pli: <b>Puthujanānan</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca, te bahukāhi vācāhi aniṭṭhāhi akantāhi amanāpāhi akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ kareyyuṁ tesaṁ bahuṁ vācaṁ aniṭṭhaṁ akantaṁ amanāpaṁ sutvā suṇitvā uggahitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—


nikaya: mnd

layer: root

title_pli: Mahāniddesa Aṭṭhakavagga

pli: sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ.


pli: <b>Pharusena ne na paṭivajjā</b>ti.


pli: <b>Pharusenā</b>ti pharusena kakkhaḷena na paṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍanaṁ nappaṭibhaṇḍeyya na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya na medhagaṁ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—


pli: pharusena ne na paṭivajjā.


pli: <b>Na hi santo paṭiseniṁ karontī</b>ti.


pli: <b>Santo</b>ti rāgassa santattā santo, dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—


pli: Santo paṭiseniṁ paṭimallaṁ paṭikaṇṭakaṁ paṭipakkhaṁ na karonti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti—


pli: na hi santo paṭiseniṁ karonti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ,


pli: Samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ;


pli: Pharusena ne na paṭivajjā,


pli: Na hi santo paṭiseniṁ karontī”ti.


pli: <b>Etañca dhammamaññāya,</b>


pli: <b>Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe;</b>


pli: <b>Santīti nibbutiṁ ñatvā,</b>


pli: <b>Sāsane gotamassa nappamajjeyya.</b>


pli: <b>Etañca dhammamaññāyā</b>ti.


pli: <b>Etan</b>ti ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.


pli: Evampi etañca dhammamaññāya.


pli: Atha vā samañca visamañca pathañca vipathañca sāvajjañca anavajjañca hīnañca paṇītañca kaṇhañca sukkañca viññūgarahitañca viññūpasatthañca dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.


pli: Atha vā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.


pli: Evampi tañca dhammamaññāya.


pli: <b>Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe</b>ti.


pli: <b>Vicinan</b>ti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.


pli: “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karontoti—


pli: vicinaṁ bhikkhu.


pli: <b>Sadā</b>ti sadā sabbadā sabbakālaṁ …pe…


pli: pacchime vayokhandhe.


pli: <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—


pli: kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…


pli: so vuccati sato.


pli: <b>Sikkhe</b>ti tisso sikkhāyo—


pli: adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…


pli: ayaṁ adhipaññāsikkhā.


pli: Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe…


pli: sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—


pli: vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe.


pli: <b>Santīti nibbutiṁ ñatvā</b>ti.


pli: Rāgassa nibbutiṁ santīti ñatvā, dosassa … mohassa …pe…


pli: sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbutiṁ santīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—


pli: santīti nibbutiṁ ñatvā.


pli: Gotamassa sāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsane.


pli: <b>Nappamajjeyyā</b>ti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.


pli: “Kadāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ …pe…


pli: aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ …


pli: paññākkhandhaṁ …


pli: vimuttikkhandhaṁ …


pli: vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ?


pli: Kadāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti?


pli: Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—


pli: sāsane gotamassa nappamajjeyya.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Etañca dhammamaññāya,


pli: Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe;


pli: Santīti nibbutiṁ ñatvā,


pli: Sāsane gotamassa nappamajjeyyā”ti.


pli: <b>Abhibhū hi so anabhibhūto,</b>


pli: <b>Sakkhidhammamanītihamaddasi;</b>


pli: <b>Tasmā hi tassa bhagavato sāsane,</b>


pli: (Iti bhagavā.)


pli: <b>Abhibhū hi so anabhibhūto</b>ti.


pli: <b>Abhibhū</b>ti rūpābhibhū saddābhibhū gandhābhibhū rasābhibhū phoṭṭhabbābhibhū dhammābhibhū, anabhibhūto kehici kilesehi, abhibhosi ne pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṁ jātijarāmaraṇiyeti—


pli: abhibhū hi so anabhibhūto.


pli: <b>Sakkhidhammamanītihamaddasī</b>ti.


pli: <b>Sakkhidhamman</b>ti na itihitihaṁ na itikiriyāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ addasi addakkhi apassi paṭivijjhīti—


pli: sakkhidhammamanītihamaddasi.


pli: <b>Tasmā hi tassa bhagavato sāsane</b>ti.


pli: <b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā.


pli: <b>Tassa bhagavato sāsane</b>ti.


pli: Tassa bhagavato sāsane gotamasāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsaneti—


pli: tasmā tassa bhagavato sāsane.


pli: <b>Appamatto sadā namassamanusikkhe (iti bhagavā)</b>ti.


pli: <b>Appamatto</b>ti sakkaccakārī …pe…


pli: appamādo kusalesu dhammesu.


pli: <b>Sadā</b>ti sadā sabbakālaṁ …pe…


pli: pacchime vayokhandhe.


pli: <b>Namassan</b>ti kāyena vā namassamāno vācāya vā namassamāno cittena vā namassamāno anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkurumāno garukurumāno mānayamāno pūjayamāno apacayamāno.


pli: <b>Anusikkhe</b>ti tisso sikkhāyo—


pli: adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…


pli: ayaṁ adhipaññāsikkhā.


pli: Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe…


pli: sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya careyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—


pli: appamatto sadā namassamanusikkhe.


pli: (Iti bhagavā.)


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Abhibhū hi so anabhibhūto,


pli: Sakkhidhammamanītihamaddasi;


pli: Tasmā hi tassa bhagavato sāsane,


pli: Appamatto sadā namassamanusikkhe”.


pli: (Iti bhagavāti.)


pli: Tuvaṭakasuttaniddeso cuddasamo.


pli: Mahāniddesa


pli: Aṭṭhakavagga


pli: 15. Attadaṇḍasuttaniddesa


pli: Atha attadaṇḍasuttaniddesaṁ vakkhati—


pli: <b>Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ,</b>


pli: <b>janaṁ passatha medhagaṁ;</b>


pli: <b>Saṁvegaṁ kittayissāmi,</b>


pli: <b>yathā saṁvijitaṁ mayā.</b>


pli: <b>Attadaṇḍā bhayaṁ jātan</b>ti.


pli: <b>Daṇḍā</b>ti tayo daṇḍā—


pli: kāyadaṇḍo, vacīdaṇḍo, manodaṇḍo.


pli: Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo, tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo.


pli: <b>Bhayan</b>ti dve bhayāni—


pli: diṭṭhadhammikañca bhayaṁ samparāyikañca bhayaṁ.


pli: Katamaṁ diṭṭhadhammikaṁ bhayaṁ?


pli: Idhekacco kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.


pli: Tamenaṁ gahetvā rañño dassenti—


pli: “ayaṁ, deva, coro āgucārī.


pli: Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī”ti.


pli: Tamenaṁ rājā paribhāsati.


pli: So paribhāsapaccayā bhayampi uppādeti, dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?


pli: Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.


pli: Ettakenapi rājā na tussati.


pli: Tamenaṁ rājā bandhāpeti andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā nagarabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā antamaso savacanīyampi karoti—


pli: “na te labbhā ito pakkamitun”ti.


pli: So bandhanapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Rājā tassa dhanaṁ āharāpeti—


pli: sataṁ vā sahassaṁ vā satasahassaṁ vā.


pli: So dhanajānipaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Tamenaṁ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti—


pli: kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti, rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṁsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi karoti, palighaparivattakampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṁ chindati.


pli: So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Rājā imesaṁ catunnaṁ daṇḍānaṁ issaro.


pli: So sakena kammena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.


pli: Tamenaṁ nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kammakāraṇaṁ kārenti—


pli: tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ majjhe urasmiṁ gamenti.


pli: So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti;


pli: na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.


pli: Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?


pli: Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.


pli: Tamenaṁ nirayapālā saṁvesetvā kuṭhārīhi tacchenti.


pli: Tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchenti.


pli: Tamenaṁ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi …pe…


pli: tamenaṁ nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi …pe…


pli: tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya.


pli: So tattha pheṇuddehakaṁ paccati.


pli: So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṁ gacchati.


pli: Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti.


pli: So kho pana mahānirayo—


pli: Catukkaṇṇo catudvāro,


pli: vibhatto bhāgaso mito;


pli: Ayopākārapariyanto,


pli: ayasā paṭikujjito.


pli: Tassa ayomayā bhūmi,


pli: jalitā tejasā yutā;


pli: Samantā yojanasataṁ,


pli: pharitvā tiṭṭhati sabbadā.


pli: Kadariyātapanā ghorā,


pli: accimanto durāsadā;


pli: Lomahaṁsanarūpā ca,


pli: bhesmā paṭibhayā dukhā.


pli: Puratthimāya bhittiyā,


pli: accikkhandho samuṭṭhito;


pli: Dahanto pāpakammante,


pli: pacchimāya paṭihaññati.


pli: Pacchimāya ca bhittiyā,


pli: Accikkhandho samuṭṭhito;


pli: Puratthimāya paṭihaññati.


pli: Uttarāya ca bhittiyā,


pli: dakkhiṇāya paṭihaññati.


pli: Dakkhiṇāya ca bhittiyā,


pli: uttarāya paṭihaññati.


pli: Heṭṭhato ca samuṭṭhāya,


pli: accikkhandho bhayānako;


pli: chadanasmiṁ paṭihaññati.


pli: Chadanamhā samuṭṭhāya,


pli: bhūmiyaṁ paṭihaññati.


pli: Ayokapālamādittaṁ,


pli: santattaṁ jalitaṁ yathā;


pli: Evaṁ avīcinirayo,


pli: heṭṭhā upari passato.


pli: Tattha sattā mahāluddā,


pli: mahākibbisakārino;


pli: Accantapāpakammantā,


pli: paccanti na ca miyyare.


pli: Jātavedasamo kāyo,


pli: tesaṁ nirayavāsinaṁ;


pli: Passa kammānaṁ daḷhattaṁ,


pli: na bhasmā hoti napī masi.


pli: Puratthimenapi dhāvanti,


pli: tato dhāvanti pacchimaṁ;


pli: Uttarenapi dhāvanti,


pli: tato dhāvanti dakkhiṇaṁ.


pli: Yaṁ yaṁ disaṁ padhāvanti,


pli: taṁ taṁ dvāraṁ pidhīyati;


pli: Abhinikkhamitāsā te,


pli: sattā mokkhagavesino.


pli: Na te tato nikkhamituṁ,


pli: labhanti kammapaccayā;


pli: Tesañca pāpakammantaṁ,


pli: avipakkaṁ kataṁ bahunti.


pli: Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?


pli: Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.


pli: Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni;


pli: tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni?


pli: Attadaṇḍato jātāni sañjātāni nibbattāni abhinibbattāni pātubhūtānīti—


pli: attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ.


pli: <b>Janaṁ passatha medhagan</b>ti.


pli: <b>Janan</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca medhagaṁ janaṁ kalahaṁ janaṁ viruddhaṁ janaṁ paṭiviruddhaṁ janaṁ āhataṁ janaṁ paccāhataṁ janaṁ āghātitaṁ janaṁ paccāghātitaṁ janaṁ passatha dakkhatha oloketha nijjhāyetha upaparikkhathāti—


pli: janaṁ passatha medhagaṁ.


pli: <b>Saṁvegaṁ kittayissāmī</b>ti.


pli: Saṁvegaṁ ubbegaṁ utrāsaṁ bhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavaṁ upasaggaṁ.


pli: <b>Kittayissāmī</b>ti pakittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti—


pli: saṁvegaṁ kittayissāmi.


pli: <b>Yathā saṁvijitaṁ mayā</b>ti.


pli: Yathā mayā attanāyeva attānaṁ saṁvejito ubbejito saṁvegamāpāditoti—


pli: yathā saṁvijitaṁ mayā.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ,


pli: janaṁ passatha medhagaṁ;


pli: Saṁvegaṁ kittayissāmi,


pli: yathā saṁvijitaṁ mayā”ti.


pli: <b>Phandamānaṁ pajaṁ disvā,</b>


pli: <b>macche appodake yathā;</b>


pli: <b>Aññamaññehi byāruddhe,</b>


pli: <b>disvā maṁ bhayamāvisi.</b>


pli: <b>Phandamānaṁ pajaṁ disvā</b>ti.


pli: <b>Pajā</b>ti sattādhivacanaṁ.


pli: Pajaṁ taṇhāphandanāya phandamānaṁ diṭṭhiphandanāya phandamānaṁ,


pli: kilesaphandanāya phandamānaṁ,


pli: duccaritaphandanāya phandamānaṁ,


pli: payogaphandanāya phandamānaṁ,


pli: vipākaphandanāya phandamānaṁ,


pli: rattaṁ rāgena phandamānaṁ,


pli: duṭṭhaṁ dosena phandamānaṁ,


pli: mūḷhaṁ mohena phandamānaṁ,


pli: vinibaddhaṁ mānena phandamānaṁ,


pli: parāmaṭṭhaṁ diṭṭhiyā phandamānaṁ,


pli: vikkhepagataṁ uddhaccena phandamānaṁ,


pli: aniṭṭhaṅgataṁ vicikicchāya phandamānaṁ,


pli: thāmagataṁ anusayehi phandamānaṁ,


pli: lābhena phandamānaṁ,


pli: alābhena phandamānaṁ,


pli: yasena phandamānaṁ,


pli: ayasena phandamānaṁ,


pli: pasaṁsāya phandamānaṁ,


pli: nindāya phandamānaṁ,


pli: sukhena phandamānaṁ,


pli: dukkhena phandamānaṁ,


pli: jātiyā phandamānaṁ,


pli: jarāya phandamānaṁ,


pli: byādhinā phandamānaṁ,


pli: maraṇena phandamānaṁ,


pli: nerayikena dukkhena phandamānaṁ,


pli: pettivisayikena dukkhena phandamānaṁ,


pli: mānusikena dukkhena phandamānaṁ,


pli: gabbhokkantimūlakena dukkhena …


pli: gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena …


pli: gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena …


pli: jātassūpanibandhakena dukkhena …


pli: jātassa parādheyyakena dukkhena …


pli: attūpakkamena dukkhena …


pli: parūpakkamena dukkhena …


pli: dukkhadukkhena …


pli: saṅkhāradukkhena …


pli: vipariṇāmadukkhena …


pli: cakkhurogena dukkhena …


pli: sotarogena …


pli: ghānarogena …


pli: jivhārogena …


pli: kāyarogena …


pli: sīsarogena …


pli: kaṇṇarogena …


pli: mukharogena …


pli: dantarogena …


pli: pināsena …


pli: kucchirogena …


pli: mucchāya …


pli: pakkhandikāya …


pli: visūcikāya …


pli: kuṭṭhena …


pli: gaṇḍena …


pli: kilāsena …


pli: apamārena …


pli: dadduyā …


pli: kaṇḍuyā …


pli: kacchuyā …


pli: rakhasāya …


pli: vitacchikāya …


pli: lohitena …


pli: pittena …


pli: madhumehena …


pli: pīḷakāya …


pli: bhagandalāya …


pli: pittasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: semhasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: vātasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: sannipātikena ābādhena …


pli: utupariṇāmajena ābādhena …


pli: visamaparihārajena ābādhena …


pli: opakkamikena ābādhena …


pli: kammavipākajena ābādhena …


pli: jighacchāya …


pli: pipāsāya …


pli: uccārena …


pli: passāvena …


pli: mātumaraṇena dukkhena …


pli: pitumaraṇena dukkhena …


pli: bhātumaraṇena dukkhena …


pli: bhaginimaraṇena dukkhena …


pli: puttamaraṇena dukkhena …


pli: dhītumaraṇena dukkhena …


pli: ñātimaraṇena dukkhena …


pli: bhogabyasanena dukkhena …


pli: rogabyasanena dukkhena …


pli: sīlabyasanena dukkhena …


pli: diṭṭhibyasanena dukkhena phandamānaṁ samphandamānaṁ vipphandamānaṁ vedhamānaṁ pavedhamānaṁ sampavedhamānaṁ.


pli: <b>Disvā</b>ti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—


pli: phandamānaṁ pajaṁ disvā.


pli: <b>Macche appodake yathā</b>ti yathā macchā appodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākāhi vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti;


pli: evamevaṁ pajā taṇhāphandanāya phandanti …pe…


pli: diṭṭhibyasanena dukkhena phandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhantīti—


pli: macche appodake yathā.


pli: <b>Aññamaññehi byāruddhe</b>ti aññamaññaṁ sattā viruddhā paṭiviruddhā āhatā paccāhatā āghātitā paccāghātitā.


pli: Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhaginīpi bhaginiyā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginipi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati;


pli: te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti, leḍḍūhipi upakkamanti, daṇḍehipi upakkamanti, satthehipi upakkamanti, te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhanti—


pli: aññamaññehi byāruddhe.


pli: <b>Disvā maṁ bhayamāvisī</b>ti.


pli: <b>Disvā</b>ti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā bhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavo upasaggo āvisīti—


pli: disvā maṁ bhayamāvisi.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Phandamānaṁ pajaṁ disvā,


pli: macche appodake yathā;


pli: Aññamaññehi byāruddhe,


pli: disvā maṁ bhayamāvisī”ti.


pli: <b>Samantamasāro loko,</b>


pli: <b>disā sabbā sameritā;</b>


pli: <b>Icchaṁ bhavanamattano,</b>


pli: <b>nāddasāsiṁ anositaṁ.</b>


pli: <b>Samantamasāro loko</b>ti.


pli: <b>Loko</b>ti nirayaloko tiracchānayoniloko pettivisayaloko manussaloko devaloko, khandhaloko dhātuloko āyatanaloko, ayaṁ loko paro loko, brahmaloko devaloko—


pli: ayaṁ vuccati loko.


pli: Nirayaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.


pli: Tiracchānayoniloko …


pli: pettivisayaloko …


pli: manussaloko …


pli: devaloko …


pli: khandhaloko …


pli: dhātuloko …


pli: āyatanaloko …


pli: ayaṁ loko …


pli: paro loko …


pli: brahmaloko …


pli: devaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.


pli: Yathā pana naḷo asāro nissāro sārāpagato, yathā eraṇḍo asāro nissāro sārāpagato, yathā udumbaro asāro nissāro sārāpagato, yathā setakaccho asāro nissāro sārāpagato, yathā pāribhaddako asāro nissāro sārāpagato, yathā pheṇapiṇḍo asāro nissāro sārāpagato, yathā udakapubbuḷaṁ asāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ, yathā marīci asārā nissārā sārāpagatā, yathā kadalikkhandho asāro nissāro sārāpagato, yathā māyā asārā nissārā sārāpagatā;


pli: evamevaṁ nirayaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.


pli: Khandhaloko …


pli: devaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vāti—


pli: samantamasāro loko.


pli: <b>Disā sabbā sameritā</b>ti.


pli: Ye puratthimāya disāya saṅkhārā, tepi eritā sameritā calitā ghaṭṭitā aniccatāya jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā dukkhe patiṭṭhitā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtā.


pli: Ye pacchimāya disāya saṅkhārā …


pli: ye uttarāya disāya saṅkhārā …


pli: ye dakkhiṇāya disāya saṅkhārā …


pli: ye puratthimāya anudisāya saṅkhārā …


pli: ye pacchimāya anudisāya saṅkhārā …


pli: ye uttarāya anudisāya saṅkhārā …


pli: ye dakkhiṇāya anudisāya saṅkhārā …


pli: ye heṭṭhimāya disāya saṅkhārā …


pli: ye uparimāya disāya saṅkhārā …


pli: ye dasasu disāsu saṅkhārā, tepi eritā sameritā calitā ghaṭṭitā aniccatāya jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā dukkhe patiṭṭhitā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtā.


pli: Bhāsitampi cetaṁ—


pli: “Kiñcāpi te taṁ jalatī vimānaṁ,


pli: Obhāsayaṁ uttariyaṁ disāya;


pli: Rūpe raṇaṁ disvā sadā pavedhitaṁ,


pli: Tasmā na rūpe ramatī sumedho.


pli: Maccunābbhāhato loko,


pli: jarāya parivārito;


pli: Taṇhāsallena otiṇṇo,


pli: icchādhūmāyito sadā.


pli: Sabbo ādīpito loko,


pli: sabbo loko padhūpito;


pli: Sabbo pajjalito loko,


pli: sabbo loko pakampito”ti.


pli: Disā sabbā sameritā.


pli: <b>Icchaṁ bhavanamattano</b>ti.


pli: Attano bhavanaṁ tāṇaṁ leṇaṁ saraṇaṁ gatiṁ parāyanaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappantoti—


pli: icchaṁ bhavanamattano.


pli: <b>Nāddasāsiṁ anositan</b>ti.


pli: Ajjhositaṁyeva addasaṁ, anajjhositaṁ nāddasaṁ, sabbaṁ yobbaññaṁ jarāya ositaṁ, sabbaṁ ārogyaṁ byādhinā ositaṁ, sabbaṁ jīvitaṁ maraṇena ositaṁ, sabbaṁ lābhaṁ alābhena ositaṁ, sabbaṁ yasaṁ ayasena ositaṁ, sabbaṁ pasaṁsaṁ nindāya ositaṁ, sabbaṁ sukhaṁ dukkhena ositaṁ.


pli: “Lābho alābho yaso ayaso ca,


pli: Nindā pasaṁsā ca sukhaṁ dukhañca;


pli: Ete aniccā manujesu dhammā,


pli: Asassatā vipariṇāmadhammā”ti.


pli: Nāddasāsiṁ anositaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Samantamasāro loko,


pli: disā sabbā sameritā;


pli: Icchaṁ bhavanamattano,


pli: nāddasāsiṁ anositan”ti.


pli: <b>Osāne tveva byāruddhe,</b>


pli: <b>disvā me aratī ahu;</b>


pli: <b>Athettha sallamaddakkhiṁ,</b>


pli: <b>duddasaṁ hadayassitaṁ.</b>


pli: <b>Osāne tveva byāruddhe</b>ti.


pli: <b>Osāne tvevā</b>ti sabbaṁ yobbaññaṁ jarā osāpeti, sabbaṁ ārogyaṁ byādhi osāpeti, sabbaṁ jīvitaṁ maraṇaṁ osāpeti, sabbaṁ lābhaṁ alābho osāpeti, sabbaṁ yasaṁ ayaso osāpeti, sabbaṁ pasaṁsaṁ nindā osāpeti, sabbaṁ sukhaṁ dukkhaṁ osāpetīti—


pli: osāne tveva.


pli: <b>Byāruddhe</b>ti yobbaññakāmā sattā jarāya paṭiviruddhā, ārogyakāmā sattā byādhinā paṭiviruddhā, jīvitukāmā sattā maraṇena paṭiviruddhā, lābhakāmā sattā alābhena paṭiviruddhā, yasakāmā sattā ayasena paṭiviruddhā, pasaṁsakāmā sattā nindāya paṭiviruddhā, sukhakāmā sattā dukkhena paṭiviruddhā āhatā paccāhatā āghātitā paccāghātitāti—


pli: osāne tveva byāruddhe.


pli: <b>Disvā me aratī ahū</b>ti.


pli: <b>Disvā</b>ti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—


pli: Me aratīti yā arati yā anabhirati yā anabhiramanā yā ukkaṇṭhitā yā paritasitā ahūti—


pli: disvā me aratī ahu.


pli: <b>Athettha sallamaddakkhin</b>ti.


pli: <b>Athā</b>ti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—


pli: <b>Etthā</b>ti sattesu.


pli: <b>Sallan</b>ti satta sallāni—


pli: rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ.


pli: <b>Addakkhin</b>ti addasaṁ adakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhinti—


pli: athettha sallamaddakkhiṁ.


pli: <b>Duddasaṁ hadayassitan</b>ti.


pli: <b>Duddasan</b>ti duddasaṁ duddakkhaṁ duppassaṁ dubbujjhaṁ duranubujjhaṁ duppaṭivijjhanti—


pli: duddasaṁ.


pli: <b>Hadayassitan</b>ti hadayaṁ vuccati cittaṁ.


pli: Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.


pli: <b>Hadayassitan</b>ti hadayanissitaṁ cittasitaṁ cittanissitaṁ cittena sahagataṁ sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ ekuppādaṁ ekanirodhaṁ ekavatthukaṁ ekārammaṇanti—


pli: duddasaṁ hadayassitaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Osāne tveva byāruddhe,


pli: disvā me aratī ahu;


pli: Athettha sallamaddakkhiṁ,


pli: duddasaṁ hadayassitan”ti.


pli: <b>Yena sallena otiṇṇo,</b>


pli: <b>disā sabbā vidhāvati;</b>


pli: <b>Tameva sallamabbuyha,</b>


pli: <b>na dhāvati na sīdati.</b>


pli: <b>Yena sallena otiṇṇo, disā sabbā vidhāvatī</b>ti.


pli: <b>Sallan</b>ti.


pli: Satta sallāni—


pli: rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ.


pli: Katamaṁ rāgasallaṁ?


pli: Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandirāgo cittassa sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—


pli: idaṁ rāgasallaṁ.


pli: Katamaṁ dosasallaṁ?


pli: “Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati …pe…


pli: caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—


pli: idaṁ dosasallaṁ.


pli: Katamaṁ mohasallaṁ?


pli: Dukkhe aññāṇaṁ …pe…


pli: dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ.


pli: Yaṁ evarūpaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhaṇā apariyogāhaṇā asamapekkhanā apaccavekkhanā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—


pli: idaṁ mohasallaṁ.


pli: Katamaṁ mānasallaṁ?


pli: “Seyyohamasmī”ti māno, “sadisohamasmī”ti māno, “hīnohamasmī”ti māno.


pli: Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—


pli: idaṁ mānasallaṁ.


pli: Katamaṁ diṭṭhisallaṁ?


pli: Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.


pli: Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ “yāthāvakan”ti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—


pli: idaṁ diṭṭhisallaṁ.


pli: Katamaṁ sokasallaṁ?


pli: Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antoḍāho antopariḍāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ—


pli: idaṁ sokasallaṁ.


pli: Katamaṁ kathaṅkathāsallaṁ?


pli: Dukkhe kaṅkhā, dukkhasamudaye kaṅkhā, dukkhanirodhe kaṅkhā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā, pubbante kaṅkhā, aparante kaṅkhā, pubbantāparante kaṅkhā, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā.


pli: Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhaṇā chambhitattaṁ cittassa manovilekho—


pli: idaṁ kathaṅkathāsallaṁ.


pli: <b>Yena sallena otiṇṇo, disā sabbā vidhāvatī</b>ti.


pli: Rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati;


pli: evampi rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.


pli: Atha vā rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato bhoge pariyesanto nāvāya mahāsamuddaṁ pakkhandati.


pli: Sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi pīḷiyamāno khuppipāsāya miyyamāno tigumbaṁ gacchati, takkolaṁ gacchati, takkasīlaṁ gacchati, kāḷamukhaṁ gacchati, purapūraṁ gacchati, vesuṅgaṁ gacchati, verāpathaṁ gacchati, javaṁ gacchati, tāmaliṁ gacchati, vaṅkaṁ gacchati, eḷabandhanaṁ gacchati, suvaṇṇakūṭaṁ gacchati, suvaṇṇabhūmiṁ gacchati, tambapaṇṇiṁ gacchati, suppārakaṁ gacchati, bhārukacchaṁ gacchati, suraṭṭhaṁ gacchati, bhaṅgalokaṁ gacchati, bhaṅgaṇaṁ gacchati, paramabhaṅgaṇaṁ gacchati, yonaṁ gacchati, paramayonaṁ gacchati, vinakaṁ gacchati, mūlapadaṁ gacchati, marukantāraṁ gacchati, jaṇṇupathaṁ gacchati, ajapathaṁ gacchati, meṇḍapathaṁ gacchati, saṅkupathaṁ gacchati, chattapathaṁ gacchati, vaṁsapathaṁ gacchati, sakuṇapathaṁ gacchati, mūsikapathaṁ gacchati, daripathaṁ gacchati, vettācāraṁ gacchati;


pli: pariyesanto na labhati, alābhamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti, pariyesanto labhati, laddhā ārakkhamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti “kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṁ na corā hareyyuṁ na aggi daheyya na udakaṁ vaheyya na appiyā dāyādā hareyyun”ti.


pli: Tassa evaṁ ārakkhato gopayato te bhogā vippalujjanti, so vippayogamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.


pli: Evampi rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.


pli: Dosasallena …


pli: mohasallena …


pli: mānasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.


pli: Evaṁ mānasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.


pli: Diṭṭhisallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano, naehibhadantiko, natiṭṭhabhadantiko;


pli: nābhihaṭaṁ, na uddissakataṁ, na nimantanaṁ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṁ, na daṇḍamantaraṁ, na musalamantaraṁ, na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī.


pli: Na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ pivati.


pli: So ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko …pe…


pli: sattāgāriko vā hoti sattālopiko.


pli: Ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti …pe…


pli: sattahipi dattīhi yāpeti.


pli: Ekāhikampi āhāraṁ āhāreti, dvīhikampi āhāraṁ āhāreti …pe…


pli: sattāhikampi āhāraṁ āhāreti.


pli: Iti evarūpaṁ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.


pli: Evampi diṭṭhisallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.


pli: Atha vā diṭṭhisallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato so sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tilabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti, vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojano.


pli: So sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṁsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinānipi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, ulūkapakkhampi dhāreti, kesamassulocakopi hoti, kesamassulocanānuyogamanuyutto viharati.


pli: Ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayiko hoti, kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti, phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti, ekāpassayiko hoti rajojalladharo, abbhokāsikopi hoti yathāsanthatiko, vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto, apānakopi hoti apānakattamanuyutto, sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.


pli: Iti evarūpaṁ anekavihitaṁ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati.


pli: Sokasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjati.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarissā itthiyā mātā kālamakāsi.


pli: Sā tassā kālakiriyāya ummattikā khittacittā rathiyāya rathiyaṁ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ upasaṅkamitvā evamāha—


pli: ‘api me mātaraṁ addassatha, api me mātaraṁ addassathā’ti.


pli: Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarissā itthiyā pitā kālamakāsi …


pli: bhātā kālamakāsi …


pli: bhaginī kālamakāsi …


pli: putto kālamakāsi …


pli: dhītā kālamakāsi …


pli: sāmiko kālamakāsi.


pli: Sā tassa kālakiriyāya ummattikā khittacittā rathiyāya rathiyaṁ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ upasaṅkamitvā evamāha—


pli: ‘api me sāmikaṁ addassatha, api me sāmikaṁ addassathā’ti.


pli: Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarassa purisassa mātā kālamakāsi.


pli: So tassā kālakiriyāya ummattako khittacitto rathiyāya rathiyaṁ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ upasaṅkamitvā evamāha—


pli: Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarassa purisassa pitā kālamakāsi …


pli: pajāpati kālamakāsi.


pli: ‘api me pajāpatiṁ addassatha, api me pajāpatiṁ addassathā’ti.


pli: Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarā itthī ñātikulaṁ agamāsi.


pli: Tassā te ñātakā sāmikaṁ acchinditvā aññassa dātukāmā, sā ca taṁ na icchati.


pli: Atha kho sā itthī sāmikaṁ etadavoca—


pli: ‘ime maṁ, ayyaputta, ñātakā tava acchinditvā aññassa dātukāmā, ubho mayaṁ marissāmā’ti.


pli: Atha kho so puriso taṁ itthiṁ dvidhā chetvā attānaṁ opāteti—


pli: ‘ubho pecca bhavissāmā’”ti.


pli: Evaṁ sokasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.


pli: Kathaṅkathāsallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto—


pli: “ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānaṁ, nanu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ ahosiṁ nu kho atītamaddhānaṁ, bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānaṁ, nanu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ bhavissāmi nu kho anāgatamaddhānaṁ, etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ajjhattaṁ kathaṅkathī hoti, ahaṁ nu khosmi, no nu khosmi, kiṁ nu khosmi kathaṁ nu khosmi, ayaṁ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṁ gāmī bhavissatī”ti.


pli: Evaṁ kathaṅkathāsallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.


pli: Te salle abhisaṅkharoti;


pli: te salle abhisaṅkharonto sallābhisaṅkhāravasena puratthimaṁ disaṁ dhāvati, pacchimaṁ disaṁ dhāvati, uttaraṁ disaṁ dhāvati, dakkhiṇaṁ disaṁ dhāvati.


pli: Te sallābhisaṅkhārā appahīnā;


pli: sallābhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā dhāvati, niraye dhāvati, tiracchānayoniyā dhāvati, pettivisaye dhāvati, manussaloke dhāvati, devaloke dhāvati, gatiyā gatiṁ, upapattiyā upapattiṁ, paṭisandhiyā paṭisandhiṁ, bhavena bhavaṁ, saṁsārena saṁsāraṁ, vaṭṭena vaṭṭaṁ dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsaratīti—


pli: yena sallena otiṇṇo disā sabbā vidhāvati.


pli: <b>Tameva sallamabbuyha, na dhāvati na sīdatī</b>ti.


pli: Tameva rāgasallaṁ dosasallaṁ mohasallaṁ mānasallaṁ diṭṭhisallaṁ sokasallaṁ kathaṅkathāsallaṁ abbuyha abbuhitvā uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā neva puratthimaṁ disaṁ dhāvati na pacchimaṁ disaṁ dhāvati na uttaraṁ disaṁ dhāvati na dakkhiṇaṁ disaṁ dhāvati.


pli: Te sallābhisaṅkhārā pahīnā;


pli: sallābhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā na dhāvati, niraye na dhāvati, tiracchānayoniyā na dhāvati, pettivisaye na dhāvati, manussaloke na dhāvati, devaloke na dhāvati, na gatiyā gatiṁ, na upapattiyā upapattiṁ, na paṭisandhiyā paṭisandhiṁ, na bhavena bhavaṁ, na saṁsārena saṁsāraṁ, na vaṭṭena vaṭṭaṁ dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsaratīti—


pli: tameva sallamabbuyha na dhāvati.


pli: <b>Na sīdatī</b>ti kāmoghe na sīdati, bhavoghe na sīdati, diṭṭhoghe na sīdati, avijjoghe na sīdati, na saṁsīdati na osīdati na avasīdati na gacchati na avagacchatīti—


pli: tameva sallamabbuyha, na dhāvati na sīdati.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yena sallena otiṇṇo,


pli: disā sabbā vidhāvati;


pli: Tameva sallamabbuyha,


pli: na dhāvati na sīdatī”ti.


pli: <b>Tattha sikkhānugīyanti,</b>


pli: <b>yāni loke gadhitāni;</b>


pli: <b>Na tesu pasuto siyā,</b>


pli: <b>nibbijjha sabbaso kāme;</b>


pli: <b>Sikkhe nibbānamattano.</b>


pli: <b>Tattha sikkhānugīyanti, yāni loke gadhitānī</b>ti.


pli: <b>Sikkhā</b>ti hatthisikkhā assasikkhā rathasikkhā dhanusikkhā sālākiyaṁ sallakattiyaṁ kāyatikicchaṁ bhūtiyaṁ komārabhaccaṁ.


pli: <b>Anugīyantī</b>ti gīyanti niggīyanti kathīyanti bhaṇīyanti dīpīyanti voharīyanti.


pli: Atha vā gīyanti gaṇhīyanti uggaṇhīyanti dhārīyanti upadhārīyanti upalakkhīyanti gadhitapaṭilābhāya.


pli: <b>Gadhitā</b> vuccanti pañca kāmaguṇā—


pli: cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā,


pli: sotaviññeyyā saddā …pe…


pli: ghānaviññeyyā gandhā …


pli: jivhāviññeyyā rasā …


pli: kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā.


pli: Kiṅkāraṇā gadhitā vuccanti pañca kāmaguṇā?


pli: Yebhuyyena devamanussā pañca kāmaguṇe icchanti sādiyanti patthayanti pihayanti abhijappanti taṅkāraṇā gadhitā vuccanti pañca kāmaguṇā.


pli: <b>Loke</b>ti manussaloketi—


pli: tattha sikkhānugīyanti, yāni loke gadhitāni.


pli: <b>Na tesu pasuto siyā</b>ti.


pli: Tāsu vā sikkhāsu tesu vā pañcasu kāmaguṇesu na pasuto siyā, na tanninno assa, na tappoṇo, na tappabbhāro, na tadadhimutto, na tadadhipateyyoti—


pli: na tesu pasuto siyā.


pli: <b>Nibbijjha sabbaso kāme</b>ti.


pli: <b>Nibbijjhā</b>ti paṭivijjhitvā.


pli: “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti paṭivijjhitvā,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti paṭivijjhitvā …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti paṭivijjhitvā.


pli: <b>Sabbaso</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—


pli: sabbasoti.


pli: <b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—


pli: vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…


pli: ime vuccanti vatthukāmā …pe…


pli: ime vuccanti kilesakāmāti—


pli: nibbijjha sabbaso kāme.


pli: <b>Sikkhe nibbānamattano</b>ti.


pli: <b>Sikkhā</b>ti tisso sikkhā—


pli: adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…


pli: ayaṁ adhipaññāsikkhā.


pli: <b>Nibbānamattano</b>ti attano rāgassa nibbāpanāya dosassa nibbāpanāya mohassa nibbāpanāya …pe…


pli: sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya, imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya jānanto sikkheyya …pe…


pli: sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—


pli: sikkhe nibbānamattano.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Tattha sikkhānugīyanti,


pli: yāni loke gadhitāni;


pli: Na tesu pasuto siyā,


pli: nibbijjha sabbaso kāme;


pli: Sikkhe nibbānamattano”ti.


pli: <b>Sacco siyā appagabbho,</b>


pli: <b>amāyo rittapesuṇo;</b>


pli: <b>Akkodhano lobhapāpaṁ,</b>


pli: <b>vevicchaṁ vitare muni.</b>


pli: <b>Sacco siyā appagabbho</b>ti.


pli: <b>Sacco siyā</b>ti saccavācāya samannāgato siyā, sammādiṭṭhiyā samannāgato siyā, ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgato siyāti—


pli: sacco siyā.


pli: <b>Appagabbho</b>ti tīṇi pāgabbhiyāni—


pli: kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ, vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ, cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ …pe…


pli: idaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.


pli: Yassimāni tīṇi pāgabbhiyāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, so vuccati appagabbhoti—


pli: sacco siyā appagabbho.


pli: <b>Amāyo rittapesuṇo</b>ti.


pli: Māyā vuccati vañcanikā cariyā.


pli: Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati, mā maṁ jaññāti icchati, mā maṁ jaññāti saṅkappeti, mā maṁ jaññāti vācaṁ bhāsati, mā maṁ jaññāti kāyena parakkamati.


pli: Yā evarūpā māyā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—


pli: ayaṁ vuccati māyā.


pli: Yassesā māyā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati amāyo.


pli: <b>Rittapesuṇo</b>ti pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti …pe…


pli: evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati.


pli: Yassetaṁ pesuññaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati rittapesuṇo vivittapesuṇo pavivittapesuṇoti—


pli: amāyo rittapesuṇo.


pli: <b>Akkodhano lobhapāpaṁ, vevicchaṁ vitare munī</b>ti.


pli: <b>Akkodhano</b>ti hi kho vuttaṁ, api ca kodho tāva vattabbo.


pli: Dasahākārehi kodho jāyati.


pli: “Anatthaṁ me acarī”ti kodho jāyati …pe…


pli: yasseso kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati akkodhano.


pli: Kodhassa pahīnattā akkodhano, kodhavatthussa pariññātattā akkodhano, kodhahetussa upacchinnattā akkodhano.


pli: <b>Lobho</b>ti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ …pe…


pli: abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Vevicchaṁ vuccati pañca macchariyāni—


pli: āvāsamacchariyaṁ …pe…


pli: gāho vuccati macchariyaṁ.


pli: <b>Munī</b>ti.


pli: Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.


pli: Muni lobhapāpañca vevicchañca atari uttari patari samatikkami vītivattayīti—


pli: akkodhano lobhapāpaṁ, vevicchaṁ vitare muni.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Sacco siyā appagabbho,


pli: amāyo rittapesuṇo;


pli: Akkodhano lobhapāpaṁ,


pli: vevicchaṁ vitare munī”ti.


pli: <b>Niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ,</b>


pli: <b>Pamādena na saṁvase;</b>


pli: <b>Atimāne na tiṭṭheyya,</b>


pli: <b>Nibbānamanaso naro.</b>


pli: <b>Niddaṁ tandiṁ sahe thīnan</b>ti.


pli: <b>Niddā</b>ti yā kāyassa akalyatā akammaññatā onāho pariyonāho antosamorodho middhaṁ suppaṁ pacalāyikā suppaṁ suppanā suppitattaṁ.


pli: <b>Tandin</b>ti yā tandī tandiyanā tandiyitattaṁ tandimanakatā ālasyaṁ ālasyāyanā ālasyāyitattaṁ.


pli: <b>Thīnan</b>ti yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṁ līyanā līyitattaṁ, thinaṁ thiyanā thiyitattaṁ cittassa.


pli: Niddañca tandiñca thinañca sahe saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—


pli: niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ.


pli: <b>Pamādena na saṁvase</b>ti.


pli: Pamādo vattabbo kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu.


pli: Cittassa vosaggo vosaggānuppādanaṁ vā kusalānaṁ vā dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo.


pli: Yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—


pli: ayaṁ vuccati pamādo.


pli: <b>Pamādena na saṁvase</b>ti pamādena na vaseyya na saṁvaseyya na āvaseyya na parivaseyya, pamādaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pamādā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—


pli: pamādena na saṁvase.


pli: <b>Atimāne na tiṭṭheyyā</b>ti.


pli: <b>Atimāno</b>ti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.


pli: Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—


pli: ayaṁ vuccati atimāno.


pli: Atimāne na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, atimānaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, atimānā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—


pli: atimāne na tiṭṭheyya.


pli: <b>Nibbānamanaso naro</b>ti.


pli: Idhekacco dānaṁ dento sīlaṁ samādiyanto uposathakammaṁ karonto pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhapento pariveṇaṁ sammajjanto cetiyaṁ vandanto cetiye gandhamālaṁ āropento cetiyaṁ padakkhiṇaṁ karonto yaṁ kiñci tedhātukaṁ kusalābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharonto na gatihetu na upapattihetu na paṭisandhihetu na bhavahetu na saṁsārahetu na vaṭṭahetu, sabbaṁ taṁ visaṁyogādhippāyo nibbānaninno nibbānapoṇo nibbānapabbhāro abhisaṅkharotīti.


pli: Evampi nibbānamanaso naro.


pli: Atha vā sabbasaṅkhāradhātuyā cittaṁ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati—


pli: “etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.


pli: “Na paṇḍitā upadhisukhassa hetu,


pli: Dadanti dānāni punabbhavāya;


pli: Kāmañca te upadhiparikkhayāya,


pli: Dadanti dānaṁ apunabbhavāya.


pli: Na paṇḍitā upadhisukhassa hetu,


pli: Bhāventi jhānāni punabbhavāya;


pli: Bhāventi jhānaṁ apunabbhavāya.


pli: Te nibbutiṁ āsisamānasā dadanti,


pli: Tanninnacittā tadadhimuttā;


pli: Najjo yathā sāgaramajjhupetā,


pli: Bhavanti nibbānaparāyanā te”ti.


pli: Nibbānamanaso naro.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ,


pli: pamādena na saṁvase;


pli: Atimāne na tiṭṭheyya,


pli: nibbānamanaso naro”ti.


pli: <b>Mosavajje na niyyetha,</b>


pli: <b>rūpe snehaṁ na kubbaye;</b>


pli: <b>Mānañca parijāneyya,</b>


pli: <b>sāhasā virato care.</b>


pli: <b>Mosavajje na niyyethā</b>ti.


pli: <b>Mosavajjaṁ</b> vuccati musāvādo.


pli: Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho—


pli: “ehambho purisa, yaṁ jānāsi taṁ vadehī”ti,


pli: so ajānaṁ vā āha—“jānāmī”ti,


pli: jānaṁ vā āha—“na jānāmī”ti,


pli: apassaṁ vā āha—“passāmī”ti,


pli: passaṁ vā āha—“na passāmī”ti.


pli: Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti—


pli: idaṁ vuccati mosavajjaṁ.


pli: Api ca tīhākārehi …pe…


pli: catūhākārehi …


pli: pañcahākārehi …


pli: chahākārehi …


pli: sattahākārehi …


pli: aṭṭhahākārehi …pe…


pli: imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.


pli: <b>Mosavajje na niyyethā</b>ti.


pli: Mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṁhareyya, mosavajjaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—


pli: mosavajje na niyyetha.


pli: <b>Rūpe snehaṁ na kubbaye</b>ti.


pli: <b>Rūpan</b>ti cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.


pli: Rūpe snehaṁ na kareyya chandaṁ na kareyya pemaṁ na kareyya rāgaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—


pli: rūpe snehaṁ na kubbaye.


pli: <b>Mānañca parijāneyyā</b>ti.


pli: <b>Māno</b>ti ekavidhena māno—


pli: yā cittassa unnati.


pli: Duvidhena māno—


pli: attukkaṁsanamāno ,


pli: paravambhanamāno.


pli: Tividhena māno—


pli: “seyyohamasmī”ti māno ,


pli: “sadisohamasmī”ti māno ,


pli: “hīnohamasmī”ti māno.


pli: Catuvidhena māno—


pli: lābhena mānaṁ janeti ,


pli: yasena mānaṁ janeti ,


pli: pasaṁsāya mānaṁ janeti ,


pli: sukhena mānaṁ janeti.


pli: Pañcavidhena māno—


pli: “lābhimhi manāpikānaṁ rūpānan”ti mānaṁ janeti,


pli: “lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …pe…


pli: gandhānaṁ …


pli: rasānaṁ …


pli: phoṭṭhabbānan”ti mānaṁ janeti.


pli: Chabbidhena māno—


pli: cakkhusampadāya mānaṁ janeti ,


pli: sotasampadāya …pe…


pli: ghānasampadāya …


pli: jivhāsampadāya …


pli: kāyasampadāya …


pli: manosampadāya mānaṁ janeti.


pli: Sattavidhena māno—


pli: atimāno ,


pli: mānātimāno ,


pli: sadisamāno ,


pli: adhimāno ,


pli: asmimāno ,


pli: micchāmāno.


pli: Aṭṭhavidhena māno—


pli: lābhena mānaṁ janeti ,


pli: alābhena omānaṁ janeti ,


pli: yasena mānaṁ janeti ,


pli: ayasena omānaṁ janeti ,


pli: pasaṁsāya mānaṁ janeti ,


pli: nindāya omānaṁ janeti ,


pli: sukhena mānaṁ janeti ,


pli: dukkhena omānaṁ janeti.


pli: Navavidhena māno—


pli: seyyassa “seyyohamasmī”ti māno ,


pli: seyyassa “sadisohamasmī”ti māno ,


pli: seyyassa “hīnohamasmī”ti māno ,


pli: sadisassa “seyyohamasmī”ti māno ,


pli: sadisassa “sadisohamasmī”ti māno ,


pli: sadisassa “hīnohamasmī”ti māno ,


pli: hīnassa “seyyohamasmī”ti māno ,


pli: hīnassa “sadisohamasmī”ti māno ,


pli: hīnassa “hīnohamasmī”ti māno.


pli: Dasavidhena māno—


pli: idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.


pli: Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—


pli: ayaṁ vuccati māno.


pli: <b>Mānañca parijāneyyā</b>ti.


pli: Mānaṁ tīhi pariññāhi parijāneyya—


pli: ñātapariññāya ,


pli: tīraṇapariññāya ,


pli: pahānapariññāya.


pli: Katamā ñātapariññā?


pli: Mānaṁ jānāti ayaṁ ekavidhena māno—


pli: yā cittassa unnati.


pli: Ayaṁ duvidhena māno—


pli: attukkaṁsanamāno paravambhanamāno …pe…


pli: ayaṁ dasavidhena māno—


pli: idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunāti jānāti passati—


pli: ayaṁ ñātapariññā.


pli: Katamā tīraṇapariññā?


pli: Etaṁ ñātaṁ katvā mānaṁ tīreti aniccato dukkhato …pe…


pli: nissaraṇato tīreti—


pli: ayaṁ tīraṇapariññā.


pli: Katamā pahānapariññā?


pli: Evaṁ tīrayitvā mānaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti—


pli: ayaṁ pahānapariññā.


pli: <b>Mānañca parijāneyyā</b>ti mānaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijāneyyāti—


pli: mānañca parijāneyya.


pli: <b>Sāhasā virato care</b>ti.


pli: Katamā sāhasā cariyā?


pli: Rattassa rāgacariyā sāhasā cariyā ,


pli: duṭṭhassa dosacariyā sāhasā cariyā ,


pli: mūḷhassa mohacariyā sāhasā cariyā ,


pli: vinibaddhassa mānacariyā sāhasā cariyā ,


pli: parāmaṭṭhassa diṭṭhicariyā sāhasā cariyā ,


pli: vikkhepagatassa uddhaccacariyā sāhasā cariyā ,


pli: aniṭṭhaṅgatassa vicikicchācariyā sāhasā cariyā ,


pli: thāmagatassa anusayacariyā sāhasā cariyā—


pli: ayaṁ sāhasā cariyā.


pli: <b>Sāhasā virato care</b>ti sāhasā cariyāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya careyya vicareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—


pli: sāhasā virato care.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Mosavajje na niyyetha,


pli: rūpe snehaṁ na kubbaye;


pli: Mānañca parijāneyya,


pli: sāhasā virato care”ti.


pli: <b>Purāṇaṁ nābhinandeyya,</b>


pli: <b>nave khantiṁ na kubbaye;</b>


pli: <b>Hīyamāne na soceyya,</b>


pli: <b>ākāsaṁ na sito siyā.</b>


pli: <b>Purāṇaṁ nābhinandeyyā</b>ti.


pli: Purāṇaṁ vuccati atītā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.


pli: Atīte saṅkhāre taṇhāvasena diṭṭhivasena nābhinandeyya nābhivadeyya na ajjhoseyya, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—


pli: purāṇaṁ nābhinandeyya.


pli: <b>Nave khantiṁ na kubbaye</b>ti.


pli: Navā vuccati paccuppannā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.


pli: Paccuppanne saṅkhāre taṇhāvasena diṭṭhivasena khantiṁ na kareyya chandaṁ na kareyya pemaṁ na kareyya rāgaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—


pli: nave khantiṁ na kubbaye.


pli: <b>Hīyamāne na soceyyā</b>ti.


pli: Hīyamāne hāyamāne parihāyamāne vemāne vigacchamāne antaradhāyamāne na soceyya na kilameyya na parāmaseyya na parideveyya na urattāḷiṁ kandeyya na sammohaṁ āpajjeyya.


pli: Cakkhusmiṁ hīyamāne hāyamāne parihāyamāne vemāne vigacchamāne antaradhāyamāne,


pli: sotasmiṁ …pe…


pli: ghānasmiṁ …


pli: jivhāya …


pli: kāyasmiṁ …


pli: rūpasmiṁ …


pli: saddasmiṁ …


pli: gandhasmiṁ …


pli: rasasmiṁ …


pli: phoṭṭhabbasmiṁ …


pli: kulasmiṁ …


pli: gaṇasmiṁ …


pli: āvāsasmiṁ …


pli: lābhasmiṁ …


pli: yasasmiṁ …


pli: pasaṁsāya …


pli: sukhasmiṁ …


pli: cīvarasmiṁ …


pli: piṇḍapātasmiṁ …


pli: senāsanasmiṁ …


pli: gilānapaccayabhesajjaparikkhārasmiṁ hīyamāne hāyamāne parihāyamāne vemāne vigacchamāne antaradhāyamāne na soceyya na kilameyya na parāmaseyya na parideveyya na urattāḷiṁ kandeyya na sammohaṁ āpajjeyyāti—


pli: hīyamāne na soceyya.


pli: <b>Ākāsaṁ na sito siyā</b>ti.


pli: Ākāsaṁ vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Kiṅkāraṇā ākāsaṁ vuccati taṇhā?


pli: Yāya taṇhāya rūpaṁ ākassati samākassati gaṇhāti parāmasati abhinivisati,


pli: vedanaṁ …pe…


pli: saṅkhāre …


pli: viññāṇaṁ …


pli: upapattiṁ …


pli: paṭisandhiṁ …


pli: saṁsāraṁ …


pli: vaṭṭaṁ ākassati samākassati gaṇhāti parāmasati abhinivisati;


pli: taṅkāraṇā ākāsaṁ vuccati taṇhā.


pli: Taṇhānissito na siyā.


pli: Taṇhaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, taṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—


pli: ākāsaṁ na sito siyā.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Purāṇaṁ nābhinandeyya,


pli: nave khantiṁ na kubbaye;


pli: Hīyamāne na soceyya,


pli: ākāsaṁ na sito siyā”ti.


pli: <b>Gedhaṁ brūmi mahoghoti,</b>


pli: <b>ājavaṁ brūmi jappanaṁ;</b>


pli: <b>Ārammaṇaṁ pakampanaṁ,</b>


pli: <b>kāmapaṅko duraccayo.</b>


pli: <b>Gedhaṁ brūmi mahoghotī</b>ti.


pli: Gedho vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Mahogho vuccati taṇhā.


pli: Gedhaṁ “mahogho”ti brūmi ācikkhāmi desemi paññāpemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—


pli: gedhaṁ brūmi mahoghoti.


pli: <b>Ājavaṁ brūmi jappanan</b>ti.


pli: Ājavā vuccati taṇhā.


pli: Jappanāpi vuccati taṇhā.


pli: <b>Ājavaṁ brūmi jappanan</b>ti ājavaṁ “jappanā”ti brūmi ācikkhāmi …pe… uttānīkaromi pakāsemīti—


pli: ājavaṁ brūmi jappanaṁ.


pli: <b>Ārammaṇaṁ pakampanan</b>ti.


pli: Ārammaṇampi vuccati taṇhā.


pli: Pakampanāpi vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti—


pli: ārammaṇaṁ pakampanaṁ.


pli: <b>Kāmapaṅko duraccayo</b>ti.


pli: Kāmapaṅko kāmakaddamo kāmakileso kāmapalipo kāmapalirodho duraccayo durativatto duttaro duppataro dussamatikkamo dubbītivattoti—


pli: kāmapaṅko duraccayo.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Gedhaṁ brūmi mahoghoti,


pli: ājavaṁ brūmi jappanaṁ;


pli: Ārammaṇaṁ pakampanaṁ,


pli: kāmapaṅko duraccayo”ti.


pli: <b>Saccā avokkamaṁ muni,</b>


pli: <b>thale tiṭṭhati brāhmaṇo;</b>


pli: <b>Sabbaṁ so paṭinissajja,</b>


pli: <b>sa ve santoti vuccati.</b>


pli: <b>Saccā avokkamaṁ munī</b>ti.


pli: Saccavācāya avokkamanto, sammādiṭṭhiyā avokkamanto, ariyā aṭṭhaṅgikā maggā avokkamanto.


pli: <b>Munī</b>ti.


pli: Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti—


pli: saccā avokkamaṁ muni.


pli: <b>Thale tiṭṭhati brāhmaṇo</b>ti.


pli: Thalaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.


pli: Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.


pli: <b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.


pli: Thale tiṭṭhati dīpe tiṭṭhati tāṇe tiṭṭhati leṇe tiṭṭhati saraṇe tiṭṭhati abhaye tiṭṭhati accute tiṭṭhati amate tiṭṭhati nibbāne tiṭṭhatīti—


pli: thale tiṭṭhati brāhmaṇo.


pli: <b>Sabbaṁ so paṭinissajjā</b>ti.


pli: Sabbaṁ vuccati dvādasāyatanāni—


pli: cakkhu ceva rūpā ca …pe…


pli: mano ceva dhammā ca.


pli: Yato ajjhattikabāhiresu āyatanesu chandarāgo pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo, ettāvatāpi sabbaṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ.


pli: Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatāpi sabbaṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ.


pli: Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatāpi sabbaṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhanti—


pli: sabbaṁ so paṭinissajja.


pli: <b>Sa ve santoti vuccatī</b>ti.


pli: So santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—


pli: sa ve santoti vuccati.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Saccā avokkamaṁ muni,


pli: thale tiṭṭhati brāhmaṇo;


pli: Sabbaṁ so paṭinissajja,


pli: sa ve santoti vuccatī”ti.


pli: <b>Sa ve vidvā sa vedagū,</b>


pli: <b>ñatvā dhammaṁ anissito;</b>


pli: <b>Sammā so loke iriyāno,</b>


pli: <b>na pihetīdha kassaci.</b>


pli: <b>Sa ve vidvā sa vedagū</b>ti.


pli: <b>Vidvā</b>ti vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.


pli: <b>Vedagū</b>ti.


pli: Vedā vuccanti catūsu maggesu ñāṇaṁ …pe… sabbavedanāsu vītarāgo sabbavedamaticca vedagū soti—


pli: sa ve vidvā sa vedagū.


pli: <b>Ñatvā dhammaṁ anissito</b>ti.


pli: <b>Ñatvā</b>ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: <b>Anissito</b>ti dve nissayā—


pli: taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhānissayo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhinissayo.


pli: Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito …


pli: sotaṁ anissito …


pli: ghānaṁ anissito …pe…


pli: diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: ñatvā dhammaṁ anissito.


pli: <b>Sammā so loke iriyāno</b>ti.


pli: Yato ajjhattikabāhiresu āyatanesu chandarāgo pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo, ettāvatāpi sammā so loke carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti …pe…


pli: yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatāpi sammā so loke carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpetīti—


pli: sammā so loke iriyāno.


pli: <b>Na pihetīdha kassacī</b>ti.


pli: <b>Pihā</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Yassesā pihā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so kassaci na piheti khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vāti—


pli: na pihetīdha kassaci.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Sa ve vidvā sa vedagū,


pli: ñatvā dhammaṁ anissito;


pli: Sammā so loke iriyāno,


pli: na pihetīdha kassacī”ti.


pli: <b>Yodha kāme accatari,</b>


pli: <b>saṅgaṁ loke duraccayaṁ;</b>


pli: <b>Na so socati nājjheti,</b>


pli: <b>chinnasoto abandhano.</b>


pli: <b>Yodha kāme accatari, saṅgaṁ loke duraccayan</b>ti.


pli: <b>Yo</b>ti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁ ṭhānappatto yaṁ dhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.


pli: <b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—


pli: vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…


pli: ime vuccanti vatthukāmā …pe…


pli: ime vuccanti kilesakāmā.


pli: <b>Saṅgā</b>ti satta saṅgā—


pli: rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo, kilesasaṅgo, duccaritasaṅgo.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.


pli: <b>Saṅgaṁ loke duraccayan</b>ti.


pli: Yo kāme ca saṅge ca loke duraccaye durativatte duttare duppatare dussamatikkame dubbītivatte atari uttari patari samatikkami vītivattayīti—


pli: yodha kāme accatari, saṅgaṁ loke duraccayaṁ.


pli: <b>Na so socati nājjhetī</b>ti.


pli: Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati.


pli: “Cakkhu me vipariṇatan”ti na socati …pe…


pli: sotaṁ me …


pli: ghānaṁ me …


pli: jivhā me …


pli: kāyo me …


pli: rūpā me …


pli: saddā me …


pli: gandhā me …


pli: rasā me …


pli: phoṭṭhabbā me …


pli: kulaṁ me …


pli: gaṇo me …


pli: āvāso me …


pli: lābho me …


pli: yaso me …


pli: pasaṁsā me …


pli: sukhaṁ me …


pli: cīvaraṁ me …


pli: piṇḍapāto me …


pli: senāsanaṁ me …


pli: gilānapaccayabhesajjaparikkhārā me …


pli: mātā me …


pli: pitā me …


pli: bhātā me …


pli: bhaginī me …


pli: putto me …


pli: dhītā me …


pli: mittā me …


pli: amaccā me …


pli: ñātī me …


pli: “sālohitā me vipariṇatā”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti—


pli: na socati.


pli: <b>Nājjhetī</b>ti najjheti na ajjheti na upanijjhāyati na nijjhāyati na pajjhāyati.


pli: Atha vā na jāyati na jiyyati na miyyati na cavati na upapajjatīti—


pli: nājjhetīti—


pli: na so socati nājjheti.


pli: <b>Chinnasoto abandhano</b>ti.


pli: <b>Sotaṁ</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Yassesā sotā taṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati chinnasoto.


pli: <b>Abandhano</b>ti rāgabandhanaṁ dosabandhanaṁ mohabandhanaṁ mānabandhanaṁ diṭṭhibandhanaṁ kilesabandhanaṁ duccaritabandhanaṁ, yassete bandhanā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati abandhanoti—


pli: chinnasoto abandhano.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yodha kāme accatari,


pli: saṅgaṁ loke duraccayaṁ;


pli: Na so socati nājjheti,


pli: chinnasoto abandhano”ti.


pli: <b>Yaṁ pubbe taṁ visosehi,</b>


pli: <b>pacchā te māhu kiñcanaṁ;</b>


pli: <b>Majjhe ce no gahessasi,</b>


pli: <b>upasanto carissasi.</b>


pli: <b>Yaṁ pubbe taṁ visosehī</b>ti.


pli: Atīte saṅkhāre ārabbha ye kilesā uppajjeyyuṁ te kilese sosehi visosehi sukkhāpehi visukkhāpehi abījaṁ karohi pajaha vinodehi byantiṁ karohi anabhāvaṁ gamehīti.


pli: Evampi yaṁ pubbe taṁ visosehi.


pli: Atha vā ye atītā kammābhisaṅkhārā avipakkavipākā te kammābhisaṅkhāre sosehi visosehi sukkhāpehi visukkhāpehi abījaṁ karohi pajaha vinodehi byantiṁ karohi anabhāvaṁ gamehīti.


pli: <b>Pacchā te māhu kiñcanan</b>ti.


pli: Pacchā vuccati anāgataṁ.


pli: Anāgate saṅkhāre ārabbha yāni uppajjeyyuṁ rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ, imāni kiñcanāni tuyhaṁ mā ahu mā akāsi mā janesi mā sañjanesi mā nibbattesi mā abhinibbattesi pajaha vinodehi byantiṁ karohi anabhāvaṁ gamehīti—


pli: pacchā te māhu kiñcanaṁ.


pli: <b>Majjhe ce no gahessasī</b>ti.


pli: Majjhaṁ vuccati paccuppannā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.


pli: Paccuppanne saṅkhāre taṇhāvasena diṭṭhivasena na gahessasi na uggahessasi na gaṇhissasi na parāmasissasi nābhinandissasi nābhicarissasi na ajjhosissasi, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahissasi vinodessasi byantiṁ karissasi anabhāvaṁ gamessasīti—


pli: majjhe ce no gahessasi.


pli: <b>Upasanto carissasī</b>ti.


pli: Rāgassa santattā samitattā upasamitattā,


pli: dosassa santattā samitattā upasamitattā …pe…


pli: sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā upasamitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddho carissasi viharissasi iriyissasi vattissasi pālissasi yapissasi yāpissasīti—


pli: upasanto carissasi.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yaṁ pubbe taṁ visosehi,


pli: pacchā te māhu kiñcanaṁ;


pli: Majjhe ce no gahessasi,


pli: upasanto carissasī”ti.


pli: <b>Sabbaso nāmarūpasmiṁ,</b>


pli: <b>yassa natthi mamāyitaṁ;</b>


pli: <b>Asatā ca na socati,</b>


pli: <b>sa ve loke na jīyati.</b>


pli: <b>Sabbaso nāmarūpasmiṁ, yassa natthi mamāyitan</b>ti.


pli: <b>Sabbaso</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—


pli: sabbasoti.


pli: <b>Nāman</b>ti cattāro arūpino khandhā.


pli: <b>Rūpan</b>ti cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.


pli: <b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.


pli: <b>Mamāyitan</b>ti dve mamattā—


pli: taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…


pli: idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…


pli: idaṁ diṭṭhimamattaṁ.


pli: <b>Sabbaso nāmarūpasmiṁ, yassa natthi mamāyitan</b>ti sabbaso nāmarūpasmiṁ mamattā yassa natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—


pli: sabbaso nāmarūpasmiṁ, yassa natthi mamāyitaṁ.


pli: <b>Asatā ca na socatī</b>ti.


pli: Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati.


pli: “Cakkhu me vipariṇatan”ti na socati,


pli: sotaṁ me …


pli: ghānaṁ me …


pli: jivhā me …


pli: kāyo me …


pli: rūpā me …


pli: saddā me …


pli: gandhā me …


pli: rasā me …


pli: phoṭṭhabbā me …


pli: kulaṁ me …


pli: gaṇo me …


pli: āvāso me …


pli: lābho me …pe…


pli: “sālohitā me vipariṇatā”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.


pli: Evampi asatā ca na socati.


pli: Atha vā asatāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.


pli: Atha vā cakkhurogena phuṭṭho pareto …pe…


pli: ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.


pli: Atha vā asante asaṁvijjamāne anupalabbhamāne “ahu vata me, taṁ vata me natthi, siyā vata me, taṁ vatāhaṁ na labhāmī”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.


pli: <b>Sa ve loke na jīyatī</b>ti.


pli: Yassa “mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idan”ti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ atthi, tassa jāni atthi.


pli: Bhāsitampi hetaṁ—


pli: “Jīno rathassaṁ maṇikuṇḍale ca,


pli: Putte ca dāre ca tatheva jīno;


pli: Sabbesu bhogesu asesakesu,


pli: Kasmā na santappasi sokakāle.


pli: Pubbeva maccaṁ vijahanti bhogā,


pli: Macco dhane pubbataraṁ jahāsi;


pli: Asassatā bhogino kāmakāmī,


pli: Tasmā na socāmahaṁ sokakāle.


pli: Udeti āpūrati veti cando,


pli: Atthaṁ tapetvāna paleti sūriyo;


pli: Viditā mayā sattuka lokadhammā,


pli: Tasmā na socāmahaṁ sokakāle”ti.


pli: Yassa “mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idan”ti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi, tassa jāni natthi.


pli: “‘nandasi, samaṇā’ti.


pli: ‘Kiṁ laddhā, āvuso’ti?


pli: ‘Tena hi, samaṇa, socasī’ti.


pli: ‘Kiṁ jīyittha, āvuso’ti?


pli: ‘Tena hi, samaṇa, neva nandasi na ca socasī’ti.


pli: ‘Evamāvuso’ti.


pli: ‘Cirassaṁ vata passāma,


pli: brāhmaṇaṁ parinibbutaṁ;


pli: Anandiṁ anaghaṁ bhikkhuṁ,


pli: tiṇṇaṁ loke visattikan’”ti.


pli: Sa ve loke na jīyati.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Sabbaso nāmarūpasmiṁ,


pli: yassa natthi mamāyitaṁ;


pli: Asatā ca na socati,


pli: sa ve loke na jīyatī”ti.


pli: <b>Yassa natthi idaṁ meti,</b>


pli: <b>paresaṁ vāpi kiñcanaṁ;</b>


pli: <b>Mamattaṁ so asaṁvindaṁ,</b>


pli: <b>natthi meti na socati.</b>


pli: <b>Yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanan</b>ti.


pli: <b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.


pli: Yassa “mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idan”ti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti.


pli: Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “nāyaṁ, bhikkhave, kāyo tumhākaṁ, napi aññesaṁ.


pli: Purāṇamidaṁ, bhikkhave, kammaṁ abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ vedanīyaṁ daṭṭhabbaṁ.


pli: Tatra kho, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṁyeva sādhukaṁ yoniso manasikaroti—


pli: ‘iti imasmiṁ sati idaṁ hoti imassuppādā idaṁ uppajjati, imasmiṁ asati idaṁ na hoti imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe…


pli: evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.


pli: Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho …pe…


pli: evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’”ti.


pli: Vuttampi hetaṁ bhagavatā—


pli: “Suññato lokaṁ avekkhassu,


pli: mogharāja sadā sato;


pli: Attānudiṭṭhiṁ ūhacca,


pli: evaṁ maccutaro siyā;


pli: Evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,


pli: maccurājā na passatī”ti.


pli: “yaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.


pli: Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.


pli: Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ?


pli: Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.


pli: saṅkhārā …


pli: viññāṇaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.


pli: Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, yaṁ imasmiṁ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ, taṁ jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṁ vā kareyya, api nu tumhākaṁ evamassa—


pli: ‘amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṁ vā karotī’”ti?


pli: “No hetaṁ, bhante”.


pli: “Taṁ kissa hetu”?


pli: “Na hi no etaṁ, bhante, attā vā attaniyaṁ vā”ti.


pli: “Evamevaṁ kho, bhikkhave, yaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.


pli: Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissatī”ti.


pli: Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.


pli: Bhāsitampi hetaṁ—


pli: “Suddhadhammasamuppādaṁ,


pli: Suddhasaṅkhārasantatiṁ;


pli: Passantassa yathābhūtaṁ,


pli: Na bhayaṁ hoti gāmaṇi.


pli: Tiṇakaṭṭhasamaṁ lokaṁ,


pli: Yadā paññāya passati;


pli: Nāññaṁ patthayate kiñci,


pli: Aññatra appaṭisandhiyā”ti.


pli: Vajirā bhikkhunī māraṁ pāpimantaṁ etadavoca—


pli: “Kaṁ nu sattoti paccesi,


pli: māra diṭṭhigataṁ nu te;


pli: Suddhasaṅkhārapuñjoyaṁ,


pli: nayidha sattupalabbhati.


pli: Yathā hi aṅgasambhārā,


pli: hoti saddo ratho iti;


pli: Evaṁ khandhesu santesu,


pli: hoti sattoti sammuti.


pli: Dukkhameva hi sambhoti,


pli: dukkhaṁ tiṭṭhati veti ca;


pli: Nāññatra dukkhā sambhoti,


pli: nāññaṁ dukkhā nirujjhatī”ti.


pli: Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “Evamevaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaṁ samannesati yāvatā rūpassa gati,


pli: vedanaṁ …


pli: saṅkhāre …


pli: viññāṇaṁ samannesati yāvatā viññāṇassa gati.


pli: Tassa rūpaṁ samannesato yāvatā rūpassa gati,


pli: viññāṇaṁ samannesato yāvatā viññāṇassa gati,


pli: yampissa taṁ hoti ‘ahan’ti vā ‘maman’ti vā, ‘asmī’ti vā, tampi tassa na hotī”ti.


pli: Āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca—


pli: “‘suñño loko, suñño loko’ti, bhante, vuccati.


pli: Kittāvatā nu kho, bhante, suñño lokoti vuccatī”ti?


pli: “Yasmā ca kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccati.


pli: Kiñcānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā?


pli: Cakkhu kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā.


pli: Rūpā suññā,


pli: cakkhuviññāṇaṁ suññaṁ,


pli: cakkhusamphasso suñño,


pli: yadidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ …


pli: sotaṁ suññaṁ …


pli: saddā suññā …


pli: ghānaṁ suññaṁ …


pli: gandhā suññā …


pli: jivhā suññā …


pli: rasā suññā …


pli: kāyo suñño …


pli: phoṭṭhabbā suññā …


pli: mano suñño …


pli: dhammā suññā …


pli: manoviññāṇaṁ suññaṁ …


pli: manosamphasso suñño,


pli: yadidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ attena vā attaniyena vā.


pli: Yasmā kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccatī”ti.


pli: Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.


pli: <b>Mamattaṁ so asaṁvindan</b>ti.


pli: <b>Mamattā</b>ti dve mamattā—


pli: taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…


pli: idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…


pli: idaṁ diṭṭhimamattaṁ.


pli: Taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā mamattaṁ avindanto asaṁvindanto anadhigacchanto appaṭilabhantoti—


pli: mamattaṁ so asaṁvindaṁ.


pli: <b>Natthi meti na socatī</b>ti.


pli: Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati.


pli: “Cakkhu me vipariṇatan”ti na socati,


pli: “sotaṁ me …pe…


pli: sālohitā me vipariṇatā”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti—


pli: natthi meti na socati.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yassa natthi idaṁ meti,


pli: paresaṁ vāpi kiñcanaṁ;


pli: Mamattaṁ so asaṁvindaṁ,


pli: natthi meti na socatī”ti.


pli: <b>Aniṭṭhurī ananugiddho,</b>


pli: <b>anejo sabbadhī samo;</b>


pli: <b>Tamānisaṁsaṁ pabrūmi,</b>


pli: <b>pucchito avikampinaṁ.</b>


pli: <b>Aniṭṭhurī ananugiddho anejo sabbadhī samo</b>ti.


pli: Katamaṁ <b>niṭṭhuriyaṁ</b>?


pli: Idhekacco niṭṭhuriyo hoti, paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issati usūyati issaṁ bandhati.


pli: Yaṁ evarūpaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ issā issāyanā issāyitattaṁ usūyā usūyanā usūyitattaṁ—


pli: idaṁ vuccati niṭṭhuriyaṁ.


pli: Yassetaṁ niṭṭhuriyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ …pe…


pli: ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati aniṭṭhurīti.


pli: <b>Ananugiddho</b>ti.


pli: <b>Gedho</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Yasseso gedho pahīno samucchinno …pe… ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati ananugiddho.


pli: So rūpe agiddho,


pli: sadde …pe…


pli: diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—


pli: aniṭṭhurī ananugiddho.


pli: <b>Anejo sabbadhī samo</b>ti.


pli: <b>Ejā</b> vuccati taṇhā.


pli: Yassesā ejā taṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo.


pli: Ejāya pahīnattā anejo.


pli: So lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati, na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—


pli: Sabbadhī samoti sabbaṁ vuccati dvādasāyatanāni.


pli: Cakkhu ceva rūpā ca …pe…


pli: mano ceva dhammā ca.


pli: Yato ajjhattikabāhiresu āyatanesu chandarāgo pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo, so vuccati sabbadhi samo.


pli: So sabbattha tādi sabbattha majjhatto sabbattha upekkhakoti—


pli: anejo sabbadhī samo.


pli: <b>Tamānisaṁsaṁ pabrūmi, pucchito avikampinan</b>ti.


pli: Avikampinaṁ puggalaṁ puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito ime cattāro ānisaṁse pabrūmi.


pli: Yo so aniṭṭhurī ananugiddho anejo sabbadhi samoti brūmi ācikkhāmi …pe… pakāsemīti—


pli: tamānisaṁsaṁ pabrūmi pucchito avikampinaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Aniṭṭhurī ananugiddho,


pli: anejo sabbadhī samo;


pli: Tamānisaṁsaṁ pabrūmi,


pli: pucchito avikampinan”ti.


pli: <b>Anejassa vijānato,</b>


pli: <b>natthi kāci nisaṅkhati;</b>


pli: <b>Virato so viyārabbhā,</b>


pli: <b>khemaṁ passati sabbadhi.</b>


pli: <b>Anejassa vijānato</b>ti.


pli: <b>Ejā</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Yassesā ejā taṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo.


pli: Ejāya pahīnattā anejo.


pli: So lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—


pli: anejassa.


pli: <b>Vijānato</b>ti jānato ājānato vijānato paṭivijānato paṭivijjhato.


pli: “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti jānato ājānato vijānato paṭivijānato paṭivijjhato,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti jānato ājānato vijānato paṭivijānato paṭivijjhatoti—


pli: anejassa vijānato.


pli: <b>Natthi kāci nisaṅkhatī</b>ti.


pli: <b>Nisaṅkhatiyo</b> vuccanti puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro.


pli: Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatā nisaṅkhatiyo natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—


pli: natthi kāci nisaṅkhati.


pli: <b>Virato so viyārabbhā</b>ti.


pli: Viyārabbho vuccati puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro.


pli: Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatā ārabbhā viyārabbhā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: virato so viyārabbhā.


pli: <b>Khemaṁ passati sabbadhī</b>ti.


pli: Bhayakaro rāgo bhayakaro doso bhayakaro moho …pe… bhayakarā kilesā.


pli: Bhayakarassa rāgassa pahīnattā …pe… bhayakarānaṁ kilesānaṁ pahīnattā sabbattha khemaṁ passati sabbattha abhayaṁ passati sabbattha anītikaṁ passati sabbattha anupaddavaṁ passati sabbattha anupasaggaṁ passati sabbattha anupasaṭṭhattaṁ passatīti—


pli: khemaṁ passati sabbadhi.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Anejassa vijānato,


pli: natthi kāci nisaṅkhati;


pli: Virato so viyārabbhā,


pli: khemaṁ passati sabbadhī”ti.


pli: <b>Na samesu na omesu,</b>


pli: <b>Na ussesu vadate muni;</b>


pli: <b>Santo so vītamaccharo,</b>


pli: <b>Nādeti na nirassati.</b>


pli: (Iti bhagavā.)


pli: <b>Na samesu na omesu, na ussesu vadate munī</b>ti.


pli: <b>Munī</b>ti.


pli: Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.


pli: “Seyyohamasmī”ti vā “sadisohamasmī”ti vā “hīnohamasmī”ti vā na vadati na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—


pli: na samesu na omesu, na ussesu vadate muni.


pli: <b>Santo so vītamaccharo</b>ti.


pli: <b>Santo</b>ti rāgassa santattā samitattā santo,


pli: dosassa …pe…


pli: mohassa …


pli: sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—


pli: So <b>vītamaccharo</b>ti.


pli: Pañca macchariyāni āvāsamacchariyaṁ …pe… gāho vuccati macchariyaṁ.


pli: Yassetaṁ macchariyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ …pe… ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati vītamaccharo vigatamaccharo cattamaccharo vantamaccharo muttamaccharo pahīnamaccharo paṭinissaṭṭhamaccharoti—


pli: santo so vītamaccharo.


pli: <b>Nādeti na nirassati, iti bhagavā</b>ti.


pli: <b>Nādetī</b>ti rūpaṁ nādiyati na upādiyati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati,


pli: vedanaṁ …


pli: saṅkhāre …


pli: viññāṇaṁ …


pli: upapattiṁ …


pli: paṭisandhiṁ …


pli: saṁsāraṁ …


pli: vaṭṭaṁ nādiyati na upādiyati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—


pli: <b>Na nirassatī</b>ti rūpaṁ na pajahati na vinodeti na byantiṁ karoti na anabhāvaṁ gameti,


pli: vaṭṭaṁ na pajahati na vinodeti na byantiṁ karoti na anabhāvaṁ gameti.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Na samesu na omesu,


pli: Na ussesu vadate muni;


pli: Santo so vītamaccharo,


pli: Nādeti na nirassati”.


pli: (Iti bhagavā.)


pli: Attadaṇḍasuttaniddeso pannarasamo.


pli: Mahāniddesa


pli: Aṭṭhakavagga


pli: 16. Sāriputtasuttaniddesa


pli: Atha sāriputtasuttaniddesaṁ vakkhati—


pli: <b>Na me diṭṭho ito pubbe,</b>


pli: (iccāyasmā sāriputto)


pli: <b>Na suto uda kassaci;</b>


pli: <b>Evaṁ vagguvado satthā,</b>


pli: <b>Tusitā gaṇimāgato.</b>


pli: <b>Na me diṭṭho ito pubbe</b>ti.


pli: Ito pubbe me mayā na diṭṭhapubbo so bhagavā iminā cakkhunā iminā attabhāvena.


pli: Yadā bhagavā tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ vassaṁvuṭṭho devagaṇaparivuto majjhe maṇimayena sopāṇena saṅkassanagaraṁ otiṇṇo imaṁ dassanaṁ pubbe na diṭṭhoti—


pli: na me diṭṭho ito pubbe.


pli: <b>Iccāyasmā sāriputto</b>ti.


pli: <b>Iccā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—


pli: <b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissavacanametaṁ—


pli: āyasmāti.


pli: <b>Sāriputto</b>ti tassa therassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—


pli: iccāyasmā sāriputto.


pli: <b>Na suto uda kassacī</b>ti.


pli: <b>Nā</b>ti paṭikkhepo.


pli: <b>Udā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—


pli: <b>Kassacī</b>ti khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vāti—


pli: na suto uda kassaci.


pli: <b>Evaṁ vagguvado satthā</b>ti.


pli: Evaṁ vagguvado madhuravado pemanīyavado hadayaṅgamavado karavīkarutamañjughoso.


pli: Aṭṭhaṅgasamannāgato kho pana tassa bhagavato mukhato ghoso niccharati—


pli: visaṭṭho ca viññeyyo ca mañju ca savanīyo ca bindu ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca.


pli: Yathā parisaṁ kho pana so bhagavā sarena viññāpeti, na assa bahiddhā parisāya ghoso niccharati, brahmassaro kho pana so bhagavā karavīkabhāṇīti—


pli: evaṁ vagguvado.


pli: <b>Satthā</b>ti satthā bhagavā satthavāho.


pli: Yathā satthavāho satte kantāraṁ tāreti, corakantāraṁ tāreti, vāḷakantāraṁ tāreti, dubbhikkhakantāraṁ tāreti, nirudakakantāraṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti khemantabhūmiṁ sampāpeti;


pli: evamevaṁ bhagavā satthavāho satte kantāraṁ tāreti, jātikantāraṁ tāreti, jarākantāraṁ tāreti, byādhikantāraṁ …pe… maraṇakantāraṁ … sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ tāreti, rāgakantāraṁ tāreti, dosakantāraṁ … mohakantāraṁ … mānakantāraṁ … diṭṭhikantāraṁ … kilesakantāraṁ … duccaritakantāraṁ tāreti, rāgagahanaṁ tāreti, dosagahanaṁ … mohagahanaṁ … mānagahanaṁ … diṭṭhigahanaṁ … kilesagahanaṁ … duccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti khemantaṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti.


pli: Evampi bhagavā satthavāho.


pli: Atha vā bhagavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetāti.


pli: Atha vā bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti.


pli: Evampi bhagavā satthavāhoti—


pli: evaṁ vagguvado satthā.


pli: <b>Tusitā gaṇimāgato</b>ti.


pli: Bhagavā tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkantoti.


pli: Evampi tusitā gaṇimāgato.


pli: Atha vā devā vuccanti tusitā.


pli: Te tuṭṭhā santuṭṭhā attamanā pamuditā pītisomanassajātā devalokato gaṇiṁ āgatoti.


pli: Atha vā arahanto vuccanti tusitā.


pli: Te tuṭṭhā santuṭṭhā attamanā paripuṇṇasaṅkappā arahantānaṁ gaṇiṁ āgatoti.


pli: <b>Gaṇī</b>ti gaṇī bhagavā.


pli: Gaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇamanusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa … brāhmaṇagaṇassa … vessagaṇassa … suddagaṇassa … devagaṇassa … brahmagaṇassa gaṇī, saṅghī gaṇī gaṇācariyo.


pli: <b>Āgato</b>ti upagato samupagato samupapanno saṅkassanagaranti—


pli: tusitā gaṇimāgato.


pli: Tenāha thero sāriputto—


pli: “Na me diṭṭho ito pubbe,


pli: (iccāyasmā sāriputto)


pli: Na suto uda kassaci;


pli: Evaṁ vagguvado satthā,


pli: Tusitā gaṇimāgato”ti.


pli: <b>Sadevakassa lokassa,</b>


pli: <b>yathā dissati cakkhumā;</b>


pli: <b>Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā,</b>


pli: <b>ekova ratimajjhagā.</b>


pli: <b>Sadevakassa lokassā</b>ti sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyāti—


pli: sadevakassa lokassa.


pli: <b>Yathā dissati cakkhumā</b>ti yathā bhagavantaṁ tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ nisinnaṁ dhammaṁ desentaṁ devatā passanti tathā manussā passanti.


pli: Yathā manussā passanti tathā devatā passanti.


pli: Yathā devānaṁ dissati tathā manussānaṁ dissati.


pli: Yathā manussānaṁ dissati tathā devānaṁ dissatīti.


pli: Evampi yathā dissati cakkhumā.


pli: Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā adantā dantavaṇṇena dissanti, asantā santavaṇṇena dissanti, anupasantā upasantavaṇṇena dissanti, anibbutā nibbutavaṇṇena dissanti.


pli: “Patirūpako mattikākuṇḍalova,


pli: Lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;


pli: Caranti loke parivārachannā,


pli: Anto asuddhā bahi sobhamānā”ti.


pli: Na bhagavā evaṁ dissati.


pli: Bhagavā bhūtena tacchena tathena yāthāvena aviparītena sabhāvena danto dantavaṇṇena dissati, santo santavaṇṇena dissati, upasanto upasantavaṇṇena dissati, nibbuto nibbutavaṇṇena dissati, akappitairiyāpathā ca buddhā bhagavanto paṇidhisampannāti.


pli: Atha vā bhagavā visuddhasaddo gatakittisaddasiloko nāgabhavane ca supaṇṇabhavane ca yakkhabhavane ca asurabhavane ca gandhabbabhavane ca mahārājabhavane ca indabhavane ca brahmabhavane ca devabhavane ca ediso ca tādiso ca tato ca bhiyyoti.


pli: Atha vā bhagavā dasahi balehi samannāgato, catūhi vesārajjehi, catūhi paṭisambhidāhi, chahi abhiññāhi, chahi buddhadhammehi, tejena ca balena ca guṇena ca vīriyena ca paññāya ca dissati ñāyati paññāyati.


pli: “Dūre santo pakāsenti,


pli: himavantova pabbato;


pli: Asantettha na dissanti,


pli: rattiṁ khittā yathā sarā”ti.


pli: <b>Cakkhumā</b>ti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā—


pli: maṁsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā.


pli: Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā?


pli: Maṁsacakkhumhi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—


pli: nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo.


pli: Akkhilomāni ca bhagavato.


pli: Yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.


pli: Tassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.


pli: Ubhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.


pli: Majjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ suddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.


pli: Tassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.


pli: Tena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca.


pli: Yadāpi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti sūriyo ca atthaṅgato hoti;


pli: kāḷapakkho ca uposatho hoti, tibbo ca vanasaṇḍo hoti, mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.


pli: Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati.


pli: Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.


pli: Ekañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya, taññeva tilaphalaṁ uddhareyya.


pli: Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikamaṁsacakkhu.


pli: Evaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā.


pli: Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā?


pli: Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;


pli: yathākammūpage satte pajānāti—


pli: “ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā;


pli: ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.


pli: Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;


pli: yathākammūpage satte pajānāti.


pli: Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuṁ passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya, yāvatakaṁ pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.


pli: Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu.


pli: Evaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā.


pli: Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā?


pli: Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.


pli: So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.


pli: So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.


pli: Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.


pli: Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.


pli: Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā, parattho vā, ubhayattho vā, diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.


pli: Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ.


pli: Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.


pli: Sabbaṁ vacīkammaṁ …


pli: sabbaṁ manokammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.


pli: Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;


pli: neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;


pli: neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;


pli: aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.


pli: Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;


pli: evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.


pli: Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;


pli: neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ na pavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;


pli: Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.


pli: Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.


pli: Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.


pli: Sabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.


pli: Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.


pli: Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;


pli: evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.


pli: Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;


pli: evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;


pli: buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.


pli: Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.


pli: Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā upakkhittakā ca.


pli: Te bhagavato sampajjanti.


pli: Atha kho bhagavāva tattha atirocati, yadidaṁ paññāyāti.


pli: Evaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā.


pli: Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā?


pli: Bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.


pli: Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakaṁ accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;


pli: evamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.


pli: Jānāti bhagavā—


pli: “ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti.


pli: Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti;


pli: dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati;


pli: mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;


pli: vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati;


pli: saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano;


pli: ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa vipassanānimittaṁ ācikkhati aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ.


pli: “Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito,


pli: Yathāpi passe janataṁ samantato;


pli: Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha,


pli: Pāsādamāruyha samantacakkhu;


pli: Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko,


pli: Avekkhassu jātijarābhibhūtan”ti.


pli: Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā.


pli: Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumā?


pli: Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ.


pli: Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.


pli: “Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci,


pli: Atho aviññātamajānitabbaṁ;


pli: Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ,


pli: Tathāgato tena samantacakkhū”ti.


pli: Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti—


pli: yathā dissati cakkhumā.


pli: <b>Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā</b>ti sabbaṁ rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nuditvā panuditvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—


pli: sabbaṁ tamaṁ vinodetvā.


pli: <b>Ekova ratimajjhagā</b>ti.


pli: <b>Eko</b>ti bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.


pli: Kathaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko?


pli: Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ pahāya sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—


pli: evaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko.


pli: Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko?


pli: So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.


pli: So eko carati, eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—


pli: evaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.


pli: Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko?


pli: So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahasi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesi.


pli: “Taṇhādutiyo puriso,


pli: dīghamaddhānasaṁsaraṁ;


pli: Itthabhāvaññathābhāvaṁ,


pli: saṁsāraṁ nātivattati.


pli: Etamādīnavaṁ ñatvā,


pli: Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;


pli: Vītataṇho anādāno,


pli: Sato bhikkhu paribbaje”ti.


pli: Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.


pli: Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko?


pli: Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.


pli: Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko?


pli: Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.


pli: “Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,


pli: Maggaṁ pajānāti hitānukampī;


pli: Etena maggena tariṁsu pubbe,


pli: Tarissanti ye ca taranti oghan”ti.


pli: Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko.


pli: Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko?


pli: <b>Bodhi</b> vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.


pli: Bhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,


pli: “sabbe dhammā anattā”ti bujjhi,


pli: “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi …pe…


pli: “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi;


pli: “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi …pe…


pli: “idaṁ dukkhan”ti bujjhi,


pli: “ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi,


pli: “ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi,


pli: “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;


pli: “ime āsavā”ti bujjhi …pe…


pli: “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;


pli: “ime dhammā pariññeyyā”ti bujjhi …


pli: pahātabbāti …


pli: bhāvetabbāti …


pli: sacchikātabbāti bujjhi,


pli: channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,


pli: pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,


pli: catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ,


pli: sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.


pli: Atha vā yaṁ kiñci bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi sammābujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi.


pli: Evaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.


pli: <b>Ratimajjhagā</b>ti.


pli: <b>Ratin</b>ti nekkhammaratiṁ vivekaratiṁ upasamaratiṁ sambodhiratiṁ ajjhagā samajjhagā adhigacchi phassesi sacchākāsīti—


pli: ekova ratimajjhagā.


pli: Tenāha thero sāriputto—


pli: “Sadevakassa lokassa,


pli: yathā dissati cakkhumā;


pli: Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā,


pli: ekova ratimajjhagā”ti.


pli: <b>Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ,</b>


pli: <b>Akuhaṁ gaṇimāgataṁ;</b>


pli: <b>Bahūnamidha baddhānaṁ,</b>


pli: <b>Atthi pañhena āgamaṁ.</b>


pli: <b>Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādin</b>ti.


pli: <b>Buddho</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi balesu ca vasībhāvaṁ.


pli: <b>Buddho</b>ti kenaṭṭhena buddho?


pli: Bujjhitā saccānīti buddho,


pli: bodhetā pajāyāti buddho,


pli: sabbaññutāya buddho,


pli: sabbadassāvitāya buddho,


pli: anaññaneyyatāya buddho,


pli: visavitāya buddho,


pli: khīṇāsavasaṅkhātena buddho,


pli: nirupalepasaṅkhātena buddho,


pli: ekantavītarāgoti buddho,


pli: ekantavītadosoti buddho,


pli: ekantavītamohoti buddho,


pli: ekantanikkilesoti buddho,


pli: ekāyanamaggaṁ gatoti buddho,


pli: eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti buddho,


pli: Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ,


pli: na bhātarā kataṁ,


pli: na bhaginiyā kataṁ,


pli: na mittāmaccehi kataṁ,


pli: na ñātisālohitehi kataṁ,


pli: na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ,


pli: na devatāhi kataṁ.


pli: Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—


pli: taṁ buddhaṁ.


pli: <b>Asitan</b>ti dve nissayā—


pli: taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca.


pli: Katamo taṇhānissayo?


pli: Yāva taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—