pli: Evampi na hi aññamokkhāti—


nikaya: mnd

layer: root

title_pli: Mahāniddesa Aṭṭhakavagga

pli: te duppamuñcā na hi aññamokkhā.


pli: <b>Pacchā pure vāpi apekkhamānā</b>ti.


pli: Pacchā vuccati anāgataṁ, pure vuccati atītaṁ.


pli: Api ca atītaṁ upādāya anāgatañca paccuppannañca pacchā, anāgataṁ upādāya atītañca paccuppannañca pure.


pli: Kathaṁ pure apekkhaṁ karoti?


pli: “Evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.


pli: “Evaṁvedano ahosiṁ …


pli: evaṁsañño ahosiṁ …


pli: evaṁsaṅkhāro ahosiṁ …


pli: evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.


pli: Evampi pure apekkhaṁ karoti.


pli: Atha vā “iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ, iti rūpā”ti—


pli: tattha chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ.


pli: Tadabhinandanto evampi pure apekkhaṁ karoti.


pli: “Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ, iti saddā”ti …pe…


pli: “iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ, iti gandhā”ti …


pli: “iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṁ, iti rasā”ti …


pli: “iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṁ, iti phoṭṭhabbā”ti …


pli: “iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ, iti dhammā”ti—


pli: Atha vā yānissa tāni pubbe mātugāmena saddhiṁ hasitalapitakīḷitāni tadassādeti taṁ nikāmeti, tena ca vittiṁ āpajjati.


pli: Kathaṁ pacchā apekkhaṁ karoti?


pli: “Evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.


pli: “Evaṁvedano siyaṁ …


pli: evaṁsañño siyaṁ …


pli: evaṁsaṅkhāro siyaṁ …


pli: evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.


pli: Evampi pacchā apekkhaṁ karoti.


pli: Atha vā “iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ, iti rūpā”ti—


pli: appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati.


pli: Cetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati.


pli: Tadabhinandanto evampi pacchā apekkhaṁ karoti.


pli: “Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ, iti saddā”ti …


pli: “iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ, iti gandhā”ti …


pli: “iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ, iti rasā”ti …


pli: “iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ, iti phoṭṭhabbā”ti …


pli: “iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ, iti dhammā”ti—


pli: Atha vā “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti—


pli: Tadabhinandanto evampi pacchā apekkhaṁ karotīti—


pli: pacchā pure vāpi apekkhamānā.


pli: <b>Ime va kāme purime va jappan</b>ti.


pli: <b>Ime va kāme</b>ti paccuppanne pañca kāmaguṇe icchantā sādiyantā patthayantā pihayantā abhijappantā.


pli: Purime va jappanti atīte pañca kāmaguṇe jappantā pajappantā abhijappantāti—


pli: ime va kāme purime va jappaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Icchānidānā bhavasātabaddhā,


pli: Te duppamuñcā na hi aññamokkhā;


pli: Pacchā pure vāpi apekkhamānā,


pli: Ime va kāme purime va jappan”ti.


pli: <b>Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā,</b>


pli: <b>Avadāniyā te visame niviṭṭhā;</b>


pli: <b>Dukkhūpanītā paridevayanti,</b>


pli: <b>Kiṁsū bhavissāma ito cutāse.</b>


pli: <b>Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā</b>ti.


pli: <b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—


pli: vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…


pli: ime vuccanti vatthukāmā …pe…


pli: ime vuccanti kilesakāmā.


pli: <b>Gedho</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Kilesakāmena vatthukāmesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti—


pli: kāmesu giddhā.


pli: <b>Pasutā</b>ti yepi kāme esanti gavesanti pariyesanti, taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.


pli: Yepi taṇhāvasena rūpe esanti gavesanti pariyesanti …


pli: phoṭṭhabbe …pe…


pli: pariyesanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.


pli: Yepi taṇhāvasena rūpe paṭilabhanti …


pli: phoṭṭhabbe paṭilabhanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.


pli: Yepi taṇhāvasena rūpe paribhuñjanti …


pli: phoṭṭhabbe paribhuñjanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.


pli: Yathā kalahakārako kalahapasuto, kammakārako kammapasuto, gocare caranto gocarapasuto, jhāyī jhānapasuto;


pli: evamevaṁ yepi kāme esanti gavesanti pariyesanti, taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.


pli: pariyesanti taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.


pli: <b>Pamūḷhā</b>ti yebhuyyena devamanussā pañcasu kāmaguṇesu muyhanti sammuyhanti sampamuyhanti mūḷhā sammūḷhā sampamūḷhā avijjāya andhīkatā āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti—


pli: kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā.


pli: <b>Avadāniyā te visame niviṭṭhā</b>ti.


pli: <b>Avadāniyā</b>ti avagacchantītipi avadāniyā, maccharinopi vuccanti avadāniyā, buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti—


pli: avadāniyā.


pli: Kathaṁ avagacchantīti avadāniyā?


pli: Nirayaṁ gacchanti, tiracchānayoniṁ gacchanti, pettivisayaṁ gacchantīti, evaṁ avagacchantīti—


pli: Kathaṁ maccharino vuccanti avadāniyā?


pli: Pañca macchariyāni—


pli: āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.


pli: Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa, idaṁ vuccati macchariyaṁ.


pli: Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho.


pli: Idaṁ vuccati macchariyaṁ.


pli: Iminā macchariyena avadaññutāya samannāgatā janā pamattā.


pli: Evaṁ maccharino vuccanti avadāniyā.


pli: Kathaṁ buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti—


pli: avadāniyā?


pli: Buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ na ādiyanti na sussūsanti, na sotaṁ odahanti, na aññā cittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino, aññeneva mukhaṁ karonti.


pli: Evaṁ buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti avadāniyāti—


pli: <b>Te visame niviṭṭhā</b>ti visame kāyakamme niviṭṭhā,


pli: visame vacīkamme niviṭṭhā,


pli: visame manokamme niviṭṭhā,


pli: visame pāṇātipāte niviṭṭhā,


pli: visame adinnādāne niviṭṭhā,


pli: visame kāmesumicchācāre niviṭṭhā,


pli: visame musāvāde niviṭṭhā,


pli: visamāya pisuṇāya vācāya …


pli: visamāya pharusāya vācāya …


pli: visame samphappalāpe …


pli: visamāya abhijjhāya niviṭṭhā,


pli: visame byāpāde …


pli: visamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhā,


pli: visamesu saṅkhāresu niviṭṭhā,


pli: visamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhā,


pli: visamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhā viniviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā laggā laggitā palibuddhāti—


pli: avadāniyā te visame niviṭṭhā.


pli: <b>Dukkhūpanītā paridevayantī</b>ti.


pli: <b>Dukkhūpanītā</b>ti dukkhappattā dukkhasampattā dukkhūpagatā,


pli: mārappattā mārasampattā mārūpagatā,


pli: <b>Paridevayantī</b>ti lapanti lālapanti, socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—


pli: dukkhūpanītā paridevayanti.


pli: <b>Kiṁsū bhavissāma ito cutāse</b>ti ito cutā kiṁ bhavissāma?


pli: Nerayikā bhavissāma,


pli: tiracchānayonikā bhavissāma,


pli: pettivisayikā bhavissāma,


pli: manussā bhavissāma,


pli: devā bhavissāma,


pli: rūpī bhavissāma,


pli: arūpī bhavissāma,


pli: saññī bhavissāma,


pli: asaññī bhavissāma,


pli: nevasaññīnāsaññī bhavissāma,


pli: “bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānaṁ,


pli: nanu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,


pli: kiṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,


pli: kathaṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,


pli: kiṁ hutvā kiṁ bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānan”ti saṁsayapakkhandā vimatipakkhandā dveḷhakajātā lapanti lālapanti,


pli: socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—


pli: kiṁsū bhavissāma ito cutāse.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā,


pli: Avadāniyā te visame niviṭṭhā;


pli: Dukkhūpanītā paridevayanti,


pli: Kiṁsū bhavissāma ito cutāse”ti.


pli: <b>Tasmā hi sikkhetha idheva jantu,</b>


pli: <b>Yaṁ kiñci jaññā visamanti loke;</b>


pli: <b>Na tassa hetū visamaṁ careyya,</b>


pli: <b>Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā.</b>


pli: <b>Tasmā hi sikkhetha idheva jantū</b>ti.


pli: <b>Tasmā</b>ti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā, etamādīnavaṁ sampassamāno kāmesūti—


pli: <b>Sikkhethā</b>ti tisso sikkhā—


pli: Katamā adhisīlasikkhā?


pli: Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.


pli: Khuddako sīlakkhandho, mahanto sīlakkhandho, sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mokkhaṁ pāmokkhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—


pli: ayaṁ adhisīlasikkhā.


pli: Katamā adhicittasikkhā?


pli: Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti—“upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.


pli: Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—


pli: ayaṁ adhicittasikkhā.


pli: Katamā adhipaññāsikkhā?


pli: Idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato, ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.


pli: So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—


pli: ayaṁ adhipaññāsikkhā.


pli: Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,


pli: jānanto sikkheyya,


pli: passanto sikkheyya,


pli: paccavekkhanto sikkheyya,


pli: cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya,


pli: saddhāya adhimuccanto sikkheyya,


pli: vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,


pli: satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,


pli: cittaṁ samādahanto sikkheyya,


pli: paññāya pajānanto sikkheyya,


pli: abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,


pli: pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,


pli: pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,


pli: bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,


pli: sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya.


pli: <b>Idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloke—


pli: tena vuccati idhāti.


pli: <b>Jantū</b>ti satto naro …pe… manujoti—


pli: tasmā hi sikkhetha idheva jantu.


pli: <b>Yaṁ kiñci jaññā visamanti loke</b>ti.


pli: <b>Yaṁ kiñcī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—


pli: yaṁ kiñcīti.


pli: <b>Visamanti jaññā</b>ti visamaṁ kāyakammaṁ visamanti jāneyya,


pli: visamaṁ vacīkammaṁ visamanti jāneyya,


pli: visamaṁ manokammaṁ visamanti jāneyya,


pli: visamaṁ pāṇātipātaṁ visamoti jāneyya,


pli: visamaṁ adinnādānaṁ visamanti jāneyya,


pli: visamaṁ kāmesumicchācāraṁ visamoti jāneyya,


pli: visamaṁ musāvādaṁ visamoti jāneyya,


pli: visamaṁ pisuṇaṁ vācaṁ visamāti jāneyya,


pli: visamaṁ pharusaṁ vācaṁ visamāti jāneyya,


pli: visamaṁ samphappalāpaṁ visamoti jāneyya,


pli: visamaṁ abhijjhaṁ visamāti jāneyya,


pli: visamaṁ byāpādaṁ visamoti jāneyya,


pli: visamaṁ micchādiṭṭhiṁ visamāti jāneyya,


pli: visame saṅkhāre visamāti jāneyya,


pli: visame pañca kāmaguṇe visamāti jāneyya,


pli: visame pañca nīvaraṇe visamāti jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyya.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—


pli: yaṁ kiñci jaññā visamanti loke.


pli: <b>Na tassa hetū visamaṁ careyyā</b>ti.


pli: Visamassa kāyakammassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamassa vacīkammassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamassa manokammassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamassa pāṇātipātassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamassa adinnādānassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamassa kāmesumicchācārassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamassa musāvādassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamāya pisuṇāya vācāya hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamāya pharusāya vācāya hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamassa samphappalāpassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamāya abhijjhāya hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamassa byāpādassa hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamāya micchādiṭṭhiyā hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamānaṁ saṅkhārānaṁ hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamānaṁ pañcannaṁ kāmaguṇānaṁ hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamānaṁ pañcannaṁ nīvaraṇānaṁ hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamāya cetanāya hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamāya patthanāya hetu visamaṁ na careyya,


pli: visamāya paṇidhiyā hetu visamaṁ na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti—


pli: na tassa hetū visamaṁ careyya.


pli: <b>Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā</b>ti.


pli: <b>Jīvitan</b>ti āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ.


pli: Api ca dvīhi kāraṇehi appakaṁ jīvitaṁ—


pli: ṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ, sarasaparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ.


pli: Kathaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ?


pli: Atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati na jīvissati;


pli: anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati na jīvittha;


pli: paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha na jīvissati.


pli: “Jīvitaṁ attabhāvo ca,


pli: sukhadukkhā ca kevalā;


pli: Ekacittasamāyuttā,


pli: lahuso vattate khaṇo.


pli: Cullāsītisahassāni,


pli: kappā tiṭṭhanti ye marū;


pli: Na tveva tepi jīvanti,


pli: dvīhi cittehi saṁyutā.


pli: Ye niruddhā marantassa,


pli: tiṭṭhamānassa vā idha;


pli: Sabbepi sadisā khandhā,


pli: gatā appaṭisandhikā.


pli: Anantarā ca ye bhaggā,


pli: ye ca bhaggā anāgatā;


pli: Tadantare niruddhānaṁ,


pli: vesamaṁ natthi lakkhaṇe.


pli: Anibbattena na jāto,


pli: paccuppannena jīvati;


pli: Cittabhaggā mato loko,


pli: paññatti paramatthiyā.


pli: Yathā ninnā pavattanti,


pli: chandena pariṇāmitā;


pli: Acchinnadhārā vattanti,


pli: saḷāyatanapaccayā.


pli: Anidhānagatā bhaggā,


pli: puñjo natthi anāgate;


pli: Nibbattā ye ca tiṭṭhanti,


pli: āragge sāsapūpamā.


pli: Nibbattānañca dhammānaṁ,


pli: bhaṅgo nesaṁ purakkhato;


pli: Palokadhammā tiṭṭhanti,


pli: purāṇehi amissitā.


pli: Adassanato āyanti,


pli: Bhaṅgā gacchantyadassanaṁ;


pli: Vijjuppādova ākāse,


pli: Uppajjanti vayanti cā”ti.


pli: Evaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.


pli: Kathaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ?


pli: Assāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, passāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, assāsapassāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, mahābhūtūpanibandhaṁ jīvitaṁ, kabaḷīkārāhārūpanibandhaṁ jīvitaṁ, usmūpanibandhaṁ jīvitaṁ, viññāṇūpanibandhaṁ jīvitaṁ.


pli: Mūlampi imesaṁ dubbalaṁ, pubbahetūpi imesaṁ dubbalā.


pli: Ye paccayā tepi dubbalā, yepi pabhāvikā tepi dubbalā.


pli: Sahabhūpi imesaṁ dubbalā, sampayogāpi imesaṁ dubbalā, sahajāpi imesaṁ dubbalā, yāpi payojikā sāpi dubbalā, aññamaññaṁ ime niccadubbalā, aññamaññaṁ anavaṭṭhitā ime.


pli: Aññamaññaṁ paripātayanti ime, aññamaññassa hi natthi tāyitā, na cāpi ṭhapenti aññamaññaṁ ime.


pli: Yopi nibbattako so na vijjati.


pli: “Na ca kenaci koci hāyati,


pli: Gandhabbā ca ime hi sabbaso;


pli: Purimehi pabhāvikā ime,


pli: Yepi pabhāvikā te pure matā;


pli: Purimāpi ca pacchimāpi ca,


pli: Aññamaññaṁ na kadāci maddasaṁsū”ti.


pli: Evaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.


pli: Api ca cātumahārājikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.


pli: Tāvatiṁsānaṁ devānaṁ …pe…


pli: yāmānaṁ devānaṁ …


pli: tusitānaṁ devānaṁ …


pli: nimmānaratīnaṁ devānaṁ …


pli: paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ …


pli: brahmakāyikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “Appamidaṁ, bhikkhave, manussānaṁ āyu.


pli: Gamaniyo samparāyo mantāya boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ.


pli: Yo, bhikkhave, ciraṁ jīvati so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo.


pli: Appamāyu manussānaṁ,


pli: hīḷeyya naṁ suporiso;


pli: Careyyādittasīsova,


pli: natthi maccussanāgamo.


pli: Accayanti ahorattā,


pli: jīvitaṁ uparujjhati;


pli: Āyu khiyyati maccānaṁ,


pli: kunnadīnaṁva odakan”ti.


pli: <b>Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā</b>ti.


pli: Dhīrāti dhīrā, dhitimāti dhīrā, dhitisampannāti dhīrā, dhīkatapāpāti dhīrā.


pli: <b>Dhī</b> vuccati paññā.


pli: Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tāya paññāya samannāgatattā dhīrā.


pli: Api ca khandhadhīrā dhātudhīrā āyatanadhīrā, paṭiccasamuppādadhīrā satipaṭṭhānadhīrā sammappadhānadhīrā iddhipādadhīrā, indriyadhīrā baladhīrā bojjhaṅgadhīrā maggadhīrā phaladhīrā nibbānadhīrā.


pli: Te dhīrā evamāhaṁsu—


pli: “manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ, parittakaṁ jīvitaṁ, thokaṁ jīvitaṁ, khaṇikaṁ jīvitaṁ, lahukaṁ jīvitaṁ, ittaraṁ jīvitaṁ, anaddhanīyaṁ jīvitaṁ, naciraṭṭhitikaṁ jīvitan”ti.


pli: Evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—


pli: appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Tasmā hi sikkhetha idheva jantu,


pli: Yaṁ kiñci jaññā visamanti loke;


pli: Na tassa hetū visamaṁ careyya,


pli: Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā”ti.


pli: <b>Passāmi loke pariphandamānaṁ,</b>


pli: <b>Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu;</b>


pli: <b>Hīnā narā maccumukhe lapanti,</b>


pli: <b>Avītataṇhāse bhavābhavesu.</b>


pli: <b>Passāmi loke pariphandamānan</b>ti.


pli: <b>Passāmī</b>ti maṁsacakkhunāpi passāmi, dibbacakkhunāpi passāmi, paññācakkhunāpi passāmi, buddhacakkhunāpi passāmi, samantacakkhunāpi passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmi.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.


pli: diṭṭhiphandanāya phandamānaṁ,


pli: kilesaphandanāya phandamānaṁ,


pli: payogaphandanāya phandamānaṁ,


pli: vipākaphandanāya phandamānaṁ,


pli: duccaritaphandanāya phandamānaṁ,


pli: rattaṁ rāgena phandamānaṁ,


pli: duṭṭhaṁ dosena phandamānaṁ,


pli: mūḷhaṁ mohena phandamānaṁ,


pli: vinibaddhaṁ mānena phandamānaṁ,


pli: parāmaṭṭhaṁ diṭṭhiyā phandamānaṁ,


pli: vikkhepagataṁ uddhaccena phandamānaṁ,


pli: aniṭṭhaṅgataṁ vicikicchāya phandamānaṁ,


pli: thāmagataṁ anusayehi phandamānaṁ,


pli: lābhena phandamānaṁ,


pli: alābhena phandamānaṁ,


pli: yasena phandamānaṁ,


pli: ayasena phandamānaṁ,


pli: pasaṁsāya phandamānaṁ,


pli: nindāya phandamānaṁ,


pli: sukhena phandamānaṁ,


pli: dukkhena phandamānaṁ,


pli: jātiyā phandamānaṁ,


pli: jarāya phandamānaṁ,


pli: byādhinā phandamānaṁ,


pli: maraṇena phandamānaṁ,


pli: nerayikena dukkhena phandamānaṁ,


pli: pettivisayikena dukkhena phandamānaṁ,


pli: mānusikena dukkhena phandamānaṁ,


pli: gabbhe ṭhitimūlakena dukkhena phandamānaṁ,


pli: gabbhā vuṭṭhānamūlakena dukkhena phandamānaṁ,


pli: jātassa parādheyyakena dukkhena phandamānaṁ,


pli: attūpakkamena dukkhena phandamānaṁ,


pli: parūpakkamena dukkhena phandamānaṁ,


pli: dukkhadukkhena phandamānaṁ,


pli: saṅkhāradukkhena phandamānaṁ,


pli: vipariṇāmadukkhena phandamānaṁ,


pli: cakkhurogena dukkhena phandamānaṁ,


pli: sotarogena dukkhena phandamānaṁ,


pli: ghānarogena dukkhena …pe…


pli: jivhārogena …


pli: kāyarogena …


pli: sīsarogena …


pli: kaṇṇarogena …


pli: mukharogena …


pli: dantarogena …


pli: pināsena …


pli: kucchirogena …


pli: mucchāya …


pli: pakkhandikāya …


pli: visucikāya …


pli: kuṭṭhena …


pli: gaṇḍena …


pli: kilāsena …


pli: apamārena …


pli: dadduyā …


pli: kaṇḍuyā …


pli: kacchuyā …


pli: rakhasāya …


pli: vitacchikāya …


pli: lohitena …


pli: pittena …


pli: madhumehena …


pli: piḷakāya …


pli: bhagandalāya …


pli: pittasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: semhasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: vātasamuṭṭhānena ābādhena …


pli: sannipātikena ābādhena …


pli: utupariṇāmajena ābādhena …


pli: visamaparihārajena ābādhena …


pli: opakkamikena ābādhena …


pli: kammavipākajena ābādhena …


pli: jighacchāya …


pli: pipāsāya …


pli: uccārena …


pli: passāvena …


pli: mātumaraṇena dukkhena …


pli: pitumaraṇena dukkhena …


pli: bhātumaraṇena dukkhena …


pli: bhaginimaraṇena dukkhena …


pli: puttamaraṇena dukkhena …


pli: dhītumaraṇena dukkhena …


pli: ñātibyasanena …


pli: bhogabyasanena …


pli: rogabyasanena …


pli: sīlabyasanena …


pli: diṭṭhibyasanena dukkhena phandamānaṁ samphandamānaṁ vipphandamānaṁ vedhamānaṁ pavedhamānaṁ sampavedhamānaṁ passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti—


pli: passāmi loke pariphandamānaṁ.


pli: <b>Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesū</b>ti.


pli: <b>Pajā</b>ti sattādhivacanaṁ.


pli: <b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.


pli: <b>Taṇhagatan</b>ti taṇhāgataṁ taṇhānugataṁ taṇhāyānusaṭaṁ taṇhāyāsannaṁ taṇhāya pātitaṁ abhibhūtaṁ pariyādinnacittaṁ.


pli: <b>Bhavesū</b>ti kāmabhave rūpabhave arūpabhaveti—


pli: pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu.


pli: <b>Hīnā narā maccumukhe lapantī</b>ti.


pli: <b>Hīnā narā</b>ti hīnā narā hīnena kāyakammena samannāgatāti hīnā narā,


pli: hīnena vacīkammena samannāgatāti hīnā narā,


pli: hīnena manokammena samannāgatāti hīnā narā,


pli: hīnena pāṇātipātena samannāgatāti hīnā narā,


pli: hīnena adinnādānena …


pli: hīnena kāmesumicchācārena …


pli: hīnena musāvādena …


pli: hīnāya pisuṇāya vācāya …


pli: hīnāya pharusāya vācāya …


pli: hīnena samphappalāpena …


pli: hīnāya abhijjhāya …


pli: hīnena byāpādena …


pli: hīnāya micchādiṭṭhiyā …


pli: hīnehi saṅkhārehi …


pli: hīnehi pañcahi kāmaguṇehi nīvaraṇehi …


pli: hīnāya cetanāya …


pli: hīnāya patthanāya …


pli: hīnāya paṇidhiyā samannāgatāti hīnā narā hīnā nihīnā ohīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—


pli: hīnā narā.


pli: <b>Maccumukhe lapantī</b>ti.


pli: maccuppattā maccusampattā maccūpāgatā,


pli: mārappattā mārasampattā mārūpāgatā,


pli: maraṇappattā maraṇasampattā maraṇūpāgatā lapanti lālapanti socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—


pli: hīnā narā maccumukhe lapanti.


pli: <b>Avītataṇhāse bhavābhavesū</b>ti.


pli: <b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe…


pli: dhammataṇhā.


pli: <b>Bhavābhavesū</b>ti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave,


pli: kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave,


pli: kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave,


pli: kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave,


pli: punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā,


pli: avītataṇhā avigatataṇhā acattataṇhā avantataṇhā.


pli: avītataṇhāse bhavābhavesu.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Passāmi loke pariphandamānaṁ,


pli: Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu;


pli: Hīnā narā maccumukhe lapanti,


pli: Avītataṇhāse bhavābhavesū”ti.


pli: <b>Mamāyite passatha phandamāne,</b>


pli: <b>Maccheva appodake khīṇasote;</b>


pli: <b>Etampi disvā amamo careyya,</b>


pli: <b>Bhavesu āsattimakubbamāno.</b>


pli: <b>Mamāyite passatha phandamāne</b>ti.


pli: <b>Mamattā</b>ti dve mamattā—


pli: taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca.


pli: Katamaṁ taṇhāmamattaṁ?


pli: Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ.


pli: Idaṁ mamaṁ,


pli: etaṁ mamaṁ,


pli: ettakaṁ mamaṁ,


pli: ettāvatā mamaṁ,


pli: mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā,


pli: attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca,


pli: kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati.


pli: Yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ,


pli: idaṁ taṇhāmamattaṁ.


pli: Katamaṁ diṭṭhimamattaṁ?


pli: Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi,


pli: dasavatthukā micchādiṭṭhi,


pli: dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi;


pli: yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphandikaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho.


pli: Yāvatā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni, idaṁ diṭṭhimamattaṁ.


pli: <b>Mamāyite passatha phandamāne</b>ti mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi phandanti,


pli: acchindantepi phandanti,


pli: acchinnepi phandanti,


pli: mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi phandanti,


pli: vipariṇāmantepi phandanti,


pli: vipariṇatepi phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti.


pli: Evaṁ phandamāne paphandamāne samphandamāne vipphandamāne vedhamāne pavedhamāne sampavedhamāne passatha dakkhatha oloketha nijjhāyatha upaparikkhathāti—


pli: mamāyite passatha phandamāne.


pli: <b>Maccheva appodake khīṇasote</b>ti.


pli: Yathā macchā appodake parittodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākāhi vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti;


pli: evamevaṁ pajā mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi phandanti,


pli: vipariṇatepi phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhantīti—


pli: maccheva appodake khīṇasote.


pli: <b>Etampi disvā amamo careyyā</b>ti.


pli: Etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti—


pli: etampi disvā.


pli: Amamo careyyāti mamattāti dve mamattā—


pli: taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…


pli: idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…


pli: idaṁ diṭṭhimamattaṁ.


pli: Taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ amamāyanto sotaṁ amamāyanto ghānaṁ amamāyanto jivhaṁ amamāyanto kāyaṁ amamāyanto manaṁ amamāyanto


pli: rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme …


pli: kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …


pli: kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …


pli: ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …


pli: atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …


pli: diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme amamāyanto agaṇhanto aparāmasanto anabhinivisanto careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—


pli: etampi disvā amamo careyya.


pli: <b>Bhavesu āsattimakubbamāno</b>ti.


pli: <b>Bhavesū</b>ti kāmabhave rūpabhave arūpabhave.


pli: <b>Āsatti</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Bhavesu āsattiṁ akubbamāno, chandaṁ pemaṁ rāgaṁ khantiṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—


pli: bhavesu āsattimakubbamāno.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Mamāyite passatha phandamāne,


pli: Maccheva appodake khīṇasote;


pli: Etampi disvā amamo careyya,


pli: Bhavesu āsattimakubbamāno”ti.


pli: <b>Ubhosu antesu vineyya chandaṁ,</b>


pli: <b>Phassaṁ pariññāya anānugiddho;</b>


pli: <b>Yadattagarahī tadakubbamāno,</b>


pli: <b>Na limpatī diṭṭhasutesu dhīro.</b>


pli: <b>Ubhosu antesu vineyya chandan</b>ti.


pli: <b>Antā</b>ti phasso eko anto phassasamudayo dutiyo anto, atīto eko anto anāgato dutiyo anto, sukhā vedanā eko anto dukkhā vedanā dutiyo anto, nāmaṁ eko anto rūpaṁ dutiyo anto, cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto, sakkāyo eko anto sakkāyasamudayo dutiyo anto.


pli: <b>Chando</b>ti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.


pli: <b>Ubhosu antesu vineyya chandan</b>ti ubhosu antesu chandaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—


pli: ubhosu antesu vineyya chandaṁ.


pli: <b>Phassaṁ pariññāya anānugiddho</b>ti.


pli: <b>Phasso</b>ti cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, adhivacanasamphasso, paṭighasamphasso, sukhavedanīyo samphasso dukkhavedanīyo samphasso adukkhamasukhavedanīyo samphasso, kusalo phasso akusalo phasso abyākato phasso, kāmāvacaro phasso rūpāvacaro phasso arūpāvacaro phasso, suññato phasso animitto phasso appaṇihito phasso, lokiyo phasso lokuttaro phasso, atīto phasso anāgato phasso paccuppanno phasso, yo evarūpo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—


pli: ayaṁ vuccati phasso.


pli: <b>Phassaṁ pariññāyā</b>ti phassaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā—


pli: Katamā ñātapariññā?


pli: Phassaṁ jānāti—


pli: ayaṁ cakkhusamphasso, ayaṁ sotasamphasso, ayaṁ ghānasamphasso, ayaṁ jivhāsamphasso, ayaṁ kāyasamphasso, ayaṁ manosamphasso, ayaṁ adhivacanasamphasso, ayaṁ paṭighasamphasso, ayaṁ sukhavedanīyo phasso, ayaṁ dukkhavedanīyo phasso, ayaṁ adukkhamasukhavedanīyo phasso, ayaṁ kusalo phasso, ayaṁ akusalo phasso, ayaṁ abyākato phasso, ayaṁ kāmāvacaro phasso, ayaṁ rūpāvacaro phasso, ayaṁ arūpāvacaro phasso, ayaṁ suññato phasso, ayaṁ animitto phasso, ayaṁ appaṇihito phasso, ayaṁ lokiyo phasso, ayaṁ lokuttaro phasso, ayaṁ atīto phasso, ayaṁ anāgato phasso, ayaṁ paccuppanno phassoti jānāti passati—


pli: ayaṁ ñātapariññā.


pli: Katamā tīraṇapariññā?


pli: Evaṁ ñātaṁ katvā phassaṁ tīreti.


pli: Aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātijarābyādhimaraṇadhammato sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṅkilesadhammato samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti—


pli: ayaṁ tīraṇapariññā.


pli: Katamā pahānapariññā?


pli: Evaṁ tīrayitvā phasse chandarāgaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “yo, bhikkhave, phassesu chandarāgo taṁ pajahatha.


pli: Evaṁ so phasso pahīno bhavissati ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ kato āyatiṁ anuppādadhammo”ti—


pli: ayaṁ pahānapariññā.


pli: <b>Phassaṁ pariññāyā</b>ti.


pli: Phassaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā.


pli: <b>Anānugiddho</b>ti.


pli: <b>Gedho</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati agiddho.


pli: So rūpe agiddho sadde agiddho gandhe agiddho rase agiddho phoṭṭhabbe agiddho


pli: kule … gaṇe … āvāse … lābhe … yase … pasaṁsāya … sukhe … cīvare … piṇḍapāte … senāsane … gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā …


pli: rūpadhātuyā … arūpadhātuyā … kāmabhave … rūpabhave … arūpabhave … saññābhave … asaññābhave … nevasaññānāsaññābhave …


pli: ekavokārabhave … catuvokārabhave … pañcavokārabhave …


pli: atīte … anāgate … paccuppanne …


pli: diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—


pli: phassaṁ pariññāya anānugiddho.


pli: <b>Yadattagarahī tadakubbamāno</b>ti.


pli: <b>Yadi</b>ti yaṁ.


pli: <b>Attagarahī</b>ti dvīhi kāraṇehi attānaṁ garahati—


pli: katattā ca akatattā ca.


pli: Kathaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati?


pli: Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritanti—


pli: attānaṁ garahati.


pli: Kataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritanti—


pli: Kataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritanti—


pli: Kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇīti—


pli: Kataṁ me adinnādānaṁ, akatā me adinnādānā veramaṇīti—


pli: Kato me kāmesumicchācāro, akatā me kāmesumicchācārā veramaṇīti—


pli: Kato me musāvādo, akatā me musāvādā veramaṇīti—


pli: Katā me pisuṇā vācā, akatā me pisuṇāya vācāya veramaṇīti—


pli: Katā me pharusā vācā, akatā me pharusāya vācāya veramaṇīti—


pli: Kato me samphappalāpo, akatā me samphappalāpā veramaṇīti—


pli: Katā me abhijjhā, akatā me anabhijjhāti—


pli: Kato me byāpādo, akato me abyāpādoti—


pli: Katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhīti—


pli: Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.


pli: Atha vā sīlesumhi na paripūrakārīti—


pli: Indriyesumhi aguttadvāroti—


pli: Bhojanemhi amattaññūti—


pli: attānaṁ garahati.


pli: Jāgariyaṁ ananuyuttoti—


pli: Satisampajaññena asamannāgatoti—


pli: Abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānāti—


pli: Abhāvitā me cattāro sammappadhānāti—


pli: Abhāvitā me cattāro iddhipādāti—


pli: Abhāvitāni me pañcindriyānīti—


pli: Abhāvitāni me pañca balānīti—


pli: Abhāvitā me satta bojjhaṅgāti—


pli: Abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti—


pli: Dukkhaṁ me apariññātanti—


pli: Samudayo me appahīnoti—


pli: Maggo me abhāvitoti—


pli: Nirodho me asacchikatoti—


pli: Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.


pli: Evaṁ attagarahitaṁ kammaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—


pli: yadattagarahī tadakubbamāno.


pli: <b>Na limpatī diṭṭhasutesu dhīro</b>ti.


pli: <b>Lepo</b>ti dve lepā—


pli: taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhālepo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhilepo.


pli: <b>Dhīro</b>ti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.


pli: Dhīro taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati, na palimpati, na upalimpati.


pli: Alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: na limpatī diṭṭhasutesu dhīroti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Ubhosu antesu vineyya chandaṁ,


pli: Phassaṁ pariññāya anānugiddho;


pli: Yadattagarahī tadakubbamāno,


pli: Na limpatī diṭṭhasutesu dhīro”ti.


pli: <b>Saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ,</b>


pli: <b>Pariggahesu muni nopalitto;</b>


pli: <b>Abbūḷhasallo caramappamatto,</b>


pli: <b>Nāsīsatī lokamimaṁ parañca.</b>


pli: <b>Saññaṁ pariññā vitareyya oghan</b>ti.


pli: <b>Saññā</b>ti kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā nekkhammasaññā abyāpādasaññā avihiṁsāsaññā rūpasaññā saddasaññā gandhasaññā rasasaññā phoṭṭhabbasaññā dhammasaññā—


pli: yā evarūpā saññā sañjananā sañjānitattaṁ—


pli: ayaṁ vuccati saññā.


pli: <b>Saññaṁ pariññā</b>ti saññaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā—


pli: Katamā ñātapariññā?


pli: Saññaṁ jānāti—


pli: ayaṁ kāmasaññā, ayaṁ byāpādasaññā, ayaṁ vihiṁsāsaññā, ayaṁ nekkhammasaññā, ayaṁ abyāpādasaññā, ayaṁ avihiṁsāsaññā, ayaṁ rūpasaññā, ayaṁ saddasaññā, ayaṁ gandhasaññā, ayaṁ rasasaññā, ayaṁ phoṭṭhabbasaññā, ayaṁ dhammasaññāti jānāti passati—


pli: ayaṁ ñātapariññā.


pli: Katamā tīraṇapariññā?


pli: Evaṁ ñātaṁ katvā saññaṁ tīreti.


pli: Aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto …pe…


pli: samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti—


pli: ayaṁ tīraṇapariññā.


pli: Katamā pahānapariññā?


pli: Evaṁ tīrayitvā saññāya chandarāgaṁ pajahati vinodeti anabhāvaṁ gameti.


pli: Vuttampi hetaṁ bhagavatā—


pli: “yo, bhikkhave, saññāya chandarāgo, taṁ pajahatha.


pli: Evaṁ sā saññā pahīnā bhavissati ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṁ katā āyatiṁ anuppādadhammā”ti—


pli: ayaṁ pahānapariññā.


pli: <b>Saññaṁ pariññā</b>ti saññaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā.


pli: <b>Vitareyya oghan</b>ti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—


pli: saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ.


pli: <b>Pariggahesu muni nopalitto</b>ti.


pli: <b>Pariggahā</b>ti dve pariggahā—


pli: taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhipariggaho.


pli: <b>Munī</b>ti.


pli: Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.


pli: Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni monappattoti.


pli: Tīṇi moneyyāni—


pli: Katamaṁ kāyamoneyyaṁ?


pli: Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyārammaṇe ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyapariññā kāyamoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṁ, kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṁ—


pli: idaṁ kāyamoneyyaṁ.


pli: Katamaṁ vacīmoneyyaṁ?


pli: Catubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ, vācārammaṇe ñāṇaṁ vacīmoneyyaṁ, vācāpariññā vacīmoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo vacīmoneyyaṁ, vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṁ—


pli: idaṁ vacīmoneyyaṁ.


pli: Katamaṁ manomoneyyaṁ?


pli: Tividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ manomoneyyaṁ, tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ, cittārammaṇe ñāṇaṁ manomoneyyaṁ, cittapariññā manomoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ, citte chandarāgassa pahānaṁ manomoneyyaṁ, cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhaṁ manomoneyyaṁ—


pli: idaṁ manomoneyyaṁ.


pli: “Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,


pli: manomunimanāsavaṁ;


pli: Muniṁ moneyyasampannaṁ,


pli: āhu sabbappahāyinaṁ.


pli: Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,


pli: āhu ninhātapāpakan”ti.


pli: Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā cha munino—


pli: agāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino, munimuninoti.


pli: Katame agāramunino?


pli: Ye te agārikā diṭṭhapadā viññātasāsanā—


pli: ime agāramunino.


pli: Katame anagāramunino?


pli: Ye te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā—


pli: ime anagāramunino.


pli: Satta sekhā sekhamunino.


pli: Arahanto asekhamunino.


pli: Paccekabuddhā paccekamunino.


pli: Munimunino vuccanti tathāgatā arahanto sammāsambuddhā.


pli: “Na monena munī hoti,


pli: mūḷharūpo aviddasu;


pli: Yo ca tulaṁva paggayha,


pli: varamādāya paṇḍito.


pli: Pāpāni parivajjeti,


pli: sa munī tena so muni;


pli: Yo munāti ubho loke,


pli: muni tena pavuccati.


pli: Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ,


pli: Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;


pli: Devamanussehi pūjanīyo,


pli: Saṅgajālamaticca so munī”ti.


pli: <b>Lepā</b>ti dve lepā—


pli: taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhālepo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhilepo.


pli: Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā pariggahesu na limpati na palimpati na upalimpati.


pli: Alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: pariggahesu muni nopalitto.


pli: <b>Abbūḷhasallo caramappamatto</b>ti.


pli: <b>Sallan</b>ti satta sallāni—


pli: rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ.


pli: Yassete sallā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati abbūḷhasallo abbahitasallo uddhatasallo samuddhatasallo uppāṭitasallo samuppāṭitasallo cattasallo vantasallo muttasallo pahīnasallo paṭinissaṭṭhasallo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—


pli: abbūḷhasallo.


pli: <b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattanto pālento yapento yāpento.


pli: <b>Appamatto</b>ti sakkaccakārī sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.


pli: “Kathāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.


pli: “Kathāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā samādhikkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyaṁ …pe…


pli: kusalesu dhammesu.


pli: “Kathāhaṁ aparipūraṁ vā paññākkhandhaṁ paripūreyyaṁ …


pli: vimuttikkhandhaṁ …


pli: vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.


pli: “Kathāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—


pli: abbūḷhasallo caramappamatto.


pli: <b>Nāsīsatī lokamimaṁ parañcā</b>ti imaṁ lokaṁ nāsīsati sakattabhāvaṁ, paralokaṁ nāsīsati parattabhāvaṁ;


pli: imaṁ lokaṁ nāsīsati sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ;


pli: imaṁ lokaṁ nāsīsati cha ajjhattikāni āyatanāni, paraṁ lokaṁ nāsīsati cha bāhirāni āyatanāni;


pli: imaṁ lokaṁ nāsīsati manussalokaṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati devalokaṁ.


pli: Imaṁ lokaṁ nāsīsati kāmadhātuṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati rūpadhātuṁ arūpadhātuṁ;


pli: imaṁ lokaṁ nāsīsati kāmadhātuṁ rūpadhātuṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati arūpadhātuṁ.


pli: Puna gatiṁ vā upapattiṁ vā paṭisandhiṁ vā bhavaṁ vā saṁsāraṁ vā vaṭṭaṁ vā nāsīsati na icchati na sādiyati na pattheti na piheti nātijappatīti—


pli: nāsīsatī lokamimaṁ parañcāti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ,


pli: Pariggahesu muni nopalitto;


pli: Abbūḷhasallo caramappamatto,


pli: Nāsīsatī lokamimaṁ parañcā”ti.


pli: Guhaṭṭhakasuttaniddeso dutiyo.


pli: Mahāniddesa


pli: Aṭṭhakavagga


pli: 3. Duṭṭhaṭṭhakasuttaniddesa


pli: <b>Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke,</b>


pli: <b>Athopi ve saccamanā vadanti;</b>


pli: <b>Vādañca jātaṁ muni no upeti,</b>


pli: <b>Tasmā munī natthi khilo kuhiñci.</b>


pli: <b>Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke</b>ti te titthiyā duṭṭhamanā paduṭṭhamānā viruddhamanā paṭiviruddhamanā āhatamanā paccāhatamanā āghātitamanā paccāghātitamanā vadanti upavadanti bhagavantañca bhikkhusaṅghañca abhūtenāti—


pli: vadanti ve duṭṭhamanāpi eke.


pli: <b>Athopi ve saccamanā vadantī</b>ti ye tesaṁ titthiyānaṁ saddahantā okappentā adhimuccantā saccamanā saccasaññino bhūtamanā bhūtasaññino tathamanā tathasaññino yāthāvamanā yāthāvasaññino aviparītamanā aviparītasaññino vadanti upavadanti bhagavantañca bhikkhusaṅghañca abhūtenāti—


pli: athopi ve saccamanā vadanti.


pli: <b>Vādañca jātaṁ muni no upetī</b>ti.


pli: So vādo jāto hoti sañjāto nibbatto abhinibbatto pātubhūto paratoghoso akkoso upavādo bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhūtenāti—


pli: vādañca jātaṁ.


pli: <b>Muni no upetī</b>ti.


pli: <b>Munī</b>ti.


pli: Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.


pli: Yā paññā pajānanā amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni monappatto …pe…


pli: saṅgajālamaticca so muni.


pli: Yo vādaṁ upeti so dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti—


pli: kārako kārakatāya vādaṁ upeti, atha vā vuccamāno upavadiyamāno kuppati byāpajjati patitthīyati kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.


pli: Akārakomhīti yo vādaṁ upeti so imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti.


pli: Muni dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti—


pli: akārako muni akārakatāya vādaṁ na upeti, atha vā vuccamāno upavadiyamāno na kuppati na byāpajjati na patitthīyati na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.


pli: Akārakomhīti muni imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati na abhinivisatīti—


pli: vādañca jātaṁ muni no upeti.


pli: <b>Tasmā munī natthi khilo kuhiñcī</b>ti.


pli: <b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānaṁ munino āhatacittatā khilajātatāpi natthi.


pli: Pañcapi cetokhilā natthi, tayopi khilā natthi.


pli: Rāgakhilo dosakhilo mohakhilo natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho.


pli: <b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—


pli: tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke,


pli: Athopi ve saccamanā vadanti;


pli: Vādañca jātaṁ muni no upeti,


pli: Tasmā munī natthi khilo kuhiñcī”ti.


pli: <b>Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya,</b>


pli: <b>Chandānunīto ruciyā niviṭṭho;</b>


pli: <b>Sayaṁ samattāni pakubbamāno,</b>


pli: <b>Yathā hi jāneyya tathā vadeyya.</b>


pli: Yaṁ te titthiyā sundariparibbājikaṁ hantvā samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ avaṇṇaṁ pakāsayitvā “evaṁ etaṁ lābhaṁ yasasakkāraṁ sammānaṁ paccāharissāmā”ti te evaṁdiṭṭhikā evaṅkhantikā evaṁrucikā evaṁladdhikā evaṁajjhāsayā evaṁadhippāyā, te nāsakkhiṁsu sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ atikkamituṁ;


pli: atha kho sveva ayaso te paccāgatoti, evampi—


pli: sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya.


pli: Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yo so evaṁvādo, so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya?


pli: Taṁ kissa hetu?


pli: Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.


pli: sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya?


pli: “Asassato loko …pe…


pli: antavā loko …


pli: anantavā loko …


pli: taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …


pli: aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …


pli: hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yo so evaṁ vādo, so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya?


pli: <b>Chandānunīto ruciyā niviṭṭho</b>ti.


pli: <b>Chandānunīto</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati.


pli: Yathā hatthiyānena vā assayānena vā rathayānena vā goyānena vā ajayānena vā meṇḍayānena vā oṭṭhayānena vā kharayānena vā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati, evamevaṁ sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyatīti—


pli: chandānunīto.


pli: <b>Ruciyā niviṭṭho</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā niviṭṭho patiṭṭhito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—


pli: chandānunīto ruciyā niviṭṭho.


pli: <b>Sayaṁ samattāni pakubbamāno</b>ti.


pli: Sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.


pli: “Ayaṁ satthā sabbaññū”ti sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.


pli: “Ayaṁ dhammo svākkhāto, ayaṁ gaṇo suppaṭipanno, ayaṁ diṭṭhi bhaddikā, ayaṁ paṭipadā supaññattā, ayaṁ maggo niyyāniko”ti sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti—


pli: sayaṁ samattāni pakubbamāno.


pli: <b>Yathā hi jāneyya tathā vadeyyā</b>ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya.


pli: “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya.


pli: “Asassato loko …pe…


pli: neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—


pli: yathā hi jāneyya tathā vadeyya.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya,


pli: Chandānunīto ruciyā niviṭṭho;


pli: Sayaṁ samattāni pakubbamāno,


pli: Yathā hi jāneyya tathā vadeyyā”ti.


pli: <b>Yo attano sīlavatāni jantu,</b>


pli: <b>Anānupuṭṭhova paresa pāva;</b>


pli: <b>Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu,</b>


pli: <b>Yo ātumānaṁ sayameva pāva.</b>


pli: <b>Yo attano sīlavatāni jantū</b>ti.


pli: <b>Yo</b>ti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁṭhānappatto yaṁdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.


pli: <b>Sīlavatānī</b>ti atthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ.


pli: Katamaṁ sīlañceva vatañca?


pli: Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.


pli: Yo tattha saṁyamo saṁvaro avītikkamo, idaṁ sīlaṁ.


pli: Yaṁ samādānaṁ taṁ vataṁ.


pli: Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ;


pli: samādānaṭṭhena vataṁ—


pli: idaṁ vuccati sīlañceva vatañca.


pli: Katamaṁ vataṁ, na sīlaṁ?


pli: Aṭṭha dhutaṅgāni—


pli: āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ—


pli: idaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.


pli: Vīriyasamādānampi vuccati vataṁ, na sīlaṁ.


pli: “Kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ.


pli: Yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ, na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatī”ti—


pli: cittaṁ paggaṇhāti padahati.


pli: Evarūpaṁ vīriyasamādānaṁ—


pli: “Nāsissaṁ na pivissāmi,


pli: vihārato na nikkhame;


pli: Napi passaṁ nipātessaṁ,


pli: taṇhāsalle anūhate”ti.


pli: Cittaṁ paggaṇhāti padahati.


pli: Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.


pli: “Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—


pli: “Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi,


pli: caṅkamā orohissāmi,


pli: vihārā nikkhamissāmi,


pli: aḍḍhayogā nikkhamissāmi,


pli: pāsādā nikkhamissāmi,


pli: hammiyā nikkhamissāmi,


pli: guhāya nikkhamissāmi,


pli: leṇā nikkhamissāmi,


pli: kuṭiyā nikkhamissāmi,


pli: kūṭāgārā nikkhamissāmi,


pli: aṭṭā nikkhamissāmi,


pli: māḷā nikkhamissāmi,


pli: uddaṇḍā nikkhamissāmi,


pli: upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi,


pli: maṇḍapā nikkhamissāmi,


pli: rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—


pli: cittaṁ paggaṇhāti padahati.


pli: Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.


pli: “Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—


pli: “Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ,


pli: sāyanhasamayaṁ,


pli: purebhattaṁ,


pli: pacchābhattaṁ,


pli: purimaṁ yāmaṁ,


pli: majjhimaṁ yāmaṁ,


pli: pacchimaṁ yāmaṁ,


pli: purime vayokhandhe,


pli: majjhime vayokhandhe,


pli: pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—


pli: <b>Jantū</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujoti—


pli: yo attano sīlavatāni jantu.


pli: <b>Anānupuṭṭhova paresa pāvā</b>ti.


pli: <b>Paresan</b>ti paresaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.


pli: <b>Anānupuṭṭho</b>ti apuṭṭho apucchito ayācito anajjhesito apasādito.


pli: <b>Pāvā</b>ti attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā pāvadati.


pli: Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā


pli: jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,


pli: uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,


pli: suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,


pli: paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti—


pli: anānupuṭṭhova paresaṁ pāva.


pli: <b>Anariyadhammaṁ kusalā tamāhū</b>ti.


pli: <b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evamāhaṁsu—


pli: “anariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo ariyānaṁ;


pli: bālānaṁ eso dhammo, neso dhammo paṇḍitānaṁ;


pli: asappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo sappurisānan”ti.


pli: Evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—


pli: anariyadhammaṁ kusalā tamāhu.


pli: <b>Yo ātumānaṁ sayameva pāvā</b>ti.


pli: <b>Ātumā</b> vuccati attā.


pli: <b>Sayameva pāvā</b>ti sayameva attānaṁ pāvadati—


pli: ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,


pli: lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā, suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,


pli: yo ātumānaṁ sayameva pāvāti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yo attano sīlavatāni jantu,


pli: Anānupuṭṭhova paresa pāva;


pli: Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu,


pli: Yo ātumānaṁ sayameva pāvā”ti.


pli: <b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto,</b>


pli: <b>Itihanti sīlesu akatthamāno;</b>


pli: <b>Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti,</b>


pli: <b>Yassussadā natthi kuhiñci loke.</b>


pli: <b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto</b>ti.


pli: <b>Santo</b>ti rāgassa samitattā santo,


pli: dosassa samitattā santo,


pli: mohassa samitattā santo,


pli: kodhassa …


pli: upanāhassa …


pli: makkhassa …


pli: paḷāsassa …


pli: macchariyassa …


pli: sāṭheyyassa …


pli: thambhassa …


pli: sārambhassa …


pli: mānassa …


pli: atimānassa …


pli: madassa …


pli: pamādassa …


pli: sabbakilesānaṁ …


pli: sabbaduccaritānaṁ …


pli: sabbadarathānaṁ …


pli: sabbapariḷāhānaṁ …


pli: sabbasantāpānaṁ …


pli: sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—


pli: <b>Bhikkhū</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu—


pli: sakkāyadiṭṭhi bhinnā hoti, vicikicchā bhinnā hoti, sīlabbataparāmāso bhinno hoti, rāgo bhinno hoti, doso bhinno hoti, moho bhinno hoti, māno bhinno hoti.


pli: Bhinnāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: “Pajjena katena attanā,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;


pli: Vibhavañca bhavañca vippahāya,


pli: Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhū”ti.


pli: <b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto</b>ti rāgassa nibbāpitattā abhinibbutatto, dosassa nibbāpitattā abhinibbutatto, mohassa nibbāpitattā abhinibbutatto, kodhassa …


pli: upanāhassa …


pli: makkhassa …


pli: paḷāsassa …


pli: macchariyassa …


pli: sāṭheyyassa …


pli: thambhassa …


pli: sārambhassa …


pli: mānassa …


pli: atimānassa …


pli: madassa …


pli: pamādassa …


pli: sabbakilesānaṁ …


pli: sabbaduccaritānaṁ …


pli: sabbadarathānaṁ …


pli: sabbapariḷāhānaṁ …


pli: sabbasantāpānaṁ …


pli: santo ca bhikkhu abhinibbutatto.


pli: <b>Itihanti sīlesu akatthamāno</b>ti.


pli: <b>Itī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā metaṁ—


pli: itihanti.


pli: <b>Sīlesu akatthamāno</b>ti.


pli: Idhekacco katthī hoti vikatthī.


pli: So katthati vikatthati.


pli: Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,


pli: jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā …pe…


pli: nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati.


pli: Evaṁ na katthati na vikatthati.


pli: Katthanā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: itihanti sīlesu akatthamāno.


pli: <b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evaṁ vadanti—


pli: “ariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo anariyānaṁ;


pli: paṇḍitānaṁ eso dhammo, neso dhammo bālānaṁ;


pli: sappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo asappurisānan”ti.


pli: Evaṁ vadanti, ariyānaṁ evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—


pli: tamariyadhammaṁ kusalā vadanti.


pli: <b>Yassussadā natthi kuhiñci loke</b>ti.


pli: <b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.


pli: <b>Ussadā</b>ti sattussadā—


pli: rāgussado, dosussado, mohussado, mānussado, diṭṭhussado, kilesussado, kammussado.


pli: Yassime ussadā natthi na santi na vijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.


pli: <b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—


pli: yassussadā natthi kuhiñci loke.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Santo ca bhikkhu abhinibbutatto,


pli: Itihanti sīlesu akatthamāno;


pli: Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti,


pli: Yassussadā natthi kuhiñci loke”ti.


pli: <b>Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā,</b>


pli: <b>Purakkhatā santi avīvadātā;</b>


pli: <b>Yadattani passati ānisaṁsaṁ,</b>


pli: <b>Taṁ nissito kuppapaṭiccasantiṁ.</b>


pli: <b>Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā</b>ti.


pli: <b>Pakappanā</b>ti dve pakappanā—


pli: taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhipakappanā.


pli: <b>Saṅkhatā</b>ti saṅkhatā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi—


pli: saṅkhatā.


pli: Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammātipi—


pli: <b>Yassā</b>ti diṭṭhigatikassa.


pli: <b>Dhammā</b> vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatānīti—


pli: pakappitā saṅkhatā yassa dhammā.


pli: <b>Purakkhatā santi avīvadātā</b>ti.


pli: <b>Purakkhatā</b>ti dve purekkhārā—


pli: taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.


pli: Tassa taṇhāpurekkhāro appahīno, diṭṭhipurekkhāro appaṭinissaṭṭho.


pli: Tassa taṇhāpurekkhārassa appahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa appaṭinissaṭṭhattā so taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati taṇhādhajo taṇhāketu taṇhādhipateyyo, diṭṭhidhajo diṭṭhiketu diṭṭhādhipateyyo, taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito caratīti—


pli: purakkhatā.


pli: <b>Santī</b>ti santi saṁvijjanti atthi upalabbhanti.


pli: <b>Avīvadātā</b>ti avevadātā avodātā aparisuddhā saṅkiliṭṭhā saṅkilesikāti—


pli: purakkhatā santi avīvadātā.


pli: <b>Yadattani passati ānisaṁsan</b>ti.


pli: <b>Yadattanī</b>ti yaṁ attani.


pli: <b>Attā</b> vuccati diṭṭhigataṁ.


pli: Attano diṭṭhiyā dve ānisaṁse passati—


pli: diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ, samparāyikañca ānisaṁsaṁ.


pli: Katamo diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso?


pli: Yaṁdiṭṭhiko satthā hoti, taṁdiṭṭhikā sāvakā honti.


pli: Taṁdiṭṭhikaṁ satthāraṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti apacitiṁ karonti.


pli: Labhati ca tatonidānaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ—


pli: ayaṁ diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso.


pli: Katamo diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso?


pli: Ayaṁ diṭṭhi alaṁ nāgattāya vā supaṇṇattāya vā yakkhattāya vā asurattāya vā gandhabbattāya vā mahārājattāya vā indattāya vā brahmattāya vā devattāya vā.


pli: Ayaṁ diṭṭhi suddhiyā visuddhiyā parisuddhiyā, muttiyā vimuttiyā parimuttiyā.


pli: Imāya diṭṭhiyā sujjhanti visujjhanti parisujjhanti muccanti vimuccanti parimuccanti.


pli: Imāya diṭṭhiyā sujjhissāmi visujjhissāmi parisujjhissāmi, muccissāmi vimuccissāmi parimuccissāmīti āyatiṁ phalapāṭikaṅkhī hoti—


pli: ayaṁ diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso.


pli: Attano diṭṭhiyā ime dve ānisaṁse passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—


pli: yadattani passati ānisaṁsaṁ.


pli: Tisso santiyo—


pli: Katamā <b>accantasanti</b>?


pli: Accantasanti vuccati amataṁ nibbānaṁ.


pli: Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.


pli: Ayaṁ accantasanti.


pli: Katamā <b>tadaṅgasanti</b>?


pli: Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇā santā honti;


pli: dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārā santā honti;


pli: tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pīti santā hoti;


pli: catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhā santā honti;


pli: ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññā paṭighasaññā nānattasaññā santā hoti;


pli: viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā santā hoti;


pli: ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā santā hoti;


pli: nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā santā hoti.


pli: Ayaṁ tadaṅgasanti.


pli: Katamā <b>sammutisanti</b>?


pli: Sammutisantiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisantiyo.


pli: Api ca sammutisanti imasmiṁ atthe adhippetā santīti.


pli: Kuppasantiṁ pakuppasantiṁ eritasantiṁ sameritasantiṁ calitasantiṁ ghaṭṭitasantiṁ kappitasantiṁ pakappitasantiṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ, santiṁ nissito asito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—


pli: taṁ nissito kuppapaṭiccasantiṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā,


pli: Purakkhatā santi avīvadātā;


pli: Yadattani passati ānisaṁsaṁ,


pli: Taṁ nissito kuppapaṭiccasantin”ti.


pli: <b>Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā,</b>


pli: <b>Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;</b>


pli: <b>Tasmā naro tesu nivesanesu,</b>


pli: <b>Nirassatī ādiyatī ca dhammaṁ.</b>


pli: <b>Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā</b>ti.


pli: <b>Diṭṭhīnivesā</b>ti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti abhinivesaparāmāso diṭṭhinivesanaṁ.


pli: “Asassato loko …


pli: antavā loko …


pli: anantavā loko …


pli: taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …


pli: aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …


pli: hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti abhinivesaparāmāso diṭṭhinivesananti.


pli: <b>Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā</b>ti diṭṭhinivesā na hi svātivattā durativattā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattāti—


pli: diṭṭhīnivesā na hi svātivattā.


pli: <b>Niccheyyā</b>ti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: <b>Samuggahītan</b>ti nivesanesu odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho.


pli: Idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttanti—


pli: dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.


pli: <b>Tasmā naro tesu nivesanesū</b>ti.


pli: <b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānaṁ.


pli: <b>Naro</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.


pli: <b>Tesu nivesanesū</b>ti tesu diṭṭhinivesanesūti—


pli: tasmā naro tesu nivesanesu.


pli: <b>Nirassatī ādiyatī ca dhamman</b>ti.


pli: <b>Nirassatī</b>ti dvīhi kāraṇehi nirassati—


pli: paravicchindanāya vā nirassati, anabhisambhuṇanto vā nirassati.


pli: Kathaṁ paravicchindanāya nirassati?


pli: Paro vicchindeti—


pli: so satthā na sabbaññū,


pli: dhammo na svākkhāto,


pli: gaṇo na suppaṭipanno,


pli: diṭṭhi na bhaddikā,


pli: paṭipadā na supaññattā,


pli: maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—


pli: evaṁ paro vicchindeti.


pli: Evaṁ vicchindiyamāno satthāraṁ nirassati, dhammakkhānaṁ nirassati, gaṇaṁ nirassati, diṭṭhiṁ nirassati, paṭipadaṁ nirassati, maggaṁ nirassati.


pli: Evaṁ paravicchindanāya nirassati.


pli: Kathaṁ anabhisambhuṇanto nirassati?


pli: Sīlaṁ anabhisambhuṇanto sīlaṁ nirassati, vataṁ anabhisambhuṇanto vataṁ nirassati, sīlabbataṁ anabhisambhuṇanto sīlabbataṁ nirassati.


pli: Evaṁ anabhisambhuṇanto nirassati.


pli: <b>Ādiyatī ca dhamman</b>ti.


pli: Satthāraṁ gaṇhāti, dhammakkhānaṁ gaṇhāti, gaṇaṁ gaṇhāti, diṭṭhiṁ gaṇhāti, paṭipadaṁ gaṇhāti, maggaṁ gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—


pli: nirassatī ādiyatī ca dhammaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā,


pli: Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;


pli: Tasmā naro tesu nivesanesu,


pli: Nirassatī ādiyatī ca dhamman”ti.


pli: <b>Dhonassa hi natthi kuhiñci loke,</b>


pli: <b>Pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu;</b>


pli: <b>Māyañca mānañca pahāya dhono,</b>


pli: <b>Sa kena gaccheyya anūpayo so.</b>


pli: <b>Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesū</b>ti.


pli: <b>Dhono</b>ti.


pli: Dhonā vuccati paññā—


pli: yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?


pli: Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;


pli: vacīduccaritaṁ …


pli: manoduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;


pli: rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;


pli: upanāho …


pli: paḷāso dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;


pli: issā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;


pli: macchariyaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;


pli: māyā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;


pli: sāṭheyyaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;


pli: thambho dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;


pli: sārambho …


pli: atimāno …


pli: pamādo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;


pli: sabbe kilesā, sabbe duccaritā, sabbe darathā, sabbe pariḷāhā, sabbe santāpā, sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.


pli: Taṅkāraṇā dhonā vuccati paññā.


pli: Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;


pli: sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;


pli: sammāvācāya micchāvācā dhutā ca dhotā ca …pe…


pli: sammākammantena micchākammanto dhuto ca …


pli: sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca …


pli: sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca …


pli: sammāsatiyā micchāsati dhutā ca …


pli: sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;


pli: sammāñāṇena micchāñāṇaṁ dhutaṁ ca …


pli: sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.


pli: Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā, sabbe duccaritā, sabbe darathā, sabbe pariḷāhā, sabbe santāpā, sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.


pli: Arahā imehi dhoneyyehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato;


pli: tasmā arahā dhono.


pli: So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—


pli: <b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloke.


pli: <b>Pakappitā</b>ti dve pakappanā—


pli: taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhipakappanā.


pli: <b>Bhavābhavesū</b>ti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.


pli: <b>Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesū</b>ti dhonassa kuhiñci loke bhavābhavesu ca kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā diṭṭhi natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—


pli: dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu.


pli: <b>Māyañca mānañca pahāya dhono</b>ti.


pli: <b>Māyā</b> vuccati vañcanikā cariyā.


pli: Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā, vācāya duccaritaṁ caritvā, manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati—


pli: “mā maṁ jaññā”ti icchati, “mā maṁ jaññā”ti saṅkappeti, “mā maṁ jaññā”ti vācaṁ bhāsati, “mā maṁ jaññā”ti kāyena parakkamati.


pli: Yā evarūpā māyā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā, ayaṁ vuccati māyā.


pli: <b>Māno</b>ti ekavidhena māno—


pli: yā cittassa unnati.


pli: Duvidhena māno—


pli: attukkaṁsanamāno, paravambhanamāno.


pli: Tividhena māno—


pli: “seyyohamasmī”ti māno, “sadisohamasmī”ti māno, “hīnohamasmī”ti māno.


pli: Catubbidhena māno—


pli: lābhena mānaṁ janeti, yasena mānaṁ janeti, pasaṁsāya mānaṁ janeti, sukhena mānaṁ janeti.


pli: Pañcavidhena māno—


pli: “lābhimhi manāpikānaṁ rūpānan”ti mānaṁ janeti, “lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …


pli: gandhānaṁ …


pli: rasānaṁ …


pli: phoṭṭhabbānan”ti mānaṁ janeti.


pli: Chabbidhena māno—


pli: cakkhusampadāya mānaṁ janeti, sotasampadāya …


pli: ghānasampadāya …


pli: jivhāsampadāya …


pli: kāyasampadāya …


pli: manosampadāya mānaṁ janeti.


pli: Sattavidhena māno—


pli: māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno.


pli: Aṭṭhavidhena māno—


pli: lābhena mānaṁ janeti, alābhena omānaṁ janeti, yasena mānaṁ janeti, ayasena omānaṁ janeti, pasaṁsāya mānaṁ janeti, nindāya omānaṁ janeti, sukhena mānaṁ janeti, dukkhena omānaṁ janeti.


pli: Navavidhena māno—


pli: seyyassa seyyohamasmīti māno, seyyassa sadisohamasmīti māno, seyyassa hīnohamasmīti māno, sadisassa seyyohamasmīti māno, sadisassa sadisohamasmīti māno, sadisassa hīnohamasmīti māno, hīnassa seyyohamasmīti māno, hīnassa sadisohamasmīti māno, hīnassa hīnohamasmīti māno.


pli: Dasavidhena māno—


pli: idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.


pli: Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—


pli: ayaṁ vuccati māno.


pli: <b>Māyañca mānañca pahāya dhono</b>ti.


pli: Dhono māyañca mānañca pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—


pli: māyañca mānañca pahāya dhono.


pli: <b>Sa kena gaccheyya anūpayo so</b>ti.


pli: <b>Upayā</b>ti dve upayā—


pli: taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhūpayo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhūpayo.


pli: Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.


pli: Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayo puggalo kena rāgena gaccheyya, kena dosena gaccheyya, kena mohena gaccheyya, kena mānena gaccheyya, kāya diṭṭhiyā gaccheyya, kena uddhaccena gaccheyya, kāya vicikicchāya gaccheyya, kehi anusayehi gaccheyya—


pli: rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.


pli: Te abhisaṅkhārā pahīnā.


pli: Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena gaccheyya—


pli: nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.


pli: So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi, yena gaccheyyāti—


pli: sa kena gaccheyya anūpayo so.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Dhonassa hi natthi kuhiñci loke,


pli: Pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu;


pli: Māyañca mānañca pahāya dhono,


pli: Sa kena gaccheyya anūpayo so”ti.


pli: <b>Upayo hi dhammesu upeti vādaṁ,</b>


pli: <b>Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya;</b>


pli: <b>Attā nirattā na hi tassa atthi,</b>


pli: <b>Adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṁ.</b>


pli: <b>Upayo hi dhammesu upeti vādan</b>ti.


pli: <b>Upayā</b>ti dve upayā—


pli: taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhūpayo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhūpayo.


pli: Tassa taṇhūpayo appahīno, diṭṭhūpayo appaṭinissaṭṭho.


pli: Taṇhūpayassa appahīnattā, diṭṭhūpayassa appaṭinissaṭṭhattā dhammesu vādaṁ upeti—


pli: rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.


pli: Te abhisaṅkhārā appahīnā.


pli: Abhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā vādaṁ upeti.


pli: Nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā vādaṁ upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—


pli: upayo hi dhammesu upeti vādaṁ.


pli: <b>Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyyā</b>ti.


pli: Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.


pli: Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayaṁ puggalaṁ kena rāgena vadeyya, kena dosena vadeyya, kena mohena vadeyya, kena mānena vadeyya, kāya diṭṭhiyā vadeyya, kena uddhaccena vadeyya, kāya vicikicchāya vadeyya, kehi anusayehi vadeyya—


pli: Te abhisaṅkhārā pahīnā.


pli: Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena vadeyya—


pli: nerayikoti vā …pe…


pli: nevasaññīnāsaññīti vā.


pli: So hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṁ natthi, yena vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—


pli: anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya.


pli: <b>Attā nirattā na hi tassa atthī</b>ti.


pli: <b>Attā</b>ti attānudiṭṭhi natthi.


pli: <b>Nirattā</b>ti ucchedadiṭṭhi natthi.


pli: <b>Attā</b>ti gahitaṁ natthi.


pli: <b>Nirattā</b>ti muñcitabbaṁ natthi.


pli: Yassatthi gahitaṁ, tassatthi muñcitabbaṁ;


pli: yassatthi muñcitabbaṁ, tassatthi gahitaṁ.


pli: Gahaṇaṁ muñcanā samatikkanto arahā buddhiparihānivītivatto.


pli: So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—


pli: attā nirattā na hi tassa atthi.


pli: <b>Adhosi so diṭṭhimidheva sabban</b>ti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.


pli: So sabbadiṭṭhigataṁ idheva adhosi dhuni sandhuni niddhuni pajahi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesīti—


pli: adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Upayo hi dhammesu upeti vādaṁ,


pli: Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya;


pli: Attā nirattā na hi tassa atthi,


pli: Adhosi so diṭṭhimidheva sabban”ti.


pli: Duṭṭhaṭṭhakasuttaniddeso tatiyo.


pli: Mahāniddesa


pli: Aṭṭhakavagga


pli: 4. Suddhaṭṭhakasuttaniddesa


pli: <b>Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ,</b>


pli: <b>Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti;</b>


pli: <b>Evābhijānaṁ paramanti ñatvā,</b>


pli: <b>Suddhānupassīti pacceti ñāṇaṁ.</b>


pli: <b>Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogan</b>ti.


pli: <b>Passāmi suddhan</b>ti passāmi suddhaṁ, dakkhāmi suddhaṁ, olokemi suddhaṁ, nijjhāyāmi suddhaṁ, upaparikkhāmi suddhaṁ.


pli: <b>Paramaṁ arogan</b>ti paramaṁ ārogyappattaṁ tāṇappattaṁ leṇappattaṁ saraṇappattaṁ abhayappattaṁ accutappattaṁ amatappattaṁ nibbānappattanti—


pli: passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ.


pli: <b>Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hotī</b>ti.


pli: Cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena narassa suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimutti hoti, naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccatīti—


pli: diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti.


pli: <b>Evābhijānaṁ paramanti ñatvā</b>ti.


pli: Evaṁ abhijānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto.


pli: “Idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—


pli: evābhijānaṁ paramanti ñatvā.


pli: <b>Suddhānupassīti pacceti ñāṇan</b>ti.


pli: Yo suddhaṁ passati, so suddhānupassī, <b>pacceti ñāṇan</b>ti cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ñāṇanti pacceti, maggoti pacceti, pathoti pacceti, niyyānanti paccetīti—


pli: suddhānupassī pacceti ñāṇaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ,


pli: Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti;


pli: Evābhijānaṁ paramanti ñatvā,


pli: Suddhānupassīti pacceti ñāṇan”ti.


pli: <b>Diṭṭhena ce suddhi narassa hoti,</b>


pli: <b>Ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ;</b>


pli: <b>Aññena so sujjhati sopadhīko,</b>


pli: <b>Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānaṁ.</b>


pli: <b>Diṭṭhena ce suddhi narassa hotī</b>ti.


pli: Cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ce narassa suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimutti hoti, naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccatīti—


pli: diṭṭhena ce suddhi narassa hoti.


pli: <b>Ñāṇena vā so pajahāti dukkhan</b>ti cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ce naro jātidukkhaṁ pajahati, jarādukkhaṁ pajahati, byādhidukkhaṁ pajahati, maraṇadukkhaṁ pajahati, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ pajahatīti—


pli: ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ.


pli: <b>Aññena so sujjhati sopadhīko</b>ti.


pli: Aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccati.


pli: <b>Sopadhīko</b>ti sarāgo sadoso samoho samāno sataṇho sadiṭṭhi sakileso saupādānoti—


pli: aññena so sujjhati sopadhīko.


pli: <b>Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānan</b>ti.


pli: Sāva diṭṭhi taṁ puggalaṁ pāvadati—


pli: iti vāyaṁ puggalo micchādiṭṭhiko viparītadassano.


pli: <b>Tathā vadānan</b>ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantaṁ.


pli: “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantaṁ.


pli: “Asassato loko …


pli: antavā loko …


pli: anantavā loko …


pli: taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …


pli: aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …


pli: hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …


pli: neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantanti—


pli: diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Diṭṭhena ce suddhi narassa hoti,


pli: Ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ;


pli: Aññena so sujjhati sopadhīko,


pli: Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānan”ti.


pli: <b>Na brāhmaṇo aññato suddhimāha,</b>


pli: <b>Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;</b>


pli: <b>Puññe ca pāpe ca anūpalitto,</b>


pli: <b>Attañjaho nayidha pakubbamāno.</b>


pli: <b>Na brāhmaṇo aññato suddhimāha diṭṭhe sute sīlavate mute vā</b>ti.


pli: <b>Nā</b>ti paṭikkhepo.


pli: <b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—


pli: sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti.


pli: Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Bāhitvā sabbapāpakāni,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;


pli: Saṁsāramaticca kevalī so,


pli: Asito tādi pavuccate sa brahmā.


pli: <b>Na brāhmaṇo aññato suddhimāhā</b>ti.


pli: Brāhmaṇo aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyena aṭṭhaṅgikena maggena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ, nāha na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—


pli: na brāhmaṇo aññato suddhimāha.


pli: <b>Diṭṭhe sute sīlavate mute vā</b>ti.


pli: Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhisuddhikā.


pli: Te ekaccānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti, ekaccānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.


pli: Katamesaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti?


pli: Te kālato vuṭṭhahitvā abhimaṅgalagatāni rūpāni passanti—


pli: cāṭakasakuṇaṁ passanti, phussaveḷuvalaṭṭhiṁ passanti, gabbhinitthiṁ passanti, kumārakaṁ khandhe āropetvā gacchantaṁ passanti, puṇṇaghaṭaṁ passanti, rohitamacchaṁ passanti, ājaññaṁ passanti, ājaññarathaṁ passanti, usabhaṁ passanti, gokapilaṁ passanti.


pli: Evarūpānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti.


pli: Katamesaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti?


pli: Palālapuñjaṁ passanti, takkaghaṭaṁ passanti, rittaghaṭaṁ passanti, naṭaṁ passanti, naggasamaṇakaṁ passanti, kharaṁ passanti, kharayānaṁ passanti, ekayuttayānaṁ passanti, kāṇaṁ passanti, kuṇiṁ passanti, khañjaṁ passanti, pakkhahataṁ passanti, jiṇṇakaṁ passanti, byādhikaṁ passanti, mataṁ passanti.


pli: Evarūpānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.


pli: Ime te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhisuddhikā.


pli: Te diṭṭhena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.


pli: Santeke samaṇabrāhmaṇā sutasuddhikā.


pli: Te ekaccānaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti, ekaccānaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.


pli: Katamesaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti?


pli: Te kālato vuṭṭhahitvā abhimaṅgalagatāni saddāni suṇanti—


pli: vaḍḍhāti vā vaḍḍhamānāti vā puṇṇāti vā phussāti vā asokāti vā sumanāti vā sunakkhattāti vā sumaṅgalāti vā sirīti vā sirīvaḍḍhāti vā.


pli: Evarūpānaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti.


pli: Katamesaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti?


pli: Kāṇoti vā kuṇīti vā khañjoti vā pakkhahatoti vā jiṇṇakoti vā byādhikoti vā matoti vā chindanti vā bhindanti vā daḍḍhanti vā naṭṭhanti vā natthīti vā.


pli: Evarūpānaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.


pli: Ime te samaṇabrāhmaṇā sutasuddhikā.


pli: Te sutena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.


pli: Santeke samaṇabrāhmaṇā sīlasuddhikā.


pli: Te sīlamattena saṁyamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.


pli: Samaṇamuṇḍikāputto evamāha—


pli: “catūhi kho ahaṁ, gahapati, dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattippattaṁ samaṇaṁ ayojjaṁ.


pli: Katamehi catūhi?


pli: Idha, gahapati, na kāyena pāpakaṁ kammaṁ karoti, na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati, na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappati, na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati.


pli: Imehi kho ahaṁ, gahapati, catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattippattaṁ samaṇaṁ ayojjaṁ”.


pli: Evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā sīlasuddhikā, te sīlamattena saṁyamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.


pli: Santeke samaṇabrāhmaṇā vatasuddhikā.


pli: Te hatthivatikā vā honti, assavatikā vā honti, govatikā vā honti, kukkuravatikā vā honti, kākavatikā vā honti, vāsudevavatikā vā honti, baladevavatikā vā honti, puṇṇabhaddavatikā vā honti, maṇibhaddavatikā vā honti, aggivatikā vā honti, nāgavatikā vā honti, supaṇṇavatikā vā honti, yakkhavatikā vā honti, asuravatikā vā honti, gandhabbavatikā vā honti, mahārājavatikā vā honti, candavatikā vā honti, sūriyavatikā vā honti, indavatikā vā honti, brahmavatikā vā honti, devavatikā vā honti, disāvatikā vā honti.


pli: Ime te samaṇabrāhmaṇā vatasuddhikā.


pli: Te vatena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.


pli: Santeke samaṇabrāhmaṇā mutasuddhikā.


pli: Te kālato uṭṭhahitvā pathaviṁ āmasanti, haritaṁ āmasanti, gomayaṁ āmasanti, kacchapaṁ āmasanti, phālaṁ akkamanti, tilavāhaṁ āmasanti, phussatilaṁ khādanti, phussatelaṁ makkhenti, phussadantakaṭṭhaṁ khādanti, phussamattikāya nhāyanti, phussasāṭakaṁ nivāsenti, phussaveṭhanaṁ veṭhenti.


pli: Ime te samaṇabrāhmaṇā mutasuddhikā.


pli: Te mutena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.


pli: Na brāhmaṇo aññato suddhimāha.


pli: <b>Diṭṭhe sute sīlavate mute vā</b>ti.


pli: Brāhmaṇo diṭṭhasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, sutasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, sīlasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, vatasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, mutasuddhiyāpi suddhiṁ nāha na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—


pli: na brāhmaṇo aññato suddhimāha diṭṭhe sute sīlavate mute vā.


pli: <b>Puññe ca pāpe ca anūpalitto</b>ti.


pli: Puññaṁ vuccati yaṁ kiñci tedhātukaṁ kusalābhisaṅkhāraṁ, apuññaṁ vuccati sabbaṁ akusalaṁ.


pli: Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;


pli: ettāvatā puññe ca pāpe ca na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anūpalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: puññe ca pāpe ca anūpalitto.


pli: <b>Attañjaho nayidha pakubbamāno</b>ti.


pli: <b>Attañjaho</b>ti attadiṭṭhijaho.


pli: <b>Attañjaho</b>ti gāhaṁ jaho.


pli: <b>Attañjaho</b>ti taṇhāvasena diṭṭhivasena gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, sabbaṁ taṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ.


pli: <b>Nayidha pakubbamāno</b>ti puññābhisaṅkhāraṁ vā apuññābhisaṅkhāraṁ vā āneñjābhisaṅkhāraṁ vā apakubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—


pli: attañjaho nayidha pakubbamāno.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Na brāhmaṇo aññato suddhimāha,


pli: Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;


pli: Puññe ca pāpe ca anūpalitto,


pli: Attañjaho nayidha pakubbamāno”ti.


pli: <b>Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse,</b>


pli: <b>Ejānugā te na taranti saṅgaṁ;</b>


pli: <b>Te uggahāyanti nirassajanti,</b>


pli: <b>Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāya.</b>


pli: <b>Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse</b>ti.


pli: Purimaṁ satthāraṁ pahāya paraṁ satthāraṁ nissitā;


pli: purimaṁ dhammakkhānaṁ pahāya aparaṁ dhammakkhānaṁ nissitā;


pli: purimaṁ gaṇaṁ pahāya aparaṁ gaṇaṁ nissitā;


pli: purimaṁ diṭṭhiṁ pahāya aparaṁ diṭṭhiṁ nissitā;


pli: purimaṁ paṭipadaṁ pahāya aparaṁ paṭipadaṁ nissitā;


pli: purimaṁ maggaṁ pahāya aparaṁ maggaṁ nissitā sannissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—


pli: purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse.


pli: <b>Ejānugā te na taranti saṅgan</b>ti.


pli: <b>Ejā</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: <b>Ejānugā</b>ti ejānugā ejānugatā ejānusaṭā ejāya pannā patitā abhibhūtā pariyādinnacittā.


pli: <b>Te na taranti saṅgan</b>ti rāgasaṅgaṁ dosasaṅgaṁ mohasaṅgaṁ mānasaṅgaṁ diṭṭhisaṅgaṁ kilesasaṅgaṁ duccaritasaṅgaṁ na taranti na uttaranti na pataranti na samatikkamanti na vītivattantīti—


pli: ejānugā te na taranti saṅgaṁ.


pli: <b>Te uggahāyanti nirassajantī</b>ti satthāraṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ satthāraṁ gaṇhanti;


pli: dhammakkhānaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ dhammakkhānaṁ gaṇhanti;


pli: gaṇaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ gaṇaṁ gaṇhanti;


pli: diṭṭhiṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ diṭṭhiṁ gaṇhanti;


pli: paṭipadaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ paṭipadaṁ gaṇhanti;


pli: maggaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ maggaṁ gaṇhanti;


pli: gaṇhanti ca muñcanti ca ādiyanti ca nirassajanti cāti—


pli: te uggahāyanti nirassajanti.


pli: <b>Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāyā</b>ti.


pli: Yathā makkaṭo araññe pavane caramāno sākhaṁ gaṇhāti, taṁ muñcitvā aññaṁ sākhaṁ gaṇhāti.


pli: Evamevaṁ puthusamaṇabrāhmaṇā puthudiṭṭhigatāni gaṇhanti ca muñcanti ca ādiyanti ca nirassajanti cāti—


pli: kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāya.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse,


pli: Ejānugā te na taranti saṅgaṁ;


pli: Te uggahāyanti nirassajanti,


pli: Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāyā”ti.


pli: <b>Sayaṁ samādāya vatāni jantu,</b>


pli: <b>Uccāvacaṁ gacchati saññasatto;</b>


pli: <b>Vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ,</b>


pli: <b>Na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño.</b>


pli: <b>Sayaṁ samādāya vatāni jantū</b>ti.


pli: <b>Sayaṁ samādāyā</b>ti sāmaṁ samādāya.


pli: <b>Vatānī</b>ti hatthivataṁ vā assavataṁ vā govataṁ vā kukkūravataṁ vā kākavataṁ vā vāsudevavataṁ vā baladevavataṁ vā puṇṇabhaddavataṁ vā maṇibhaddavataṁ vā aggivataṁ vā nāgavataṁ vā supaṇṇavataṁ vā yakkhavataṁ vā asuravataṁ vā …pe…


pli: disāvataṁ vā ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā.


pli: <b>Jantū</b>ti satto naro …pe… manujoti—


pli: sayaṁ samādāya vatāni jantu.


pli: <b>Uccāvacaṁ gacchati saññasatto</b>ti satthārato satthāraṁ gacchati;


pli: dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gacchati;


pli: gaṇato gaṇaṁ gacchati;


pli: diṭṭhiyā diṭṭhiṁ gacchati;


pli: paṭipadāya paṭipadaṁ gacchati;


pli: maggato maggaṁ gacchati.


pli: <b>Saññasatto</b>ti kāmasaññāya byāpādasaññāya vihiṁsāsaññāya diṭṭhisaññāya satto visatto āsatto laggo laggito palibuddho.


pli: Yathā bhittikhile vā nāgadante vā bhaṇḍaṁ sattaṁ visattaṁ āsattaṁ laggaṁ laggitaṁ palibuddhaṁ, evamevaṁ kāmasaññāya byāpādasaññāya vihiṁsāsaññāya diṭṭhisaññāya satto visatto āsatto laggo laggito palibuddhoti—


pli: uccāvacaṁ gacchati saññasatto.


pli: <b>Vidvā ca vedehi samecca dhamman</b>ti.


pli: <b>Vidvā</b>ti vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.


pli: Vedehīti vedā vuccanti catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.


pli: Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto, koṭigato koṭippatto, pariyantagato pariyantappatto, vosānagato vosānappatto, tāṇagato tāṇappatto, leṇagato leṇappatto, saraṇagato saraṇappatto, abhayagato abhayappatto, accutagato accutappatto, amatagato amatappatto, nibbānagato nibbānappatto.


pli: Vedānaṁ vā antagatoti <b>vedagū</b>, vedehi vā antagatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū.


pli: Sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo vidito hoti, doso vidito hoti, moho vidito hoti, māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Vedāni viceyya kevalāni,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;


pli: Sabbavedanāsu vītarāgo,


pli: Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.


pli: Samecca abhisamecca dhammaṁ.


pli: Sabbe saṅkhārā aniccāti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: sabbe saṅkhārā dukkhāti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: sabbe dhammā anattāti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: avijjāpaccayā saṅkhārāti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: saṅkhārapaccayā viññāṇanti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: viññāṇapaccayā nāmarūpanti …


pli: nāmarūpapaccayā saḷāyatananti …


pli: saḷāyatanapaccayā phassoti …


pli: phassapaccayā vedanāti …


pli: vedanāpaccayā taṇhāti …


pli: taṇhāpaccayā upādānanti …


pli: upādānapaccayā bhavoti …


pli: bhavapaccayā jātīti …


pli: jātipaccayā jarāmaraṇanti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti …


pli: nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti …


pli: saḷāyatananirodhā phassanirodhoti …


pli: phassanirodhā vedanānirodhoti …


pli: vedanānirodhā taṇhānirodhoti …


pli: taṇhānirodhā upādānanirodhoti …


pli: upādānanirodhā bhavanirodhoti …


pli: bhavanirodhā jātinirodhoti …


pli: jātinirodhā jarāmaraṇanirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: idaṁ dukkhanti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: ayaṁ dukkhasamudayoti …


pli: ayaṁ dukkhanirodhoti …


pli: ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: ime āsavāti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: ayaṁ āsavasamudayoti …


pli: ayaṁ āsavanirodhoti …


pli: ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: ime dhammā abhiññeyyāti samecca abhisamecca dhammaṁ;


pli: ime dhammā pariññeyyāti …


pli: ime dhammā pahātabbāti …


pli: ime dhammā bhāvetabbāti …


pli: ime dhammā sacchikātabbāti samecca abhisamecca dhammaṁ.


pli: Channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.


pli: Pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.


pli: Catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.


pli: Yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhammanti samecca abhisamecca dhammanti—


pli: vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ.


pli: <b>Na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño</b>ti na satthārato satthāraṁ gacchati, na dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gacchati, na gaṇato gaṇaṁ gacchati, na diṭṭhiyā diṭṭhiṁ gacchati, na paṭipadāya paṭipadaṁ gacchati, na maggato maggaṁ gacchati.


pli: <b>Bhūripañño</b>ti bhūripañño mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño.


pli: <b>Bhūri</b> vuccati pathavī.


pli: Tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgatoti—


pli: na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Sayaṁ samādāya vatāni jantu,


pli: Uccāvacaṁ gacchati saññasatto;


pli: Vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ,


pli: Na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño”ti.


pli: <b>Sa sabbadhammesu visenibhūto,</b>


pli: <b>Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;</b>


pli: <b>Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ,</b>


pli: <b>Kenīdha lokasmi vikappayeyya.</b>


pli: <b>Sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā</b>ti.


pli: <b>Senā</b> vuccati mārasenā.


pli: Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, rāgo mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho mārasenā, upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “Kāmā te paṭhamā senā,


pli: dutiyā arati vuccati;


pli: Tatiyā khuppipāsā te,


pli: catutthī taṇhā vuccati.


pli: Pañcamī thinamiddhaṁ te,


pli: chaṭṭhā bhīrū pavuccati;


pli: Sattamī vicikicchā te,


pli: makkho thambho te aṭṭhamo.


pli: Lābho siloko sakkāro,


pli: micchāladdho ca yo yaso;


pli: Yo cattānaṁ samukkaṁse,


pli: pare ca avajānati.


pli: Esā namuci te senā,


pli: kaṇhassābhippahārinī;


pli: Na naṁ asūro jināti,


pli: jetvāva labhate sukhan”ti.


pli: Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, so vuccati visenibhūto.


pli: So diṭṭhe visenibhūto, sute visenibhūto, mute visenibhūto, viññāte visenibhūtoti—


pli: sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.


pli: <b>Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantan</b>ti.


pli: Tameva suddhadassiṁ visuddhadassiṁ parisuddhadassiṁ vodātadassiṁ pariyodātadassiṁ.


pli: Atha vā, suddhadassanaṁ visuddhadassanaṁ parisuddhadassanaṁ vodātadassanaṁ pariyodātadassanaṁ.


pli: <b>Vivaṭan</b>ti taṇhāchadanaṁ diṭṭhichadanaṁ kilesachadanaṁ duccaritachadanaṁ avijjāchadanaṁ.


pli: Tāni chadanāni vivaṭāni honti viddhaṁsitāni ugghāṭitāni samugghāṭitāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.


pli: <b>Carantan</b>ti carantaṁ vicarantaṁ viharantaṁ iriyantaṁ vattentaṁ pālentaṁ yapentaṁ yāpentanti—


pli: tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ.


pli: <b>Kenīdha lokasmi vikappayeyyā</b>ti.


pli: <b>Kappā</b>ti dve kappā—


pli: taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhākappo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhikappo.


pli: Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.


pli: Taṇhākappassa pahīnattā diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā kena rāgena kappeyya, kena dosena kappeyya, kena mohena kappeyya, kena mānena kappeyya, kāya diṭṭhiyā kappeyya, kena uddhaccena kappeyya, kāya vicikicchāya kappeyya, kehi anusayehi kappeyya—


pli: rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.


pli: Te abhisaṅkhārā pahīnā.


pli: Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena kappeyya—


pli: nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.


pli: So hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṁ natthi, yena kappeyya vikappeyya vikappaṁ āpajjeyya.


pli: <b>Lokasmin</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—


pli: kenīdha lokasmiṁ vikappayeyya.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Sa sabbadhammesu visenibhūto,


pli: Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;


pli: Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ,


pli: Kenīdha lokasmi vikappayeyyā”ti.


pli: <b>Na kappayanti na purekkharonti,</b>


pli: <b>Accantasuddhīti na te vadanti;</b>


pli: <b>Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja,</b>


pli: <b>Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke.</b>


pli: <b>Na kappayanti na purekkharontī</b>ti.


pli: <b>Kappā</b>ti dve kappā—


pli: taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhākappo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhikappo.


pli: Tesaṁ taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.


pli: Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappenti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti—


pli: na kappayanti.


pli: <b>Na purekkharontī</b>ti.


pli: <b>Purekkhārā</b>ti dve purekkhārā—


pli: taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.


pli: Tesaṁ taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho.


pli: Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā na diṭṭhiṁ vā purato katvā caranti, na taṇhādhajā na taṇhāketū na taṇhādhipateyyā, na diṭṭhidhajā na diṭṭhiketū na diṭṭhādhipateyyā, na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivāritā carantīti—


pli: na kappayanti na purekkharonti.


pli: <b>Accantasuddhīti na te vadantī</b>ti accantasuddhiṁ saṁsārasuddhiṁ akiriyadiṭṭhiṁ sassatavādaṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—


pli: accantasuddhīti na te vadanti.


pli: <b>Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajjā</b>ti.


pli: <b>Ganthā</b>ti cattāro ganthā—


pli: abhijjhākāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.


pli: Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhākāyagantho;


pli: paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho;


pli: attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlavataṁ vā parāmasantīti sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.


pli: Kiṅkāraṇā vuccati ādānagantho?


pli: Tehi ganthehi rūpaṁ ādiyanti upādiyanti gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti;


pli: vedanaṁ …


pli: saṅkhāre …


pli: viññāṇaṁ …


pli: upapattiṁ …


pli: paṭisandhiṁ …


pli: saṁsāravaṭṭaṁ ādiyanti upādiyanti gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti.


pli: Taṅkāraṇā vuccati ādānagantho.


pli: <b>Visajjā</b>ti ganthe vosajjitvā vā—


pli: Atha vā ganthe gadhite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā—


pli: Yathā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ visajjaṁ karonti vikopenti;


pli: evamevaṁ ganthe vosajjitvā—


pli: Atha vā ganthe gathite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā visajjāti—


pli: ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja.


pli: <b>Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke</b>ti.


pli: <b>Āsā</b> vuccati taṇhā yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: <b>Āsaṁ na kubbantī</b>ti āsaṁ na kubbanti na janenti na sañjanenti na nibbattenti na abhinibbattenti.


pli: <b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—


pli: āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Na kappayanti na purekkharonti,


pli: Accantasuddhīti na te vadanti;


pli: Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja,


pli: Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke”ti.


pli: <b>Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi,</b>


pli: <b>Ñatvā va disvā va samuggahītaṁ;</b>


pli: <b>Na rāgarāgī na virāgaratto,</b>


pli: <b>Tassīdha natthi paramuggahītaṁ.</b>


pli: <b>Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi, ñatvā va disvā va samuggahītan</b>ti.


pli: <b>Sīmā</b>ti catasso sīmāyo—


pli: sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—


pli: ayaṁ paṭhamā sīmā.


pli: Oḷārikaṁ kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, oḷāriko kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—


pli: ayaṁ dutiyā sīmā.


pli: Anusahagataṁ kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—


pli: ayaṁ tatiyā sīmā.


pli: Rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṁ avijjā, mānānusayo bhavarāgānusayo avijjānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—


pli: ayaṁ catutthā sīmā.


pli: Yato ca catūhi ariyamaggehi imā catasso sīmāyo atikkanto hoti samatikkanto vītivatto, so vuccati sīmātigo.


pli: <b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—


pli: sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti …pe…


pli: asito tādi pavuccate sa brahmā.


pli: <b>Tassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.