pli: Tenāha thero piṅgiyo—


nikaya: cnd

layer: root

title_pli: Cūḷaniddesa Pārāyanavagganiddesa

pli: “Tamonudo buddho samantacakkhu,


pli: Lokantagū sabbabhavātivatto;


pli: Anāsavo sabbadukkhappahīno,


pli: Saccavhayo brahme upāsito me”ti.


pli: <b>Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya,</b>


pli: <b>Bahupphalaṁ kānanamāvaseyya;</b>


pli: <b>Evamahaṁ appadasse pahāya,</b>


pli: <b>Mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto. </b>


pli: <b>Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya, bahupphalaṁ kānanamāvaseyyā</b>ti.


pli: <b>Dijo</b> vuccati pakkhī.


pli: Kiṅkāraṇā dijo vuccati pakkhī?


pli: Dvikkhattuṁ jāyatīti dijo, mātukucchimhā ca aṇḍakosamhā ca.


pli: Taṅkāraṇā dijo vuccati pakkhīti—


pli: dijo.


pli: <b>Yathā kubbanakaṁ pahāyā</b>ti yathā dijo kubbanakaṁ parittavanakaṁ appaphalaṁ appabhakkhaṁ appodakaṁ pahāya jahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā aññaṁ bahupphalaṁ bahubhakkhaṁ bahūdakaṁ mahantaṁ kānanaṁ vanasaṇḍaṁ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, tasmiñca vanasaṇḍe vāsaṁ kappeyyāti—


pli: dijo yathā kubbanakaṁ pahāya bahupphalaṁ kānanaṁ āvaseyya.


pli: <b>Evamahaṁ appadasse pahāya, mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto</b>ti.


pli: <b>Evan</b>ti opammasampaṭipādanaṁ.


pli: <b>Appadasse pahāyā</b>ti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā buddhaṁ bhagavantaṁ upādāya appadassā parittadassā thokadassā omakadassā lāmakadassā chatukkadassā vā.


pli: Te appadasse parittadasse thokadasse omakadasse lāmakadasse chatukkadasse pahāya pajahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā buddhaṁ bhagavantaṁ appamāṇadassaṁ aggadassaṁ seṭṭhadassaṁ viseṭṭhadassaṁ pāmokkhadassaṁ uttamadassaṁ pavaradassaṁ asamaṁ asamasamaṁ appaṭisamaṁ appaṭibhāgaṁ appaṭipuggalaṁ devātidevaṁ narāsabhaṁ purisasīhaṁ purisanāgaṁ purisājaññaṁ purisanisabhaṁ purisadhorayhaṁ dasabaladhāriṁ adhigacchiṁ vindiṁ paṭilabhiṁ.


pli: Yathā ca haṁso mahantaṁ mānasakaṁ vā saraṁ anotattaṁ vā dahaṁ mahāsamuddaṁ vā akkhobhaṁ amitodakaṁ jalarāsiṁ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, evameva buddhaṁ bhagavantaṁ akkhobhaṁ amitatejaṁ pabhinnañāṇaṁ vivaṭacakkhuṁ paññāpabhedakusalaṁ adhigatapaṭisambhidaṁ catuvesārajjappattaṁ suddhādhimuttaṁ setapaccattaṁ advayabhāṇiṁ tādiṁ tathāpaṭiññaṁ aparittaṁ mahantaṁ gambhīraṁ appameyyaṁ duppariyogāhaṁ pahūtaratanaṁ sāgarasamaṁ chaḷaṅgupekkhāya samannāgataṁ atulaṁ vipulaṁ appameyyaṁ, taṁ tādisaṁ pavadataṁ maggavādinaṁ merumiva nagānaṁ garuḷamiva dijānaṁ sīhamiva migānaṁ udadhimiva aṇṇavānaṁ adhigacchiṁ, taṁ satthāraṁ jinapavaraṁ mahesinti—


pli: evamahaṁ appadasse pahāya mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya,


pli: Bahupphalaṁ kānanamāvaseyya;


pli: Evamahaṁ appadasse pahāya,


pli: Mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto”ti.


pli: <b>Yeme pubbe viyākaṁsu,</b>


pli: <b>Huraṁ gotamasāsanā;</b>


pli: <b>Iccāsi iti bhavissati,</b>


pli: <b>Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ;</b>


pli: <b>Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ. </b>


pli: <b>Ye me pubbe viyākaṁsū</b>ti.


pli: <b>Ye</b>ti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ byākaṁsu ācikkhiṁsu desayiṁsu paññapiṁsu paṭṭhapiṁsu vivariṁsu vibhajiṁsu uttānīakaṁsu pakāsesunti—


pli: ye me pubbe viyākaṁsu.


pli: <b>Huraṁ gotamasāsanā</b>ti huraṁ gotamasāsanā, paraṁ gotamasāsanā, pure gotamasāsanā, paṭhamataraṁ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanāti—


pli: huraṁ gotamasāsanā.


pli: <b>Iccāsi iti bhavissatī</b>ti evaṁ kira āsi, evaṁ kira bhavissatīti—


pli: iccāsi iti bhavissati.


pli: <b>Sabbaṁ taṁ itihītihan</b>ti sabbaṁ taṁ itihītihaṁ itikirāya paramparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṁ sayamabhiññātaṁ na attapaccakkhaṁ dhammaṁ yaṁ kathayiṁsūti—


pli: sabbaṁ taṁ itihītihaṁ.


pli: <b>Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanan</b>ti sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ vitakkavaḍḍhanaṁ saṅkappavaḍḍhanaṁ kāmavitakkavaḍḍhanaṁ byāpādavitakkavaḍḍhanaṁ vihiṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ ñātivitakkavaḍḍhanaṁ janapadavitakkavaḍḍhanaṁ amarāvitakkavaḍḍhanaṁ parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ lābhasakkārasilokapaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ anavaññattipaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhananti—


pli: sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Yeme pubbe viyākaṁsu,


pli: Huraṁ gotamasāsanā;


pli: Iccāsi iti bhavissati,


pli: Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ;


pli: Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanan”ti.


pli: <b>Eko tamonudāsīno,</b>


pli: <b>jutimā so pabhaṅkaro;</b>


pli: <b>Gotamo bhūripaññāṇo,</b>


pli: <b>gotamo bhūrimedhaso. </b>


pli: <b>Eko tamonudāsīno</b>ti.


pli: <b>Eko</b>ti bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.


pli: Kathaṁ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko?


pli: Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rodantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.


pli: Evaṁ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko.


pli: Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko?


pli: Evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.


pli: So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.


pli: Evaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.


pli: Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko?


pli: So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaṭaṁ visattikaṁ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi.


pli: “Taṇhādutiyo puriso,


pli: dīghamaddhāna saṁsaraṁ;


pli: Itthabhāvaññathābhāvaṁ,


pli: saṁsāraṁ nātivattati.


pli: Etamādīnavaṁ ñatvā,


pli: Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;


pli: Vītataṇho anādāno,


pli: Sato bhikkhu paribbaje”ti.


pli: Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.


pli: Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko?


pli: Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.


pli: Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko?


pli: Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā …pe…


pli: ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.


pli: “Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,


pli: Maggaṁ pajānāti hitānukampī;


pli: Etena maggena tariṁsu pubbe,


pli: Tarissanti ye ca taranti oghan”ti.


pli: Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko.


pli: Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.


pli: Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.


pli: Bhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,


pli: “sabbe dhammā anattā”ti bujjhi …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.


pli: Atha vā yaṁ bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi.


pli: Evaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.


pli: <b>Tamonudo</b>ti bhagavā rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi.


pli: <b>Āsīno</b>ti nisinno bhagavā pāsāṇake cetiyeti—


pli: āsīno.


pli: Nagassa passe āsīnaṁ,


pli: muniṁ dukkhassa pāraguṁ;


pli: Sāvakā payirupāsanti,


pli: tevijjā maccuhāyinoti.


pli: Evampi bhagavā āsīno …pe…


pli: atha vā bhagavā sabbossukkapaṭippassaddhattā āsīno so vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti, evampi bhagavā āsīnoti—


pli: eko tamonudāsīno.


pli: <b>Jutimā so pabhaṅkaro</b>ti.


pli: <b>Jutimā</b>ti jutimā matimā paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.


pli: <b>Pabhaṅkaro</b>ti pabhaṅkaro ālokakaro obhāsakaro dīpaṅkaro padīpakaro ujjotakaro pajjotakaroti—


pli: jutimā so pabhaṅkaro.


pli: <b>Gotamo bhūripaññāṇo</b>ti gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo.


pli: Dhajo rathassa paññāṇaṁ,


pli: dhūmo paññāṇamaggino;


pli: Rājā raṭṭhassa paññāṇaṁ,


pli: bhattā paññāṇamitthiyāti.


pli: Evameva gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti—


pli: gotamo bhūripaññāṇo.


pli: <b>Gotamo bhūrimedhaso</b>ti bhūri vuccati pathavī.


pli: Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.


pli: Medhā vuccati paññā.


pli: Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: Bhagavā imāya medhāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti—


pli: gotamo bhūrimedhaso.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Eko tamonudāsīno,


pli: jutimā so pabhaṅkaro;


pli: Gotamo bhūripaññāṇo,


pli: gotamo bhūrimedhaso”ti.


pli: <b>Yo me dhammamadesesi,</b>


pli: <b>Sandiṭṭhikamakālikaṁ;</b>


pli: <b>Taṇhakkhayamanītikaṁ,</b>


pli: <b>Yassa natthi upamā kvaci. </b>


pli: <b>Yo me dhammamadesesī</b>ti.


pli: <b>Yo</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.


pli: <b>Dhammamadesesī</b>ti.


pli: <b>Dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne …pe… ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—


pli: yo me dhammamadesesi.


pli: <b>Sandiṭṭhikamakālikan</b>ti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti—


pli: evaṁ sandiṭṭhikaṁ.


pli: Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṁ.


pli: <b>Akālikan</b>ti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.


pli: Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—


pli: sandiṭṭhikamakālikaṁ.


pli: <b>Taṇhakkhayamanītikan</b>ti.


pli: <b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.


pli: <b>Taṇhakkhayan</b>ti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.


pli: Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.


pli: Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭinissaggaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—


pli: taṇhakkhayamanītikaṁ.


pli: <b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.


pli: <b>Yassā</b>ti nibbānassa.


pli: <b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.


pli: <b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—


pli: yassa natthi upamā kvaci.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Yo me dhammamadesesi,


pli: Sandiṭṭhikamakālikaṁ;


pli: Taṇhakkhayamanītikaṁ,


pli: Yassa natthi upamā kvacī”ti.


pli: <b>Kiṁ nu tamhā vippavasasi,</b>


pli: <b>muhuttamapi piṅgiya;</b>


pli: <b>Gotamā bhūripaññāṇā,</b>


pli: <b>gotamā bhūrimedhasā. </b>


pli: <b>Kiṁ nu tamhā vippavasasī</b>ti kiṁ nu buddhamhā vippavasasi apesi apagacchasi vinā hosīti—


pli: kiṁ nu tamhā vippavasasi.


pli: <b>Muhuttamapi piṅgiyā</b>ti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti—


pli: muhuttamapi.


pli: <b>Piṅgiyā</b>ti bāvarī taṁ nattāraṁ nāmena ālapati.


pli: <b>Gotamā bhūripaññāṇā</b>ti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti—


pli: gotamā bhūripaññāṇā.


pli: <b>Gotamā bhūrimedhasā</b>ti bhūri vuccati pathavī.


pli: Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.


pli: Medhā vuccati paññā.


pli: Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti—


pli: gotamā bhūrimedhasā.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Kiṁ nu tamhā vippavasasi,


pli: muhuttamapi piṅgiya;


pli: Gotamā bhūripaññāṇā,


pli: gotamā bhūrimedhasā”ti.


pli: <b>Yo te dhammamadesesi,</b>


pli: <b>Sandiṭṭhikamakālikaṁ;</b>


pli: <b>Taṇhakkhayamanītikaṁ,</b>


pli: <b>Yassa natthi upamā kvaci. </b>


pli: <b>Yo te dhammamadesesī</b>ti yo so bhagavā …pe…


pli: tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.


pli: Dhammamadesesīti dhammanti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ …pe… nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—


pli: yo te dhammamadesesi.


pli: <b>Sandiṭṭhikamakālikan</b>ti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti—


pli: evaṁ sandiṭṭhikaṁ.


pli: Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti—


pli: evampi sandiṭṭhikaṁ.


pli: <b>Akālikan</b>ti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti, kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.


pli: Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti;


pli: tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—


pli: sandiṭṭhikamakālikaṁ.


pli: <b>Taṇhakkhayamanītikan</b>ti.


pli: <b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.


pli: <b>Taṇhakkhayan</b>ti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.


pli: Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.


pli: Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭinissaggaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—


pli: taṇhakkhayamanītikaṁ.


pli: <b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.


pli: <b>Yassā</b>ti nibbānassa.


pli: <b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.


pli: <b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—


pli: yassa natthi upamā kvaci.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Yo te dhammamadesesi,


pli: Sandiṭṭhikamakālikaṁ;


pli: Taṇhakkhayamanītikaṁ,


pli: Yassa natthi upamā kvacī”ti.


pli: <b>Nāhaṁ tamhā vippavasāmi,</b>


pli: <b>Muhuttamapi brāhmaṇa;</b>


pli: <b>Gotamā bhūripaññāṇā,</b>


pli: <b>Gotamā bhūrimedhasā. </b>


pli: <b>Nāhaṁ tamhā vippavasāmī</b>ti nāhaṁ buddhamhā vippavasāmi apemi apagacchāmi vinā homīti—


pli: nāhaṁ tamhā vippavasāmi.


pli: <b>Muhuttamapi brāhmaṇā</b>ti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti muhuttamapi.


pli: <b>Brāhmaṇā</b>ti gāravena mātulaṁ ālapati.


pli: <b>Gotamā bhūripaññāṇā</b>ti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti—


pli: gotamā bhūripaññāṇā.


pli: <b>Gotamā bhūrimedhasā</b>ti bhūri vuccati pathavī.


pli: Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.


pli: Medhā vuccati paññā.


pli: Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.


pli: Tasmā buddho sumedhasoti—


pli: gotamā bhūrimedhasā.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Nāhaṁ tamhā vippavasāmi,


pli: muhuttamapi brāhmaṇa;


pli: Gotamā bhūripaññāṇā,


pli: gotamā bhūrimedhasā”ti.


pli: <b>Yo me dhammamadesesi,</b>


pli: <b>Sandiṭṭhikamakālikaṁ;</b>


pli: <b>Taṇhakkhayamanītikaṁ,</b>


pli: <b>Yassa natthi upamā kvaci. </b>


pli: <b>Yo me dhammamadesesī</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.


pli: <b>Dhammamadesesī</b>ti.


pli: <b>Dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—


pli: yo me dhammamadesesi.


pli: <b>Sandiṭṭhikamakālikan</b>ti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti, evaṁ sandiṭṭhikaṁ.


pli: Atha vā yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṁ.


pli: <b>Akālikan</b>ti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti, kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.


pli: Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—


pli: sandiṭṭhikamakālikaṁ.


pli: <b>Taṇhakkhayamanītikan</b>ti.


pli: <b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.


pli: <b>Taṇhakkhayan</b>ti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.


pli: Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.


pli: Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—


pli: taṇhakkhayamanītikaṁ.


pli: <b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.


pli: <b>Yassā</b>ti nibbānassa.


pli: <b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.


pli: <b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—


pli: yassa natthi upamā kvaci.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Yo me dhammamadesesi,


pli: Sandiṭṭhikamakālikaṁ;


pli: Taṇhakkhayamanītikaṁ,


pli: Yassa natthi upamā kvacī”ti.


pli: <b>Passāmi naṁ manasā cakkhunāva,</b>


pli: <b>Rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto;</b>


pli: <b>Namassamāno vivasemi rattiṁ,</b>


pli: <b>Teneva maññāmi avippavāsaṁ. </b>


pli: <b>Passāmi naṁ manasā cakkhunāvā</b>ti yathā cakkhumā puriso āloke rūpagatāni passeyya dakkheyya olokeyya nijjhāyeyya upaparikkheyya, evamevāhaṁ buddhaṁ bhagavantaṁ manasā passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti—


pli: passāmi naṁ manasā cakkhunāva.


pli: <b>Rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto</b>ti rattiñca divā ca buddhānussatiṁ manasā bhāvento appamattoti—


pli: rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto.


pli: <b>Namassamāno vivasemi rattin</b>ti.


pli: <b>Namassamāno</b>ti kāyena vā namassamāno, vācāya vā namassamāno, cittena vā namassamāno, anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkāramāno garukāramāno mānayamāno pūjayamāno rattindivaṁ vivasemi atināmemi atikkamemīti—


pli: namassamāno vivasemi rattiṁ.


pli: <b>Teneva maññāmi avippavāsan</b>ti tāya buddhānussatiyā bhāvento avippavāsoti taṁ maññāmi, avippavuṭṭhoti taṁ maññāmi jānāmi.


pli: Evaṁ jānāmi evaṁ ājānāmi evaṁ vijānāmi evaṁ paṭivijānāmi evaṁ paṭivijjhāmīti—


pli: teneva maññāmi avippavāsaṁ.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Passāmi naṁ manasā cakkhunāva,


pli: Rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto;


pli: Namassamāno vivasemi rattiṁ,


pli: Teneva maññāmi avippavāsan”ti.


pli: <b>Saddhā ca pīti ca mano sati ca,</b>


pli: <b>Nāpentime gotamasāsanamhā;</b>


pli: <b>Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño,</b>


pli: <b>Sa tena teneva natohamasmi. </b>


pli: <b>Saddhā ca pīti ca mano sati cā</b>ti.


pli: <b>Saddhā</b>ti yā ca bhagavantaṁ ārabbha saddhā saddahanā okappanā abhippasādo saddhā saddhindriyaṁ saddhābalaṁ.


pli: <b>Pītī</b>ti yā bhagavantaṁ ārabbha pīti pāmojjaṁ modanā āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti tuṭṭhi odagyaṁ attamanatā cittassa.


pli: <b>Mano</b>ti yañca bhagavantaṁ ārabbha cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.


pli: <b>Satī</b>ti yā bhagavantaṁ ārabbha sati anussati sammāsatīti—


pli: saddhā ca pīti ca mano sati ca.


pli: <b>Nāpentime gotamasāsanamhā</b>ti ime cattāro dhammā gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanā nāpenti na gacchanti na vijahanti na vināsentīti—


pli: nāpentime gotamasāsanamhā.


pli: <b>Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño</b>ti.


pli: <b>Yaṁ yaṁ disan</b>ti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ vajati gacchati kamati abhikkamati.


pli: <b>Bhūripañño</b>ti bhūripañño mahāpañño tikkhapañño puthupañño hāsapañño javanapañño nibbedhikapañño.


pli: Bhūri vuccati pathavī.


pli: Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgatoti—


pli: yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño.


pli: <b>Sa tena teneva natohamasmī</b>ti so yena buddho tena teneva nato tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti—


pli: sa tena teneva natohamasmi.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Saddhā ca pīti ca mano sati ca,


pli: Nāpentime gotamasāsanamhā;


pli: Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño,


pli: Sa tena teneva natohamasmī”ti.


pli: <b>Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa,</b>


pli: <b>Teneva kāyo na paleti tattha;</b>


pli: <b>Saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ,</b>


pli: <b>Mano hi me brāhmaṇa tena yutto. </b>


pli: <b>Jiṇṇassa me dubbalathāmakassā</b>ti jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa addhagatassa vayoanuppattassa.


pli: <b>Dubbalathāmakassā</b>ti dubbalathāmakassa appathāmakassa parittathāmakassāti—


pli: jiṇṇassa me dubbalathāmakassa.


pli: <b>Teneva kāyo na paleti tatthā</b>ti kāyo yena buddho tena na paleti na vajati na gacchati nātikkamatīti—


pli: teneva kāyo na paleti tattha.


pli: <b>Saṅkappayantāya vajāmi niccan</b>ti saṅkappagamanena vitakkagamanena ñāṇagamanena paññāgamanena buddhigamanena vajāmi gacchāmi atikkamāmīti—


pli: saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ.


pli: <b>Mano hi me brāhmaṇa tena yutto</b>ti.


pli: <b>Mano</b>ti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjā manoviññāṇadhātu.


pli: <b>Mano hi me brāhmaṇa tena yutto</b>ti mano yena buddho tena yutto payutto saṁyuttoti—


pli: mano hi me brāhmaṇa tena yutto.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa,


pli: Teneva kāyo na paleti tattha;


pli: Saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ,


pli: Mano hi me brāhmaṇa tena yutto”ti.


pli: <b>Paṅke sayāno pariphandamāno,</b>


pli: <b>Dīpā dīpaṁ upallaviṁ;</b>


pli: <b>Athaddasāsiṁ sambuddhaṁ,</b>


pli: <b>Oghatiṇṇamanāsavaṁ. </b>


pli: <b>Paṅke sayāno pariphandamāno</b>ti.


pli: <b>Paṅke sayāno</b>ti kāmapaṅke kāmakaddame kāmakilese kāmabaḷise kāmapariḷāhe kāmapalibodhe semāno sayamāno vasamāno āvasamāno parivasamāno ti—


pli: paṅke sayāno.


pli: diṭṭhiphandanāya phandamāno,


pli: kilesaphandanāya phandamāno,


pli: payogaphandanāya phandamāno,


pli: vipākaphandanāya phandamāno,


pli: manoduccaritaphandanāya phandamāno,


pli: ratto rāgena phandamāno,


pli: duṭṭho dosena phandamāno,


pli: mūḷho mohena phandamāno,


pli: vinibandho mānena phandamāno,


pli: parāmaṭṭho diṭṭhiyā phandamāno,


pli: vikkhepagato uddhaccena phandamāno,


pli: aniṭṭhaṅgato vicikicchāya phandamāno,


pli: thāmagato anusayehi phandamāno,


pli: lābhena phandamāno,


pli: alābhena phandamāno,


pli: yasena phandamāno,


pli: ayasena phandamāno,


pli: pasaṁsāya phandamāno,


pli: nindāya phandamāno,


pli: sukhena phandamāno,


pli: dukkhena phandamāno,


pli: jātiyā phandamāno,


pli: jarāya phandamāno,


pli: byādhinā phandamāno,


pli: maraṇena phandamāno,


pli: nerayikena dukkhena phandamāno,


pli: tiracchānayonikena dukkhena phandamāno,


pli: pettivisayikena dukkhena phandamāno,


pli: mānusikena dukkhena …pe…


pli: gabbhokkantimūlakena dukkhena …


pli: gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena …


pli: gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena …


pli: jātassūpanibandhakena dukkhena …


pli: jātassa parādheyyakena dukkhena …


pli: attūpakkamena dukkhena …


pli: parūpakkamena dukkhena …


pli: saṅkhāradukkhena …


pli: vipariṇāmadukkhena …


pli: cakkhurogena dukkhena …


pli: sotarogena dukkhena …


pli: ghānarogena dukkhena …


pli: jivhārogena dukkhena …


pli: kāyarogena dukkhena …


pli: sīsarogena dukkhena …


pli: kaṇṇarogena dukkhena …


pli: mukharogena dukkhena …


pli: dantarogena dukkhena …


pli: oṭṭharogena dukkhena …


pli: kāsena …


pli: sāsena …


pli: pināsena …


pli: ḍāhena …


pli: jarena …


pli: kucchirogena …


pli: mucchāya …


pli: pakkhandikāya …


pli: sūlāya …


pli: visūcikāya …


pli: kuṭṭhena …


pli: gaṇḍena …


pli: kilāsena …


pli: sosena …


pli: apamārena …


pli: dadduyā …


pli: kaṇḍuyā …


pli: kacchuyā …


pli: rakhasāya …


pli: vitacchikāya …


pli: lohitapittena …


pli: madhumehena …


pli: aṁsāya …


pli: piḷakāya …


pli: bhagandalāya …


pli: pittasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: semhasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: vātasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: sannipātikena ābādhena …


pli: utupariṇāmajena ābādhena …


pli: visamaparihārajena ābādhena …


pli: opakkamikena ābādhena …


pli: kammavipākajena ābādhena …


pli: sītena …


pli: uṇhena …


pli: jighacchāya …


pli: pipāsāya …


pli: uccārena …


pli: passāvena …


pli: mātumaraṇena dukkhena …


pli: pitumaraṇena dukkhena …


pli: puttamaraṇena dukkhena …


pli: dhītumaraṇena dukkhena …


pli: ñātibyasanena dukkhena …


pli: bhogabyasanena dukkhena …


pli: rogabyasanena dukkhena …


pli: sīlabyasanena dukkhena …


pli: diṭṭhibyasanena dukkhena phandamāno pariphandamāno pavedhamāno sampavedhamānoti—


pli: paṅke sayāno pariphandamāno.


pli: <b>Dīpā dīpaṁ upallavin</b>ti satthārato satthāraṁ dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gaṇato gaṇaṁ diṭṭhiyā diṭṭhiṁ paṭipadāya paṭipadaṁ maggato maggaṁ pallaviṁ upallaviṁ sampallavinti—


pli: dīpā dīpaṁ upallaviṁ.


pli: <b>Athaddasāsiṁ sambuddhan</b>ti.


pli: <b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—


pli: athāti.


pli: <b>Addasāsin</b>ti addasaṁ addakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhiṁ.


pli: <b>Buddho</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako …pe…


pli: sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—


pli: athaddasāsiṁ sambuddhaṁ.


pli: <b>Oghatiṇṇamanāsavan</b>ti.


pli: <b>Oghatiṇṇan</b>ti bhagavā kāmoghaṁ tiṇṇo,


pli: bhavoghaṁ tiṇṇo,


pli: diṭṭhoghaṁ tiṇṇo,


pli: avijjoghaṁ tiṇṇo,


pli: sabbasaṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto,


pli: so vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro,


pli: natthi tassa punabbhavoti—


pli: oghatiṇṇaṁ.


pli: <b>Anāsavan</b>ti cattāro āsavā—


pli: kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.


pli: Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.


pli: Tasmā buddho anāsavoti—


pli: oghatiṇṇamanāsavaṁ.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Paṅke sayāno pariphandamāno,


pli: Dīpā dīpaṁ upallaviṁ;


pli: Athaddasāsiṁ sambuddhaṁ,


pli: Oghatiṇṇamanāsavan”ti.


pli: <b>Yathā ahū vakkali muttasaddho,</b>


pli: <b>Bhadrāvudho āḷavigotamo ca;</b>


pli: <b>Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ,</b>


pli: <b>Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāraṁ. </b>


pli: <b>Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo cā</b>ti yathā vakkalitthero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā bhadrāvudho thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā āḷavigotamo thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappattoti—


pli: yathā ahū vakkali muttasaddho bhadrāvudho āḷavigotamo ca.


pli: <b>Evameva tvampi pamuñcassu saddhan</b>ti evameva tvaṁ saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi.


pli: “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi.


pli: “Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…


pli: “sabbe dhammā anattā”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu, sampamuñcassu adhimuñcassu okappehīti—


pli: evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ.


pli: <b>Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāran</b>ti maccudheyyaṁ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.


pli: Maccudheyyassa pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.


pli: <b>Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāran</b>ti tvaṁ pāraṁ gamissasi, pāraṁ adhigamissasi, pāraṁ phassissasi, pāraṁ sacchikarissasīti—


pli: gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāraṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yathā ahū vakkali muttasaddho,


pli: Bhadrāvudho āḷavigotamo ca;


pli: Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ,


pli: Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāran”ti.


pli: <b>Esa bhiyyo pasīdāmi,</b>


pli: <b>Sutvāna munino vaco;</b>


pli: <b>Vivaṭṭacchado sambuddho,</b>


pli: <b>Akhilo paṭibhānavā. </b>


pli: <b>Esa bhiyyo pasīdāmī</b>ti esa bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi;


pli: “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi;


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi …pe…


pli: “sabbe dhammā anattā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmīti—


pli: esa bhiyyo pasīdāmi.


pli: <b>Sutvāna munino vaco</b>ti.


pli: <b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.


pli: <b>Sutvāna munino vaco</b>ti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ sutvāna uggahetvāna upadhārayitvāna upalakkhayitvānāti—


pli: sutvāna munino vaco.


pli: <b>Vivaṭṭacchado sambuddho</b>ti.


pli: <b>Chadanan</b>ti pañca chadanāni—


pli: taṇhāchadanaṁ, diṭṭhichadanaṁ, kilesachadanaṁ, duccaritachadanaṁ, avijjāchadanaṁ.


pli: Tāni chadanāni buddhassa bhagavato vivaṭāni viddhaṁsitāni samugghāṭitāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.


pli: Tasmā buddho vivaṭṭacchado.


pli: <b>Buddho</b>ti yo so bhagavā …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—


pli: vivaṭṭacchado sambuddho.


pli: <b>Akhilo paṭibhānavā</b>ti.


pli: <b>Akhilo</b>ti rāgo khilo, doso khilo, moho khilo, kodho khilo, upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā khilā.


pli: Te khilā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.


pli: Tasmā buddho akhilo.


pli: Katamo pariyattipaṭibhānavā?


pli: Idhekaccassa buddhavacanaṁ pariyāputaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.


pli: Tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāti—


pli: ayaṁ pariyattipaṭibhānavā.


pli: Katamo paripucchāpaṭibhānavā?


pli: Idhekacco paripucchitā hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.


pli: Tassa paripucchaṁ nissāya paṭibhāti—


pli: ayaṁ paripucchāpaṭibhānavā.


pli: Katamo adhigamapaṭibhānavā?


pli: Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, cattāro ariyamaggā, cattāri sāmaññaphalāni, catasso paṭisambhidāyo, cha abhiññāyo.


pli: Tassa attho ñāto, dhammo ñāto, nirutti ñātā.


pli: Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti.


pli: Imesu tīsu ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.


pli: Bhagavā imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.


pli: Tasmā buddho paṭibhānavā.


pli: Yassa pariyatti natthi, paripucchā natthi, adhigamo natthi, kiṁ tassa paṭibhāyissatīti—


pli: akhilo paṭibhānavā.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Esa bhiyyo pasīdāmi,


pli: sutvāna munino vaco;


pli: Vivaṭṭacchado sambuddho,


pli: akhilo paṭibhānavā”ti.


pli: <b>Adhideve abhiññāya,</b>


pli: <b>Sabbaṁ vedi paroparaṁ;</b>


pli: <b>Pañhānantakaro satthā,</b>


pli: <b>Kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ. </b>


pli: <b>Adhideve abhiññāyā</b>ti.


pli: <b>Devā</b>ti tayo devā—


pli: Katame sammutidevā?


pli: Sammutidevā vuccanti rājāno ca rājakumāro ca deviyo ca.


pli: Ime vuccanti sammutidevā.


pli: Katame upapattidevā?


pli: Upapattidevā vuccanti cātumahārājikā devā tāvatiṁsā devā …pe… brahmakāyikā devā, ye ca devā taduttari.


pli: Ime vuccanti upapattidevā.


pli: Katame visuddhidevā?


pli: Visuddhidevā vuccanti tathāgatā tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā, ye ca paccekasambuddhā.


pli: Ime vuccanti visuddhidevā.


pli: Bhagavā sammutideve adhidevāti abhiññāya upapattideve adhidevāti abhiññāya, visuddhideve adhidevāti abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—


pli: adhideve abhiññāya.


pli: <b>Sabbaṁ vedi paroparan</b>ti bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhi.


pli: Katame attano adhidevakarā dhammā?


pli: Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.


pli: Ime vuccanti attano adhidevakarā dhammā.


pli: Katame paresaṁ adhidevakarā dhammā?


pli: Sammāpaṭipadā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.


pli: Ime vuccanti paresaṁ adhidevakarā dhammā.


pli: Evaṁ bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhīti—


pli: sabbaṁ vedi paroparaṁ.


pli: <b>Pañhānantakaro satthā</b>ti bhagavā pārāyanikapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro;


pli: sabhiyapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro;


pli: sakkapañhānaṁ …pe…


pli: suyāmapañhānaṁ …


pli: bhikkhupañhānaṁ …


pli: bhikkhunīpañhānaṁ …


pli: upāsakapañhānaṁ …


pli: upāsikāpañhānaṁ …


pli: rājapañhānaṁ …


pli: khattiyapañhānaṁ …


pli: brāhmaṇapañhānaṁ …


pli: vessapañhānaṁ …


pli: suddapañhānaṁ …


pli: devapañhānaṁ …


pli: brahmapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaroti—


pli: pañhānantakaro.


pli: <b>Satthā</b>ti bhagavā satthavāho.


pli: Yathā satthavāho satthe kantāraṁ tāreti, corakantāraṁ tāreti, vāḷakantāraṁ tāreti, dubbhikkhakantāraṁ tāreti, nirudakakantāraṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti, khemantabhūmiṁ sampāpeti;


pli: evameva bhagavā satthavāho satte kantāraṁ tāreti,


pli: jātikantāraṁ tāreti, jarākantāraṁ …pe…


pli: byādhikantāraṁ …


pli: maraṇakantāraṁ …


pli: rāgakantāraṁ tāreti,


pli: dosakantāraṁ …


pli: mohakantāraṁ …


pli: mānakantāraṁ …


pli: diṭṭhikantāraṁ …


pli: kilesakantāraṁ …


pli: duccaritakantāraṁ tāreti,


pli: rāgagahanaṁ tāreti,


pli: dosagahanaṁ …


pli: mohagahanaṁ …


pli: diṭṭhigahanaṁ …


pli: kilesagahanaṁ …


pli: duccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti;


pli: khemantaṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti—


pli: evampi bhagavā satthavāho.


pli: Atha vā bhagavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhatā pasādetāti, evaṁ bhagavā satthavāho.


pli: Atha vā bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti, evampi bhagavā satthavāhoti—


pli: pañhānantakaro satthā.


pli: <b>Kaṅkhīnaṁ paṭijānatan</b>ti sakaṅkhā āgantvā nikkaṅkhā sampajjanti, sallekhā āgantvā nillekhā sampajjanti, sadveḷhakā āgantvā nidveḷhakā sampajjanti, savicikicchā āgantvā nibbicikicchā sampajjanti, sarāgā āgantvā vītarāgā sampajjanti, sadosā āgantvā vītadosā sampajjanti, samohā āgantvā vītamohā sampajjanti, sakilesā āgantvā nikkilesā sampajjantīti—


pli: kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Adhideve abhiññāya,


pli: sabbaṁ vedi paroparaṁ;


pli: Pañhānantakaro satthā,


pli: kaṅkhīnaṁ paṭijānatan”ti.


pli: <b>Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,</b>


pli: <b>Yassa natthi upamā kvaci;</b>


pli: <b>Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā,</b>


pli: <b>Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittaṁ. </b>


pli: <b>Asaṁhīraṁ asaṅkuppan</b>ti asaṁhīraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.


pli: Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.


pli: <b>Asaṁhīran</b>ti rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbapariḷāhehi sabbāsavehi sabbadarathehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi asaṁhāriyaṁ nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—


pli: asaṁhīraṁ.


pli: <b>Asaṅkuppan</b>ti asaṅkuppaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.


pli: Yo so sabbasaṅkhārasamatho …pe… nirodho nibbānaṁ.


pli: Nibbānassa na uppādo paññāyati, vayo natthi, na tassa aññathattaṁ paññāyati.


pli: Nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—


pli: asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ.


pli: <b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.


pli: <b>Yassā</b>ti nibbānassa.


pli: <b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.


pli: <b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—


pli: yassa natthi upamā kvaci.


pli: <b>Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā</b>ti.


pli: <b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyogavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ aviraddhavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—


pli: addhāti.


pli: <b>Gamissāmī</b>ti gamissāmi adhigamissāmi phassissāmi sacchikarissāmīti—


pli: addhā gamissāmi.


pli: <b>Na mettha kaṅkhā</b>ti.


pli: <b>Etthā</b>ti nibbāne kaṅkhā natthi, vicikicchā natthi, dveḷhakaṁ natthi, saṁsayo natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍhoti—


pli: addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā.


pli: <b>Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittan</b>ti.


pli: <b>Evaṁ maṁ dhārehī</b>ti evaṁ maṁ upalakkhehi.


pli: <b>Adhimuttacittan</b>ti nibbānaninnaṁ nibbānapoṇaṁ nibbānapabbhāraṁ nibbānādhimuttanti—


pli: evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittanti.


pli: Tenāha thero piṅgiyo—


pli: “Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,


pli: Yassa natthi upamā kvaci;


pli: Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā,


pli: Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittan”ti.


pli: Pārāyanānugītigāthāniddeso aṭṭhārasamo.


pli: Pārāyanavaggo samatto.


title_pli: Cūḷaniddesa Khaggavisāṇasuttaniddesa

pli: Cūḷaniddesa


pli: Khaggavisāṇasuttaniddesa


pli: 1. Paṭhamavagga


pli: <b>Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ,</b>


pli: <b>Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ;</b>


pli: <b>Na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍan</b>ti.


pli: <b>Sabbesū</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—


pli: sabbesūti.


pli: <b>Bhūtesū</b>ti bhūtā vuccanti tasā ca thāvarā ca.


pli: <b>Tasā</b>ti yesaṁ tasitataṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā.


pli: Kiṅkāraṇā vuccanti tasā?


pli: Te tasanti uttasanti paritasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti, taṅkāraṇā vuccanti tasā.


pli: <b>Thāvarā</b>ti yesaṁ tasitataṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā.


pli: Kiṅkāraṇā vuccanti thāvarā?


pli: Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti na santāsaṁ āpajjanti, taṅkāraṇā vuccanti thāvarā.


pli: <b>Daṇḍan</b>ti tayo daṇḍā—


pli: kāyadaṇḍo vacīdaṇḍo manodaṇḍo.


pli: Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo, tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo.


pli: <b>Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍan</b>ti sabbesu bhūtesu daṇḍaṁ nidhāya nidahitvā.


pli: Oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭippassambhitvāti sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ.


pli: <b>Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesan</b>ti ekamekampi sattaṁ pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayanto, sabbepi satte pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayantoti—


pli: aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ.


pli: <b>Na puttamiccheyya kuto sahāyan</b>ti.


pli: <b>Nā</b>ti paṭikkhepo;


pli: <b>puttā</b>ti cattāro puttā—


pli: atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.


pli: <b>Sahāyan</b>ti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu, gamanaṁ phāsu, gamanāgamanaṁ phāsu, ṭhānaṁ phāsu, nisajjanaṁ phāsu, sayanaṁ phāsu, ālapanaṁ phāsu, sallapanaṁ phāsu, ullapanaṁ phāsu, samullapanaṁ phāsu.


pli: <b>Na puttamiccheyya kuto sahāyan</b>ti puttampi na iccheyya na sādiyeyya na patthayeyya na pihayeyya nābhijappeyya, kuto mittaṁ vā sandiṭṭhaṁ vā sambhattaṁ vā sahāyaṁ vā iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyyāti—


pli: na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ.


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo</b>ti.


pli: <b>Eko</b>ti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko.


pli: Kathaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko?


pli: So paccekasambuddho sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—


pli: evaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko.


pli: Kathaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko?


pli: So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.


pli: So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—


pli: evaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko.


pli: Kathaṁ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko?


pli: So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenakaṁ namuciṁ kaṇhaṁ pamattabandhuṁ vidhametvā ca taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṅgamesi.


pli: “Taṇhādutiyo puriso,


pli: dīghamaddhāna saṁsaraṁ;


pli: Itthabhāvaññathābhāvaṁ,


pli: saṁsāraṁ nātivattati.


pli: Etamādīnavaṁ ñatvā,


pli: Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;


pli: Vītataṇho anādāno,


pli: Sato bhikkhu paribbaje”ti.


pli: Evaṁ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko.


pli: Kathaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko?


pli: Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.


pli: Evaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko.


pli: Kathaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko?


pli: Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.


pli: “Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,


pli: Maggaṁ pajānāti hitānukampī;


pli: Etena maggena tariṁsu pubbe,


pli: Tarissanti ye ca taranti oghan”ti.


pli: Evaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko.


pli: Kathaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko?


pli: Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ.


pli: Paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.


pli: So paccekasambuddho maggapaccekasambuddho ñāṇapaccekasambuddho “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,


pli: “sabbe dhammā anattā”ti bujjhi,


pli: “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi,


pli: “saṅkhārapaccayā viññāṇan”ti bujjhi,


pli: “viññāṇapaccayā nāmarūpan”ti bujjhi,


pli: “nāmarūpapaccayā saḷāyatanan”ti bujjhi,


pli: “saḷāyatanapaccayā phasso”ti bujjhi,


pli: “phassapaccayā vedanā”ti bujjhi,


pli: “vedanāpaccayā taṇhā”ti bujjhi,


pli: “taṇhāpaccayā upādānan”ti bujjhi,


pli: “upādānapaccayā bhavo”ti bujjhi,


pli: “bhavapaccayā jātī”ti bujjhi,


pli: “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi;


pli: “phassanirodhā vedanānirodho”ti bujjhi,


pli: “vedanānirodhā taṇhānirodho”ti bujjhi,


pli: “taṇhānirodhā upādānanirodho”ti bujjhi,


pli: “upādānanirodhā bhavanirodho”ti bujjhi,


pli: “bhavanirodhā jātinirodho”ti bujjhi,


pli: “idaṁ dukkhan”ti bujjhi,


pli: “ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi,


pli: “ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi,


pli: “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;


pli: “ime āsavā”ti bujjhi,


pli: “ayaṁ āsavasamudayo”ti bujjhi …pe…


pli: “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;


pli: “ime dhammā abhiññeyyā”ti bujjhi,


pli: “ime dhammā pahātabbā”ti bujjhi,


pli: “ime dhammā sacchikātabbā”ti bujjhi,


pli: “ime dhammā bhāvetabbā”ti bujjhi;


pli: channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,


pli: pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca …pe… nissaraṇañca bujjhi,


pli: catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.


pli: Atha vā yaṁ bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena paccekabodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsīti evaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti—


pli: eko.


pli: <b>Care</b>ti aṭṭha cariyāyo—


pli: iriyāpathacariyā, āyatanacariyā, saticariyā, samādhicariyā, ñāṇacariyā, maggacariyā, patticariyā, lokatthacariyā.


pli: <b>Āyatanacariyā</b>ti chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.


pli: <b>Samādhicariyā</b>ti catūsu jhānesu.


pli: <b>Lokatthacariyā</b>ti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu padesato paccekasambuddhesu padesato sāvakesu.


pli: Iriyāpathacariyā ca paṇidhisampannānaṁ,


pli: āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṁ,


pli: saticariyā ca appamādavihārīnaṁ,


pli: samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṁ,


pli: ñāṇacariyā ca buddhisampannānaṁ,


pli: maggacariyā ca sammāpaṭipannānaṁ,


pli: patticariyā ca adhigataphalānaṁ,


pli: lokatthacariyā ca tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ padesato paccekabuddhānaṁ padesato sāvakānaṁ.


pli: Imā aṭṭha cariyāyo.


pli: Aparāpi aṭṭha cariyāyo—


pli: adhimuccanto saddhāya carati,


pli: paggaṇhanto vīriyena carati,


pli: upaṭṭhāpento satiyā carati,


pli: avikkhepaṁ karonto samādhinā carati,


pli: pajānanto paññāya carati,


pli: vijānanto viññāṇacariyāya carati.


pli: Evaṁ paṭipannassa kusalā dhammā āyāpentīti—


pli: āyatanacariyāya carati.


pli: Evaṁ paṭipanno visesamadhigacchatīti—


pli: visesacariyāya carati.


pli: dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyā,


pli: abhiniropanacariyā ca sammāsaṅkappassa,


pli: pariggahacariyā ca sammāvācāya,


pli: samuṭṭhānacariyā ca sammākammantassa,


pli: vodānacariyā ca sammāājīvassa,


pli: paggahacariyā ca sammāvāyāmassa,


pli: upaṭṭhānacariyā ca sammāsatiyā,


pli: avikkhepacariyā ca sammāsamādhissa.


pli: Imā aṭṭha cariyāyo.


pli: <b>Khaggavisāṇakappo</b>ti yathā khaggassa nāma visāṇaṁ ekaṁ hoti adutiyaṁ, evameva so paccekasambuddho takkappo tassadiso tappaṭibhāgo.


pli: Yathā atiloṇaṁ vuccati loṇakappo,


pli: atitittakaṁ vuccati tittakappo,


pli: atimadhuraṁ vuccati madhurakappo,


pli: atiuṇhaṁ vuccati aggikappo,


pli: atisītalaṁ vuccati himakappo,


pli: mahāudakakkhandho vuccati samuddakappo,


pli: mahābhiññābalappatto sāvako vuccati satthukappoti;


pli: evameva so paccekasambuddho tattha takkappo tassadiso tappaṭibhāgo eko adutiyo muttabandhano sammā loke carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—


pli: eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ,


pli: Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ;


pli: Na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Saṁsaggajātassa bhavanti snehā,</b>


pli: <b>Snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti;</b>


pli: <b>Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Saṁsaggā</b>ti dve saṁsaggā—


pli: dassanasaṁsaggo ca savanasaṁsaggo ca.


pli: Katamo dassanasaṁsaggo?


pli: Idhekacco passati itthiṁ vā kumāriṁ vā abhirūpaṁ dassanīyaṁ pāsādikaṁ paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgataṁ.


pli: Disvā passitvā anubyañjanaso nimittaṁ gaṇhāti—


pli: kesā vā sobhanā mukhaṁ vā sobhanaṁ akkhī vā sobhanā kaṇṇā vā sobhanā nāsā vā sobhanā oṭṭhā vā sobhanā dantā vā sobhanā mukhaṁ vā sobhanaṁ gīvā vā sobhanā thanā vā sobhanā uraṁ vā sobhanaṁ udaraṁ vā sobhanaṁ kaṭi vā sobhanā ūrū vā sobhanā jaṅghā vā sobhanā hatthā vā sobhanā pādā vā sobhanā aṅguliyo vā sobhanā nakhā vā sobhanāti.


pli: Disvā passitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṁ—


pli: ayaṁ dassanasaṁsaggo.


pli: Katamo savanasaṁsaggo?


pli: Idhekacco suṇāti—


pli: “asukasmiṁ nāma gāme vā nigame vā itthī vā kumārī vā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā”ti.


pli: Sutvā suṇitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṁ—


pli: ayaṁ savanasaṁsaggo.


pli: <b>Snehā</b>ti dve snehā—


pli: taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca.


pli: Katamo taṇhāsneho?


pli: Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—


pli: idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama.


pli: Mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ—


pli: ayaṁ taṇhāsneho.


pli: Katamo diṭṭhisneho?


pli: Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikādiṭṭhi.


pli: Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—


pli: ayaṁ diṭṭhisneho.


pli: <b>Saṁsaggajātassa bhavanti snehā</b>ti dassanasaṁsaggapaccayā ca savanasaṁsaggapaccayā ca taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti—


pli: saṁsaggajātassa bhavanti snehā.


pli: <b>Sneho</b>ti dve snehā—


pli: taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāsneho …pe…


pli: <b>Dukkhamidaṁ pahotī</b>ti idhekacco kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.


pli: Tamenaṁ gahetvā rañño dassenti—


pli: “ayaṁ, deva, coro āgucārī.


pli: Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī”ti.


pli: Tamenaṁ rājā taṁ paribhāsati.


pli: So paribhāsapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?


pli: Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.


pli: Ettakenapi rājā na tussati.


pli: Tamenaṁ rājā bandhāpeti—


pli: andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā nagarabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā, antamaso savacanīyampi karoti—


pli: “na te labbhā ito pakkamitun”ti.


pli: So bandhanapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Tamenaṁ rājā tasseva dhanaṁ āharāpeti—


pli: sataṁ vā sahassaṁ vā satasahassaṁ vā.


pli: So dhanajānipaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Tamenaṁ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti—


pli: kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti, rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṁsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi karoti, palighaparivattikampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṁ chindati.


pli: So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Rājā imesaṁ catunnaṁ daṇḍānaṁ issaro.


pli: So sakena kammena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.


pli: Tamenaṁ nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kammakāraṇaṁ karonti—


pli: tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ majjhe urasmiṁ gamenti.


pli: So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti;


pli: na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.


pli: Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?


pli: Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.


pli: Tamenaṁ nirayapālā saṁvesetvā kuṭhārīhi tacchanti …pe…


pli: tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchanti.


pli: Tamenaṁ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi.


pli: Tamenaṁ nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi.


pli: Tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya.


pli: So tattha pheṇuddehakaṁ paccati.


pli: So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṁ gacchati.


pli: Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti.


pli: So kho pana mahānirayo—


pli: Catukkaṇṇo catudvāro,


pli: vibhatto bhāgaso mito;


pli: Ayopākārapariyanto,


pli: ayasā paṭikujjito.


pli: Tassa ayomayā bhūmi,


pli: jalitā tejasā yutā;


pli: Samantā yojanasataṁ,


pli: pharitvā tiṭṭhati sabbadā.


pli: Kadariyātapanā ghorā,


pli: accimanto durāsadā;


pli: Lomahaṁsanarūpā ca,


pli: bhesmā paṭibhayā dukhā.


pli: Puratthimāya ca bhittiyā,


pli: accikkhandho samuṭṭhito;


pli: Ḍahanto pāpakammante,


pli: pacchimāya paṭihaññati.


pli: Pacchimāya ca bhittiyā,


pli: purimāya paṭihaññati.


pli: Dakkhiṇāya ca bhittiyā,


pli: uttarāya paṭihaññati.


pli: Uttarāya ca bhittiyā,


pli: dakkhiṇāya paṭihaññati.


pli: Heṭṭhato ca samuṭṭhāya,


pli: accikkhandho bhayānako;


pli: chadanasmiṁ paṭihaññati.


pli: Chadanamhā samuṭṭhāya,


pli: bhūmiyaṁ paṭihaññati.


pli: Ayokapālamādittaṁ,


pli: santattaṁ jalitaṁ yathā;


pli: Evaṁ avīcinirayo,


pli: heṭṭhā upari passato.


pli: Tattha sattā mahāluddā,


pli: mahākibbisakārino;


pli: Accantapāpakammantā,


pli: paccanti na ca miyyare.


pli: Jātavedasamo kāyo,


pli: tesaṁ nirayavāsinaṁ;


pli: Passa kammānaṁ daḷhattaṁ,


pli: na bhasmā hoti napi masi.


pli: Puratthimenapi dhāvanti,


pli: tato dhāvanti pacchimaṁ;


pli: Uttarenapi dhāvanti,


pli: tato dhāvanti dakkhiṇaṁ.


pli: Yaṁ yaṁ disaṁ padhāvanti,


pli: taṁ taṁ dvāraṁ pidhīyati;


pli: Abhinikkhamitāsā te,


pli: sattā mokkhagavesino.


pli: Na te tato nikkhamituṁ,


pli: labhanti kammapaccayā;


pli: Tesañca pāpakammantaṁ,


pli: avipakkaṁ kataṁ bahunti.


pli: Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?


pli: Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.


pli: Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni, tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni?


pli: Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti—


pli: snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti.


pli: <b>Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno</b>ti.


pli: <b>Sneho</b>ti dve snehā—


pli: taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāsneho …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhisneho.


pli: <b>Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno</b>ti taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—


pli: ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Saṁsaggajātassa bhavanti snehā,


pli: Snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti;


pli: Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Mitte suhajje anukampamāno,</b>


pli: <b>Hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto;</b>


pli: <b>Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto</b>ti.


pli: <b>Mittā</b>ti dve mittā—


pli: agārikamitto ca anāgārikamitto ca.


pli: Katamo agārikamitto?


pli: Idhekacco duddadaṁ dadāti, duccajaṁ cajati, dukkaraṁ karoti, dukkhamaṁ khamati, guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati, āpadāsu na vijahati, jīvitampissa atthāya pariccattaṁ hoti, khīṇe nātimaññati—


pli: ayaṁ agārikamitto.


pli: Katamo anāgārikamitto?


pli: Idha bhikkhu piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṁ kattā, no ca aṭṭhāne niyojeti adhisīle samādapeti, catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyoge samādapeti, catunnaṁ sammappadhānānaṁ …pe…


pli: catunnaṁ iddhipādānaṁ …


pli: pañcannaṁ indriyānaṁ …


pli: pañcannaṁ balānaṁ …


pli: sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ …


pli: ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyoge samādapeti—


pli: ayaṁ anāgārikamitto.


pli: Suhajjā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.


pli: <b>Mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthan</b>ti mitte ca suhajje ca sandiṭṭhe ca sambhatte ca sahāye ca anukampamāno anupekkhamāno anugaṇhamāno attatthampi paratthampi ubhayatthampi hāpeti, diṭṭhadhammikampi atthaṁ hāpeti, samparāyikampi atthaṁ hāpeti, paramatthampi hāpeti pahāpeti parihāpeti paridhaṁseti parivajjeti antaradhāpetīti—


pli: mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthaṁ.


pli: <b>Paṭibaddhacitto</b>ti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti—


pli: attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.


pli: Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti?


pli: Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ.


pli: Yampi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti tumhe nissāya tumhe sampassantā.


pli: Yampi me porāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmagottaṁ, tampi me antarahitaṁ.


pli: Tumhehi ahaṁ ñāyāmi—


pli: asukassa kulupako, asukāya kulupakoti.


pli: Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.


pli: Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti?


pli: Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā;


pli: ahaṁ tumhākaṁ uddesaṁ demi, paripucchaṁ demi, uposathaṁ ācikkhāmi, navakammaṁ adhiṭṭhāmi.


pli: Atha pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethāti.


pli: Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hotīti—


pli: mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto.


pli: <b>Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno</b>ti.


pli: <b>Bhayan</b>ti jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhilabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susumārabhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisasārajjabhayaṁ madanabhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.


pli: <b>Santhave</b>ti dve santhavā—


pli: taṇhāsanthavo ca diṭṭhisanthavo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāsanthavo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhisanthavo.


pli: <b>Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno</b>ti etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—


pli: etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Mitte suhajje anukampamāno,


pli: Hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto;


pli: Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Vaṁso visālova yathā visatto,</b>


pli: <b>Puttesu dāresu ca yā apekkhā;</b>


pli: <b>Vaṁsakkaḷīrova asajjamāno,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Vaṁso visālova yathā visatto</b>ti vaṁso vuccati veḷugumbo.


pli: Yathā veḷugumbasmiṁ porāṇakā vaṁsā sattā visattā āsattā laggā laggitā palibuddhā, evameva visattikā vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṁ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo māranivāso mārabandhanaṁ taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Visālāti visattikā visatāti visattikā,


pli: visaṭāti visattikā,


pli: visamāti visattikā,


pli: visakkatīti visattikā,


pli: visaṁharatīti visattikā,


pli: visaṁvādikāti visattikā,


pli: visamūlāti visattikā,


pli: visaphalāti visattikā,


pli: visaparibhogāti visattikā.


pli: Visālā vā pana taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe kule gaṇe āvāse lābhe yase pasaṁsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave atīte anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visatā vitthatāti—


pli: visattikāti—


pli: vaṁso visālova yathā visatto.


pli: <b>Puttesu dāresu ca yā apekkhā</b>ti.


pli: <b>Puttā</b>ti cattāro puttā—


pli: atrajo putto,


pli: khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.


pli: <b>Dārā</b> vuccanti bhariyāyo.


pli: <b>Apekkhā</b> vuccanti taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti—


pli: puttesu dāresu ca yā apekkhā.


pli: <b>Vaṁsakkaḷīrova asajjamāno</b>ti vaṁso vuccati veḷugumbo.


pli: Yathā veḷugumbasmiṁ taruṇakā kaḷīrakā asattā alaggā agadhitā apalibuddhā nikkhantā nissaṭā vippamuttā evameva.


pli: <b>Sajjā</b>ti dve sajjanā—


pli: taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāsajjanā …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhisajjanā.


pli: Tassa paccekasambuddhassa taṇhāsajjanā pahīnā, diṭṭhisajjanā paṭinissaṭṭhā.


pli: Taṇhāsajjanāya pahīnattā diṭṭhisajjanāya paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati rase na sajjati phoṭṭhabbe na sajjati kule …pe…


pli: gaṇe …


pli: āvāse …


pli: lābhe …


pli: yase …


pli: pasaṁsāya …


pli: sukhe …


pli: cīvare …


pli: piṇḍapāte …


pli: senāsane …


pli: gilānapaccayabhesajjaparikkhāre …


pli: kāmadhātuyā …


pli: rūpadhātuyā …


pli: arūpadhātuyā …


pli: kāmabhave …


pli: rūpabhave …


pli: arūpabhave …


pli: saññābhave …


pli: asaññābhave …


pli: nevasaññānāsaññābhave …


pli: ekavokārabhave …


pli: catuvokārabhave …


pli: pañcavokārabhave …


pli: atīte …


pli: anāgate …


pli: paccuppanne …


pli: diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati na mucchati;


pli: nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: vaṁsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Vaṁso visālova yathā visatto,


pli: Puttesu dāresu ca yā apekkhā;


pli: Vaṁsakkaḷīrova asajjamāno,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Migo araññamhi yathā abaddho</b>,


pli: <b>Yenicchakaṁ gacchati gocarāya;</b>


pli: <b>Viññū naro seritaṁ pekkhamāno,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṁ gacchati gocarāyā</b>ti.


pli: <b>Migo</b>ti dve migā—


pli: eṇimigo ca pasadamigo ca.


pli: Yathā āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “seyyathāpi, bhikkhave, āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.


pli: Taṁ kissa hetu?


pli: Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa.


pli: Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.


pli: Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’, tiṇṇo loke visattikaṁ.


pli: So vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.


pli: Anāpāthagato, bhikkhave, pāpimato”ti—


pli: migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṁ gacchati gocarāya.


pli: <b>Viññū naro seritaṁ pekkhamāno</b>ti.


pli: <b>Viññū</b>ti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.


pli: <b>Naro</b>ti satto māṇavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.


pli: <b>Serī</b>ti dve serī—


pli: dhammopi serī puggalopi serī.


pli: Katamo dhammo serī?


pli: Cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—


pli: ayaṁ dhammo serī.


pli: Katamo puggalo serī?


pli: Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī.


pli: <b>Viññū naro seritaṁ pekkhamāno</b>ti viññū naro seritaṁ dhammaṁ pekkhamāno, dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—


pli: viññū naro seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Migo araññamhi yathā abaddho,


pli: Yenicchakaṁ gacchati gocarāya;


pli: Viññū naro seritaṁ pekkhamāno,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Āmantanā hoti sahāyamajjhe,</b>


pli: <b>Vāse ṭhāne gamane cārikāya;</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyāti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu gamanāgamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.


pli: <b>Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyā</b>ti sahāyamajjhe vāsepi ṭhānepi gamanepi cārikāyapi attatthamantanā paratthamantanā ubhayatthamantanā diṭṭhadhammikatthamantanā samparāyikatthamantanā paramatthamantanā ti—


pli: āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya.


pli: <b>Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno</b>ti anabhijjhitaṁ etaṁ vatthu bālānaṁ asappurisānaṁ titthiyānaṁ titthayasāvakānaṁ, yadidaṁ—


pli: bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā.


pli: Abhijjhitaṁ etaṁ vatthu paṇḍitānaṁ sappurisānaṁ buddhasāvakānaṁ paccekabuddhānaṁ, yadidaṁ—


pli: <b>Serī</b>ti dve serī—


pli: dhammopi serī puggalopi serī.


pli: Katamo dhammo serī?


pli: Cattāro satipaṭṭhānā …pe…


pli: ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—


pli: ayaṁ dhammo serī.


pli: Katamo puggalo serī?


pli: Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī.


pli: <b>Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno</b>ti seritaṁ dhammaṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—


pli: anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Āmantanā hoti sahāyamajjhe,


pli: Vāse ṭhāne gamane cārikāya;


pli: Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe,</b>


pli: <b>Puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ;</b>


pli: <b>Piyavippayogaṁ vijigucchamāno,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe</b>ti.


pli: <b>Khiḍḍā</b>ti dve khiḍḍā—


pli: kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā.


pli: Katamā kāyikā khiḍḍā?


pli: Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, tharūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅgacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti.


pli: Ayaṁ kāyikā khiḍḍā.


pli: Katamā vācasikā khiḍḍā?


pli: Mukhabherikaṁ mukhālambaraṁ mukhaḍiṇḍimakaṁ mukhacalimakaṁ mukhakerakaṁ mukhadaddarikaṁ nāṭakaṁ lāsaṁ gītaṁ davakammaṁ.


pli: Ayaṁ vācasikā khiḍḍā.


pli: <b>Sahāyā</b> vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu gamanāgamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.


pli: <b>Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe</b>ti khiḍḍā ca rati ca sahāyamajjhe hotīti—


pli: khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe.


pli: <b>Puttesu ca vipulaṁ hoti peman</b>ti.


pli: <b>Puttā</b>ti cattāro puttā—


pli: atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.


pli: <b>Puttesu ca vipulaṁ hoti peman</b>ti puttesu ca adhimattaṁ hoti pemanti—


pli: puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ.


pli: <b>Piyavippayogaṁ vijigucchamāno</b>ti dve piyā—


pli: sattā vā saṅkhārā vā.


pli: Katame sattā piyā?


pli: Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, ime sattā piyā.


pli: Katame saṅkhārā piyā?


pli: Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā, ime saṅkhārā piyā.


pli: <b>Piyavippayogaṁ vijigucchamāno</b>ti piyānaṁ vippayogaṁ vijigucchamāno aṭṭiyamāno harāyamānoti—


pli: piyavippayogaṁ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe,


pli: Puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ;


pli: Piyavippayogaṁ vijigucchamāno,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Cātuddiso appaṭigho ca hoti,</b>


pli: <b>Santussamāno itarītarena;</b>


pli: <b>Parissayānaṁ sahitā achambhī,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Cātuddiso appaṭigho ca hotī</b>ti.


pli: <b>Cātuddiso</b>ti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.


pli: Karuṇāsahagatena …pe…


pli: muditāsahagatena …pe…


pli: upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ …pe… abyāpajjena pharitvā viharati.


pli: <b>Cātuddiso appaṭigho ca hotī</b>ti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye puratthimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye heṭṭhimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uparimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā honti;


pli: karuṇāya bhāvitattā muditāya bhāvitattā upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti …pe…


pli: ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā hontīti—


pli: cātuddiso appaṭigho ca hoti.


pli: <b>Santussamāno itarītarenā</b>ti so paccekasambuddho santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati.


pli: Aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati.


pli: Tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.


pli: Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṁ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.


pli: Santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena …pe…


pli: Santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena …pe…


pli: santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati.


pli: Aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ na paritassati.


pli: Laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ agadhito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati.


pli: Tāya ca itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.


pli: Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṁ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhitoti—


pli: santussamāno itarītarena.


pli: <b>Parissayānaṁ sahitā achambhī</b>ti.


pli: <b>Parissayā</b>ti dve parissayā—


pli: pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca.


pli: Katame <b>pākaṭaparissayā</b>?


pli: Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā.


pli: Ime vuccanti pākaṭaparissayā.


pli: Katame <b>paṭicchannaparissayā</b>?


pli: Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā.


pli: Ime vuccanti paṭicchannaparissayā.


pli: Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā.


pli: Kathaṁ parisahantīti parissayā?


pli: Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.


pli: Evaṁ parisahantīti—


pli: parissayā.


pli: Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā?


pli: Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.


pli: Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ?


pli: Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa, catunnaṁ sammappadhānānaṁ …


pli: catunnaṁ iddhipādānaṁ …


pli: pañcannaṁ indriyānaṁ …


pli: pañcannaṁ balānaṁ …


pli: sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ …


pli: ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—


pli: imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.


pli: Evaṁ parihānāya saṁvattantīti—


pli: Kathaṁ tatrāsayāti parissayā?


pli: Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.


pli: Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;


pli: evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti.


pli: Evampi tatrāsayāti—


pli: parissayā.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.


pli: Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?


pli: Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā, sarasaṅkappā saṁyojanīyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.


pli: Tasmā sāntevāsiko vuccati.


pli: Tena samudācarena samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.


pli: Tasmā sācariyakoti vuccati.


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe…


pli: ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…


pli: jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…


pli: kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…


pli: manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojanīyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.


pli: Tasmā sāntevāsikoti vuccati.


pli: Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.


pli: Evampi, tatrāsayāti—


pli: “tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.


pli: Katame tayo?


pli: Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko, doso, bhikkhave …pe…


pli: moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.


pli: Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikāti.


pli: Anatthajanano lobho,


pli: lobho cittappakopano;


pli: Bhayamantarato jātaṁ,


pli: taṁ jano nāvabujjhati.


pli: Luddho atthaṁ na jānāti,


pli: luddho dhammaṁ na passati;


pli: Andhatamaṁ tadā hoti,


pli: yaṁ lobho sahate naraṁ.


pli: Anatthajanano doso,


pli: doso cittappakopano;


pli: Duṭṭho atthaṁ na jānāti,


pli: duṭṭho dhammaṁ na passati;


pli: yaṁ doso sahate naraṁ.


pli: Anatthajanano moho,


pli: moho cittappakopano;


pli: Mūḷho atthaṁ na jānāti,


pli: mūḷho dhammaṁ na passati;


pli: yaṁ moho sahate naran”ti.


pli: Evampi, tatrāsayāti—


pli: parissayā.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.


pli: Katame tayo?


pli: Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;


pli: doso kho, mahārāja …pe…


pli: moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.


pli: Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.


pli: Lobho doso ca moho ca,


pli: purisaṁ pāpacetasaṁ;


pli: Hiṁsanti attasambhūtā,


pli: tacasāraṁva samphalan”ti.


pli: “Rāgo ca doso ca itonidānā,


pli: Aratī ratī lomahaṁso itojā;


pli: Ito samuṭṭhāya manovitakkā,


pli: Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.


pli: Evampi, tatrāsayāti—


pli: parissayā.


pli: <b>Parissayānaṁ sahitā</b>ti parissaye sahitā ārādhitā ajjhottharitā pariyāditā paṭinissatāti—


pli: parissayānaṁ sahitā.


pli: <b>Achambhī</b>ti so paccekasambuddho abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso viharatīti—


pli: parissayānaṁ sahitā acchambhī, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Cātuddiso appaṭigho ca hoti,


pli: Santussamāno itarītarena;


pli: Parissayānaṁ sahitā achambhī,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Dussaṅgahā pabbajitāpi eke,</b>


pli: <b>Atho gahaṭṭhā gharamāvasantā;</b>


pli: <b>Appossukko paraputtesu hutvā,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Dussaṅgahā pabbajitāpi eke</b>ti pabbajitāpi idhekacce nissayepi diyyamāne uddesepi diyyamāne paripucchāyapi diyyamāne cīvarepi diyyamāne pattepi diyyamāne lohathālakepi diyyamāne dhammakaraṇepi diyyamāne parissāvanepi diyyamāne thavikepi diyyamāne upāhanepi diyyamāne kāyabandhanepi diyyamāne na suṇanti na sotaṁ odahanti na aññācittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṁ karontīti—


pli: dussaṅgahā pabbajitāpi eke.


pli: <b>Atho gahaṭṭhā gharamāvasantā</b>ti gahaṭṭhāpi idhekacce hatthimhipi diyyamāne …pe…


pli: rathepi khettepi vatthumhipi hiraññepi suvaṇṇepi diyyamāne gāmepi …pe…


pli: nigamepi nagarepi …


pli: raṭṭhepi …


pli: janapadepi diyyamāne na suṇanti na sotaṁ odahanti na aññācittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṁ karontīti—


pli: atho gahaṭṭhā gharamāvasantā.


pli: <b>Appossukko paraputtesu hutvā</b>ti attānaṁ ṭhapetvā sabbe imasmiṁ atthe paraputtā.


pli: Tesu paraputtesu appossukko hutvā abyāvaṭo hutvā anapekkho hutvāti—


pli: appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Dussaṅgahā pabbajitāpi eke,


pli: Atho gahaṭṭhā gharamāvasantā;


pli: Appossukko paraputtesu hutvā,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Oropayitvā gihibyañjanāni,</b>


pli: <b>Sañchinnapatto yathā koviḷāro;</b>


pli: <b>Chetvāna vīro gihibandhanāni,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Oropayitvā gihibyañjanānī</b>ti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca mālā ca gandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍaṁ nāḷikaṁ khaggaṁ chattaṁ citrupāhanaṁ uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā.


pli: <b>Oropayitvā gihibyañjanānī</b>ti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭipassambhayitvāti—


pli: oropayitvā gihibyañjanāni.


pli: <b>Sañchinnapatto yathā koviḷāro</b>ti yathā koviḷārassa pattāni chinnāni sañchinnāni patitāni paripatitāni, evameva tassa paccekasambuddhassa gihibyañjanāni chinnāni sañchinnāni patitānīti—


pli: sañchinnapatto yathā koviḷāro.


pli: <b>Chetvāna vīro gihibandhanānī</b>ti.


pli: <b>Vīro</b>ti vīriyavāti vīro, pahūti vīro, visavīti vīro, alamattoti vīro, sūroti vīro, vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravoti vīro, vigatalomahaṁsoti vīro.


pli: Virato idha sabbapāpakehi,


pli: Nirayadukkhaṁ aticca vīriyavāso;


pli: So vīriyavā padhānavā,


pli: Dhīro tādi pavuccate tathattā.


pli: Gihibandhanāni vuccanti puttā ca bhariyā ca dāsā ca dāsī ca ajeḷakā ca kukkuṭasūkarā ca hatthigavāssavaḷavā ca khettañca vatthu ca hiraññañca suvaṇṇañca gāmanigamarājadhāniyo ca raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṁ kiñci rajanīyavatthu.


pli: <b>Chetvāna vīro gihibandhanānī</b>ti so paccekasambuddho vīro gihibandhanāni chinditvā samucchinditvā jahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—


pli: chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Oropayitvā gihibyañjanāni,


pli: Sañchinnapatto yathā koviḷāro;


pli: Chetvāna vīro gihibandhanāni,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: Paṭhamo vaggo.


pli: 2. Dutiyavagga


pli: <b>Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,</b>


pli: <b>Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;</b>


pli: <b>Abhibhuyya sabbāni parissayāni,</b>


pli: <b>Careyya tenattamano satīmā. </b>


pli: <b>Sace labhetha nipakaṁ sahāyan</b>ti sace nipakaṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāviṁ sahāyaṁ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti—


pli: sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ.


pli: <b>Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīran</b>ti.


pli: <b>Saddhiṁ caran</b>ti ekato caraṁ.


pli: <b>Sādhuvihārin</b>ti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṁ, dutiyenapi jhānena …


pli: tatiyenapi jhānena …


pli: catutthenapi jhānena sādhuvihāriṁ, mettāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṁ, karuṇāyapi …pe…


pli: muditāyapi …


pli: upekkhāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṁ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi …pe…


pli: ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi …pe…


pli: nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ.


pli: <b>Dhīran</b>ti dhīraṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāvinti—


pli: saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ.


pli: <b>Parissayā</b>ti dve parissayā—


pli: pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…


pli: ime vuccanti pākaṭaparissayā …pe…


pli: ime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe…


pli: evampi, tatrāsayāti—


pli: parissayā.


pli: <b>Abhibhuyya sabbāni parissayānī</b>ti sabbe parissaye abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti—


pli: abhibhuyya sabbāni parissayāni.


pli: <b>Careyya tenattamano satīmā</b>ti so paccekasambuddho tena nipakena paṇḍitena paññavantena buddhimantena ñāṇinā vibhāvinā medhāvinā sahāyena saddhiṁ attamano tuṭṭhamano haṭṭhamano pahaṭṭhamano udaggamano muditamano careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—


pli: careyya tenattamano.


pli: <b>Satīmā</b>ti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti—


pli: careyya tenattamano satīmā.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,


pli: Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;


pli: Abhibhuyya sabbāni parissayāni,


pli: Careyya tenattamano satīmā”ti.


pli: <b>No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,</b>


pli: <b>Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;</b>


pli: <b>Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>No ce labhetha nipakaṁ sahāyan</b>ti no ce nipakaṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāviṁ sahāyaṁ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti—


pli: no ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ.


pli: <b>Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīran</b>ti.


pli: <b>Saddhiṁ caran</b>ti ekato caraṁ.


pli: <b>Sādhuvihārin</b>ti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṁ …pe…


pli: nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ,


pli: phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ.


pli: <b>Dhīran</b>ti dhīraṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāvinti—


pli: saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ.


pli: <b>Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāyā</b>ti rājā khattiyo muddhābhisitto vijitasaṅgāmo nihatapaccāmitto laddhādhippāyo paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro raṭṭhañca janapadañca kosañca koṭṭhāgārañca pahūtahiraññasuvaṇṇaṁ nagarañca pariccajitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.


pli: Evaṁ paccekasambuddhopi sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—


pli: rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,


pli: Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;


pli: Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ,</b>


pli: <b>Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā;</b>


pli: <b>Ete aladdhā anavajjabhojī,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyogavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ aviraddhavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—


pli: addhāti.


pli: <b>Sahāyasampadan</b>ti sahāyasampadā vuccati yo so sahāyo asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena …


pli: asekkhena paññākkhandhena …


pli: asekkhena vimuttikkhandhena …


pli: asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti.


pli: <b>Addhā pasaṁsāma sahāyasampadan</b>ti sahāyasampadaṁ pasaṁsāma thomema kittema vaṇṇemāti—


pli: addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ.


pli: <b>Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā</b>ti seṭṭhā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena;


pli: samā sadisā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena.


pli: Seṭṭhā vā sahāyā sadisā vā sahāyā sevitabbā bhajitabbā payirupāsitabbā paripucchitabbā paripañhitabbāti—


pli: seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā.


pli: <b>Ete aladdhā anavajjabhojī</b>ti atthi puggalo sāvajjabhojī atthi puggalo anavajjabhojīti.


pli: Katamo ca puggalo sāvajjabhojī?


pli: Idhekacco puggalo kuhanāya lapanāya nemittikatāya nippesikatāya lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya dārudānena veḷudānena pattadānena pupphadānena phaladānena sinānadānena cuṇṇadānena mattikādānena dantakaṭṭhadānena mukhodakadānena cāṭukamyatāya muggasūpyatāya pāribhaṭyatāya pīṭhamaddikatāya vatthuvijjāya tiracchānavijjāya aṅgavijjāya nakkhattavijjāya dūtagamanena pahiṇagamanena jaṅghapesaniyena vejjakammena navakammena piṇḍapaṭipiṇḍakena dānānuppadānena, adhammena visamena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṁ kappeti.


pli: Ayaṁ vuccati puggalo sāvajjabhojī.


pli: Katamo ca puggalo anavajjabhojī?


pli: Idhekacco puggalo na kuhanāya na lapanāya na nemittikatāya na nippesikatāya na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya na dārudānena na veḷudānena na pattadānena na pupphadānena na phaladānena na sinānadānena na cuṇṇadānena na mattikādānena na dantakaṭṭhadānena na mukhodakadānena na cāṭukamyatāya na muggasūpyatāya na pāribhaṭyatāya na pīṭhamaddikatāya na vatthuvijjāya na tiracchānavijjāya na aṅgavijjāya na nakkhattavijjāya na dūtagamanena na pahiṇagamanena na jaṅghapesaniyena na vejjakammena na navakammena na piṇḍapaṭipiṇḍakena na dānānuppadānena, dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṁ kappeti.


pli: Ayaṁ vuccati puggalo anavajjabhojī.


pli: <b>Ete aladdhā anavajjabhojī</b>ti ete anavajjabhojī aladdhā alabhitvā anadhigantvā avinditvā appaṭilabhitvāti—


pli: ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ,


pli: Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā;


pli: Ete aladdhā anavajjabhojī,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”ti.


pli: <b>Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni,</b>


pli: <b>Kammāraputtena suniṭṭhitāni;</b>


pli: <b>Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Disvā suvaṇṇassa pabhassarānī</b>ti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: <b>Suvaṇṇassā</b>ti jātarūpassa.


pli: disvā suvaṇṇassa pabhassarāni.


pli: <b>Kammāraputtena suniṭṭhitānī</b>ti kammāraputto vuccati suvaṇṇakāro.


pli: <b>Kammāraputtena suniṭṭhitānī</b>ti kammāraputtena suniṭṭhitāni sukatāni suparikammakatānīti—


pli: kammāraputtena suniṭṭhitāni.


pli: <b>Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmin</b>ti bhujo vuccati hattho.


pli: Yathā ekasmiṁ hatthe dve nūpurāni ghaṭṭenti;


pli: evameva sattā taṇhāvasena diṭṭhivasena niraye ghaṭṭenti, tiracchānayoniyaṁ ghaṭṭenti, pettivisaye ghaṭṭenti, manussaloke ghaṭṭenti, devaloke ghaṭṭenti, gatiyā gatiṁ upapattiyā upapattiṁ paṭisandhiyā paṭisandhiṁ bhavena bhavaṁ saṁsārena saṁsāraṁ vaṭṭena vaṭṭaṁ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti saṅghaṭṭentā caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—


pli: saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni,


pli: Kammāraputtena suniṭṭhitāni;


pli: Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”.


pli: <b>Evaṁ dutīyena sahā mamassa,</b>


pli: <b>Vācābhilāpo abhisajjanā vā;</b>


pli: <b>Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Evaṁ dutīyena sahā mamassā</b>ti taṇhādutiyo vā hoti puggaladutiyo vā.


pli: Kathaṁ taṇhādutiyo hoti?


pli: Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.


pli: Yassesā taṇhā appahīnā, so vuccati taṇhādutiyo.


pli: Taṇhādutiyo puriso,


pli: dīghamaddhāna saṁsaraṁ;


pli: Itthabhāvaññathābhāvaṁ,


pli: saṁsāraṁ nātivattatīti.


pli: Evaṁ taṇhādutiyo vā hoti.


pli: Kathaṁ puggaladutiyo hoti?


pli: Idhekacco na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṁ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṁ vā catuttho hoti.


pli: Tattha bahuṁ samphappalāpaṁ palapati;


pli: seyyathidaṁ—


pli: rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ katheti.


pli: Evaṁ puggaladutiyo hotīti—


pli: evaṁ dutīyena sahā mamassa.


pli: <b>Vācābhilāpo abhisajjanā vā</b>ti vācābhilāpo vuccati bāttiṁsa tiracchānakathā, seyyathidaṁ—


pli: rājakathaṁ …pe…


pli: itibhavābhavakathaṁ.


pli: <b>Abhisajjanā vā</b>ti dve sajjanā—


pli: taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāsajjanā …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhisajjanāti—


pli: vācābhilāpo abhisajjanā vā.


pli: <b>Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno</b>ti.


pli: <b>Bhayan</b>ti jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhilabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susumārabhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisasārajjabhayaṁ madanabhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.


pli: <b>Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno</b>ti etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—


pli: etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.


pli: Tenāha so paccekasambuddho—


pli: “Evaṁ dutīyena sahā mamassa,


pli: Vācābhilāpo abhisajjanā vā;


pli: Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno,


pli: Eko care khaggavisāṇakappo”.


pli: <b>Kāmā hi citrā madhurā manoramā,</b>


pli: <b>Virūparūpena mathenti cittaṁ;</b>


pli: <b>Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā,</b>


pli: <b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b>


pli: <b>Kāmā hi citrā madhurā manoramā</b>ti.


pli: <b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—


pli: vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…


pli: ime vuccanti vatthukāmā …pe…


pli: ime vuccanti kilesakāmā.


pli: <b>Citrā</b>ti nānāvaṇṇā rūpā nānāvaṇṇā saddā nānāvaṇṇā gandhā nānāvaṇṇā rasā nānāvaṇṇā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.


pli: <b>Madhurā</b>ti vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā.


pli: Katame pañca?


pli: Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,


pli: sotaviññeyyā saddā …pe…


pli: ghānaviññeyyā gandhā …


pli: jivhāviññeyyā rasā …


pli: kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.


pli: Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā.


pli: Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccati kāmasukhaṁ miḷhasukhaṁ puthujjanasukhaṁ anariyasukhaṁ, ‘na sevitabbaṁ na bhāvetabbaṁ na bahulīkātabbaṁ, bhāyitabbaṁ etassa sukhassā’ti vadāmī”ti—


pli: kāmā hi citrā madhurā.


pli: <b>Manoramā</b>ti.


pli: <b>Mano</b>ti yaṁ cittaṁ …pe… tajjā manoviññāṇadhātu.


pli: Mano ramenti thomenti tosenti pahāsentīti—


pli: kāmā hi citrā madhurā manoramā.


pli: <b>Virūparūpena mathenti cittan</b>ti nānāvaṇṇehi rūpehi …pe…


pli: nānāvaṇṇehi phoṭṭhabbehi cittaṁ mathenti tosenti pahāsentīti—


pli: virūparūpena mathenti cittaṁ.


pli: <b>Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā</b>ti.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “ko ca, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo?


pli: Idha, bhikkhave, kulaputto yena sippaṭṭhānena jīvikaṁ kappeti, yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena yadi rājaporisena yadi sippaññatarena, sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi samphassamāno khuppipāsāya mīyamāno;


pli: ayaṁ, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.


pli: Tassa ce, bhikkhave, kulaputtassa evaṁ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati, sammohaṁ āpajjati—


pli: ‘moghaṁ vata me uṭṭhānaṁ, aphalo vata me vāyāmo’ti.


pli: Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.


pli: Tassa ce, bhikkhave, kulaputtassa evaṁ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti, so tesaṁ bhogānaṁ ārakkhādhikaraṇaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti—


pli: ‘kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṁ, na corā hareyyuṁ, na aggi ḍaheyya, na udakaṁ vaheyya, na appiyā dāyādā hareyyun’ti.


pli: Tassa evaṁ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṁ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti.


pli: So socati …pe…


pli: sammohaṁ āpajjati—


pli: ‘yampi me ahosi tampi no natthī’ti.


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati.


pli: Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti leḍḍūhipi upakkamanti daṇḍehipi upakkamanti satthehipi upakkamanti.


pli: Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.


pli: Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu asicammaṁ gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā ubhatobyūḷhaṁ saṅgāmaṁ pakkhandanti, usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu asīsupi vijjotalantesu.


pli: Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti asināpi sīsaṁ chindanti.