’ti …pe…


pli: ‘aniccaṁ pana viññāṇan’ti vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ayaṁ vibhajjabyākaraṇīyo pañho.


pli: Katamo paṭipucchābyākaraṇīyo pañho?


pli: ‘Kiṁ nu kho cakkhunā sabbaṁ vijānātī’ti ayaṁ paṭipucchābyākaraṇīyo pañho.


pli: Katamo ṭhapanīyo pañho?


pli: ‘Sassato loko’ti ṭhapanīyo pañho,


pli: ‘asassato loko’ti,


pli: ‘antavā loko’ti,


pli: ‘anantavā loko’ti,


pli: ‘antavā ca anantavā ca loko’ti,


pli: ‘nevantavā nānantavā loko’ti,


pli: ‘taṁ jīvaṁ taṁ sarīran’ti,


pli: ‘aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran’ti,


pli: ‘hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti,


pli: ‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti,


pli: ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti,


pli: ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti ṭhapanīyo pañho,


pli: ayaṁ ṭhapanīyo pañho.


pli: Bhagavā, mahārāja, therassa mālukyaputtassa taṁ ṭhapanīyaṁ pañhaṁ na byākāsi.


pli: So pana pañho kiṅkāraṇā ṭhapanīyo?


pli: Na tassa dīpanāya hetu vā kāraṇaṁ vā atthi, tasmā so pañho ṭhapanīyo.


pli: Natthi buddhānaṁ bhagavantānaṁ akāraṇamahetukaṁ giramudīraṇan”ti.


pli: “Sādhu, bhante nāgasena, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.


pli: Abyākaraṇīyapañho dutiyo.


pli: Milindapañha


pli: Meṇḍakapañha


pli: Abhejjavagga


pli: 3. Maccubhāyanābhāyanapañha


pli: “Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—


pli: ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti, puna bhaṇitaṁ—


pli: ‘arahā sabbabhayamatikkanto’ti.


pli: Kiṁ nu kho, bhante nāgasena, arahā daṇḍabhayā tasati, niraye vā nerayikā sattā jalitā kuthitā tattā santattā tamhā jalitaggijālakā mahānirayā cavamānā maccuno bhāyanti.


pli: Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti, tena hi ‘arahā sabbabhayamatikkanto’ti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.


pli: Yadi bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘arahā sabbabhayamatikkanto’ti, tena hi ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti tampi vacanaṁ micchā.


pli: Ayaṁ ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo”ti.


pli: “Netaṁ, mahārāja, vacanaṁ bhagavatā arahante upādāya bhaṇitaṁ—


pli: ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti.


pli: Ṭhapito arahā tasmiṁ vatthusmiṁ, samūhato bhayahetu arahato.


pli: Ye te, mahārāja, sattā sakilesā, yesañca adhimattā attānudiṭṭhi, ye ca sukhadukkhesu unnatāvanatā, te upādāya bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: Arahato, mahārāja, sabbagati upacchinnā, yoni viddhaṁsitā, paṭisandhi upahatā, bhaggā phāsukā, samūhatā sabbabhavālayā, samucchinnā sabbasaṅkhārā, hataṁ kusalākusalaṁ, vihatā avijjā, abījaṁ viññāṇaṁ kataṁ, daḍḍhā sabbakilesā, ativattā lokadhammā, tasmā arahā na tasati sabbabhayehi.


pli: Idha, mahārāja, rañño cattāro mahāmattā bhaveyyuṁ anurakkhā laddhayasā vissāsikā ṭhapitā mahati issariye ṭhāne.


pli: Atha rājā kismiñci deva karaṇīye samuppanne yāvatā sakavijite sabbajanassa āṇāpeyya ‘sabbeva me baliṁ karontu, sādhetha tumhe cattāro mahāmattā taṁ karaṇīyan’ti.


pli: Api nu kho, mahārāja, tesaṁ catunnaṁ mahāmattānaṁ balibhayā santāso uppajjeyyā”ti?


pli: “Na hi, bhante”ti.


pli: “Kena kāraṇena, mahārājā”ti.


pli: “Ṭhapitā te, bhante, raññā uttamaṭṭhāne, natthi tesaṁ bali, samatikkantabalino te, avasese upādāya raññā āṇāpitaṁ ‘sabbeva me baliṁ karontū’”ti.


pli: “Evameva kho, mahārāja, netaṁ vacanaṁ bhagavatā arahante upādāya bhaṇitaṁ, ṭhapito arahā tasmiṁ vatthusmiṁ, samūhato bhayahetu arahato, ye te, mahārāja, sattā sakilesā, yesañca adhimattā attānudiṭṭhi, ye ca sukhadukkhesu unnatāvanatā, te upādāya bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: Tasmā arahā na tasati sabbabhayehī”ti.


pli: “Netaṁ, bhante nāgasena, vacanaṁ sāvasesaṁ, niravasesavacanametaṁ ‘sabbe’ti.


pli: Tattha me uttariṁ kāraṇaṁ brūhi taṁ vacanaṁ patiṭṭhāpetun”ti.


pli: “Idha, mahārāja, gāme gāmassāmiko āṇāpakaṁ āṇāpeyya ‘ehi, bho āṇāpaka, yāvatā gāme gāmikā, te sabbe sīghaṁ mama santike sannipātehī’ti.


pli: So ‘sādhu, sāmī’ti sampaṭicchitvā gāmamajjhe ṭhatvā tikkhattuṁ saddamanussāveyya ‘yāvatā gāme gāmikā, te sabbe sīghasīghaṁ sāmino santike sannipatantū’ti.


pli: Tato te gāmikā āṇāpakassa vacanena turitaturitā sannipatitvā gāmassāmikassa ārocenti ‘sannipatitā, sāmi, sabbe gāmikā, yaṁ te karaṇīyaṁ taṁ karohī’ti.


pli: Iti so, mahārāja, gāmassāmiko kuṭipurise sannipātento sabbe gāmike āṇāpeti, te ca āṇattā na sabbe sannipatanti, kuṭipurisāyeva sannipatanti, ‘ettakāyeva me gāmikā’ti gāmassāmiko ca tathā sampaṭicchati, aññe bahutarā anāgatā itthipurisā dāsidāsā bhatakā kammakarā gāmikā gilānā gomahiṁsā ajeḷakā suvānā, ye anāgatā, sabbe te agaṇitā, kuṭipuriseyeva upādāya āṇāpitattā ‘sabbe sannipatantū’ti.


pli: Evameva kho, mahārāja, netaṁ vacanaṁ bhagavatā arahante upādāya bhaṇitaṁ, ṭhapito arahā tasmiṁ vatthusmiṁ, samūhato bhayahetu arahato, ye te, mahārāja, sattā sakilesā, yesañca adhimattā attānudiṭṭhi, ye ca sukhadukkhesu unnatāvanatā, te upādāya bhagavatā bhaṇitaṁ—


pli: ‘sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno’ti.


pli: Tasmā arahā na tasati sabbabhayehi.