pli: Natthi nesaṁ punabbhavoti.


nikaya: cnd

layer: root

title_pli: Cūḷaniddesa Pārāyanavagganiddesa

pli: Taṅkāraṇā saṅkhātadhammā vuccanti arahanto khīṇāsavāti.


pli: <b>Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā puthū idhā</b>ti.


pli: <b>Sekhā</b>ti kiṅkāraṇā vuccanti sekhā?


pli: Sikkhantīti sekhā.


pli: Kiñca sikkhanti?


pli: Adhisīlampi sikkhanti, adhicittampi sikkhanti, adhipaññampi sikkhanti.


pli: Katamā adhisīlasikkhā?


pli: Idha bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.


pli: Khuddako sīlakkhandho mahanto sīlakkhandho sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—


pli: ayaṁ adhisīlasikkhā.


pli: Katamā adhicittasikkhā?


pli: Idha bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ …


pli: dutiyaṁ jhānaṁ …


pli: tatiyaṁ jhānaṁ …


pli: catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—


pli: ayaṁ adhicittasikkhā.


pli: Katamā adhipaññāsikkhā?


pli: Idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.


pli: So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti …pe…


pli: “ayaṁ dukkhanirodho”ti …


pli: “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Ime āsavā”ti …pe…


pli: “ayaṁ āsavasamudayo”ti …


pli: “ayaṁ āsavanirodho”ti …


pli: “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Ayaṁ adhipaññāsikkhā” …


pli: imā tisso sikkhāyo āvajjantā sikkhanti jānantā sikkhanti passantā sikkhanti cittaṁ adhiṭṭhahantā sikkhanti saddhāya adhimuccantā sikkhanti vīriyaṁ paggaṇhantā sikkhanti satiṁ upaṭṭhapentā sikkhanti cittaṁ samādahantā sikkhanti paññāya pajānantā sikkhanti abhiññeyyaṁ abhijānantā sikkhanti pariññeyyaṁ parijānantā sikkhanti pahātabbaṁ pajahantā sikkhanti bhāvetabbaṁ bhāventā sikkhanti sacchikātabbaṁ sacchikarontā sikkhanti ācaranti samācaranti samādāya vattanti.


pli: Taṅkāraṇā vuccanti—


pli: sekhā.


pli: <b>Puthū</b>ti bahukā.


pli: Ete sekhā sotāpannā ca paṭipannā ca sakadāgāmino ca paṭipannā ca anāgāmino ca paṭipannā ca arahanto ca paṭipannā ca.


pli: <b>Idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloketi—


pli: ye ca sekhā puthū idha.


pli: <b>Tesaṁ me nipako iriyaṁ, puṭṭho pabrūhi mārisā</b>ti tvampi nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī medhāvī.


pli: Tesaṁ saṅkhātadhammānañca sekkhānañca iriyaṁ cariyaṁ vuttiṁ pavattiṁ ācaraṁ gocaraṁ vihāraṁ paṭipadaṁ.


pli: <b>Puṭṭho</b>ti pucchito yācito ajjhesito pasādito.


pli: <b>Pabrūhī</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehi.


pli: <b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—


pli: tesaṁ me nipako iriyaṁ, puṭṭho pabrūhi mārisa.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Ye ca saṅkhātadhammāse,


pli: ye ca sekhā puthū idha;


pli: Tesaṁ me nipako iriyaṁ,


pli: puṭṭho pabrūhi mārisā”ti.


pli: <b>Kāmesu nābhigijjheyya,</b>


pli: <b>manasānāvilo siyā;</b>


pli: <b>Kusalo sabbadhammānaṁ,</b>


pli: <b>sato bhikkhu paribbaje. </b>


pli: <b>Kāmesu nābhigijjheyyā</b>ti.


pli: <b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—


pli: vatthukāmā ca kilesakāmā ca.


pli: Katame vatthukāmā?


pli: Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca—


pli: yaṁ kiñci rajanīyavatthu vatthukāmā.


pli: Api ca atītā kāmā anāgatā kāmā paccuppannā kāmā ajjhattā kāmā bahiddhā kāmā ajjhattabahiddhā kāmā, hīnā kāmā majjhimā kāmā paṇītā kāmā, āpāyikā kāmā mānusikā kāmā dibbā kāmā, paccupaṭṭhitā kāmā, nimmitā kāmā paranimmitā kāmā, pariggahitā kāmā apariggahitā kāmā, mamāyitā kāmā amamāyitā kāmā, sabbepi kāmāvacarā dhammā, sabbepi rūpāvacarā dhammā, sabbepi arūpāvacarā dhammā, taṇhāvatthukā taṇhārammaṇā, kāmanīyaṭṭhena rajanīyaṭṭhena madanīyaṭṭhena ramaṇīyaṭṭhena kāmā.


pli: Ime vuccanti vatthukāmā.


pli: Katame kilesakāmā?


pli: Chando kāmo rāgo kāmo chandarāgo kāmo saṅkappo kāmo rāgo kāmo saṅkapparāgo kāmo, yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapipāsā kāmapariḷāho kāmagedho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ—


pli: Addasaṁ kāma te mūlaṁ,


pli: saṅkappā kāma jāyasi;


pli: Na taṁ saṅkappayissāmi,


pli: evaṁ kāma na hehisīti.


pli: Ime vuccanti kilesakāmā.


pli: <b>Gedho</b> vuccati taṇhā, yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: <b>Kāmesu nābhigijjheyyā</b>ti kilesakāmena vatthukāmesu nābhigijjheyya na paligijjheyya na palibundheyya agiddho assa agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā vihareyyāti—


pli: kāmesu nābhigijjheyya.


pli: <b>Manasānāvilo siyā</b>ti.


pli: <b>Mano</b>ti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.


pli: Kāyaduccaritena cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.


pli: Vacīduccaritena …pe…


pli: manoduccaritena …


pli: rāgena …


pli: dosena …


pli: mohena …


pli: kodhena …


pli: upanāhena …


pli: makkhena …


pli: paḷāsena …


pli: issāya …


pli: macchariyena …


pli: māyāya …


pli: sāṭheyyena …


pli: thambhena …


pli: sārambhena …


pli: mānena …


pli: atimānena …


pli: madena …


pli: pamādena …


pli: sabbakilesehi …


pli: sabbaduccaritehi …


pli: sabbaḍāhehi …


pli: sabbapariḷāhehi …


pli: sabbasantāpehi …


pli: sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.


pli: <b>Manasānāvilo siyā</b>ti cittena anāvilo siyā—


pli: aluḷito anerito aghaṭṭito acalito abhanto vūpasanto āvilakare kilese jaheyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṁ gameyya, āvilakarehi kilesehi ca ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—


pli: manasānāvilo siyā.


pli: <b>Kusalo sabbadhammānan</b>ti “sabbe saṅkhārā aniccā”ti kusalo sabbadhammānaṁ,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti kusalo sabbadhammānaṁ,


pli: “sabbe dhammā anattā”ti kusalo sabbadhammānaṁ, “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti kusalo sabbadhammānaṁ …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti kusalo sabbadhammānaṁ.


pli: Evampi kusalo sabbadhammānaṁ.


pli: Atha vā aniccato kusalo sabbadhammānaṁ, dukkhato …pe…


pli: rogato …


pli: gaṇḍato …


pli: sallato …


pli: aghato …


pli: ābādhato …


pli: parato …


pli: palokato …


pli: ītito …


pli: upaddavato …


pli: bhayato …


pli: upasaggato …


pli: calato …


pli: pabhaṅguto …


pli: addhuvato …


pli: atāṇato …


pli: aleṇato …


pli: asaraṇato …


pli: asaraṇībhūtato …


pli: rittato …


pli: tucchato …


pli: suññato …


pli: anattato …


pli: ādīnavato …


pli: vipariṇāmadhammato …


pli: asārakato …


pli: aghamūlato …


pli: vadhakato …


pli: vibhavato …


pli: sāsavato …


pli: saṅkhatato …


pli: mārāmisato …


pli: jātidhammato …


pli: jarādhammato …


pli: byādhidhammato …


pli: maraṇadhammato …


pli: saṅkilesikadhammato …


pli: samudayato …


pli: atthaṅgamato …


pli: assādato …


pli: ādīnavato …


pli: nissaraṇato kusalo sabbadhammānaṁ.


pli: Evampi kusalo sabbadhammānaṁ.


pli: Atha vā khandhakusalo dhātukusalo āyatanakusalo paṭiccasamuppādakusalo satipaṭṭhānakusalo sammappadhānakusalo iddhipādakusalo indriyakusalo balakusalo bojjhaṅgakusalo maggakusalo phalakusalo nibbānakusalo.


pli: Atha vā <b>sabbadhammā</b> vuccanti dvādasāyatanāni—


pli: cakkhu ceva rūpā ca, sotañca saddā ca, ghānañca gandhā ca, jivhā ca rasā ca, kāyo ca phoṭṭhabbā ca, mano ca dhammā ca.


pli: Yato ca ajjhattikabāhiresu āyatanesu chandarāgo pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo, ettāvatāpi kusalo sabbadhammānanti—


pli: kusalo sabbadhammānaṁ.


pli: <b>Sato bhikkhu paribbaje</b>ti.


pli: <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—


pli: kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,


pli: vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, citte cittānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.


pli: Aparehipi catūhi kāraṇehi sato—


pli: asatiparivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ katattā sato, satiparibandhānaṁ dhammānaṁ hatattā sato, satinimittānaṁ dhammānaṁ asammuṭṭhattā sato.


pli: satiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññena samannāgatattā sato, satiyā apaccorohaṇatāya sato.


pli: satiyā samannāgatattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato.


pli: Buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato.


pli: Yā sati anussati …pe… sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo, ayaṁ vuccati sati.


pli: Imāya satiyā upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati sato.


pli: <b>Bhikkhū</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu—


pli: sakkāyadiṭṭhi bhinnā hoti, vicikicchā bhinnā hoti, sīlabbataparāmāso bhinno hoti, rāgo bhinno hoti, doso bhinno hoti, moho bhinno hoti, māno bhinno hoti.


pli: Bhinnā honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Pajjena katena attanā,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;


pli: Vibhavañca bhavañca vippahāya,


pli: Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti.


pli: <b>Sato bhikkhu paribbaje</b>ti sato bhikkhu paribbaje, sato gaccheyya, sato tiṭṭheyya, sato nisīdeyya, sato seyyaṁ kappeyya, sato abhikkameyya, sato paṭikkameyya, sato ālokeyya, sato vilokeyya, sato samiñjeyya, sato pasāreyya, sato saṅghāṭipattacīvaraṁ dhāreyya, sato careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—


pli: sato bhikkhu paribbaje.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Kāmesu nābhigijjheyya,


pli: manasānāvilo siyā;


pli: Kusalo sabbadhammānaṁ,


pli: sato bhikkhu paribbaje”ti.


pli: Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṁ ekacchandā ekapayogā ekādhippāyā ekavāsanavāsitā, tesaṁ anekapāṇasahassānaṁ virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.


pli: Tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimucci.


pli: Saha arahattappattā ajinajaṭāvākacīratidaṇḍakamaṇḍalukesā ca massū ca antarahitā, bhaṇḍukāsāyavatthavasano saṅghāṭipattacīvaradharo anvatthapaṭipattiyā pañjaliko bhagavantaṁ namassamāno nisinno hoti—


pli: “satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmī”ti.


pli: Ajitamāṇavapucchāniddeso paṭhamo.


pli: Cūḷaniddesa


pli: Pārāyanavagganiddesa


pli: Pucchāniddesa


pli: 2. Tissametteyyamāṇavapucchāniddesa


pli: <b>Kodha santusito loke,</b>


pli: (iccāyasmā tissametteyyo)


pli: <b>Kassa no santi iñjitā;</b>


pli: <b>Ko ubhantamabhiññāya,</b>


pli: <b>Majjhe mantā na lippati;</b>


pli: <b>Kaṁ brūsi mahāpurisoti,</b>


pli: <b>Ko idha sibbinimaccagā. </b>


pli: <b>Kodha santusito loke</b>ti ko loke tuṭṭho santuṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappoti—


pli: kodha santusito loke.


pli: <b>Iccāyasmā tissametteyyo</b>ti.


pli: <b>Iccā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—


pli: iccāti.


pli: <b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ—


pli: āyasmāti.


pli: <b>Tisso</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.


pli: <b>Metteyyo</b>ti tassa brāhmaṇassa gottaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāroti—


pli: iccāyasmā tissametteyyo.


pli: <b>Kassa no santi iñjitā</b>ti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ.


pli: Kassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—


pli: kassa no santi iñjitā.


pli: <b>Ko ubhantamabhiññāyā</b>ti ko ubho ante abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—


pli: ko ubhantamabhiññāya.


pli: <b>Majjhe mantā na lippatī</b>ti majjhe mantāya na lippati, alitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: majjhe mantā na lippati.


pli: <b>Kaṁ brūsi mahāpuriso</b>ti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso padhānapuriso pavarapurisoti.


pli: Kaṁ brūsi kaṁ kathesi kaṁ maññasi kaṁ bhaṇasi kaṁ passati kaṁ voharasīti—


pli: kaṁ brūsi mahāpurisoti.


pli: <b>Ko idha sibbinimaccagā</b>ti ko idha sibbiniṁ taṇhaṁ ajjhagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti—


pli: ko idha sibbinimaccagā.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Kodha santusito loke,


pli: (iccāyasmā tissametteyyo)


pli: Kassa no santi iñjitā;


pli: Ko ubhantamabhiññāya,


pli: Majjhe mantā na lippati;


pli: Kaṁ brūsi mahāpurisoti,


pli: Ko idha sibbinimaccagā”ti.


pli: <b>Kāmesu brahmacariyavā,</b>


pli: (metteyyāti bhagavā)


pli: <b>Vītataṇho sadā sato;</b>


pli: <b>Saṅkhāya nibbuto bhikkhu,</b>


pli: <b>Tassa no santi iñjitā. </b>


pli: <b>Kāmesu brahmacariyavā</b>ti.


pli: <b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—


pli: vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…


pli: ime vuccanti vatthukāmā …pe…


pli: ime vuccanti kilesakāmā.


pli: <b>Brahmacariyaṁ</b> vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṁ anajjhāpatti velāanatikkamo.


pli: Api ca nippariyāyena brahmacariyaṁ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—


pli: sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.


pli: Yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavā.


pli: Yathā ca dhanena dhanavāti vuccati, bhogena bhogavāti vuccati, yasena yasavāti vuccati, sippena sippavāti vuccati, sīlena sīlavāti vuccati, vīriyena vīriyavāti vuccati, paññāya paññavāti vuccati, vijjāya vijjavāti vuccati—


pli: evameva yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavāti—


pli: kāmesu brahmacariyavā.


pli: <b>Metteyyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ gottena ālapati.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—


pli: metteyyāti bhagavā.


pli: <b>Vītataṇho sadā sato</b>ti.


pli: <b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.


pli: Yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati vītataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.


pli: <b>Sadā</b>ti sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ avīci santati sahitaṁ phassitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe.


pli: <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—


pli: kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,


pli: vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, citte cittānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…


pli: so vuccati satoti—


pli: vītataṇho sadā sato.


pli: <b>Saṅkhāya nibbuto bhikkhū</b>ti saṅkhā vuccati ñāṇaṁ.


pli: Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: <b>Saṅkhāyā</b>ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti … “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: Atha vā aniccato saṅkhāya jānitvā … dukkhato … rogato … gaṇḍato … sallato …pe… nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: <b>Nibbuto</b>ti rāgassa nibbāpitattā nibbuto, dosassa nibbāpitattā nibbuto, mohassa nibbāpitattā nibbuto, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbāpitattā nibbuto.


pli: <b>Bhikkhū</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu …pe… vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti—


pli: saṅkhāya nibbuto bhikkhu.


pli: <b>Tassa no santi iñjitā</b>ti.


pli: <b>Tassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.


pli: <b>Iñjitā</b>ti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ.


pli: Tassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—


pli: tassa no santi iñjitā.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Kāmesu brahmacariyavā,


pli: (metteyyāti bhagavā)


pli: Vītataṇho sadā sato;


pli: Saṅkhāya nibbuto bhikkhu,


pli: Tassa no santi iñjitā”ti.


pli: <b>So ubhantamabhiññāya,</b>


pli: <b>Majjhe mantā na lippati;</b>


pli: <b>Taṁ brūmi mahāpurisoti,</b>


pli: <b>So idha sibbinimaccagā. </b>


pli: <b>So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippatī</b>ti.


pli: <b>Antā</b>ti phasso eko anto, phassasamudayo dutiyo anto, phassanirodho majjhe;


pli: atītaṁ eko anto, anāgataṁ dutiyo anto, paccuppannaṁ majjhe;


pli: sukhā vedanā eko anto, dukkhā vedanā dutiyo anto, adukkhamasukhā vedanā majjhe;


pli: nāmaṁ eko anto, rūpaṁ dutiyo anto, viññāṇaṁ majjhe;


pli: cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto, cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto, viññāṇaṁ majjhe;


pli: sakkāyo eko anto, sakkāyasamudayo dutiyo anto, sakkāyanirodho majjhe.


pli: <b>Mantā</b> vuccati paññā, yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: <b>Lepā</b>ti dve lepā—


pli: taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca.


pli: Katamo taṇhālepo?


pli: Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—


pli: “idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca”.


pli: Kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati.


pli: Yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṁ—


pli: ayaṁ taṇhālepo.


pli: Katamo diṭṭhilepo?


pli: Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—


pli: ayaṁ diṭṭhilepo.


pli: <b>So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippatī</b>ti so ubho ca ante majjhañca mantāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā na lippati na palippati na upalippati, alitto asaṁlitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: so ubhantamabhiññāya majjhe mantā na lippati.


pli: <b>Taṁ brūmi mahāpuriso</b>ti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso padhānapuriso pavarapuriso, taṁ brūmi taṁ kathemi taṁ bhaṇāmi taṁ dīpemi taṁ voharāmi.


pli: Āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca—


pli: “‘mahāpuriso mahāpuriso’ti, bhante, vuccati.


pli: Kittāvatā nu kho, bhante, mahāpuriso hotī”ti?


pli: “Vimuttacittattā khvāhaṁ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmi, avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmi.


pli: Kathañca, sāriputta, vimuttacitto hoti?


pli: Idha, sāriputta, bhikkhu ajjhattaṁ kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.


pli: Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi.


pli: Vedanāsu …pe…


pli: citte …


pli: dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.


pli: Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi.


pli: Evaṁ kho, sāriputta, bhikkhu vimuttacitto hoti.


pli: Vimuttacittattā khvāhaṁ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmi, avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmī”ti—


pli: taṁ brūmi mahāpurisoti.


pli: <b>So idha sibbinimaccagā</b>ti sibbinī vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ, yassesā sibbinī taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.


pli: So sibbiniṁ taṇhaṁ accagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti—


pli: so idha sibbinimaccagā.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “So ubhantamabhiññāya,


pli: Majjhe mantā na lippati;


pli: Taṁ brūmi mahāpurisoti,


pli: So idha sibbinimaccagā”ti.


pli: Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṁ ekacchandā ekapayogā ekādhippāyā ekavāsanavāsitā, tesaṁ anekapāṇasahassānaṁ virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.


pli: Tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimucci.


pli: Saha arahattappattā ajinajaṭāvākacīratidaṇḍakamaṇḍalukesā ca massū ca antarahitā.


pli: Bhaṇḍukāsāyavatthavasano saṅghāṭipattacīvaradharo anvatthapaṭipattiyā pañjaliko bhagavantaṁ namassamāno nisinno hoti—


pli: “satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmī”ti.


pli: Cūḷaniddesa


pli: Pārāyanavagganiddesa


pli: Pucchāniddesa


pli: 3. Puṇṇakamāṇavapucchāniddesa


pli: <b>Anejaṁ mūladassāviṁ,</b>


pli: (iccāyasmā puṇṇako)


pli: <b>Atthi pañhena āgamaṁ;</b>


pli: <b>Kiṁnissitā isayo manujā,</b>


pli: <b>Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;</b>


pli: <b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,</b>


pli: <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b>


pli: <b>Anejaṁ mūladassāvin</b>ti ejā vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ sā ejā taṇhā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.


pli: Tasmā buddho anejo.


pli: Ejāya pahīnattā anejo.


pli: Bhagavā lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati na calati na vedhati nappavedhatīti—


pli: anejaṁ.


pli: <b>Mūladassāvin</b>ti bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī pabhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvī.


pli: Tīṇi akusalamūlāni—


pli: lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “tīṇimāni, bhikkhave, nidānāni kammānaṁ samudayāya.


pli: Katamāni tīṇi?


pli: Lobho nidānaṁ kammānaṁ samudayāya, doso nidānaṁ kammānaṁ samudayāya, moho nidānaṁ kammānaṁ samudayāya.


pli: Na, bhikkhave, lobhajena kammena dosajena kammena mohajena kammena devā paññāyanti, manussā paññāyanti, yā vā panaññāpi kāci sugatiyo.


pli: Atha kho, bhikkhave, lobhajena kammena dosajena kammena mohajena kammena nirayo paññāyati, tiracchānayoni paññāyati, pettivisayo paññāyati, yā vā panaññāpi kāci duggatiyo niraye tiracchānayoniyā pettivisaye attabhāvābhinibbattiyā”.


pli: Imāni tīṇi akusalamūlānīti bhagavā jānāti passati.


pli: Evampi bhagavā mūladassāvī …pe…


pli: samudayadassāvī.


pli: Tīṇi kusalamūlāni—


pli: alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ.


pli: “tīṇimāni …pe…


pli: na, bhikkhave, alobhajena kammena adosajena kammena amohajena kammena nirayo paññāyati, tiracchānayoni paññāyati, pettivisayo paññāyati, yā vā panaññāpi kāci duggatiyo.


pli: Atha kho, bhikkhave, alobhajena kammena adosajena kammena amohajena kammena devā paññāyanti, manussā paññāyanti, yā vā panaññāpi kāci sugatiyo deve ca manusse ca attabhāvābhinibbattiyā”.


pli: Imāni tīṇi kusalamūlānīti bhagavā jānāti passati.


pli: “ye keci, bhikkhave, dhammā akusalā akusalabhāgiyā akusalapakkhikā sabbe te avijjāmūlakā avijjāsamosaraṇā avijjāsamugghātā”.


pli: Sabbe te samugghātaṁ gacchantīti bhagavā jānāti passati.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “ye keci, bhikkhave, dhammā kusalā kusalabhāgiyā kusalapakkhikā, sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā.


pli: Appamādo tesaṁ dhammānaṁ aggamakkhāyatī”ti bhagavā jānāti passati.


pli: Atha vā bhagavā jānāti passati.


pli: “Avijjā mūlaṁ saṅkhārānaṁ, saṅkhārā mūlaṁ viññāṇassa, viññāṇaṁ mūlaṁ nāmarūpassa, nāmarūpaṁ mūlaṁ saḷāyatanassa, saḷāyatanaṁ mūlaṁ phassassa, phasso mūlaṁ vedanāya, vedanā mūlaṁ taṇhāya, taṇhā mūlaṁ upādānassa, upādānaṁ mūlaṁ bhavassa, bhavo mūlaṁ jātiyā, jāti mūlaṁ jarāmaraṇassā”ti—


pli: bhagavā jānāti passati.


pli: “Cakkhu mūlaṁ cakkhurogānaṁ, sotaṁ mūlaṁ sotarogānaṁ, ghānaṁ mūlaṁ ghānarogānaṁ, jivhā mūlaṁ jivhārogānaṁ, kāyo mūlaṁ kāyarogānaṁ, mano mūlaṁ cetasikānaṁ dukkhānan”ti—


pli: Evampi bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī pabhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvīti—


pli: anejaṁ mūladassāvī.


pli: Iccāyasmā puṇṇakoti iccāti padasandhi …pe…


pli: āyasmā puṇṇako.


pli: <b>Atthi pañhena āgaman</b>ti pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti—


pli: evampi atthi pañhena āgamaṁ.


pli: Atha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ atthīti—


pli: Atha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu tvamasi alamatto.


pli: Mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ vahassetaṁ bhāranti—


pli: <b>Kiṁ nissitā isayo manujā</b>ti kiṁ nissitā āsitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.


pli: <b>Isayo</b>ti isināmakā ye keci isipabbajjaṁ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā.


pli: <b>Manujā</b>ti manussā vuccantīti—


pli: kiṁ nissitā isayo manujā.


pli: <b>Khattiyā brāhmaṇā devatānan</b>ti.


pli: <b>Khattiyā</b>ti ye keci khattiyajātikā.


pli: <b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikā.


pli: <b>Devatānan</b>ti ājīvakasāvakānaṁ ājīvakā devatā, nigaṇṭhasāvakānaṁ nigaṇṭhā devatā, jaṭilasāvakānaṁ jaṭilā devatā, paribbājakasāvakānaṁ paribbājakā devatā, aviruddhakasāvakānaṁ aviruddhakā devatā, hatthivatikānaṁ hatthī devatā, assavatikānaṁ assā devatā, govatikānaṁ gāvo devatā, kukkuravatikānaṁ kukkurā devatā, kākavatikānaṁ kākā devatā, vāsudevavatikānaṁ vāsudevo devatā, baladevavatikānaṁ baladevo devatā, puṇṇabhaddavatikānaṁ puṇṇabhaddo devatā, maṇibhaddavatikānaṁ maṇibhaddo devatā, aggivatikānaṁ aggi devatā, nāgavatikānaṁ nāgā devatā, supaṇṇavatikānaṁ supaṇṇā devatā, yakkhavatikānaṁ yakkhā devatā, asuravatikānaṁ asurā devatā, gandhabbavatikānaṁ gandhabbā devatā, mahārājavatikānaṁ mahārājāno devatā, candavatikānaṁ cando devatā, sūriyavatikānaṁ sūriyo devatā, indavatikānaṁ indo devatā, brahmavatikānaṁ brahmā devatā, devavatikānaṁ devo devatā, disāvatikānaṁ disā devatā, ye yesaṁ dakkhiṇeyyā te tesaṁ devatāti—


pli: khattiyabrāhmaṇā devatānaṁ.


pli: Yaññamakappayiṁsu puthūdha loketi yaññaṁ vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ.


pli: <b>Yaññamakappayiṁsū</b>ti yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti.


pli: Yepi yaññaṁ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…


pli: seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti.


pli: Yepi yaññaṁ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…


pli: <b>Puthū</b>ti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū.


pli: Kathaṁ yaññā vā ete puthū?


pli: Bahukānaṁ ete yaññā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālaṁ gandhaṁ vilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ—


pli: evaṁ yaññā vā ete puthū.


pli: Kathaṁ yaññayājakā vā ete puthū?


pli: Bahukā ete yaññayājakā khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca—


pli: evaṁ yaññayājakā vā ete puthū.


pli: Kathaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū?


pli: Bahukā ete dakkhiṇeyyā puthū samaṇabrāhmaṇā kapaṇaddhikavanibbakayācakā—


pli: evaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū.


pli: <b>Idha loke</b>ti manussaloketi yaññamakappayiṁsu—


pli: puthūdha loke.


pli: <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti.


pli: <b>Pucchā</b>ti tisso pucchā—


pli: adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā.


pli: Katamā adiṭṭhajotanā pucchā?


pli: Pakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya pañhaṁ pucchati—


pli: ayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā.


pli: Katamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā?


pli: Pakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ.


pli: Aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati—


pli: ayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā.


pli: Katamā vimaticchedanā pucchā?


pli: Pakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto—


pli: “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti.


pli: So vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati—


pli: ayaṁ vimaticchedanā pucchā.


pli: Imā tisso pucchā.


pli: Aparāpi tisso pucchā—


pli: Katamā manussapucchā?


pli: Manussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—


pli: ayaṁ manussapucchā.


pli: Katamā amanussapucchā?


pli: Amanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti—


pli: ayaṁ amanussapucchā.


pli: Katamā nimmitapucchā?


pli: Yaṁ bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ, so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati;


pli: bhagavā visajjeti—


pli: ayaṁ nimmitapucchā.


pli: <b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ “kathayassu me”ti pucchāmi taṁ.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti—


pli: yadidaṁ bhagavāti.


pli: <b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—


pli: pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Anejaṁ mūladassāviṁ,


pli: (iccāyasmā puṇṇako)


pli: Atthi pañhena āgamaṁ;


pli: Kiṁ nissitā isayo manujā,


pli: Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;


pli: Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,


pli: Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti.


pli: <b>Ye kecime isayo manujā,</b>


pli: (puṇṇakāti bhagavā)


pli: <b>Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;</b>


pli: <b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,</b>


pli: <b>Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ;</b>


pli: <b>Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu. </b>


pli: <b>Ye kecime isayo manujā</b>ti.


pli: <b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—


pli: ye kecīti.


pli: <b>Isayo</b>ti isināmakā ye keci isipabbajjaṁ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā.


pli: <b>Manujā</b>ti manussā vuccantīti—


pli: ye kecime isayo manujā puṇṇakāti bhagavā.


pli: <b>Khattiyā brāhmaṇā devatānan</b>ti.


pli: <b>Khattiyā</b>ti ye keci khattiyajātikā.


pli: <b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikā.


pli: <b>Devatānan</b>ti ājīvakasāvakānaṁ ājīvakā devatā …pe…


pli: disāvatikānaṁ disā devatā.


pli: Ye yesaṁ dakkhiṇeyyā, te tesaṁ devatāti—


pli: khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ.


pli: <b>Yaññaṁ</b> vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ.


pli: <b>Yaññamakappayiṁsū</b>ti yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti.


pli: <b>Puthū</b>ti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū …pe… evaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū.


pli: <b>Idha loke</b>ti manussaloketi yaññamakappayiṁsu—


pli: puthūdha loke.


pli: <b>Āsīsamānā puṇṇaka itthattan</b>ti.


pli: <b>Āsīsamānā</b>ti rūpapaṭilābhaṁ āsīsamānā, saddapaṭilābhaṁ āsīsamānā, gandhapaṭilābhaṁ āsīsamānā, rasapaṭilābhaṁ āsīsamānā, phoṭṭhabbapaṭilābhaṁ āsīsamānā, puttapaṭilābhaṁ āsīsamānā, dārapaṭilābhaṁ āsīsamānā, dhanapaṭilābhaṁ āsīsamānā, yasapaṭilābhaṁ āsīsamānā, issariyapaṭilābhaṁ āsīsamānā, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, brāhmaṇamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, cātumahārājikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, tāvatiṁsesu devesu yāmesu devesu tusitesu devesu nimmānaratīsu devesu paranimmitavasavattīsu devesu brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā.


pli: <b>Puṇṇaka itthattan</b>ti ettha attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā ettha khattiyamahāsālakule attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā …pe…


pli: ettha brahmakāyikesu devesu attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā—


pli: puṇṇaka itthattaṁ.


pli: <b>Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsū</b>ti jarānissitā byādhinissitā maraṇanissitā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā.


pli: Yadeva te jātinissitā tadeva te jarānissitā.


pli: Yadeva te jarānissitā tadeva te byādhinissitā.


pli: Yadeva te byādhinissitā tadeva te maraṇanissitā.


pli: Yadeva te maraṇanissitā tadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā.


pli: Yadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā tadeva te gatinissitā.


pli: Yadeva te gatinissitā tadeva te upapattinissitā.


pli: Yadeva te upapattinissitā tadeva te paṭisandhinissitā.


pli: Yadeva te paṭisandhinissitā tadeva te bhavanissitā.


pli: Yadeva te bhavanissitā tadeva te saṁsāranissitā.


pli: Yadeva te saṁsāranissitā tadeva te vaṭṭanissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—


pli: jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Ye kecime isayo manujā,


pli: (puṇṇakāti bhagavā)


pli: Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;


pli: Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,


pli: Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ;


pli: Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsū”ti.


pli: <b>Ye kecime isayo manujā,</b>


pli: (iccāyasmā puṇṇako)


pli: <b>Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;</b>


pli: <b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,</b>


pli: <b>Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā;</b>


pli: <b>Atāruṁ jātiñca jarañca mārisa,</b>


pli: <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b>


pli: <b>Ye kecime isayo manujā</b>ti.


pli: <b>Ye kecī</b>ti …pe….


pli: <b>Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā</b>ti.


pli: <b>Kaccisū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā—


pli: “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—


pli: kaccisu.


pli: <b>Te</b>ti yaññayājakā vuccanti.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—


pli: kaccisu te bhagavā.


pli: <b>Yaññapathe appamattā</b>ti yaññoyeva vuccati yaññapatho.


pli: Yathā ariyamaggo ariyapatho devamaggo devapatho brahmamaggo brahmapatho, evameva yaññoyeva vuccati yaññapatho.


pli: <b>Appamattā</b>ti yaññapathe appamattā sakkaccakārino sātaccakārino aṭṭhitakārino anolīnavuttino anikkhittacchandā anikkhittadhurā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti—


pli: tepi yaññapathe appamattā.


pli: Yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…


pli: tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā.


pli: Yepi yaññaṁ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…


pli: Yepi yaññaṁ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…


pli: tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattāti—


pli: kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā.


pli: <b>Atāruṁ jātiñca jarañca mārisā</b>ti jarāmaraṇaṁ atariṁsu uttariṁsu patariṁsu samatikkamiṁsu vītivattiṁsu.


pli: <b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—


pli: atāru jātiñca jarañca mārisa.


pli: <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti.


pli: <b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ kathayassu meti—


pli: pucchāmi taṁ.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti—


pli: yadidaṁ bhagavāti.


pli: <b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—


pli: pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Ye kecime isayo manujā,


pli: (iccāyasmā puṇṇako)


pli: Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;


pli: Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,


pli: Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā;


pli: Atāruṁ jātiñca jarañca mārisa,


pli: Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti.


pli: <b>Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti,</b>


pli: (puṇṇakāti bhagavā)


pli: <b>Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ;</b>


pli: <b>Te yājayogā bhavarāgarattā,</b>


pli: <b>Nātariṁsu jātijaranti brūmi. </b>


pli: <b>Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhantī</b>ti.


pli: <b>Āsīsantī</b>ti rūpapaṭilābhaṁ āsīsanti, saddapaṭilābhaṁ āsīsanti, gandhapaṭilābhaṁ āsīsanti, rasapaṭilābhaṁ āsīsanti, phoṭṭhabbapaṭilābhaṁ āsīsanti, puttapaṭilābhaṁ āsīsanti, dārapaṭilābhaṁ āsīsanti, dhanapaṭilābhaṁ āsīsanti, yasapaṭilābhaṁ āsīsanti, issariyapaṭilābhaṁ āsīsanti, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti, brāhmaṇamahāsālakule …pe…


pli: gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti, cātumahārājikesu devesu …pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti icchanti sādiyanti patthayanti pihayantīti—


pli: āsīsanti.


pli: <b>Thomayantī</b>ti yaññaṁ vā thomenti phalaṁ vā thomenti dakkhiṇeyye vā thomenti.


pli: Kathaṁ yaññaṁ thomenti?


pli: Suciṁ dinnaṁ, manāpaṁ dinnaṁ, paṇītaṁ dinnaṁ, kālena dinnaṁ, kappiyaṁ dinnaṁ, viceyya dinnaṁ, anavajjaṁ dinnaṁ, abhiṇhaṁ dinnaṁ dadaṁ cittaṁ pasāditanti—


pli: thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti.


pli: Evaṁ yaññaṁ thomenti.


pli: Kathaṁ phalaṁ thomenti?


pli: Itonidānaṁ rūpapaṭilābho bhavissati …pe…


pli: brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābho bhavissatīti—


pli: Evaṁ phalaṁ thomenti.


pli: Kathaṁ dakkhiṇeyye thomenti?


pli: Dakkhiṇeyyā jātisampannā gottasampannā ajjhāyakā mantadharā tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padakā veyyākaraṇā lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayāti, vītarāgā vā rāgavinayāya vā paṭipannā, vītadosā vā dosavinayāya vā paṭipannā, vītamohā vā mohavinayāya vā paṭipannā, saddhāsampannā sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannāti—


pli: Evaṁ dakkhiṇeyye thomentīti—


pli: āsīsanti thomayanti.


pli: <b>Abhijappantī</b>ti rūpapaṭilābhaṁ abhijappanti, saddapaṭilābhaṁ abhijappanti, gandhapaṭilābhaṁ abhijappanti, rasapaṭilābhaṁ abhijappanti …pe…


pli: brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ abhijappantīti—


pli: āsīsanti thomayanti abhijappanti.


pli: <b>Juhantī</b>ti juhanti denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyanti—


pli: āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti puṇṇakāti bhagavā.


pli: <b>Kāmābhijappanti paṭicca lābhan</b>ti rūpapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti, saddapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti …pe…


pli: brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti pajappantīti—


pli: kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ.


pli: <b>Te yājayogā bhavarāgarattā nātariṁsu jātijaranti brūmī</b>ti


pli: <b>te</b>ti yaññayājakā vuccanti,


pli: <b>yājayogā</b>ti yājayogesu yuttā payuttā āyuttā samāyuttā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti—


pli: te yājayogā,


pli: <b>bhavarāgarattā</b>ti bhavarāgo vuccati yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṁ.


pli: Bhavarāgena bhavesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti—


pli: te yājayogā bhavarāgarattā.


pli: <b>Nātariṁsu jātijaranti brūmī</b>ti te yājayogā bhavarāgarattā jātijarāmaraṇaṁ nātariṁsu na uttariṁsu na patariṁsu na samatikkamiṁsu na vītivattiṁsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā antojātijarāmaraṇe parivattanti antosaṁsārapathe parivattanti.


pli: Jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti;


pli: brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—


pli: te yājayogā bhavarāgarattā nātariṁsu jātijaranti brūmi.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti,


pli: (puṇṇakāti bhagavā)


pli: Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ;


pli: Te yājayogā bhavarāgarattā,


pli: Nātariṁsu jātijaranti brūmī”ti.


pli: <b>Te ce nātariṁsu yājayogā,</b>


pli: (iccāyasmā puṇṇako)


pli: <b>Yaññehi jātiñca jarañca mārisa;</b>


pli: <b>Atha ko carahi devamanussaloke,</b>


pli: <b>Atāri jātiñca jarañca mārisa;</b>


pli: <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b>


pli: <b>Te ce nātariṁsu yājayogā</b>ti te yaññayājakā yājayogā bhavarāgarattā jātijarāmaraṇaṁ nātariṁsu na uttariṁsu na patariṁsu na samatikkamiṁsu na vītivattiṁsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā antojātijarāmaraṇe parivattanti antosaṁsārapathe parivattanti.


pli: Jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti—


pli: te ce nātariṁsu yājayogā.


pli: <b>Iccāyasmā puṇṇako</b>ti.


pli: Iccāti padasandhi …pe…


pli: āyasmā puṇṇako.


pli: <b>Yaññehi jātiñca jarañca mārisā</b>ti.


pli: <b>Yaññehī</b>ti yaññehi pahūtehi yaññehi vividhehi yaññehi puthūhi.


pli: <b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—


pli: yaññehi jātiñca jarañca mārisa.


pli: <b>Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisā</b>ti atha ko eso sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayi.


pli: atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa.


pli: <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti.


pli: <b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ kathayassu metanti—


pli: pucchāmi taṁ.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti—


pli: yadidaṁ bhagavāti.


pli: <b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—


pli: pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Te ce nātariṁsu yājayogā,


pli: (iccāyasmā puṇṇako)


pli: Yaññehi jātiñca jarañca mārisa;


pli: Atha ko carahi devamanussaloke,


pli: Atāri jātiñca jarañca mārisa;


pli: Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti.


pli: <b>Saṅkhāya lokasmi paroparāni,</b>


pli: (puṇṇakāti bhagavā)


pli: <b>Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke;</b>


pli: <b>Santo vidhūmo anīgho nirāso,</b>


pli: <b>Atāri so jātijaranti brūmi. </b>


pli: <b>Saṅkhāya lokasmi paroparānī</b>ti saṅkhā vuccati ñāṇaṁ yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: <b>Paroparānī</b>ti


pli: <b>oraṁ</b> vuccati sakattabhāvo,


pli: <b>paraṁ</b> vuccati parattabhāvo


pli: <b>oraṁ</b> vuccati sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ, paraṁ vuccati pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ;


pli: oraṁ vuccati cha ajjhattikāni āyatanāni, paraṁ vuccati cha bāhirāni āyatanāni.


pli: Oraṁ vuccati manussaloko, paraṁ vuccati devaloko;


pli: oraṁ vuccati kāmadhātu, paraṁ vuccati rūpadhātu arūpadhātu;


pli: oraṁ vuccati kāmadhātu rūpadhātu, paraṁ vuccati arūpadhātu.


pli: <b>Saṅkhāya lokasmi paroparānī</b>ti paroparāni aniccato saṅkhāya dukkhato rogato gaṇḍato …pe…


pli: nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—


pli: saṅkhāya lokasmi paroparāni.


pli: <b>Puṇṇakāti bhagavā</b>ti.


pli: <b>Puṇṇakā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.


pli: yadidaṁ bhagavāti—


pli: puṇṇakāti bhagavā.


pli: <b>Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke</b>ti.


pli: <b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.


pli: <b>Iñjitan</b>ti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ.


pli: Yassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.


pli: <b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—


pli: yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke.


pli: <b>Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti.


pli: <b>Santo</b>ti rāgassa santattā santo, dosassa …pe… mohassa … kodhassa … upanāhassa … makkhassa … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti santo;


pli: <b>vidhūmo</b>ti kāyaduccaritaṁ vidhūmitaṁ vidhamitaṁ sositaṁ visositaṁ byantīkataṁ, vacīduccaritaṁ …pe…


pli: manoduccaritaṁ vidhūmitaṁ vidhamitaṁ sositaṁ visositaṁ byantīkataṁ, rāgo … doso … moho vidhūmito vidhamito sosito visosito byantīkato, kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā vidhūmitā vidhamitā sositā visositā byantīkatā.


pli: Atha vā kodho vuccati dhūmo—


pli: Māno hi te brāhmaṇa khāribhāro,


pli: Kodho dhūmo bhasmani mosavajjaṁ;


pli: Jivhā sujā hadayaṁ jotiṭṭhānaṁ,


pli: Attā sudanto purisassa joti.


pli: Api ca dasahākārehi kodho jāyati—


pli: anatthaṁ me acarīti kodho jāyati, anatthaṁ me caratīti kodho jāyati, anatthaṁ me carissatīti kodho jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṁ acari, anatthaṁ carati, anatthaṁ carissatīti kodho jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari, atthaṁ carati, atthaṁ carissatīti kodho jāyati, aṭṭhāne vā pana kodho jāyati.


pli: Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—


pli: ayaṁ vuccati kodho.


pli: Api ca kodhassa adhimattaparittatā veditabbā.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho cittāvilakaraṇamatto hoti, na ca tāva mukhakulānavikulāno hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho mukhakulānavikulānamatto hoti, na ca tāva hanusañcopano hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho hanusañcopanamatto hoti, na ca tāva pharusavācaṁ nicchāraṇo hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho pharusavācaṁ nicchāraṇamatto hoti, na ca tāva disāvidisānuvilokano hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho disāvidisānuvilokanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaparāmasano hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaparāmasanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabbhukkiraṇo hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabbhukkiraṇamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabhinipātano hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabhinipātanamatto hoti, na ca tāva chinnavicchinnakaraṇo hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho chinnavicchinnakaraṇamatto hoti, na ca tāva sambhañjanapalibhañjano hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho sambhañjanapalibhañjanamatto hoti, na ca tāva aṅgamaṅgaapakaḍḍhano hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto hoti, na ca tāva jīvitāvoropano hoti.


pli: Atthi kañci kālaṁ kodho jīvitāvoropanamatto hoti, na ca tāva sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito hoti.


pli: Yato kodho paraṁ puggalaṁ ghātetvā attānaṁ ghāteti, ettāvatā kodho paramussadagato paramavepullapatto hoti.


pli: Yassa so hoti kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati—


pli: vidhūmo.


pli: Kodhassa pahīnattā vidhūmo, kodhavatthussa pariññātattā vidhūmo, kodhahetussa pariññātattā vidhūmo, kodhahetussa upacchinnattā vidhūmo.


pli: <b>Anīgho</b>ti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā.


pli: Yassete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anīgho.


pli: Nirāsoti āsā vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Yassesā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati nirāso.


pli: <b>Jātī</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho.


pli: <b>Jarā</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko.


pli: <b>Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti yo santo ca vidhūmo ca anīgho ca nirāso ca, so jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—


pli: santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmi.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Saṅkhāya lokasmi paroparāni,


pli: (puṇṇakāti bhagavā)


pli: Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke;


pli: Santo vidhūmo anīgho nirāso,


pli: Atāri so jātijaranti brūmī”ti.


pli: Sahagāthāpariyosānā …pe…


pli: pañjaliko bhagavantaṁ namassamāno nisinno hoti—


pli: “satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī”ti.


pli: Puṇṇakamāṇavapucchāniddeso tatiyo.


pli: Cūḷaniddesa


pli: Pārāyanavagganiddesa


pli: Pucchāniddesa


pli: 4. Mettagūmāṇavapucchāniddesa


pli: <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ,</b>


pli: (iccāyasmā mettagū)


pli: <b>Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ;</b>


pli: <b>Kuto nu dukkhā samudāgatā ime,</b>


pli: <b>Ye keci lokasmimanekarūpā.</b>


pli: <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti.


pli: <b>Pucchāmī</b>ti tisso pucchā—


pli: adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā.


pli: Katamā adiṭṭhajotanā pucchā?


pli: Pakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ.


pli: Tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya pañhaṁ pucchati—


pli: ayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā.


pli: Katamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā?


pli: Pakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ.


pli: Aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati—


pli: ayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā.


pli: Katamā vimaticchedanā pucchā?


pli: Pakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto—


pli: “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti?


pli: So vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati—


pli: ayaṁ vimaticchedanā pucchā.


pli: Imā tisso pucchā.


pli: Aparāpi tisso pucchā—


pli: Katamā manussapucchā?


pli: Manussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—


pli: ayaṁ manussapucchā.


pli: Katamā amanussapucchā?


pli: Amanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmā pucchanti, devā pucchanti—


pli: ayaṁ amanussapucchā.


pli: Katamā nimmitapucchā?


pli: Bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ.


pli: So nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati.


pli: Bhagavā visajjeti.


pli: Ayaṁ nimmitapucchā.


pli: attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā …pe…


pli: aparāpi tisso pucchā—


pli: diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā … aparāpi tisso pucchā—


pli: anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā … aparāpi tisso pucchā—


pli: atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā … aparāpi tisso pucchā—


pli: ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā … aparāpi tisso pucchā—


pli: kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā … aparāpi tisso pucchā—


pli: khandhapucchā, dhātupucchā āyatanapucchā … aparāpi tisso pucchā—


pli: satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā … aparāpi tisso pucchā—


pli: indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā … aparāpi tisso pucchā—


pli: maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā ….


pli: <b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ “kathayassu me”ti pucchāmi taṁ.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti—


pli: yadidaṁ bhagavāti.


pli: <b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—


pli: pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.


pli: <b>Iccāyasmā mettagū</b>ti iccāti padasandhi …pe…


pli: iccāyasmā mettagū.


pli: <b>Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattan</b>ti.


pli: <b>Vedagū</b>ti taṁ maññāmi, bhāvitattoti taṁ maññāmi, evaṁ jānāmi, evaṁ ājānāmi evaṁ paṭijānāmi evaṁ paṭivijjhāmi.


pli: <b>Vedagū bhāvitatto</b>ti kathañca bhagavā vedagū?


pli: <b>Vedo</b> vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ …pe…


pli: dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.


pli: Bhagavā tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.


pli: Vedānaṁ vā antagatoti vedagū;


pli: vedehi vā antagatoti vedagū;


pli: sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū;


pli: sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo doso moho māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Vedāni viceyya kevalāni,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;


pli: Sabbavedanāsu vītarāgo,


pli: Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.


pli: Evaṁ bhagavā vedagū.


pli: Kathaṁ bhagavā bhāvitatto?


pli: Bhagavā bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapañño bhāvitasatipaṭṭhāno bhāvitasammappadhāno bhāvitaiddhipādo bhāvitaindriyo bhāvitabalo bhāvitabojjhaṅgo bhāvitamaggo, pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.


pli: Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ, aparitto mahanto gambhīro appameyyo duppariyogāḷho bahuratano sāgarūpamo chaḷaṅgupekkhāya samannāgato hoti.


pli: Cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano;


pli: upekkhako viharati sato sampajāno.


pli: Sotena saddaṁ sutvā, ghānena gandhaṁ ghāyitvā, jivhāya rasaṁ sāyitvā, kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā, manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano;


pli: Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpaṁ rūpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti.


pli: Tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.


pli: Cakkhunā kho paneva rūpaṁ disvā amanāpaṁ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso.


pli: Tassa ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.


pli: Sotena saddaṁ sutvā …pe…


pli: ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya manāpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti.


pli: Manasāyeva kho pana dhammaṁ viññāya amanāpaṁ na maṅku hoti.


pli: Appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso tassa ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.


pli: Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpāmanāpesu rūpesu ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.


pli: manasā dhammaṁ viññāya manāpāmanāpesu dhammesu ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.


pli: Cakkhunā rūpaṁ disvā rajanīye na rajjati, dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati.


pli: manasā dhammaṁ viññāya rajanīye na rajjati, dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati.


pli: Diṭṭhe diṭṭhamatto, sute sutamatto, mute mutamatto, viññāte viññātamatto.


pli: Diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati.


pli: Diṭṭhe anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.


pli: Sute …pe…


pli: mute … viññāte anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.


pli: Saṁvijjati bhagavato cakkhu, passati bhagavā cakkhunā rūpaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.


pli: Saṁvijjati bhagavato sotaṁ, suṇāti bhagavā sotena saddaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.


pli: Saṁvijjati bhagavato ghānaṁ, ghāyati bhagavā ghānena gandhaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.


pli: Saṁvijjati bhagavato jivhā, sāyati bhagavā jivhāya rasaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.


pli: Saṁvijjati bhagavato kāyo, phusati bhagavā kāyena phoṭṭhabbaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.


pli: Saṁvijjati bhagavato mano, vijānāti bhagavā manasā dhammaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.


pli: Cakkhu rūpārāmaṁ rūparataṁ rūpasammuditaṁ, taṁ bhagavato dantaṁ guttaṁ rakkhitaṁ saṁvutaṁ;


pli: tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.


pli: Sotaṁ saddārāmaṁ saddarataṁ …pe…


pli: ghānaṁ gandhārāmaṁ gandharataṁ … jivhā rasārāmā rasaratā rasasammuditā, sā bhagavato dantā guttā rakkhitā saṁvutā;


pli: Kāyo phoṭṭhabbārāmo phoṭṭhabbarato phoṭṭhabbasammudito … mano dhammārāmo dhammarato dhammasammudito, so bhagavato danto gutto rakkhito saṁvuto;


pli: tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti—


pli: “Dantaṁ nayanti samitiṁ,


pli: dantaṁ rājābhirūhati;


pli: Danto seṭṭho manussesu,


pli: yotivākyaṁ titikkhati.


pli: Varamassatarā dantā,


pli: ājānīyā ca sindhavā;


pli: Kuñjarā ca mahānāgā,


pli: attadanto tato varaṁ.


pli: Na hi etehi yānehi,


pli: gaccheyya agataṁ disaṁ;


pli: Yathāttanā sudantena,


pli: danto dantena gacchati.


pli: Vidhāsu na vikampanti,


pli: vippamuttā punabbhavā;


pli: Dantabhūmiṁ anuppattā,


pli: te loke vijitāvino.


pli: Yassindriyāni bhāvitāni,


pli: Ajjhattañca bahiddhā ca sabbaloke;


pli: Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ,


pli: Kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.


pli: Evaṁ bhagavā bhāvitattoti <b>maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ.</b>


pli: <b>Kuto nu dukkhā samudāgatā ime</b>ti.


pli: <b>Kuto nū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā—


pli: “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—


pli: kuto nu.


pli: <b>Dukkhā</b>ti jātidukkhaṁ, jarādukkhaṁ, byādhidukkhaṁ, maraṇadukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ, nerayikaṁ dukkhaṁ, tiracchānayonikaṁ dukkhaṁ, pettivisayikaṁ dukkhaṁ, mānusikaṁ dukkhaṁ, gabbhokkantimūlakaṁ dukkhaṁ, gabbhaṭṭhitimūlakaṁ dukkhaṁ, gabbhavuṭṭhānamūlakaṁ dukkhaṁ, jātassūpanibandhakaṁ dukkhaṁ, jātassa parādheyyakaṁ dukkhaṁ, attūpakkamaṁ dukkhaṁ, parūpakkamaṁ dukkhaṁ, dukkhadukkhaṁ, saṅkhāradukkhaṁ, vipariṇāmadukkhaṁ, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ dukkhaṁ, mātumaraṇaṁ dukkhaṁ, pitumaraṇaṁ dukkhaṁ, bhātumaraṇaṁ dukkhaṁ, bhaginimaraṇaṁ dukkhaṁ, puttamaraṇaṁ dukkhaṁ, dhītumaraṇaṁ dukkhaṁ, ñātibyasanaṁ dukkhaṁ, rogabyasanaṁ dukkhaṁ, bhogabyasanaṁ dukkhaṁ, sīlabyasanaṁ dukkhaṁ, diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ;


pli: yesaṁ dhammānaṁ ādito samudāgamanaṁ paññāyati, atthaṅgamato nirodho paññāyati, kammasannissito vipāko, vipākasannissitaṁ kammaṁ, nāmasannissitaṁ rūpaṁ, rūpasannissitaṁ nāmaṁ, jātiyā anugataṁ, jarāya anusaṭaṁ, byādhinā abhibhūtaṁ, maraṇena abbhāhataṁ, dukkhe patiṭṭhitaṁ, atāṇaṁ aleṇaṁ asaraṇaṁ asaraṇībhūtaṁ—


pli: ime vuccanti dukkhā.


pli: Ime dukkhā kuto samudāgatā kuto jātā kuto sañjātā kuto nibbattā kuto abhinibbattā kuto pātubhūtā kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti, imesaṁ dukkhānaṁ mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati nidānaṁ pucchati sambhavaṁ pucchati pabhavaṁ pucchati samuṭṭhānaṁ pucchati āhāraṁ pucchati ārammaṇaṁ pucchati paccayaṁ pucchati samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—


pli: kuto nu dukkhā samudāgatā ime.


pli: <b>Ye keci lokasmimanekarūpā</b>ti.


pli: <b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—


pli: ye kecīti.


pli: <b>Lokasmin</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.


pli: <b>Anekarūpā</b>ti anekavidhā nānāppakārā dukkhāti—


pli: ye keci lokasmimanekarūpā.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ,


pli: (iccāyasmā mettagū)


pli: Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ;


pli: Kuto nu dukkhā samudāgatā ime,


pli: Ye keci lokasmimanekarūpā”ti.


pli: <b>Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi,</b>


pli: (mettagūti bhagavā)


pli: <b>Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ;</b>


pli: <b>Upadhinidānā pabhavanti dukkhā,</b>


pli: <b>Ye keci lokasmimanekarūpā.</b>


pli: <b>Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasī</b>ti.


pli: <b>Dukkhassā</b>ti jātidukkhassa jarādukkhassa byādhidukkhassa maraṇadukkhassa sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhassa.


pli: <b>Pabhavaṁ apucchasī</b>ti dukkhassa mūlaṁ pucchasi hetuṁ pucchasi nidānaṁ pucchasi sambhavaṁ pucchasi pabhavaṁ pucchasi samuṭṭhānaṁ pucchasi āhāraṁ pucchasi ārammaṇaṁ pucchasi paccayaṁ pucchasi samudayaṁ pucchasi yācasi ajjhesasi pasādesīti—


pli: dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi.


pli: <b>Mettagū</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—


pli: mettagūti bhagavā.


pli: <b>Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānan</b>ti.


pli: <b>Tan</b>ti dukkhassa mūlaṁ pavakkhāmi hetuṁ pavakkhāmi nidānaṁ pavakkhāmi sambhavaṁ pavakkhāmi pabhavaṁ pavakkhāmi samuṭṭhānaṁ pavakkhāmi āhāraṁ pavakkhāmi ārammaṇaṁ pavakkhāmi paccayaṁ pavakkhāmi samudayaṁ pavakkhāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsessāmīti—


pli: taṁ te pavakkhāmi.


pli: <b>Yathā pajānan</b>ti yathā pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto.


pli: Na itihītihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ taṁ kathayissāmīti—


pli: taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.


pli: <b>Upadhī</b>ti dasa upadhī—


pli: taṇhūpadhi, diṭṭhūpadhi, kilesūpadhi, kammūpadhi, duccaritūpadhi, āhārūpadhi, paṭighūpadhi, catasso upādinnadhātuyo upadhī, cha ajjhattikāni āyatanāni upadhī, cha viññāṇakāyā upadhī, sabbampi dukkhaṁ dukkhamanaṭṭhena upadhi.


pli: Ime vuccanti dasa upadhī.


pli: <b>Dukkhā</b>ti jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ nerayikaṁ dukkhaṁ …pe…


pli: diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ.


pli: Yesaṁ dhammānaṁ ādito samudāgamanaṁ paññāyati, atthaṅgamato nirodho paññāyati, kammasannissito vipāko, vipākasannissitaṁ kammaṁ, nāmasannissitaṁ rūpaṁ, rūpasannissitaṁ nāmaṁ, jātiyā anugataṁ, jarāya anusaṭaṁ, byādhinā abhibhūtaṁ, maraṇena abbhāhataṁ, dukkhe patiṭṭhitaṁ, atāṇaṁ aleṇaṁ asaraṇaṁ asaraṇībhūtaṁ—


pli: ime vuccanti dukkhā.


pli: Ime dukkhā upadhinidānā upadhihetukā upadhipaccayā upadhikāraṇā honti pabhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti pātubhavantīti—


pli: upadhinidānā pabhavanti dukkhā.


pli: <b>Ye keci lokasmimanekarūpā</b>ti.


pli: <b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—


pli: ye kecīti.


pli: <b>Lokasmin</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.


pli: <b>Anekarūpā</b>ti anekavidhā nānappakārā dukkhāti—


pli: ye keci lokasmimanekarūpā.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi,


pli: (mettagūti bhagavā)


pli: Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ;


pli: Upadhinidānā pabhavanti dukkhā,


pli: Ye keci lokasmimanekarūpā”ti.


pli: <b>Yo ve avidvā upadhiṁ karoti,</b>


pli: <b>Punappunaṁ dukkhamupeti mando;</b>


pli: <b>Tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā,</b>


pli: <b>Dukkhassa jātippabhavānupassī.</b>


pli: <b>Yo ve avidvā upadhiṁ karotī</b>ti.


pli: <b>Yo</b>ti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁṭhānappatto yaṁdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.


pli: <b>Avidvā</b>ti avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppañño.


pli: <b>Upadhiṁ karotī</b>ti taṇhūpadhiṁ karoti, diṭṭhūpadhiṁ karoti, kilesūpadhiṁ karoti, kammūpadhiṁ karoti, duccaritūpadhiṁ karoti, āhārūpadhiṁ karoti, paṭighūpadhiṁ karoti, catasso upādinnadhātuyo upadhī karoti, cha ajjhattikāni āyatanāni upadhī karoti, cha viññāṇakāye upadhī karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti—


pli: avidvā upadhiṁ karoti.


pli: <b>Punappunaṁ dukkhamupeti mando</b>ti punappunaṁ jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ eti samupeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—


pli: punappunaṁ dukkhamupeti.


pli: <b>Mando</b>ti mando momuho avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppaññoti—


pli: punappunaṁ dukkhamupeti mando.


pli: <b>Tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā</b>ti.


pli: <b>Tasmā</b>ti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā etaṁ ādīnavaṁ sampassamāno upadhīsūti tasmā.


pli: <b>Pajānan</b>ti pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…


pli: “sabbe dhammā anattā”ti …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto.


pli: <b>Upadhiṁ na kayirā</b>ti taṇhūpadhiṁ na kareyya, diṭṭhūpadhiṁ na kareyya, kilesūpadhiṁ na kareyya, duccaritūpadhiṁ na kareyya, āhārūpadhiṁ na kareyya, paṭighūpadhiṁ na kareyya, catasso upādinnadhātuyo upadhī na kareyya, cha ajjhattikāni āyatanāni upadhī na kareyya, cha viññāṇakāye upadhī na kareyya, na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—


pli: tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā.


pli: <b>Dukkhassā</b>ti jātidukkhassa jarādukkhassa byādhidukkhassa maraṇadukkhassa sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhassa.


pli: <b>Pabhavānupassī</b>ti dukkhassa mūlānupassī hetānupassī nidānānupassī sambhavānupassī pabhavānupassī samuṭṭhānānupassī āhārānupassī ārammaṇānupassī paccayānupassī samudayānupassī.


pli: <b>Anupassanā</b> vuccati ñāṇaṁ.


pli: Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: Imāya anupassanāya paññāya upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.


pli: So vuccati anupassīti—


pli: dukkhassa jātippabhavānupassī.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yo ve avidvā upadhiṁ karoti,


pli: Punappunaṁ dukkhamupeti mando;


pli: Tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā,


pli: Dukkhassa jātippabhavānupassī”ti.


pli: <b>Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,</b>


pli: <b>Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;</b>


pli: <b>Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ,</b>


pli: <b>Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca;</b>


pli: <b>Taṁ me munī sādhu viyākarohi,</b>


pli: <b>Tathā hi te vidito esa dhammo.</b>


pli: <b>Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no</b>ti yaṁ taṁ apucchimha ayācimha ajjhesimha pasādayimha.


pli: <b>Akittayī no</b>ti kittitaṁ pakittitaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaritaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—


pli: yaṁ taṁ apucchimha akittayī no.


pli: <b>Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhī</b>ti aññaṁ taṁ pucchāma, aññaṁ taṁ yācāma, aññaṁ taṁ ajjhesāma, aññaṁ taṁ pasādema, uttari taṁ pucchāma.


pli: <b>Tadiṅgha brūhī</b>ti iṅgha brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—


pli: aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi.


pli: <b>Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ, jātiṁ jaraṁ sokapariddavañcā</b>ti.


pli: <b>Kathaṁ nū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā—


pli: “evaṁ nu kho, nanu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—


pli: kathaṁ nu.


pli: <b>Dhīrā</b>ti dhīrā paṇḍitā paññavanto buddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvino.


pli: <b>Oghan</b>ti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ.


pli: <b>Jātī</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti nibbatti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho.


pli: <b>Jarā</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko.


pli: <b>Soko</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena vā samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena vā phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antoḍāho antopariḍāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ.


pli: <b>Paridevo</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena vā samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena vā phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṁ.


pli: <b>Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ, jātiṁ jaraṁ sokapariddavañcā</b>ti dhīrā kathaṁ oghañca jātiñca jarañca sokañca paridevañca taranti uttaranti pataranti samatikkamanti vītivattantīti—


pli: kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ, jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca.


pli: <b>Taṁ me munī sādhu viyākarohī</b>ti.


pli: <b>Tan</b>ti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemi.


pli: <b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ.


pli: Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: Bhagavā tena ñāṇena samannāgato muni monappatto.


pli: Tīṇi moneyyāni—


pli: kāyamoneyyaṁ vacīmoneyyaṁ manomoneyyaṁ.


pli: Katamaṁ kāyamoneyyaṁ?


pli: Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ kāyamoneyyaṁ.


pli: Tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ.


pli: Kāyārammaṇe ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ.


pli: Kāyapariññā kāyamoneyyaṁ.


pli: Pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṁ.


pli: Kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ.


pli: Idaṁ kāyamoneyyaṁ.


pli: Katamaṁ vacīmoneyyaṁ?


pli: Catubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ vacīmoneyyaṁ.


pli: Catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ.


pli: Vācārammaṇe ñāṇaṁ vacīmoneyyaṁ.


pli: Vācāpariññā vacīmoneyyaṁ.


pli: Pariññāsahagato maggo vacīmoneyyaṁ.


pli: Vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ.


pli: Idaṁ vacīmoneyyaṁ.


pli: Katamaṁ manomoneyyaṁ?


pli: Tividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ manomoneyyaṁ.


pli: Tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ.


pli: Cittārammaṇe ñāṇaṁ manomoneyyaṁ.


pli: Cittapariññā manomoneyyaṁ.


pli: Pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ.


pli: Citte chandarāgassa pahānaṁ manomoneyyaṁ.


pli: Idaṁ manomoneyyaṁ.


pli: Kāyamuniṁ vacīmuniṁ,


pli: manomunimanāsavaṁ;


pli: Muniṁ moneyyasampannaṁ,


pli: āhu sabbappahāyinaṁ.


pli: āhu ninhātapāpakanti.


pli: Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā.


pli: Cha munino—


pli: agāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino munimuninoti.


pli: Katame agāramunino?


pli: Ye te agārikā diṭṭhapadā viññātasāsanā—


pli: ime agāramunino.


pli: Katame anagāramunino?


pli: Ye te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā—


pli: ime anagāramunino.


pli: Satta sekhā sekhamunino.


pli: Arahanto asekhamunino.


pli: Paccekasambuddhā paccekamunino.


pli: Tathāgatā arahanto sammāsambuddhā munimunino.


pli: Na monena munī hoti,


pli: mūḷharūpo aviddasu;


pli: Yo ca tulaṁva paggayha,


pli: varamādāya paṇḍito.


pli: Pāpāni parivajjeti,


pli: sa munī tena so muni;


pli: Yo munāti ubho loke,


pli: muni tena pavuccati.


pli: Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ,


pli: Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;


pli: Devamanussehi pūjanīyo,


pli: Saṅgajālamaticca so munīti.


pli: <b>Sādhu viyākarohī</b>ti taṁ sādhu ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—


pli: taṁ me munī sādhu viyākarohi.


pli: <b>Tathā hi te vidito esa dhammo</b>ti tathā hi te vidito tulito tīrito vibhūto vibhāvito esa dhammoti—


pli: tathā hi te vidito esa dhammo.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,


pli: Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;


pli: Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ,


pli: Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca;


pli: Taṁ me munī sādhu viyākarohi,


pli: Tathā hi te vidito esa dhammo”ti.


pli: <b>Kittayissāmi te dhammaṁ,</b>


pli: (mettagūti bhagavā)


pli: <b>Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;</b>


pli: <b>Yaṁ viditvā sato caraṁ,</b>


pli: <b>Tare loke visattikaṁ.</b>


pli: <b>Kittayissāmi te dhamman</b>ti.


pli: <b>Dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne, cattāro sammappadhāne, cattāro iddhipāde, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅge, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, nibbānañca, nibbānagāminiñca paṭipadaṁ kittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti—


pli: kittayissāmi te dhammaṁ.


pli: <b>Mettagū</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.


pli: <b>Diṭṭhe dhamme anītihan</b>ti.


pli: <b>Diṭṭhe dhamme</b>ti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhūte dhamme vibhāvite dhamme sabbe saṅkhārā aniccāti …pe…


pli: yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhammanti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhūte dhamme vibhāvite dhammeti—


pli: evampi diṭṭhe dhamme kathayissāmi.


pli: Atha vā dukkhe diṭṭhe dukkhaṁ kathayissāmi, samudaye diṭṭhe samudayaṁ kathayissāmi, magge diṭṭhe maggaṁ kathayissāmi, nirodhe diṭṭhe nirodhaṁ kathayissāmīti—


pli: Atha vā diṭṭhe dhamme sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti—


pli: evampi diṭṭhe dhamme kathayissāmīti diṭṭhe dhamme.


pli: <b>Anītihan</b>ti na itihītihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā, sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ, taṁ kathayissāmīti—


pli: diṭṭhe dhamme anītihaṁ.


pli: <b>Yaṁ viditvā sato caran</b>ti yaṁ viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—


pli: kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…


pli: so vuccati sato.


pli: <b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti—


pli: yaṁ viditvā sato caraṁ.


pli: <b>Tare loke visattikan</b>ti visattikā vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Visatāti visattikā,


pli: visālāti visattikā,


pli: visaṭāti visattikā,


pli: visamāti visattikā,


pli: visakkatīti visattikā,


pli: visaṁharatīti visattikā,


pli: visaṁvādikāti visattikā,


pli: visamūlāti visattikā,


pli: visaphalāti visattikā,


pli: visaparibhogāti visattikā,


pli: visālā vā pana sā taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe dhamme kule gaṇe āvāse lābhe yase pasaṁsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave atīte anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visaṭā vitthatāti visattikā.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.


pli: <b>Tare loke visattikan</b>ti loke vesā visattikā, loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—


pli: tare loke visattikaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Kittayissāmi te dhammaṁ,


pli: (mettagūti bhagavā)


pli: Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;


pli: Yaṁ viditvā sato caraṁ,


pli: Tare loke visattikan”ti.


pli: <b>Tañcāhaṁ abhinandāmi,</b>


pli: <b>mahesi dhammamuttamaṁ;</b>


pli: <b>Yaṁ viditvā sato caraṁ,</b>


pli: <b>tare loke visattikaṁ.</b>


pli: <b>Tañcāhaṁ abhinandāmī</b>ti.


pli: <b>Tan</b>ti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ.


pli: Nandāmi abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi yācāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmīti—


pli: tañcāhaṁ abhinandāmi.


pli: <b>Mahesi dhammamuttaman</b>ti.


pli: <b>Mahesī</b>ti kiṁ mahesi bhagavā,


pli: mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahantaṁ samādhikkhandhaṁ …pe…


pli: mahantaṁ paññākkhandhaṁ …


pli: mahantaṁ vimuttikkhandhaṁ …


pli: mahantaṁ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato tamokāyassa padālanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato vipallāsassa pabhedanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato taṇhāsallassa abbahanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato mānadhajassa papātanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato oghassa nittharaṇaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato bhārassa nikkhepanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato saṁsāravaṭṭassa upacchedaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato santāpassa nibbāpanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato pariḷāhassa paṭippassaddhiṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahato dhammadhajassa ussāpanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahante satipaṭṭhāne …pe…


pli: mahante sammappadhāne …


pli: mahante iddhipāde …


pli: mahantāni indriyāni …


pli: mahantāni balāni …


pli: mahante bojjhaṅge …


pli: mahantaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ …


pli: mahantaṁ paramatthaṁ amataṁ nibbānaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,


pli: mahesakkhehi sattehi esito gavesito pariyesito—


pli: “kahaṁ buddho,


pli: kahaṁ bhagavā,


pli: kahaṁ devadevo,


pli: kahaṁ narāsabho”ti mahesi.


pli: <b>Dhammamuttaman</b>ti dhammamuttamaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.


pli: Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.


pli: <b>Uttaman</b>ti aggaṁ seṭṭhaṁ viseṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ dhammanti—


pli: mahesi dhammamuttamaṁ.


pli: <b>Yaṁ viditvā sato caran</b>ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …


pli: “sabbe dhammā anattā”ti …pe…


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—


pli: kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,


pli: vedanāsu …pe…


pli: citte …


pli: dhammesu … dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato … so vuccati sato.


pli: <b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti—


pli: yaṁ viditvā sato caraṁ.


pli: <b>Tare loke visattikan</b>ti visattikā vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: <b>Visattikā</b>ti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloke.


pli: <b>Tare loke visattikan</b>ti loke vesā visattikā, loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—


pli: tare loke visattikaṁ.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Tañcāhaṁ abhinandāmi,


pli: mahesi dhammamuttamaṁ;


pli: Yaṁ viditvā sato caraṁ,


pli: tare loke visattikan”ti.


pli: <b>Yaṁ kiñci sampajānāsi,</b>


pli: (mettagūti bhagavā)


pli: <b>Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;</b>


pli: <b>Etesu nandiñca nivesanañca,</b>


pli: <b>Panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe.</b>


pli: <b>Yaṁ kiñci sampajānāsī</b>ti yaṁ kiñci pajānāsi ājānāsi vijānāsi paṭivijānāsi paṭivijjhasīti—


pli: yaṁ kiñci sampajānāsi.


pli: <b>Mettagū</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—


pli: mettagūti bhagavā.


pli: <b>Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe</b>ti.


pli: <b>Uddhan</b>ti anāgataṁ;


pli: <b>adho</b>ti atītaṁ;


pli: <b>Uddhan</b>ti devaloko;


pli: <b>adho</b>ti nirayaloko;


pli: Atha vā <b>uddhan</b>ti kusalā dhammā;


pli: <b>adho</b>ti akusalā dhammā;


pli: <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti abyākatā dhammā.


pli: <b>Uddhan</b>ti arūpadhātu;


pli: <b>adho</b>ti kāmadhātu;


pli: <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti rūpadhātu.


pli: <b>Uddhan</b>ti sukhā vedanā;


pli: <b>adho</b>ti dukkhā vedanā;


pli: <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti adukkhamasukhā vedanā.


pli: <b>Uddhan</b>ti uddhaṁ pādatalā;


pli: <b>adho</b>ti adho kesamatthakā;


pli: <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti vemajjheti—


pli: uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe.


pli: Etesu nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭheti etesūti ācikkhitesu desitesu paññapitesu paṭṭhapitesu vivaritesu vibhajitesu uttānīkatesu pakāsitesu.


pli: <b>Nandī</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: <b>Nivesanan</b>ti dve nivesanā—


pli: taṇhānivesanā ca diṭṭhinivesanā ca.


pli: Katamā taṇhā nivesanā?


pli: Yāvatā taṇhāsaṅkhātena …pe…


pli: ayaṁ taṇhānivesanā.


pli: Katamā diṭṭhinivesanā?


pli: Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhinivesanā.


pli: <b>Panujja viññāṇan</b>ti puññābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ, apuññābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ, āneñjābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ.


pli: Etesu nandiñca nivesanañca abhisaṅkhārasahagatañca viññāṇaṁ nujja panujja nuda panuda jaha pajaha vinodehi byantīkarohi anabhāvaṁ gamehīti—


pli: etesu nandiñca nivesanañca panujja viññāṇaṁ.


pli: <b>Bhave na tiṭṭhe</b>ti.


pli: <b>Bhavā</b>ti dve bhavā—


pli: kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo.


pli: Katamo kammabhavo?


pli: ayaṁ kammabhavo.


pli: Katamo paṭisandhiko punabbhavo?


pli: Paṭisandhikā rūpaṁ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ—


pli: ayaṁ paṭisandhiko punabbhavo.


pli: <b>Bhave na tiṭṭhe</b>ti nandiñca nivesanañca abhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇañca kammabhavañca paṭisandhikañca punabbhavaṁ pajahanto vinodento byantīkaronto anabhāvaṁ gamento kammabhave na tiṭṭheyya paṭisandhike punabbhave na tiṭṭheyya na santiṭṭheyyāti—


pli: panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yaṁ kiñci sampajānāsi,


pli: (mettagūti bhagavā)


pli: Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;


pli: Etesu nandiñca nivesanañca,


pli: Panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe”ti.


pli: <b>Evaṁvihārī sato appamatto,</b>


pli: <b>Bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitāni;</b>


pli: <b>Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca,</b>


pli: <b>Idheva vidvā pajaheyya dukkhaṁ.</b>


pli: <b>Evaṁvihārī sato appamatto</b>ti.


pli: <b>Evaṁvihārī</b>ti nandiñca nivesanañca abhisaṅkhārasahagataviññāṇañca kammabhavañca paṭisandhikañca punabbhavaṁ pajahanto vinodento byantīkaronto anabhāvaṁ gamentoti—


pli: evaṁvihārī.


pli: <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—


pli: kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento …pe…


pli: so vuccati sato.


pli: <b>Appamatto</b>ti sakkaccakārī sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro appamatto kusalesu dhammesu—


pli: “kathāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamatto appamādo kusalesu dhammesu.


pli: “Kathāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ …pe…


pli: paññākkhandhaṁ …


pli: vimuttikkhandhaṁ …


pli: vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūreyyaṁ paripūraṁ vā vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamatto appamādo kusalesu dhammesu.


pli: “Kathāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamatto appamādo kusalesu dhammesūti—


pli: evaṁvihārī sato appamatto.


pli: <b>Bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitānī</b>ti.


pli: <b>Bhikkhū</b>ti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekkho vā bhikkhu.


pli: <b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpento.


pli: <b>Mamattā</b>ti dve mamattā—


pli: taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…


pli: idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…


pli: idaṁ diṭṭhimamattaṁ …


pli: taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā mamatte jahitvā cajitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—


pli: bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitāni.


pli: <b>Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhan</b>ti.


pli: <b>Jātī</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ …pe…


pli: <b>jaran</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ …pe…


pli: <b>soko</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa …pe…


pli: <b>paridevo</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa …pe…


pli: <b>idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā …pe…


pli: imasmiṁ manussaloke.


pli: <b>Vidvā</b>ti vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.


pli: <b>Dukkhan</b>ti jātidukkhaṁ …pe…


pli: domanassupāyāsadukkhaṁ.


pli: <b>Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhan</b>ti vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī idheva jātiñca jarañca sokapariddavañca dukkhañca pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṁ gameyyāti—


pli: jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Evaṁvihārī sato appamatto,


pli: Bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitāni;


pli: Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca,


pli: Idheva vidvā pajaheyya dukkhan”ti.


pli: <b>Etābhinandāmi vaco mahesino,</b>


pli: <b>Sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ;</b>


pli: <b>Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṁ,</b>


pli: <b>Tathā hi te vidito esa dhammo.</b>


pli: <b>Etābhinandāmi vaco mahesino</b>ti.


pli: <b>Etan</b>ti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ nandāmi abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmi.


pli: <b>Mahesino</b>ti kiṁ mahesi bhagavā?


pli: Mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi …pe…


pli: kahaṁ narāsabhoti mahesīti—


pli: etābhinandāmi vaco mahesino.


pli: <b>Sukittitaṁ gotamanūpadhīkan</b>ti.


pli: <b>Sukittitan</b>ti sukittitaṁ suācikkhitaṁ sudesitaṁ supaññapitaṁ supaṭṭhapitaṁ suvivaritaṁ suvibhajitaṁ suuttānīkataṁ supakāsitanti—


pli: sukittitaṁ.


pli: <b>Gotamanūpadhīkan</b>ti upadhī vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.


pli: Upadhippahānaṁ upadhivūpasamaṁ upadhipaṭinissaggaṁ upadhipaṭipassaddhaṁ amataṁ nibbānanti—


pli: sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ.


pli: <b>Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhan</b>ti.


pli: <b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhāvacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ nirodhavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—


pli: addhāti.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti.


pli: <b>Pahāsi dukkhan</b>ti jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ pahāsi pajahi vinodesi byantīkarosi anabhāvaṁ gamesīti—


pli: addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṁ.


pli: <b>Tathā hi te vidito esa dhammo</b>ti tathā hi te vidito tulito tīrito vibhūto vibhāvito esa dhammoti—


pli: tathā hi te vidito esa dhammo.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Etābhinandāmi vaco mahesino,


pli: Sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ;


pli: Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṁ,


pli: Tathā hi te vidito esa dhammo”ti.


pli: <b>Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṁ,</b>


pli: <b>Ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyya;</b>


pli: <b>Taṁ taṁ namassāmi samecca nāga,</b>


pli: <b>Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya.</b>


pli: <b>Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhan</b>ti.


pli: <b>Te cāpī</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.


pli: <b>Pajaheyyu dukkhan</b>ti jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ pajaheyyuṁ vinodeyyuṁ byantīkareyyuṁ anabhāvaṁ gameyyunti—


pli: te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṁ.


pli: <b>Ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyyā</b>ti.


pli: <b>Ye</b>ti khattiye ca brāhmaṇe ca vesse ca sudde ca gahaṭṭhe ca pabbajite ca deve ca manusse ca.


pli: <b>Tvan</b>ti bhagavantaṁ bhaṇati.


pli: <b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.


pli: <b>Aṭṭhitaṁ ovadeyyā</b>ti aṭṭhitaṁ ovadeyya sakkaccaṁ ovadeyya abhiṇhaṁ ovadeyya punappunaṁ ovadeyya anusāseyyāti—


pli: ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyya.


pli: <b>Taṁ taṁ namassāmi samecca nāgā</b>ti.


pli: <b>Tan</b>ti bhagavantaṁ bhaṇati.


pli: <b>Namassāmī</b>ti kāyena vā namassāmi, vācāya vā namassāmi, cittena vā namassāmi, anvatthapaṭipattiyā vā namassāmi, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassāmi, sakkaromi garuṁ karomi mānemi pūjemi.


pli: <b>Sameccā</b>ti samecca abhisamecca samāgantvā abhisamāgantvā sammukhā taṁ namassāmi.


pli: <b>Nāgā</b>ti nāgo ca bhagavā āguṁ na karotīti—


pli: nāgo, na gacchatīti—


pli: nāgo, na āgacchatīti—


pli: nāgo.


pli: Kathaṁ bhagavā āguṁ na karotīti—


pli: nāgo?


pli: Āgu vuccati pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Āguṁ na karoti kiñci loke,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Sabbasaṁyoge visajja bandhanāni;


pli: Sabbattha na sajjatī vimutto,


pli: Nāgo tādi pavuccate tathattāti.


pli: Evaṁ bhagavā āguṁ na karotīti—


pli: Kathaṁ bhagavā na gacchatīti—


pli: Bhagavā na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.


pli: Evaṁ bhagavā na gacchatīti—


pli: Kathaṁ bhagavā na āgacchatīti—


pli: Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.


pli: Sakadāgāmimaggena …pe…


pli: anāgāmimaggena …


pli: arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.


pli: Evaṁ bhagavā na āgacchatīti nāgoti—


pli: taṁ taṁ namassāmi samecca nāga.


pli: <b>Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyyā</b>ti appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya sakkaccaṁ ovadeyya abhiṇhaṁ ovadeyya punappunaṁ ovadeyya anusāseyyāti—


pli: appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṁ,


pli: Ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyya;


pli: Taṁ taṁ namassāmi samecca nāga,


pli: Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyyā”ti.


pli: <b>Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā,</b>


pli: <b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ;</b>


pli: <b>Addhā hi so oghamimaṁ atāri,</b>


pli: <b>Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho.</b>


pli: <b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo.


pli: Sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti.


pli: Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Bāhitvā sabbapāpakāni,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;


pli: Saṁsāramaticca kevalī so,


pli: Asito tādi pavuccate sa brahmā.


pli: <b>Vedagū</b>ti vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ …pe…


pli: sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.


pli: <b>Abhijaññā</b>ti abhijāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—


pli: yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā.


pli: <b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattan</b>ti.


pli: <b>Akiñcanan</b>ti rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ, yassete kiñcanā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati akiñcano.


pli: <b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—


pli: vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…


pli: ime vuccanti vatthukāmā …pe…


pli: ime vuccanti kilesakāmā.


pli: <b>Bhavā</b>ti dve bhavā—


pli: kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo …pe…


pli: ayaṁ paṭisandhiko punabbhavo.


pli: <b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattan</b>ti akiñcanaṁ puggalaṁ kāmabhave ca asattaṁ alaggaṁ alaggitaṁ apalibuddhaṁ nikkhantaṁ nissaṭaṁ vippamuttaṁ visaññuttaṁ vimariyādikatena cetasā viharantanti—


pli: akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ.


pli: <b>Addhā hi so oghamimaṁ atārī</b>ti.


pli: <b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ …pe…


pli: avatthāpanavacanametaṁ—


pli: addhāti.


pli: <b>Oghan</b>ti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ.


pli: <b>Atārī</b>ti uttari patari samatikkami vītivattayīti—


pli: addhā hi so oghamimaṁ atāri.


pli: <b>Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho</b>ti.


pli: <b>Tiṇṇo</b>ti kāmoghaṁ tiṇṇo, bhavoghaṁ tiṇṇo, diṭṭhoghaṁ tiṇṇo, avijjoghaṁ tiṇṇo, saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.


pli: So vutthavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiko pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo, pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.


pli: Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ.


pli: So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbuḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto.


pli: So neva ācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito.


pli: Neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito.


pli: Neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito.


pli: Neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito.


pli: Asekkhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito.


pli: Asekkhena samādhikkhandhena …pe…


pli: paññākkhandhena …


pli: vimuttikkhandhena …


pli: Saccaṁ sampaṭipādayitvā ṭhito.


pli: Ejaṁ samatikkamitvā ṭhito.


pli: Kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito.


pli: Aparigamanatāya ṭhito.


pli: Kathaṁ samādāya ṭhito?


pli: Vimuttipaṭisevanatāya ṭhito.


pli: Mettāya pārisuddhiyā ṭhito.


pli: Karuṇāya …pe…


pli: muditāya …


pli: upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito.


pli: Accantapārisuddhiyā ṭhito.


pli: Atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito.


pli: Vimuttattā ṭhito.


pli: Santussitattā ṭhito.


pli: Khandhapariyante ṭhito.


pli: Dhātupariyante ṭhito.


pli: Āyatanapariyante ṭhito.


pli: Gatipariyante ṭhito.


pli: Upapattipariyante ṭhito.


pli: Paṭisandhipariyante ṭhito.


pli: Bhavapariyante ṭhito.


pli: Saṁsārapariyante ṭhito.


pli: Vaṭṭapariyante ṭhito.


pli: Antimabhave ṭhito.


pli: Antime samussaye ṭhito.


pli: Antimadehadharo arahā.


pli: “Tassāyaṁ pacchimako bhavo,


pli: Carimoyaṁ samussayo;


pli: Jātimaraṇasaṁsāro,


pli: Natthi tassa punabbhavo”ti.


pli: <b>Tiṇṇo ca pāran</b>ti pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.


pli: Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.


pli: So pāragato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.


pli: So vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—


pli: tiṇṇo ca pāraṁ.


pli: <b>Akhilo</b>ti rāgo khilo, doso khilo, moho khilo, kodho khilo, upanāho khilo …pe…


pli: sabbākusalābhisaṅkhārā khilā.


pli: Yassete khilā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so vuccati akhilo.


pli: <b>Akaṅkho</b>ti dukkhe kaṅkhā, dukkhasamudaye kaṅkhā, dukkhanirodhe kaṅkhā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā, pubbante kaṅkhā, aparante kaṅkhā, pubbantāparante kaṅkhā, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā, yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā chambhitattaṁ cittassa manovilekho.


pli: Yassete kaṅkhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so vuccati akaṅkhoti—


pli: tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā,


pli: Akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ;


pli: Addhā hi so oghamimaṁ atāri,


pli: Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho”ti.


pli: <b>Vidvā ca yo vedagū naro idha,</b>


pli: <b>Bhavābhave saṅgamimaṁ visajja;</b>


pli: <b>So vītataṇho anīgho nirāso,</b>


pli: <b>Atāri so jātijaranti brūmi.</b>


pli: <b>Vidvā ca yo vedagū naro idhā</b>ti.


pli: <b>Vidvā</b>ti vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.


pli: <b>Yo</b>ti yo yādiso …pe…


pli: manusso vā.


pli: <b>Vedagū</b>ti vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.


pli: Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.


pli: Vedānaṁ vā antagatoti vedagū, vedehi vā antagatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū.


pli: Sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā …pe…


pli: sīlabbataparāmāso …


pli: rāgo …


pli: doso …


pli: moho …


pli: māno vidito hoti.


pli: Viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Vedāni viceyya kevalāni,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;


pli: Sabbavedanāsu vītarāgo,


pli: Sabbaṁ vedamaticca vedagū so.


pli: <b>Naro</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.


pli: <b>Idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā …pe…


pli: imasmiṁ manussaloketi—


pli: vidvā ca yo vedagū naro idha.


pli: <b>Bhavābhave saṅgamimaṁ visajjā</b>ti.


pli: <b>Bhavābhave</b>ti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave, punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.


pli: <b>Saṅgā</b>ti satta saṅgā—


pli: rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo, kilesasaṅgo, duccaritasaṅgo.


pli: <b>Visajjā</b>ti saṅge vosajjetvā vā visajja.


pli: Atha vā saṅge bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vā visajja.


pli: Yathā yānaṁ vā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ visajjaṁ karonti vikopenti—


pli: evameva te saṅge vosajjetvā vā visajja.


pli: Atha vā saṅge bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vā visajjāti—


pli: bhavābhave saṅgamimaṁ visajja.


pli: <b>So vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti.