pli: <b>Etesu ugghātinighāti hoti;</b>


nikaya: mnd

layer: root

title_pli: Mahāniddesa Aṭṭhakavagga

pli: <b>Etampi disvā virame kathojjaṁ,</b>


pli: <b>Na haññadatthatthi pasaṁsalābhā.</b>


pli: <b>Ete vivādā samaṇesu jātā</b>ti.


pli: <b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.


pli: Ete diṭṭhikalahā diṭṭhibhaṇḍanā diṭṭhiviggahā diṭṭhivivādā diṭṭhimedhagā samaṇesu jātā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtāti—


pli: ete vivādā samaṇesu jātā.


pli: <b>Etesu ugghātinighāti hotī</b>ti.


pli: Jayaparājayo hoti,


pli: lābhālābho hoti,


pli: yasāyaso hoti,


pli: nindāpasaṁsā hoti,


pli: sukhadukkhaṁ hoti,


pli: somanassadomanassaṁ hoti,


pli: iṭṭhāniṭṭhaṁ hoti,


pli: anunayapaṭighaṁ hoti,


pli: ugghātitanigghātitaṁ hoti,


pli: anurodhavirodho hoti,


pli: jayena cittaṁ ugghātitaṁ hoti parājayena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,


pli: lābhena cittaṁ ugghātitaṁ hoti alābhena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,


pli: yasena cittaṁ ugghātitaṁ hoti ayasena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,


pli: pasaṁsāya cittaṁ ugghātitaṁ hoti nindāya cittaṁ nigghātitaṁ hoti,


pli: sukhena cittaṁ ugghātitaṁ hoti dukkhena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,


pli: somanassena cittaṁ ugghātitaṁ hoti domanassena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,


pli: unnatiyā cittaṁ ugghātitaṁ hoti,


pli: onatiyā cittaṁ nigghātitaṁ hotīti—


pli: etesu ugghātinighāti hoti.


pli: <b>Etampi disvā virame kathojjan</b>ti.


pli: <b>Etampi disvā</b>ti etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—


pli: <b>etampi disvā virame kathojjan</b>ti.


pli: <b>Kathojja</b>ṁ vuccati kalaho bhaṇḍanaṁ viggaho vivādo medhagaṁ.


pli: Atha vā <b>kathojjan</b>ti anojavantī sā kathā kathojjaṁ na kareyya,


pli: kalahaṁ na kareyya,


pli: bhaṇḍanaṁ na kareyya,


pli: viggahaṁ na kareyya,


pli: vivādaṁ na kareyya,


pli: medhagaṁ na kareyya,


pli: kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya,


pli: kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippayutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—


pli: etampi disvā virame kathojjaṁ.


pli: Pasaṁsalābhā añño attho natthi attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho,


pli: samparāyiko vā attho,


pli: uttāno vā attho,


pli: gambhīro vā attho,


pli: gūḷho vā attho,


pli: paṭicchanno vā attho,


pli: neyyo vā attho,


pli: nīto vā attho,


pli: anavajjo vā attho,


pli: nikkileso vā attho,


pli: vodāno vā attho,


pli: paramattho vā attho natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhantīti—


pli: na haññadatthatthi pasaṁsalābhā.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Ete vivādā samaṇesu jātā,


pli: Etesu ugghātinighāti hoti;


pli: Etampi disvā virame kathojjaṁ,


pli: Na haññadatthatthi pasaṁsalābhā”ti.


pli: <b>Pasaṁsito vā pana tattha hoti,</b>


pli: <b>Akkhāya vādaṁ parisāya majjhe;</b>


pli: <b>So hassatī unnamatī ca tena,</b>


pli: <b>Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahu.</b>


pli: <b>Pasaṁsito vā pana tattha hotī</b>ti.


pli: <b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā pasaṁsito thomito kittito vaṇṇito hotīti—


pli: pasaṁsito vā pana tattha hoti.


pli: <b>Akkhāya vādaṁ parisāya majjhe</b>ti.


pli: Khattiyaparisāya vā brāhmaṇaparisāya vā gahapatiparisāya vā samaṇaparisāya vā majjhe attano vādaṁ akkhāya ācikkhitvā anuvādaṁ akkhāya ācikkhitvā thambhayitvā brūhayitvā dīpayitvā jotayitvā voharitvā pariggaṇhitvāti—


pli: akkhāya vādaṁ parisāya majjhe.


pli: <b>So hassatī unnamatī ca tenā</b>ti.


pli: So tena jayatthena tuṭṭho hoti haṭṭho pahaṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappo.


pli: Atha vā dantavidaṁsakaṁ hasamāno.


pli: <b>So hassatī unnamatī ca tenā</b>ti so tena jayatthena unnato hoti unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassāti—


pli: so hassatī unnamatī ca tena.


pli: <b>Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahū</b>ti.


pli: Taṁ jayatthaṁ pappuyya pāpuṇitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā.


pli: <b>Yathā mano ahū</b>ti yathā mano ahu, yathā citto ahu, yathā saṅkappo ahu, yathā viññāṇo ahūti—


pli: pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahu.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Pasaṁsito vā pana tattha hoti,


pli: Akkhāya vādaṁ parisāya majjhe;


pli: So hassatī unnamatī ca tena,


pli: Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahū”ti.


pli: <b>Yā unnatī sāssa vighātabhūmi,</b>


pli: <b>Mānātimānaṁ vadate paneso;</b>


pli: <b>Etampi disvā na vivādayetha,</b>


pli: <b>Na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.</b>


pli: <b>Yā unnatī sāssa vighātabhūmī</b>ti.


pli: Yā unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassāti—


pli: yā unnati.


pli: <b>Sāssa vighātabhūmī</b>ti sā tassa vighātabhūmi upaghātabhūmi pīḷanabhūmi ghaṭṭanabhūmi upaddavabhūmi upasaggabhūmīti—


pli: yā unnatī sāssa vighātabhūmi.


pli: <b>Mānātimānaṁ vadate paneso</b>ti.


pli: So puggalo mānañca vadati atimānañca vadatīti—


pli: mānātimānaṁ vadate paneso.


pli: <b>Etampi disvā na vivādayethā</b>ti.


pli: Etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—


pli: etampi disvā.


pli: <b>Na vivādayethā</b>ti na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippayutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—


pli: etampi disvā na vivādayetha.


pli: <b>Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī</b>ti.


pli: <b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā diṭṭhikalahena diṭṭhibhaṇḍanena diṭṭhiviggahena diṭṭhivivādena diṭṭhimedhagena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—


pli: na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yā unnatī sāssa vighātabhūmi,


pli: Mānātimānaṁ vadate paneso;


pli: Etampi disvā na vivādayetha,


pli: Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī”ti.


pli: <b>Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho,</b>


pli: <b>Abhigajjameti paṭisūramicchaṁ;</b>


pli: <b>Yeneva so tena palehi sūra,</b>


pli: <b>Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāya.</b>


pli: <b>Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho</b>ti.


pli: <b>Sūro</b>ti sūro vīro vikkanto abhīrū achambhī anutrāsī apalāyī.


pli: <b>Rājakhādāya puṭṭho</b>ti rājakhādanīyena rājabhojanīyena puṭṭho posito āpādito vaḍḍhitoti—


pli: sūro yathā rājakhādāya puṭṭho.


pli: <b>Abhigajjameti paṭisūramicchan</b>ti.


pli: So gajjanto uggajjanto abhigajjanto eti upeti upagacchati paṭisūraṁ paṭipurisaṁ paṭisattuṁ paṭimallaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappantoti—


pli: abhigajjameti paṭisūramicchaṁ.


pli: <b>Yeneva so tena palehi sūrā</b>ti.


pli: Yeneva so diṭṭhigatiko tena palehi, tena vaja, tena gaccha, tena atikkama, so tuyhaṁ paṭisūro paṭipuriso paṭisattu paṭimalloti—


pli: yeneva so tena palehi sūra.


pli: <b>Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāyā</b>ti.


pli: Pubbeva bodhiyā mūle ye paṭisenikarā kilesā paṭilomakarā paṭikaṇḍakakarā paṭipakkhakarā te natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.


pli: <b>Yadidaṁ yudhāyā</b>ti yadidaṁ yuddhatthāya kalahatthāya bhaṇḍanatthāya viggahatthāya vivādatthāya medhagatthāyāti—


pli: pubbeva natthi yadidaṁ yudhāya.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho,


pli: Abhigajjameti paṭisūramicchaṁ;


pli: Yeneva so tena palehi sūra,


pli: Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāyā”ti.


pli: <b>Ye diṭṭhimuggayha vivādayanti,</b>


pli: <b>Idameva saccanti ca vādayanti;</b>


pli: <b>Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi,</b>


pli: <b>Vādamhi jāte paṭisenikattā.</b>


pli: <b>Ye diṭṭhimuggayha vivādayantī</b>ti ye dvāsaṭṭhidiṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā gaṇhitvā uggaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—


pli: “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—


pli: ye diṭṭhimuggayha vivādayanti.


pli: <b>Idameva saccanti ca vādayantī</b>ti.


pli: “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vādayanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.


pli: “Asassato loko …pe…


pli: neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vādayanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—


pli: idameva saccanti ca vādayanti.


pli: <b>Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi, vādamhi jāte paṭisenikattā</b>ti.


pli: Te tvaṁ diṭṭhigatike vadassu vādena vādaṁ, niggahena niggahaṁ, paṭikammena paṭikammaṁ, visesena visesaṁ, paṭivisesena paṭivisesaṁ, āveṭhiyāya āveṭhiyaṁ, nibbeṭhiyāya nibbeṭhiyaṁ, chedena chedaṁ, maṇḍalena maṇḍalaṁ, te tuyhaṁ paṭisūrā paṭipurisā paṭisattū paṭimallāti—


pli: te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi.


pli: <b>Vādamhi jāte paṭisenikattā</b>ti.


pli: Vāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūteyeva paṭisenikattā paṭilomakattā paṭikaṇḍakakattā paṭipakkhakattā kalahaṁ kareyyuṁ bhaṇḍanaṁ kareyyuṁ viggahaṁ kareyyuṁ vivādaṁ kareyyuṁ medhagaṁ kareyyuṁ, te natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā …pe…


pli: ñāṇagginā daḍḍhāti—


pli: te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi vādamhi jāte paṭisenikattā.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Ye diṭṭhimuggayha vivādayanti,


pli: Idameva saccanti ca vādayanti;


pli: Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi,


pli: Vādamhi jāte paṭisenikattā”ti.


pli: <b>Visenikatvā pana ye caranti,</b>


pli: <b>Diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā;</b>


pli: <b>Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra,</b>


pli: <b>Yesīdha natthi paramuggahītaṁ.</b>


pli: <b>Visenikatvā pana ye carantī</b>ti.


pli: Senā vuccati mārasenā.


pli: Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, lobho mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.


pli: Vuttañhetaṁ bhagavatā—


pli: “Kāmā te paṭhamā senā,


pli: dutiyā arati vuccati;


pli: Na naṁ asuro jināti,


pli: jetvāva labhate sukhan”ti.


pli: Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, tena vuccati visenikatvāti.


pli: <b>Ye</b>ti arahanto khīṇāsavā.


pli: <b>Carantī</b>ti caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—


pli: visenikatvā pana ye caranti.


pli: Yesaṁ dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, te diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā appaṭivirujjhamānā appahīyamānā appaṭihaññamānā appaṭihatamānāti—


pli: diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā.


pli: <b>Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūrā</b>ti.


pli: Tesu arahantesu khīṇāsavesu kiṁ labhetho paṭisūraṁ paṭipurisaṁ paṭisattuṁ paṭimallanti—


pli: tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra.


pli: <b>Yesīdha natthi paramuggahītan</b>ti.


pli: Yesaṁ arahantānaṁ khīṇāsavānaṁ “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—


pli: yesīdha natthi paramuggahītaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Visenikatvā pana ye caranti,


pli: Diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā;


pli: Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra,


pli: Yesīdha natthi paramuggahītan”ti.


pli: <b>Atha tvaṁ pavitakkamāgamā,</b>


pli: <b>Manasā diṭṭhigatāni cintayanto;</b>


pli: <b>Dhonena yugaṁ samāgamā,</b>


pli: <b>Na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave.</b>


pli: <b>Atha tvaṁ pavitakkamāgamā</b>ti.


pli: <b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā petaṁ—


pli: <b>Pavitakkamāgamā</b>ti takkento vitakkento saṅkappento “jayo nu kho me bhavissati, parājayo nu kho me bhavissati, kathaṁ niggahaṁ karissāmi, kathaṁ paṭikammaṁ karissāmi, kathaṁ visesaṁ karissāmi, kathaṁ paṭivisesaṁ karissāmi, kathaṁ āveṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ nibbeṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ chedaṁ karissāmi, kathaṁ maṇḍalaṁ karissāmi” evaṁ takkento vitakkento saṅkappento āgatosi upagatosi sampattosi mayā saddhiṁ samāgatosīti—


pli: atha tvaṁ pavitakkamāgamā.


pli: <b>Mano</b>ti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ, mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.


pli: Cittena diṭṭhiṁ cintento vicintento “sassato loko”ti vā,


pli: “asassato loko”ti vā …pe…


pli: “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vāti—


pli: manasā diṭṭhigatāni cintayanto.


pli: <b>Dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave</b>ti.


pli: <b>Dhonā</b> vuccati paññā.


pli: Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.


pli: Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?


pli: Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,


pli: vacīduccaritaṁ …pe…


pli: sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.


pli: Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi …


pli: sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo …pe…


pli: sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.


pli: Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā …


pli: sabbe duccaritā …


pli: sabbe darathā …


pli: sabbe pariḷāhā …


pli: sabbe santāpā …


pli: Bhagavā imehi dhoneyyehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā bhagavā dhono.


pli: So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—


pli: <b>Dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave</b>ti.


pli: Pasūro paribbājako na paṭibalo dhonena buddhena bhagavatā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhitvā sākacchetuṁ sallapituṁ sākacchaṁ samāpajjituṁ.


pli: Taṁ kissa hetu?


pli: Pasūro paribbājako hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto.


pli: So hi bhagavā aggo ca seṭṭho ca visiṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca.


pli: Yathā saso na paṭibalo mattena mātaṅgena saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;


pli: yathā kotthuko na paṭibalo sīhena migaraññā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;


pli: yathā vacchako taruṇako dhenupako na paṭibalo usabhena calakakunā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;


pli: yathā dhaṅko na paṭibalo garuḷena venateyyena saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;


pli: yathā caṇḍālo na paṭibalo raññā cakkavattinā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;


pli: yathā paṁsupisācako na paṭibalo indena devaraññā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;


pli: evamevaṁ pasūro paribbājako na paṭibalo dhonena buddhena bhagavatā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhitvā sākacchetuṁ sallapituṁ sākacchaṁ samāpajjituṁ.


pli: Pasūro paribbājako hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño.


pli: So hi bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido, catuvesārajjappatto dasabaladhārī, purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho, anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā, netā vinetā anunetā, paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.


pli: So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca panassa etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.


pli: So hi bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto, vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato;


pli: natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.


pli: Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.


pli: Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi dhammaṁ jānitabbaṁ.


pli: Attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.


pli: Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti, sabbaṁ vacīkammaṁ ñāṇānuparivatti, sabbaṁ manokammaṁ ñāṇānuparivatti.


pli: Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.


pli: Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.


pli: Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammā phusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati aññamaññapariyantaṭṭhāyino;


pli: evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino;


pli: yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.


pli: Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.


pli: Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.


pli: Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati, sabbesañca sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti anusayaṁ jānāti caritaṁ jānāti adhimuttiṁ jānāti.


pli: Apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.


pli: Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.


pli: Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;


pli: evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.


pli: Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;


pli: evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti.


pli: Buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.


pli: Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā Vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgate upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.


pli: Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā.


pli: Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti.


pli: Atha kho bhagavāva tattha atirocati yadidaṁ paññāyāti—


pli: dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Atha tvaṁ pavitakkamāgamā,


pli: Manasā diṭṭhigatāni cintayanto;


pli: Dhonena yugaṁ samāgamā,


pli: Na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave”ti.


pli: Pasūrasuttaniddeso aṭṭhamo.


pli: Mahāniddesa


pli: Aṭṭhakavagga


pli: 9. Māgaṇḍiyasuttaniddesa


pli: Atha māgaṇḍiyasuttaniddesaṁ vakkhati—


pli: <b>Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca,</b>


pli: <b>Nāhosi chando api methunasmiṁ;</b>


pli: <b>Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ,</b>


pli: <b>Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.</b>


pli: <b>Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca, nāhosi chando api methunasmin</b>ti.


pli: Taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro disvā passitvā methunadhamme chando vā rāgo vā pemaṁ vā nāhosīti—


pli: disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca nāhosi chando api methunasmiṁ.


pli: <b>Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche</b>ti.


pli: Kimevidaṁ sarīraṁ muttapuṇṇaṁ karīsapuṇṇaṁ semhapuṇṇaṁ ruhirapuṇṇaṁ aṭṭhisaṅghātanhārusambandhaṁ rudhiramaṁsāvalepanaṁ cammavinaddhaṁ chaviyā paṭicchannaṁ chiddāvachiddaṁ uggharantaṁ paggharantaṁ kimisaṅghanisevitaṁ nānākalimalaparipūraṁ pādena akkamituṁ na iccheyya, kuto pana saṁvāso vā samāgamo vāti—


pli: kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.


pli: Anacchariyañcetaṁ manusso dibbe kāme patthayanto mānusake kāme na iccheyya, mānusake vā kāme patthayanto dibbe kāme na iccheyya.


pli: Yaṁ tvaṁ ubhopi na icchasi na sādiyasi na patthesi na pihesi nābhijappasi, kiṁ te dassanaṁ, katamāya tvaṁ diṭṭhiyā samannāgatoti pucchatīti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca,


pli: Nāhosi chando api methunasmiṁ;


pli: Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ,


pli: Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche”ti.


pli: <b>Etādisañce ratanaṁ na icchasi,</b>


pli: <b>Nāriṁ narindehi bahūhi patthitaṁ;</b>


pli: <b>Diṭṭhigataṁ sīlavataṁ nu jīvitaṁ,</b>


pli: <b>Bhavūpapattiñca vadesi kīdisaṁ.</b>


pli: <b>Idaṁ vadāmīti na tassa hoti,</b>


pli: (māgaṇḍiyāti bhagavā)


pli: <b>Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;</b>


pli: <b>Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,</b>


pli: <b>Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.</b>


pli: <b>Idaṁ vadāmīti na tassa hotī</b>ti.


pli: <b>Idaṁ vadāmī</b>ti idaṁ vadāmi, etaṁ vadāmi, ettakaṁ vadāmi, ettāvatā vadāmi, idaṁ diṭṭhigataṁ vadāmi—


pli: “sassato loko”ti vā …pe…


pli: “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā.


pli: <b>Na tassa hotī</b>ti na mayhaṁ hoti, “ettāvatā vadāmī”ti na tassa hotīti—


pli: idaṁ vadāmīti na tassa hoti.


pli: <b>Māgaṇḍiyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—


pli: māgaṇḍiyāti bhagavā.


pli: <b>Niccheyyā</b>ti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.


pli: <b>Samuggahītan</b>ti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho, “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ,


pli: natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—


pli: dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.


pli: <b>Passañca diṭṭhīsu anuggahāyā</b>ti.


pli: Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.


pli: Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.


pli: Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.


pli: Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.


pli: Atha vā “asassato loko, antavā loko, anantavā loko, taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, hoti tathāgato paraṁ maraṇā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.


pli: Atha vā imā diṭṭhiyo evaṅgahitā evaṁparāmaṭṭhā evaṅgatikā bhavissanti evaṁabhisamparāyāti.


pli: Atha vā imā diṭṭhiyo nirayasaṁvattanikā tiracchānayonisaṁvattanikā pettivisayasaṁvattanikāti.


pli: Atha vā imā diṭṭhiyo aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti.


pli: Ajjhattasantiṁ ajjhattaṁ rāgassa santiṁ, dosassa santiṁ, mohassa santiṁ, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭipassaddhiṁ santiṁ.


pli: <b>Pacinan</b>ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,


pli: “sabbe saṅkhārā aniccā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,


pli: “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …


pli: “sabbe dhammā anattā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto …


pli: “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.


pli: <b>Adassan</b>ti adassaṁ adakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhinti—


pli: ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Idaṁ vadāmīti na tassa hoti,


pli: (māgaṇḍiyāti bhagavā)


pli: Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;


pli: Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,


pli: Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassan”ti.


pli: <b>Vinicchayā yāni pakappitāni,</b>


pli: (iti māgaṇḍiyo)


pli: <b>Te ve munī brūsi anuggahāya;</b>


pli: <b>Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,</b>


pli: <b>Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.</b>


pli: <b>Vinicchayā yāni pakappitānī</b>ti.


pli: Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhivinicchayā.


pli: <b>Pakappitānī</b>ti kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi pakappitā.


pli: Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā vipariṇāmadhammātipi pakappitāti—


pli: vinicchayā yāni pakappitāni.


pli: <b>Iti māgaṇḍiyo</b>ti.


pli: <b>Itī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—


pli: <b>Māgaṇḍiyo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro—


pli: iti māgaṇḍiyoti.


pli: <b>Te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthan</b>ti.


pli: <b>Te ve</b>ti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.


pli: <b>Munī</b>ti.


pli: <b>Monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti.


pli: <b>Anuggahāyā</b>ti diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmīti ca bhaṇasi, ajjhattasantīti ca bhaṇasi.


pli: te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthaṁ.


pli: <b>Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tan</b>ti.


pli: <b>Kathaṁ nū</b>ti padaṁ saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā, evaṁ nu kho nanu kho kiṁ nu kho kathaṁ nu khoti—


pli: kathaṁ nu.


pli: <b>Dhīrehī</b>ti dhīrehi paṇḍitehi paññavantehi buddhimantehi ñāṇīhi vibhāvīhi medhāvīhi.


pli: <b>Paveditan</b>ti veditaṁ paveditaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññāpitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—


pli: kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “Vinicchayā yāni pakappitāni,


pli: (iti māgaṇḍiyo)


pli: Te ve munī brūsi anuggahāya;


pli: Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,


pli: Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tan”ti.


pli: <b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,</b>


pli: (māgaṇḍiyāti bhagavā)


pli: <b>Sīlabbatenāpi na suddhimāha;</b>


pli: <b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,</b>


pli: <b>Asīlatā abbatā nopi tena;</b>


pli: <b>Ete ca nissajja anuggahāya,</b>


pli: <b>Santo anissāya bhavaṁ na jappe.</b>


pli: <b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenā</b>ti.


pli: Diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;


pli: sutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;


pli: diṭṭhasutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;


pli: ñāṇenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—


pli: na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.


pli: <b>Māgaṇḍiyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—


pli: māgaṇḍiyāti bhagavā.


pli: <b>Sīlabbatenāpi na suddhimāhā</b>ti.


pli: Sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;


pli: vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;


pli: sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—


pli: sīlabbatenāpi na suddhimāha.


pli: <b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenā</b>ti.


pli: Diṭṭhipi icchitabbā.


pli: Dasavatthukā sammādiṭṭhi—


pli: atthi dinnaṁ, atthi yiṭṭhaṁ, atthi hutaṁ, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, atthi ayaṁ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti;


pli: savanampi icchitabbaṁ—


pli: parato ghoso, suttaṁ, geyyaṁ, veyyākaraṇaṁ, gāthā, udānaṁ, itivuttakaṁ, jātakaṁ, abbhutadhammaṁ, vedallaṁ;


pli: ñāṇampi icchitabbaṁ—


pli: kammassakatañāṇaṁ, saccānulomikañāṇaṁ, abhiññāñāṇaṁ, samāpattiñāṇaṁ;


pli: sīlampi icchitabbaṁ—


pli: pātimokkhasaṁvaro;


pli: vatampi icchitabbaṁ—


pli: aṭṭha dhutaṅgāni—


pli: āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅganti.


pli: Nāpi sammādiṭṭhimattena, nāpi savanamattena, nāpi ñāṇamattena, nāpi sīlamattena, nāpi vatamattena ajjhattasantiṁ patto hoti, nāpi vinā etehi dhammehi ajjhattasantiṁ pāpuṇāti.


pli: Api ca sambhārā ime dhammā honti ajjhattasantiṁ pāpuṇituṁ adhigantuṁ phassituṁ sacchikātunti—


pli: adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā asīlatā abbatā nopi tena.


pli: <b>Ete ca nissajja anuggahāyā</b>ti.


pli: <b>Ete</b>ti kaṇhapakkhikānaṁ dhammānaṁ samugghātato pahānaṁ icchitabbaṁ, tedhātukesu kusalesu dhammesu atammayatā icchitabbā, yato kaṇhapakkhiyā dhammā samugghātapahānena pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, tedhātukesu ca kusalesu dhammesu atammayatā hoti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati.


pli: Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.


pli: Evampi ete ca nissajja anuggahāya.


pli: Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti.


pli: Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti.


pli: <b>Santo anissāya bhavaṁ na jappe</b>ti.


pli: <b>Santo</b>ti rāgassa samitattā santo, dosassa samitattā santo, mohassa samitattā santo, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—


pli: <b>Anissāyā</b>ti dve nissayā—


pli: taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhānissayo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhinissayo.


pli: Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissāya, sotaṁ anissāya, ghānaṁ anissāya, jivhaṁ anissāya, kāyaṁ anissāya, manaṁ anissāya, rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissāya aggaṇhitvā aparāmasitvā anabhinivisitvāti—


pli: santo anissāya.


pli: <b>Bhavaṁ na jappe</b>ti kāmabhavaṁ na jappeyya, rūpabhavaṁ na jappeyya, arūpabhavaṁ na jappeyya nappajappeyya na abhijappeyyāti—


pli: santo anissāya bhavaṁ na jappe.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,


pli: (māgaṇḍiyāti bhagavā)


pli: Sīlabbatenāpi na suddhimāha;


pli: Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,


pli: Asīlatā abbatā nopi tena;


pli: Ete ca nissajja anuggahāya,


pli: Santo anissāya bhavaṁ na jappe”ti.


pli: <b>No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,</b>


pli: (iti māgaṇḍiyo)


pli: <b>Sīlabbatenāpi na suddhimāha;</b>


pli: <b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,</b>


pli: <b>Asīlatā abbatā nopi tena;</b>


pli: <b>Maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ,</b>


pli: <b>Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.</b>


pli: <b>No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenā</b>ti.


pli: Diṭṭhiyāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;


pli: sutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ …


pli: diṭṭhasutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ …


pli: ñāṇenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—


pli: no ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.


pli: Iti māgaṇḍiyoti itīti padasandhi …pe….


pli: <b>Māgaṇḍiyo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe…


pli: iti māgaṇḍiyo.


pli: <b>Sīlabbatenāpi na suddhimāhā</b>ti.


pli: Sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ …pe…


pli: vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ …pe…


pli: sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—


pli: sīlabbatenāpi na suddhimāha.


pli: <b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenā</b>ti.


pli: Diṭṭhipi icchitabbāti evaṁ bhaṇasi, savanampi icchitabbanti evaṁ bhaṇasi, ñāṇampi icchitabbanti evaṁ bhaṇasi, na sakkosi ekaṁsena anujānituṁ, napi sakkosi ekaṁsena paṭikkhipitunti—


pli: adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tena.


pli: <b>Maññāmahaṁ momuhameva dhamman</b>ti.


pli: Momūhadhammo ayaṁ tuyhaṁ bāladhammo mūḷhadhammo aññāṇadhammo amarāvikkhepadhammoti evaṁ maññāmi evaṁ jānāmi evaṁ ājānāmi evaṁ vijānāmi evaṁ paṭivijānāmi evaṁ paṭivijjhāmīti—


pli: maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ.


pli: <b>Diṭṭhiyā eke paccenti suddhin</b>ti.


pli: Suddhidiṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti;


pli: “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti;


pli: “asassato loko …pe…


pli: neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccentīti—


pli: diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.


pli: Tenāha so brāhmaṇo—


pli: “No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,


pli: (iti māgaṇḍiyo)


pli: Sīlabbatenāpi na suddhimāha;


pli: Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,


pli: Asīlatā abbatā nopi tena;


pli: Maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ,


pli: Diṭṭhiyā eke paccenti suddhin”ti.


pli: <b>Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno,</b>


pli: (māgaṇḍiyāti bhagavā)


pli: <b>Samuggahītesu pamohamāgā;</b>


pli: <b>Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ,</b>


pli: <b>Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsi.</b>


pli: <b>Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno</b>ti.


pli: Māgaṇḍiyo brāhmaṇo diṭṭhiṁ nissāya diṭṭhiṁ pucchati, lagganaṁ nissāya lagganaṁ pucchati, bandhanaṁ nissāya bandhanaṁ pucchati, palibodhaṁ nissāya palibodhaṁ pucchati.


pli: diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno.


pli: <b>Māgaṇḍiyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.


pli: <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—


pli: māgaṇḍiyāti bhagavā.


pli: <b>Samuggahītesu pamohamāgā</b>ti.


pli: Yā sā diṭṭhi tayā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttā, tāyeva tvaṁ diṭṭhiyā mūḷhosi pamūḷhosi sammūḷhosi mohaṁ āgatosi pamohaṁ āgatosi sammohaṁ āgatosi andhakāraṁ pakkhandosīti—


pli: samuggahītesu pamohamāgā.


pli: <b>Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññan</b>ti.


pli: Ito ajjhattasantito vā paṭipadāto vā dhammadesanāto vā, yuttasaññaṁ pattasaññaṁ lakkhaṇasaññaṁ kāraṇasaññaṁ ṭhānasaññaṁ na paṭilabhati, kuto ñāṇanti.


pli: Evampi ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ.


pli: Atha vā aniccaṁ vā aniccasaññānulomaṁ vā, dukkhaṁ vā dukkhasaññānulomaṁ vā, anattaṁ vā anattasaññānulomaṁ vā, saññuppādamattaṁ vā sañjānitamattaṁ vā na paṭilabhati, kuto ñāṇanti.


pli: <b>Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsī</b>ti.


pli: <b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā momūhadhammato bāladhammato mūḷhadhammato aññāṇadhammato amarāvikkhepadhammato dahāsi passasi dakkhasi olokesi nijjhāyasi upaparikkhasīti—


pli: tasmā tuvaṁ momuhato dahāsi.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno,


pli: (māgaṇḍiyāti bhagavā)


pli: Samuggahītesu pamohamāgā;


pli: Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ,


pli: Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsī”ti.


pli: <b>Samo visesī uda vā nihīno,</b>


pli: <b>Yo maññati so vivadetha tena;</b>


pli: <b>Tīsu vidhāsu avikampamāno,</b>


pli: <b>Samo visesīti na tassa hoti.</b>


pli: <b>Samo visesī uda vā nihīno, yo maññati so vivadetha tenā</b>ti.


pli: Sadisohamasmīti vā seyyohamasmīti vā hīnohamasmīti vā yo maññati, so tena mānena tāya diṭṭhiyā tena vā puggalena kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—


pli: “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—


pli: samo visesī uda vā nihīno yo maññati so vivadetha tena.


pli: <b>Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti na tassa hotī</b>ti.


pli: Yassetā tisso vidhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so tīsu vidhāsu na kampati na vikampati, avikampamānassa puggalassa sadisohamasmīti vā seyyohamasmīti vā hīnohamasmīti vā.


pli: <b>Na tassa hotī</b>ti.


pli: Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti—


pli: na tassa hoti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Samo visesī uda vā nihīno,


pli: Yo maññati so vivadetha tena;


pli: Tīsu vidhāsu avikampamāno,


pli: Samo visesīti na tassa hotī”ti.


pli: <b>Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya,</b>


pli: <b>Musāti vā so vivadetha kena;</b>


pli: <b>Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi,</b>


pli: <b>Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyya.</b>


pli: <b>Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyyā</b>ti.


pli: <b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.


pli: “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti brāhmaṇo kiṁ vadeyya kiṁ katheyya kiṁ bhaṇeyya kiṁ dīpayeyya kiṁ vohareyya;


pli: “asassato loko …pe…


pli: neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti brāhmaṇo kiṁ vadeyya kiṁ katheyya kiṁ bhaṇeyya kiṁ dīpayeyya kiṁ vohareyyāti—


pli: saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya.


pli: <b>Musāti vā so vivadetha kenā</b>ti.


pli: Brāhmaṇo mayhaṁva saccaṁ, tuyhaṁ musāti kena mānena, kāya diṭṭhiyā, kena vā puggalena kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—


pli: “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…


pli: nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—


pli: musāti vā so vivadetha kena.


pli: <b>Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthī</b>ti.


pli: <b>Yasmin</b>ti yasmiṁ puggale arahante khīṇāsave sadisohamasmīti māno natthi, seyyohamasmīti māno natthi, hīnohamasmīti omāno natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—


pli: yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi.


pli: <b>Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyyā</b>ti.


pli: So kena mānena, kāya diṭṭhiyā, kena vā puggalena vādaṁ paṭisaṁyojeyya paṭibaleyya kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—


pli: sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyya.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya,


pli: Musāti vā so vivadetha kena;


pli: Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi,


pli: Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyyā”ti.


pli: <b>Okaṁ pahāya aniketasārī,</b>


pli: <b>Gāme akubbaṁ muni santhavāni;</b>


pli: <b>Kāmehi ritto apurakkharāno,</b>


pli: <b>Kathaṁ na viggayha janena kayirā.</b>


pli: Atha kho hāliddakāni gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.


pli: Ekamantaṁ nisinno kho hāliddakāni gahapati āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca—


pli: “vuttamidaṁ, bhante kaccāna, bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe—


pli: ‘Okaṁ pahāya aniketasārī,


pli: Gāme akubbaṁ muni santhavāni;


pli: Kāmehi ritto apurakkharāno,


pli: Kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti.


pli: Imassa nu kho, bhante kaccāna, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?


pli: “Rūpadhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko rūpadhāturāgavinibaddhañca pana viññāṇaṁ okasārīti vuccati.


pli: Vedanādhātu kho, gahapati …


pli: saññādhātu kho, gahapati …


pli: saṅkhāradhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko saṅkhāradhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṁ okasārīti vuccati.


pli: Evaṁ kho, gahapati, okasārī hoti.


pli: Kathañca, gahapati, anokasārī hoti?


pli: Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;


pli: tasmā tathāgato anokasārīti vuccati.


pli: Vedanādhātuyā kho, gahapati …


pli: saññādhātuyā kho, gahapati …


pli: saṅkhāradhātuyā kho, gahapati …


pli: viññāṇadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;


pli: Evaṁ kho, gahapati, anokasārī hoti.


pli: Kathañca, gahapati, niketasārī hoti?


pli: Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, niketasārīti vuccati.


pli: Saddanimitta …


pli: gandhanimitta …


pli: rasanimitta …


pli: phoṭṭhabbanimitta …


pli: dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, niketasārīti vuccati.


pli: Evaṁ kho, gahapati, niketasārī hoti.


pli: Kathañca, gahapati, aniketasārī hoti?


pli: Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;


pli: tasmā tathāgato aniketasārīti vuccati.


pli: dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;


pli: Evaṁ kho, gahapati, aniketasārī hoti.


pli: Kathañca, gahapati, gāme santhavajāto hoti?


pli: Idha, gahapati, ekacco bhikkhu gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṁ āpajjati.


pli: Evaṁ kho, gahapati, gāme santhavajāto hoti.


pli: Kathañca, gahapati, gāme na santhavajāto hoti?


pli: Idha, gahapati, ekacco bhikkhu gihīhi asaṁsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī, na sukhitesu sukhito, na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṁ āpajjati.


pli: Evaṁ kho, gahapati, gāme na santhavajāto hoti.


pli: Kathañca, gahapati, kāmehi aritto hoti?


pli: Idha, gahapati, ekacco bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho.


pli: Evaṁ kho, gahapati, kāmehi aritto hoti.


pli: Kathañca, gahapati, kāmehi ritto hoti?


pli: Idha, gahapati, ekacco bhikkhu kāmesu vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho.


pli: Evaṁ kho, gahapati, kāmehi ritto hoti.


pli: Kathañca, gahapati, purakkharāno hoti?


pli: Idha, gahapati, ekaccassa bhikkhuno evaṁ hoti—


pli: ‘evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …


pli: ‘evaṁvedano siyaṁ …


pli: evaṁsañño siyaṁ …


pli: evaṁsaṅkhāro siyaṁ …


pli: evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …


pli: evaṁ kho, gahapati, purakkharāno hoti.


pli: Kathañca, gahapati, apurakkharāno hoti?


pli: Idha, gahapati, ekaccassa bhikkhuno na evaṁ hoti—


pli: evaṁ kho, gahapati, apurakkharāno hoti.


pli: Kathañca, gahapati, kathaṁ viggayha janena kattā hoti?


pli: Idha, gahapati, ekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—


pli: ‘na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti.


pli: Evaṁ kho, gahapati, kathaṁ viggayha janena kattā hoti.


pli: Kathañca, gahapati, kathaṁ na viggayha janena kattā hoti?


pli: Idha, gahapati, ekacco na evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—


pli: ‘na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…


pli: nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti.


pli: Evaṁ kho, gahapati, na viggayha janena kattā hoti.


pli: Iti kho, gahapati, yaṁ taṁ vuttaṁ bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe—


pli: ‘Okaṁ pahāya aniketasārī,


pli: Gāme akubbaṁ muni santhavāni;


pli: Kāmehi ritto apurakkharāno,


pli: Kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti.


pli: Imassa kho, gahapati, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Okaṁ pahāya aniketasārī,


pli: Kathaṁ na viggayha janena kayirā”ti.


pli: <b>Yehi vivitto vicareyya loke,</b>


pli: <b>Na tāni uggayha vadeyya nāgo;</b>


pli: <b>Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā,</b>


pli: <b>Jalena paṅkena canūpalittaṁ;</b>


pli: <b>Evaṁ munī santivādo agiddho,</b>


pli: <b>Kāme ca loke ca anūpalitto.</b>


pli: <b>Yehi vivitto vicareyya loke</b>ti.


pli: <b>Yehī</b>ti yehi diṭṭhigatehi.


pli: <b>Vivitto</b>ti kāyaduccaritena ritto vivitto pavivitto, vacīduccaritena …


pli: manoduccaritena …


pli: rāgena …pe…


pli: sabbākusalābhisaṅkhārehi ritto vivitto pavivitto.


pli: <b>Vicareyyā</b>ti vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya.


pli: <b>Loke</b>ti manussaloketi—


pli: yehi vivitto vicareyya loke.


pli: <b>Na tāni uggayha vadeyya nāgo</b>ti.


pli: <b>Nāgo</b>ti āguṁ na karotīti—


pli: nāgo, na gacchatīti—


pli: nāgo, nāgacchatīti—


pli: Kathaṁ āguṁ na karotīti—


pli: Āgū vuccanti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Āguṁ na karoti kiñci loke,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Sabbasaññoge visajja bandhanāni;


pli: Sabbattha na sajjatī vimutto,


pli: Nāgo tādi pavuccate tathattā.


pli: Evaṁ āguṁ na karotīti—


pli: Kathaṁ na gacchatīti—


pli: Na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, nānusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.


pli: Evaṁ na gacchatīti—


pli: Kathaṁ nāgacchatīti—


pli: Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.


pli: Sakadāgāmimaggena …


pli: anāgāmimaggena …


pli: arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.


pli: Evaṁ nāgacchatīti—


pli: <b>Na tāni uggayha vadeyya nāgo</b>ti.


pli: Nāgo na tāni diṭṭhigatāni gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya;


pli: “sassato loko …pe…


pli: neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—


pli: na tāni uggayha vadeyya nāgo.


pli: <b>Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā, jalena paṅkena canūpalittan</b>ti.


pli: Elaṁ vuccati udakaṁ, ambujaṁ vuccati padumaṁ, kaṇḍako vuccati kharadaṇḍo, vāri vuccati udakaṁ, vārijaṁ vuccati padumaṁ vārisambhavaṁ, jalaṁ vuccati udakaṁ, paṅko vuccati kaddamo.


pli: Yathā padumaṁ vārijaṁ vārisambhavaṁ jalena ca paṅkena ca na limpati na palimpati na upalimpati, alittaṁ asaṁlittaṁ anupalittanti—


pli: elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā jalena paṅkena canūpalittaṁ.


pli: <b>Evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalitto</b>ti.


pli: <b>Evan</b>ti opammasaṁpaṭipādanaṁ.


pli: <b>Munī</b>ti.


pli: Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.


pli: <b>Santivādo</b>ti santivādo muni tāṇavādo leṇavādo saraṇavādo abhayavādo accutavādo amatavādo nibbānavādoti—


pli: evaṁ muni santivādo.


pli: <b>Agiddho</b>ti.


pli: <b>Gedho</b> vuccati taṇhā.


pli: Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.


pli: Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho so vuccati agiddho.


pli: So rūpe agiddho, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kule … gaṇe … āvāse … lābhe … yase … pasaṁsāya … sukhe … cīvare … piṇḍapāte … senāsane … gilānapaccayabhesajjaparikkhāre … kāmadhātuyā … rūpadhātuyā … arūpadhātuyā … kāmabhave … rūpabhave … arūpabhave … saññābhave … asaññābhave … nevasaññānāsaññābhave … ekavokārabhave … catuvokārabhave … pañcavokārabhave … atīte … anāgate … paccuppanne … diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—


pli: evaṁ muni santivādo agiddho.


pli: <b>Kāme ca loke ca anūpalitto</b>ti.


pli: <b>Kāmā</b>ti udānato dve kāmā—


pli: vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…


pli: ime vuccanti vatthukāmā …pe…


pli: ime vuccanti kilesakāmā.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.


pli: <b>Lepā</b>ti dve lepā—


pli: taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhālepo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhilepo.


pli: Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā kāme ca loke ca na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalitto.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Yehi vivitto vicareyya loke,


pli: Na tāni uggayha vadeyya nāgo;


pli: Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā,


pli: Jalena paṅkena canūpalittaṁ;


pli: Evaṁ munī santivādo agiddho,


pli: Kāme ca loke ca anūpalitto”ti.


pli: <b>Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā,</b>


pli: <b>Sa mānameti na hi tammayo so;</b>


pli: <b>Na kammunā nopi sutena neyyo,</b>


pli: <b>Anūpanīto sa nivesanesu.</b>


pli: <b>Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā, sa mānametī</b>ti.


pli: <b>Nā</b>ti paṭikkhepo.


pli: <b>Vedagū</b>ti.


pli: Vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ, paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.


pli: Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto, koṭigato koṭippatto, pariyantagato pariyantappatto, vosānagato vosānappatto, tāṇagato tāṇappatto, leṇagato leṇappatto, saraṇagato saraṇappatto, abhayagato abhayappatto, accutagato accutappatto, amatagato amatappatto, nibbānagato nibbānappatto, vedānaṁ vā antaṁ gatoti vedagū, vedehi vā antaṁ gatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū, sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo vidito hoti, doso vidito hoti, moho vidito hoti, māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.


pli: Vedāni viceyya kevalāni,


pli: (sabhiyāti bhagavā)


pli: Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;


pli: Sabbavedanāsu vītarāgo,


pli: Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.


pli: <b>Na diṭṭhiyā</b>ti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.


pli: So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati, napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—


pli: na vedagū diṭṭhiyā.


pli: <b>Na mutiyā</b>ti mutarūpena vā parato ghosena vā mahājanasammutiyā vā mānaṁ neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—


pli: na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā sa mānameti.


pli: <b>Na hi tammayo so</b>ti na taṇhāvasena diṭṭhivasena tammayo hoti tapparamo tapparāyaṇo.


pli: Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno cassa pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā ettāvatā na tammayo hoti na tapparamo na tapparāyaṇoti—


pli: sa mānameti na hi tammayo so.


pli: <b>Na kammunā nopi sutena neyyo</b>ti.


pli: <b>Na kammunā</b>ti puññābhisaṅkhārena vā apuññābhisaṅkhārena vā āneñjābhisaṅkhārena vā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyatīti—


pli: na kammunā.


pli: <b>Nopi sutena neyyo</b>ti sutasuddhiyā vā parato ghosena vā mahājanasammutiyā vā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyatīti—


pli: na kammunā nopi sutena neyyo.


pli: <b>Anūpanīto sa nivesanesū</b>ti.


pli: <b>Upayā</b>ti dve upayā—


pli: taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…


pli: ayaṁ taṇhūpayo …pe…


pli: ayaṁ diṭṭhūpayo.


pli: Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.


pli: Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā so nivesanesu anūpanīto anupalitto anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—


pli: anūpanīto sa nivesanesu.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā,


pli: Sa mānameti na hi tammayo so;


pli: Na kammunā nopi sutena neyyo,


pli: Anūpanīto sa nivesanesū”ti.


pli: <b>Saññāvirattassa na santi ganthā,</b>


pli: <b>Paññāvimuttassa na santi mohā;</b>


pli: <b>Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ,</b>


pli: <b>Te ghaṭṭayantā vicaranti loke.</b>


pli: <b>Saññāvirattassa na santi ganthā</b>ti.


pli: Yo samathapubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti tassa ādito upādāya ganthā vikkhambhitā honti, arahatte patte arahato ganthā ca mohā ca nīvaraṇā ca kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā diṭṭhisaññā ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti—


pli: saññāvirattassa na santi ganthā.


pli: <b>Paññāvimuttassa na santi mohā</b>ti.


pli: Yo vipassanāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti, tassa ādito upādāya mohā vikkhambhitā honti, arahatte patte arahato mohā ca ganthā ca nīvaraṇā ca kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā diṭṭhisaññā ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti—


pli: paññāvimuttassa na santi mohā.


pli: <b>Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ, te ghaṭṭayantā vicaranti loke</b>ti.


pli: Ye saññaṁ gaṇhanti kāmasaññaṁ byāpādasaññaṁ vihiṁsāsaññaṁ te saññāvasena ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti.


pli: Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhaginīpi bhaginiyā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati.


pli: Te tattha kalahaviggahavivādamāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti, leḍḍūhipi upakkamanti, daṇḍehipi upakkamanti, satthehipi upakkamanti.


pli: Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.


pli: Ye diṭṭhiṁ gaṇhanti “sassato loko”ti vā …pe…


pli: “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā te diṭṭhivasena ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti, satthārato satthāraṁ ghaṭṭenti, dhammakkhānato dhammakkhānaṁ ghaṭṭenti, gaṇato gaṇaṁ ghaṭṭenti, diṭṭhiyā diṭṭhiṁ ghaṭṭenti, paṭipadāya paṭipadaṁ ghaṭṭenti, maggato maggaṁ ghaṭṭenti.


pli: Atha vā te vivadanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—


pli: “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…


pli: nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.


pli: Tesaṁ abhisaṅkhārā appahīnā;


pli: abhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā ghaṭṭenti, niraye ghaṭṭenti, tiracchānayoniyā ghaṭṭenti, pettivisaye ghaṭṭenti, manussaloke ghaṭṭenti, devaloke ghaṭṭenti, gatiyā gatiṁ … upapattiyā upapattiṁ … paṭisandhiyā paṭisandhiṁ … bhavena bhavaṁ … saṁsārena saṁsāraṁ … vaṭṭena vaṭṭaṁ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti vadanti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.


pli: <b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—


pli: saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ te ghaṭṭayantā vicaranti loke.


pli: Tenāha bhagavā—


pli: “Saññāvirattassa na santi ganthā,


pli: Paññāvimuttassa na santi mohā;


pli: Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ,


pli: Te ghaṭṭayantā vicaranti loke”ti.


pli: Māgaṇḍiyasuttaniddeso navamo.


nikaya: ne

title_pli: Netti 1. Saṅgahavāra

pli: 1. Saṅgahavāra


pli: Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.


pli: Yaṁ loko pūjayate,


pli: Salokapālo sadā namassati ca;


pli: Tasseta sāsanavaraṁ,


pli: Vidūhi ñeyyaṁ naravarassa.


pli: Dvādasa padāni suttaṁ,


pli: Taṁ sabbaṁ byañjanañca attho ca;


pli: Taṁ viññeyyaṁ ubhayaṁ,


pli: Ko attho byañjanaṁ katamaṁ.


pli: Soḷasahārā netti,


pli: Pañcanayā sāsanassa pariyeṭṭhi;


pli: Aṭṭhārasamūlapadā,


pli: Mahakaccānena niddiṭṭhā.


pli: Hārā byañjanavicayo,


pli: Suttassa nayā tayo ca suttattho;


pli: Ubhayaṁ pariggahītaṁ,


pli: Vuccati suttaṁ yathāsuttaṁ.


pli: Yā ceva desanā yañca,


pli: Desitaṁ ubhayameva viññeyyaṁ;


pli: Tatrāyamānupubbī,


pli: Navavidhasuttantapariyeṭṭhīti.


title_pli: Netti Paṭiniddesavāra

pli: Paṭiniddesavāra


pli: Āvaṭṭahāravibhaṅga


pli: Tattha katamo āvaṭṭo hāro?


pli: “Ekamhi padaṭṭhāne”ti ayaṁ.


pli: “Ārambhatha nikkamatha,


pli: Yuñjatha buddhasāsane;


pli: Dhunātha maccuno senaṁ,


pli: Naḷāgāraṁva kuñjaro”ti.


pli: “Ārambhatha nikkamathā”ti vīriyassa padaṭṭhānaṁ.


pli: “Yuñjatha buddhasāsane”ti samādhissa padaṭṭhānaṁ.


pli: “Dhunātha maccuno senaṁ, naḷāgāraṁva kuñjaro”ti paññāya padaṭṭhānaṁ.


pli: “Ārambhatha nikkamathā”ti vīriyindriyassa padaṭṭhānaṁ.


pli: “Yuñjatha buddhasāsane”ti samādhindriyassa padaṭṭhānaṁ.


pli: “Dhunātha maccuno senaṁ, naḷāgāraṁva kuñjaro”ti paññindriyassa padaṭṭhānaṁ.


pli: Imāni padaṭṭhānāni desanā.


pli: Ayuñjantānaṁ vā sattānaṁ yoge, yuñjantānaṁ vā ārambho.


pli: Tattha ye na yuñjanti, te pamādamūlakā na yuñjanti.


pli: So pamādo duvidho taṇhāmūlako avijjāmūlako ca.


pli: Tattha avijjāmūlako yena aññāṇena nivuto ñeyyaṭṭhānaṁ nappajānāti pañcakkhandhā uppādavayadhammāti, ayaṁ avijjāmūlako.


pli: Yo taṇhāmūlako, so tividho anuppannānaṁ bhogānaṁ uppādāya pariyesanto pamādaṁ āpajjati, uppannānaṁ bhogānaṁ ārakkhanimittaṁ paribhoganimittañca pamādaṁ āpajjati ayaṁ loke catubbidho pamādo ekavidho avijjāya tividho taṇhāya.


pli: Tattha avijjāya nāmakāyo padaṭṭhānaṁ.


pli: Taṇhāya rūpakāyo padaṭṭhānaṁ.


pli: Taṁ kissa hetu, rūpīsu bhavesu ajjhosānaṁ, arūpīsu sammoho?


pli: Tattha rūpakāyo rūpakkhandho nāmakāyo cattāro arūpino khandhā.


pli: Ime pañcakkhandhā katamena upādānena saupādānā, taṇhāya ca avijjāya ca?


pli: Tattha taṇhā dve upādānāni kāmupādānañca sīlabbatupādānañca.


pli: Avijjā dve upādānāni diṭṭhupādānañca attavādupādānañca.


pli: Imehi catūhi upādānehi ye saupādānā khandhā, idaṁ dukkhaṁ.


pli: Cattāri upādānāni, ayaṁ samudayo.


pli: Pañcakkhandhā dukkhaṁ.


pli: Tesaṁ bhagavā pariññāya pahānāya ca dhammaṁ deseti dukkhassa pariññāya samudayassa pahānāya.


pli: Tattha yo tividho taṇhāmūlako pamādo anuppannānaṁ bhogānaṁ uppādāya pariyesati, uppannānaṁ bhogānaṁ ārakkhaṇañca karoti paribhoganimittañca, tassa sampaṭivedhena rakkhaṇā paṭisaṁharaṇā, ayaṁ samatho.


pli: So kathaṁ bhavati?


pli: Yadā jānāti kāmānaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato okārañca saṅkilesañca vodānañca nekkhamme ca ānisaṁsaṁ.


pli: Tattha yā vīmaṁsā upaparikkhā ayaṁ vipassanā.


pli: Ime dve dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti samatho ca vipassanā ca.


pli: Imesu dvīsu dhammesu bhāviyamānesu dve dhammā pahīyanti taṇhā ca avijjā ca, imesu dvīsu dhammesu pahīnesu cattāri upādānāni nirujjhanti.


pli: Upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.


pli: Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.


pli: Iti purimakāni ca dve saccāni dukkhaṁ samudayo ca, samatho ca vipassanā ca maggo.


pli: Bhavanirodho nibbānaṁ imāni cattāri saccāni.


pli: Tenāha bhagavā “ārambhatha nikkamathā”ti.


pli: “Yathāpi mūle anupaddave daḷhe,


pli: Chinnopi rukkho punareva rūhati;


pli: Evampi taṇhānusaye anūhate,


pli: Nibbattatī dukkhamidaṁ punappunaṁ”.


pli: Ayaṁ taṇhānusayo.


pli: Katamassā taṇhāya?


pli: Bhavataṇhāya.


pli: Yo etassa dhammassa paccayo ayaṁ avijjā.


pli: Avijjāpaccayā hi bhavataṇhā.


pli: Ime dve kilesā taṇhā ca avijjā ca.


pli: Tāni cattāri upādānāni tehi catūhi upādānehi ye saupādānā khandhā, idaṁ dukkhaṁ.


pli: Cattāri upādānāni ayaṁ samudayo.


pli: Pañcakkhandhā dukkhaṁ.


pli: Tesaṁ bhagavā pariññāya ca pahānāya ca dhammaṁ deseti dukkhassa pariññāya samudayassa pahānāya.


pli: Yena taṇhānusayaṁ samūhanati, ayaṁ samatho.


pli: Yena taṇhānusayassa paccayaṁ avijjaṁ vārayati, ayaṁ vipassanā.


pli: Ime dve dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti samatho ca vipassanā ca.


pli: Tattha samathassa phalaṁ rāgavirāgā cetovimutti, vipassanāya phalaṁ avijjāvirāgā paññāvimutti.


pli: Iti purimakāni ca dve saccāni dukkhaṁ samudayo ca, samatho vipassanā ca maggo, dve ca vimuttiyo nirodho.


pli: Imāni cattāri saccāni.


pli: Tenāha bhagavā “yathāpi mūle”ti.


pli: “Sabbapāpassa akaraṇaṁ,


pli: kusalassa upasampadā;


pli: Sacittapariyodāpanaṁ,


pli: etaṁ buddhāna sāsanan”ti.


pli: Sabbapāpaṁ nāma tīṇi duccaritāni kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ, te dasa akusalakammapathā pāṇātipāto adinnādānaṁ kāmesumicchācāro musāvādo pisuṇā vācā pharusā vācā samphappalāpo abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhi, tāni dve kammāni cetanā cetasikañca.


pli: Tattha yo ca pāṇātipāto yā ca pisuṇā vācā yā ca pharusā vācā, idaṁ dosasamuṭṭhānaṁ.


pli: Yañca adinnādānaṁ yo ca kāmesumicchācāro yo ca musāvādo, idaṁ lobhasamuṭṭhānaṁ, yo samphappalāpo, idaṁ mohasamuṭṭhānaṁ.


pli: Imāni satta kāraṇāni cetanākammaṁ.


pli: Yā abhijjhā, ayaṁ lobho akusalamūlaṁ.


pli: Yo byāpādo, ayaṁ doso akusalamūlaṁ.


pli: Yā micchādiṭṭhi, ayaṁ micchāmaggo.


pli: Imāni tīṇi kāraṇāni cetasikakammaṁ.


pli: Tenāha “cetanākammaṁ cetasikakamman”ti.


pli: Akusalamūlaṁ payogaṁ gacchantaṁ catubbidhaṁ agatiṁ gacchati chandā dosā bhayā mohā.


pli: Tattha yaṁ chandā agatiṁ gacchati, idaṁ lobhasamuṭṭhānaṁ.


pli: Yaṁ dosā agatiṁ gacchati, idaṁ dosasamuṭṭhānaṁ.


pli: Yaṁ bhayā ca mohā ca agatiṁ gacchati, idaṁ mohasamuṭṭhānaṁ.


pli: Tattha lobho asubhāya pahīyati.


pli: Doso mettāya.


pli: Moho paññāya.


pli: Tathā lobho upekkhāya pahīyati.


pli: Doso mettāya ca karuṇāya ca.


pli: Moho muditāya pahānaṁ abbhatthaṁ gacchati.


pli: Tenāha bhagavā “sabbapāpassa akaraṇan”ti.


pli: Sabbapāpaṁ nāma aṭṭha micchattāni micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā micchākammanto micchāājīvo micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhi, idaṁ vuccati sabbapāpaṁ.


pli: Imesaṁ aṭṭhannaṁ micchattānaṁ yā akiriyā akaraṇaṁ anajjhācāro, idaṁ vuccati sabbapāpassa akaraṇaṁ.


pli: Aṭṭhasu micchattesu pahīnesu aṭṭha sammattāni sampajjanti.


pli: Aṭṭhannaṁ sammattānaṁ yā kiriyā karaṇaṁ sampādanaṁ, ayaṁ vuccati kusalassa upasampadā.


pli: Sacittapariyodāpananti atītassa maggassa bhāvanākiriyaṁ dassayati, citte pariyodāpite pañcakkhandhā pariyodāpitā bhavanti, evañhi bhagavā āha—


pli: “cetovisuddhatthaṁ, bhikkhave, tathāgate brahmacariyaṁ vussatī”ti.


pli: Duvidhā hi pariyodāpanā nīvaraṇappahānañca anusayasamugghāto ca.


pli: Dve pariyodāpanabhūmiyo dassanabhūmi ca, bhāvanābhūmi ca, tattha yaṁ paṭivedhena pariyodāpeti, idaṁ dukkhaṁ.


pli: Yato pariyodāpeti, ayaṁ samudayo.


pli: Yena pariyodāpeti, ayaṁ maggo.


pli: Yaṁ pariyodāpitaṁ, ayaṁ nirodho.


pli: Imāni cattāri saccāni.


pli: “Dhammo have rakkhati dhammacāriṁ,


pli: Chattaṁ mahantaṁ yatha vassakāle;


pli: Esānisaṁso dhamme suciṇṇe,


pli: Na duggatiṁ gacchati dhammacārī”ti.


pli: Dhammo nāma duvidho indriyasaṁvaro maggo ca.


pli: Duggati nāma duvidhā devamanusse vā upanidhāya apāyā duggati, nibbānaṁ vā upanidhāya sabbā upapattiyo duggati.


pli: Tattha yā saṁvarasīle akhaṇḍakāritā, ayaṁ dhammo suciṇṇo apāyehi rakkhati.


pli: Evaṁ bhagavā āha—


pli: “dvemā, bhikkhave, sīlavato gatiyo devā ca manussā ca”.


pli: Evañca nāḷandāyaṁ nigame asibandhakaputto gāmaṇi bhagavantaṁ etadavoca—


pli: “Brāhmaṇā, bhante, pacchābhūmakā kāmaṇḍalukā sevālamālikā udakorohakā aggiparicārakā, te mataṁ kālaṅkataṁ uyyāpenti nāma, saññāpenti nāma, saggaṁ nāma okkāmenti.


pli: Bhagavā pana, bhante, arahaṁ sammāsambuddho pahoti tathā kātuṁ, yathā sabbo loko kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyyā”ti.


pli: “Tena hi, gāmaṇi, taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsīti.


pli: Taṁ kiṁ maññasi, gāmaṇi, idhassa puriso pāṇātipātī adinnādāyī kāmesumicchācārī musāvādī pisuṇavāco pharusavāco samphappalāpī abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhiko, tamenaṁ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ayaṁ puriso kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjatū’ti.


pli: Taṁ kiṁ maññasi, gāmaṇi, api nu so puriso mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetuvā pañjalikaṁ anuparisakkanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyyā”ti.


pli: “No hetaṁ, bhante”.


pli: “Seyyathāpi, gāmaṇi, puriso mahatiṁ puthusilaṁ gambhīre udakarahade pakkhipeyya, tamenaṁ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ummujja, bho, puthusile, uplava bho puthusile, thalamuplava, bho puthusile’ti.


pli: Taṁ kiṁ maññasi, gāmaṇi, api nu sā mahatī puthusilā mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikaṁ anuparisakkanahetu vā ummujjeyya vā uplaveyya vā thalaṁ vā uplaveyyā”ti.


pli: “Evameva kho, gāmaṇi, yo so puriso pāṇātipātī …pe…


pli: micchādiṭṭhiko, kiñcāpi naṁ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ayaṁ puriso kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjatū’ti.


pli: Atha kho so puriso kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya.


pli: Taṁ kiṁ maññasi, gāmaṇi, idhassa puriso pāṇātipātā paṭivirato adinnādānā paṭivirato kāmesumicchācārā paṭivirato musāvādā paṭivirato pisuṇāya vācāya paṭivirato pharusāya vācāya paṭivirato samphappalāpā paṭivirato anabhijjhālu abyāpannacitto sammādiṭṭhiko, tamenaṁ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ayaṁ puriso kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjatū’ti.


pli: Taṁ kiṁ maññasi, gāmaṇi, api nu so puriso mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikaṁ anuparisakkanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyyā”ti.


pli: “Seyyathāpi, gāmaṇi, puriso sappikumbhaṁ vā telakumbhaṁ vā gambhīre udakarahade ogāhetvā bhindeyya.


pli: Tatra yāssa sakkharakaṭhalaṁ, sā adhogāmī assa.


pli: Yañca khvassa tatra sappi vā telaṁ vā, taṁ uddhaṅgāmi assa.


pli: Tamenaṁ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘osīda, bho sappitela, saṁsīda, bho sappitela, adho gaccha, bho sappitelā’ti.


pli: Taṁ kiṁ maññasi gāmaṇi, api nu taṁ sappitelaṁ mahato janakāyassa āyācanahetu vā thomanahetu vā pañjalikaṁ anuparisakkanahetu vā ‘osīdeyya vā saṁsīdeyya vā adho vā gaccheyyā’”ti.


pli: “Evameva kho, gāmaṇi, yo so puriso pāṇātipātā paṭivirato …pe…


pli: sammādiṭṭhiko, kiñcāpi naṁ mahā janakāyo saṅgamma samāgamma āyāceyya thomeyya pañjaliko anuparisakkeyya ‘ayaṁ puriso kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjatū’”ti.


pli: Atha kho so puriso kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya.


pli: Iti dhammo suciṇṇo apāyehi rakkhati.


pli: Tattha yā maggassa tikkhatā adhimattatā, ayaṁ dhammo suciṇṇo sabbāhi upapattīhi rakkhati.


pli: Evaṁ bhagavā āha—


pli: “Tasmā rakkhitacittassa,


pli: sammāsaṅkappagocaro;


pli: Sammādiṭṭhipurekkhāro,


pli: ñatvāna udayabbayaṁ;


pli: Thinamiddhābhibhū bhikkhu,


pli: sabbā duggatiyo jahe”ti.


pli: Tattha duggatīnaṁ hetu taṇhā ca avijjā ca, tāni cattāri upādānāni, tehi catūhi upādānehi ye saupādānā khandhā, idaṁ dukkhaṁ.


pli: Cattāri upādānāni, ayaṁ samudayo.


pli: Pañcakkhandhā dukkhaṁ, tesaṁ bhagavā pariññāya ca pahānāya ca dhammaṁ deseti dukkhassa pariññāya samudayassa pahānāya.


pli: Tattha taṇhāya pañcindriyāni rūpīni padaṭṭhānaṁ.


pli: Avijjāya manindriyaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Pañcindriyāni rūpīni rakkhanto samādhiṁ bhāvayati, taṇhañca niggaṇhāti.


pli: Manindriyaṁ rakkhanto vipassanaṁ bhāvayati, avijjañca niggaṇhāti.


pli: Taṇhāniggahena dve upādānāni pahīyanti kāmupādānañca sīlabbatupādānañca.


pli: Avijjāniggahena dve upādānāni pahīyanti diṭṭhupādānañca attavādupādānañca.


pli: Catūsu upādānesu pahīnesu dve dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti samatho ca vipassanā ca.


pli: Idaṁ vuccati brahmacariyanti.


pli: Tattha brahmacariyassa phalaṁ cattāri sāmaññaphalāni sotāpattiphalaṁ sakadāgāmiphalaṁ anāgāmiphalaṁ arahattaṁ aggaphalaṁ.


pli: Imāni cattāri brahmacariyassa phalāni.


pli: Iti purimakāni ca dve saccāni dukkhaṁ samudayo ca.


pli: Samatho ca vipassanā ca brahmacariyañca maggo, brahmacariyassa phalāni ca tadārammaṇā ca asaṅkhatādhātu nirodho.


pli: Imāni cattāri saccāni.


pli: Tenāha bhagavā “dhammo have rakkhatī”ti.


pli: Tattha yaṁ paṭivedhena rakkhati, idaṁ dukkhaṁ.


pli: Yato rakkhati, ayaṁ samudayo.


pli: Yena rakkhati, ayaṁ maggo.


pli: Yaṁ rakkhati, ayaṁ nirodho.


pli: Tenāha āyasmā mahākaccāyano “ekamhi padaṭṭhāne”ti.


pli: Niyutto āvaṭṭo hāro.


pli: Paṭiniddesavāra


pli: Vibhattihāravibhaṅga


pli: Tattha katamo vibhattihāro?


pli: “Dhammañca padaṭṭhānaṁ bhūmiñcā”ti.


pli: Dve suttāni vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca.


pli: Dve paṭipadā puññabhāgiyā ca phalabhāgiyā ca.


pli: Dve sīlāni saṁvarasīlañca pahānasīlañca, tattha bhagavā vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ puññabhāgiyāya paṭipadāya desayati, so saṁvarasīle ṭhito tena brahmacariyena brahmacārī bhavati, tattha bhagavā nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ phalabhāgiyāya paṭipadāya desayati, so pahānasīle ṭhito tena brahmacariyena brahmacārī bhavati.


pli: Tattha katamaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ?


pli: Vāsanābhāgiyaṁ nāma suttaṁ dānakathā sīlakathā saggakathā kāmānaṁ ādīnavo nekkhamme ānisaṁsoti.


pli: Tattha katamaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ?


pli: Nibbedhabhāgiyaṁ nāma suttaṁ yā catusaccappakāsanā, vāsanābhāgiye sutte natthi pajānanā, natthi maggo, natthi phalaṁ.


pli: Nibbedhabhāgiye sutte atthi pajānanā, atthi maggo, atthi phalaṁ.


pli: Imāni cattāri suttāni.


pli: Imesaṁ catunnaṁ suttānaṁ desanāya phalena sīlena brahmacariyena sabbato vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojayitabbā yāvatikā ñāṇassa bhūmi.


pli: Tattha katame dhammā sādhāraṇā?


pli: Dve dhammā sādhāraṇā nāmasādhāraṇā vatthusādhāraṇā ca.


pli: Yaṁ vā pana kiñci aññampi evaṁ jātiyaṁ, micchattaniyatānaṁ sattānaṁ aniyatānañca sattānaṁ dassanappahātabbā kilesā sādhāraṇā, puthujjanassa sotāpannassa ca kāmarāgabyāpādā sādhāraṇā, puthujjanassa anāgāmissa ca uddhambhāgiyā saṁyojanā sādhāraṇā, yaṁ kiñci ariyasāvako lokiyaṁ samāpattiṁ samāpajjati, sabbā sā avītarāgehi sādhāraṇā, sādhāraṇā hi dhammā evaṁ aññamaññaṁ paraṁ paraṁ sakaṁ sakaṁ visayaṁ nātivattanti.


pli: Yopi imehi dhammehi samannāgato na so taṁ dhammaṁ upātivattati.


pli: Ime dhammā sādhāraṇā.


pli: Tattha katame dhammā asādhāraṇā?


pli: Yāva desanaṁ upādāya gavesitabbā sekkhāsekkhā bhabbābhabbāti, aṭṭhamakassa sotāpannassa ca kāmarāgabyāpādā sādhāraṇā dhammatā asādhāraṇā, aṭṭhamakassa anāgāmissa ca uddhambhāgiyā saṁyojanā sādhāraṇā dhammatā asādhāraṇā.


pli: Sabbesaṁ sekkhānaṁ nāmaṁ sādhāraṇaṁ dhammatā asādhāraṇā.


pli: Sabbesaṁ paṭipannakānaṁ nāmaṁ sādhāraṇaṁ dhammatā asādhāraṇā.


pli: Sabbesaṁ sekkhānaṁ sekkhasīlaṁ sādhāraṇaṁ dhammatā asādhāraṇā.


pli: Evaṁ visesānupassinā hīnukkaṭṭhamajjhimaṁ upādāya gavesitabbaṁ.


pli: Dassanabhūmi niyāmāvakkantiyā padaṭṭhānaṁ, bhāvanābhūmi uttarikānaṁ phalānaṁ pattiyā padaṭṭhānaṁ, dukkhā paṭipadā dandhābhiññā samathassa padaṭṭhānaṁ, sukhā paṭipadā khippābhiññā vipassanāya padaṭṭhānaṁ, dānamayaṁ puññakiriyavatthu parato ghosassa sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, sīlamayaṁ puññakiriyavatthu cintāmayiyā paññāya sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, bhāvanāmayaṁ puññakiriyavatthu bhāvanāmayiyā paññāya sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Dānamayaṁ puññakiriyavatthu parato ca ghosassa sutamayiyā ca paññāya sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ sīlamayaṁ puññakiriyavatthu cintāmayiyā ca paññāya yoniso ca manasikārassa sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, bhāvanāmayaṁ puññakiriyavatthu bhāvanāmayiyā ca paññāya sammādiṭṭhiyā ca sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Patirūpadesavāso vivekassa ca samādhissa ca sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, sappurisūpanissayo tiṇṇañca aveccappasādānaṁ samathassa ca sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, attasammāpaṇidhānaṁ hiriyā ca vipassanāya ca sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, akusalapariccāgo kusalavīmaṁsāya ca samādhindriyassa ca sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, dhammasvākkhātatā kusalamūlaropanāya ca phalasamāpattiyā ca sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, saṅghasuppaṭipannatā saṅghasuṭṭhutāya sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, satthusampadā appasannānañca pasādāya pasannānañca bhiyyobhāvāya sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ, appaṭihatapātimokkhatā dummaṅkūnañca puggalānaṁ niggahāya pesalānañca puggalānaṁ phāsuvihārāya sādhāraṇaṁ padaṭṭhānaṁ.


pli: Tenāha āyasmā mahākaccāyano “dhammañca padaṭṭhānan”ti.


pli: Niyutto vibhatti hāro.


pli: Paṭiniddesavāra


pli: Parivattanahāravibhaṅga


pli: Tattha katamo parivattano hāro?


pli: “Kusalākusale dhamme”ti.


pli: Sammādiṭṭhissa purisapuggalassa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā bhavati.


pli: Ye cassa micchādiṭṭhipaccayā uppajjeyyuṁ aneke pāpakā akusalā dhammā, te cassa nijjiṇṇā honti.


pli: Sammādiṭṭhipaccayā cassa aneke kusalā dhammā sambhavanti, te cassa bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.


pli: Sammāsaṅkappassa purisapuggalassa micchāsaṅkappo nijjiṇṇo bhavati.


pli: Ye cassa micchāsaṅkappapaccayā uppajjeyyuṁ aneke pāpakā akusalā dhammā, te cassa nijjiṇṇā honti.


pli: Sammāsaṅkappapaccayā cassa aneke kusalā dhammā sambhavanti.


pli: Te cassa bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.


pli: Evaṁ sammāvācassa sammākammantassa sammāājīvassa sammāvāyāmassa sammāsatissa sammāsamādhissa sammāvimuttassa sammāvimuttiñāṇadassanassa purisapuggalassa micchāvimuttiñāṇadassanaṁ nijjiṇṇaṁ bhavati.


pli: Ye cassa micchāvimuttiñāṇadassanapaccayā uppajjeyyuṁ aneke pāpakā akusalā dhammā, te cassa nijjiṇṇā honti.


pli: Sammāvimuttiñāṇadassanapaccayā cassa aneke kusalā dhammā sambhavanti, te cassa bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.


pli: Yassa vā pāṇātipātā paṭiviratassa pāṇātipāto pahīno hoti.


pli: Adinnādānā paṭiviratassa adinnādānaṁ pahīnaṁ hoti.


pli: Brahmacārissa abrahmacariyaṁ pahīnaṁ hoti.


pli: Saccavādissa musāvādo pahīno hoti.


pli: Apisuṇavācassa pisuṇā vācā pahīnā hoti.


pli: Saṇhavācassa pharusā vācā pahīnā hoti.


pli: Kālavādissa samphappalāpo pahīno hoti.


pli: Anabhijjhālussa abhijjhā pahīnā hoti.


pli: Abyāpannacittassa byāpādo pahīno hoti.


pli: Sammādiṭṭhissa micchādiṭṭhi pahīnā hoti.


pli: Ye ca kho keci ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ garahanti, nesaṁ sandiṭṭhikā sahadhammikā gārayhā vādānuvādā āgacchanti.


pli: Sammādiṭṭhiñca te bhavanto dhammaṁ garahanti.


pli: Tena hi ye micchādiṭṭhikā, tesaṁ bhavantānaṁ pujjā ca pāsaṁsā ca.


pli: Evaṁ sammāsaṅkappaṁ sammāvācaṁ sammākammantaṁ sammāājīvaṁ sammāvāyāmaṁ sammāsatiṁ sammāsamādhiṁ sammāvimuttiṁ sammāvimuttiñāṇadassanañca te bhavanto dhammaṁ garahanti.


pli: Tena hi ye micchāvimuttiñāṇadassanā, tesaṁ bhavantānaṁ pujjā ca pāsaṁsā ca.


pli: Ye ca kho keci evamāhaṁsu “bhuñjitabbā kāmā, paribhuñjitabbā kāmā, āsevitabbā kāmā, nisevitabbā kāmā, bhāvayitabbā kāmā, bahulīkātabbā kāmā”ti.


pli: Kāmehi veramaṇī tesaṁ adhammo.


pli: Ye vā pana keci evamāhaṁsu “attakilamathānuyogo dhammo”ti.


pli: Niyyāniko tesaṁ dhammo adhammo.


pli: Ye ca kho keci evamāhaṁsu “dukkho dhammo”ti.


pli: Sukho tesaṁ dhammo adhammo.


pli: Yathā vā pana bhikkhuno sabbasaṅkhāresu asubhānupassino viharato subhasaññā pahīyanti.


pli: Dukkhānupassino viharato sukhasaññā pahīyanti.


pli: Aniccānupassino viharato niccasaññā pahīyanti.


pli: Anattānupassino viharato attasaññā pahīyanti.


pli: Yaṁ yaṁ vā pana dhammaṁ rocayati vā upagacchati vā, tassa tassa dhammassa yo paṭipakkho, svassa aniṭṭhato ajjhāpanno bhavati.


pli: Tenāha āyasmā mahākaccāyano “kusalākusaladhamme”ti.


pli: Niyutto parivattano hāro.


pli: Paṭiniddesavāra


pli: Vevacanahāravibhaṅga


pli: Tattha katamo vevacano hāro?


pli: “Vevacanāni bahūnī”ti.


pli: Yathā ekaṁ bhagavā dhammaṁ aññamaññehi vevacanehi niddisati.


pli: Yathāha bhagavā—


pli: “Āsā ca pihā abhinandanā ca,


pli: Anekadhātūsu sarā patiṭṭhitā;


pli: Aññāṇamūlappabhavā pajappitā,


pli: Sabbā mayā byantikatā samūlikā”ti.


pli: <b>Āsā</b> nāma vuccati yā bhavissassa atthassa āsīsanā avassaṁ āgamissatīti āsāssa uppajjati.


pli: Pihā nāma yā vattamānassa atthassa patthanā, seyyataraṁ vā disvā “ediso bhaveyyan”ti pihāssa uppajjati.


pli: Atthanipphattipaṭipālanā abhinandanā nāma, piyaṁ vā ñātiṁ abhinandati, piyaṁ vā dhammaṁ abhinandati, appaṭikūlato vā abhinandati.


pli: <b>Anekadhātū</b>ti cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu saddadhātu sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu gandhadhātu ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu rasadhātu jivhāviññāṇadhātu, kāyadhātu phoṭṭhabbadhātu kāyaviññāṇadhātu, manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu.


pli: <b>Sarā</b>ti keci rūpādhimuttā keci saddādhimuttā keci gandhādhimuttā keci rasādhimuttā keci phoṭṭhabbādhimuttā keci dhammādhimuttā.


pli: Tattha yāni cha gehasitāni domanassāni yāni ca cha gehasitāni somanassāni yāni ca cha nekkhammasitāni domanassāni yāni ca cha nekkhammasitāni somanassāni, imāni catuvīsapadāni taṇhāpakkho, taṇhāya etaṁ vevacanaṁ.


pli: Yā cha upekkhā gehasitā, ayaṁ diṭṭhipakkho.


pli: Sāyeva patthanākārena dhammanandī dhammapemaṁ dhammajjhosānanti taṇhāya etaṁ vevacanaṁ.


pli: Cittaṁ mano viññāṇanti cittassa etaṁ vevacanaṁ.


pli: Manindriyaṁ manodhātu manāyatanaṁ vijānanāti manassetaṁ vevacanaṁ.


pli: Paññindriyaṁ paññābalaṁ adhipaññā sikkhā paññā paññākkhandho dhammavicayasambojjhaṅgo ñāṇaṁ sammādiṭṭhi tīraṇā vipassanā dhamme ñāṇaṁ atthe ñāṇaṁ anvaye ñāṇaṁ khaye ñāṇaṁ anuppāde ñāṇaṁ anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ cakkhu vijjā buddhi bhūri medhā āloko, yaṁ vā pana yaṁ kiñci aññampi evaṁ jātiyaṁ, paññāya etaṁ vevacanaṁ.


pli: Pañcindriyāni lokuttarāni, sabbā paññā.


pli: Api ca ādhipateyyaṭṭhena saddhā, ārambhaṭṭhena vīriyaṁ, apilāpanaṭṭhena sati, avikkhepaṭṭhena samādhi, pajānanaṭṭhena paññā.


pli: Yathā ca buddhānussatiyaṁ vuttaṁ itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.


pli: Balanipphattigato vesārajjappatto adhigatappaṭisambhido catuyogavippahīno agatigamanavītivatto uddhaṭasallo nirūḷhavaṇo madditakaṇḍako nibbāpitapariyuṭṭhāno bandhanātīto ganthaviniveṭhano ajjhāsayavītivatto bhinnandhakāro cakkhumā lokadhammasamatikkanto anurodhavirodhavippayutto iṭṭhāniṭṭhesu dhammesu asaṅkhepagato bandhanātivatto ṭhapitasaṅgāmo abhikkantataro ukkādharo ālokakaro pajjotakaro tamonudo raṇañjaho aparimāṇavaṇṇo appameyyavaṇṇo asaṅkheyyavaṇṇo ābhaṅkaro pabhaṅkaro dhammobhāsapajjotakaroti ca buddhā bhagavantoti ca buddhānussatiyā etaṁ vevacanaṁ.


pli: Yathā ca dhammānussatiyaṁ vuttaṁ svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi.


pli: Yadidaṁ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāṭo vaṭṭūpacchedo suññato atidullabho taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.


pli: “Asaṅkhataṁnantamanāsavañca,


pli: Saccañca pāraṁ nipuṇaṁ sududdasaṁ;


pli: Ajajjaraṁ dhuvaṁ apalokitaṁ,


pli: Anidassanaṁ nippapañca santaṁ.


pli: Amataṁ paṇītañca sivañca khemaṁ,


pli: Taṇhakkhayo acchariyañca abbhutaṁ;


pli: Anītikaṁ anītikadhammaṁ,


pli: Nibbānametaṁ sugatena desitaṁ.


pli: Ajātaṁ abhūtaṁ anupaddavañca,


pli: Akataṁ asokañca atho visokaṁ;


pli: Anūpasaggaṁnupasaggadhammaṁ,


pli: Gambhīrañceva duppassaṁ,


pli: uttarañca anuttaraṁ;


pli: Asamaṁ appaṭisamaṁ,


pli: jeṭṭhaṁ seṭṭhanti vuccati.


pli: Leṇañca tāṇaṁ araṇaṁ anaṅgaṇaṁ,


pli: Akāca metaṁ vimalanti vuccati;


pli: Dīpo sukhaṁ appamāṇaṁ patiṭṭhā,


pli: Akiñcanaṁ appapañcanti vuttan”ti.


pli: Dhammānussatiyā etaṁ vevacanaṁ.


pli: Yathā ca saṅghānussatiyaṁ vuttaṁ suppaṭipanno ujuppaṭipanno ñāyappaṭipanno sāmīcippaṭipanno yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa, sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno vimuttisampanno vimuttiñāṇadassanasampanno sattānaṁ sāro sattānaṁ maṇḍo sattānaṁ uddhāro sattānaṁ esikā sattānaṁ surabhipasūnaṁ pujjo devānañca manussānañcāti saṅghānussatiyā etaṁ vevacanaṁ.


pli: Yathā ca sīlānussatiyaṁ vuttaṁ yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni ariyāni ariyakantāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni, alaṅkāro ca sīlaṁ uttamaṅgopasobhaṇatāya, nidhānañca sīlaṁ sabbadobhaggasamatikkamanaṭṭhena, sippañca sīlaṁ akkhaṇavedhitāya, velā ca sīlaṁ anatikkamanaṭṭhena, dhaññañca sīlaṁ daliddopacchedanaṭṭhena, ādāso ca sīlaṁ dhammavolokanatāya, pāsādo ca sīlaṁ volokanaṭṭhena, sabbabhūmānuparivatti ca sīlaṁ amatapariyosānanti sīlānussatiyā etaṁ vevacanaṁ.


pli: Yathā ca cāgānussatiyaṁ vuttaṁ yasmiṁ samaye ariyasāvako agāraṁ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgaratoti cāgānussatiyā etaṁ vevacanaṁ.


pli: Tenāha āyasmā mahākaccāyano “vevacanāni bahūnī”ti.


pli: Niyutto vevacano hāro.


pli: Paṭiniddesavāra


pli: Paññattihāravibhaṅga


pli: Tattha katamo paññattihāro?


pli: “Ekaṁ bhagavā dhammaṁ paññattīhi vividhāhi desetī”ti.


pli: Yā pakatikathāya desanā.


pli: Ayaṁ nikkhepapaññatti.


pli: Kā ca pakatikathāya desanā, cattāri saccāni.


pli: Yathā bhagavā āha—


pli: “idaṁ dukkhan”ti ayaṁ paññatti pañcannaṁ khandhānaṁ channaṁ dhātūnaṁ aṭṭhārasannaṁ dhātūnaṁ dvādasannaṁ āyatanānaṁ dasannaṁ indriyānaṁ nikkhepapaññatti.


pli: Kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ.


pli: Yattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti.


pli: Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.


pli: Yattha atthi saṅkhārānaṁ vuddhi, atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.


pli: Yattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.


pli: Yattha atthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, sasokaṁ taṁ, bhikkhave, sadaraṁ saupāyāsanti vadāmi.


pli: Phasse ce …pe…


pli: manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre.


pli: Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ.


pli: Ayaṁ pabhavapaññatti dukkhassa ca samudayassa ca.


pli: Kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ avirūḷhaṁ.


pli: Yattha appatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ avirūḷhaṁ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti.


pli: Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.


pli: Yattha natthi saṅkhārānaṁ vuddhi, natthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.


pli: Yattha natthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.


pli: Yattha natthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, asokaṁ taṁ, bhikkhave, adaraṁ anupāyāsanti vadāmi.


pli: Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ avirūḷhaṁ.


pli: Ayaṁ pariññāpaññatti dukkhassa, pahānapaññatti samudayassa, bhāvanāpaññatti maggassa, sacchikiriyāpaññatti nirodhassa.


pli: Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvetha.


pli: Appamatto nipako sato, samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: Kiñca yathābhūtaṁ pajānāti?


pli: “Cakkhu aniccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Rūpā aniccā”ti yathābhūtaṁ pajānāti “cakkhuviññāṇaṁ aniccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Cakkhusamphasso anicco”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: Yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, tampi aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “mano anicco”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Dhammā aniccā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Manoviññāṇaṁ aniccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Manosamphasso anicco”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, tampi aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: Ayaṁ bhāvanāpaññatti maggassa, pariññāpaññatti dukkhassa, pahānapaññatti samudayassa, sacchikiriyāpaññatti nirodhassa.


pli: Rūpaṁ, rādha, vikiratha vidhamatha viddhaṁsetha vikīḷaniyaṁ karotha, paññāya taṇhakkhayāya paṭipajjatha.


pli: Taṇhakkhayā dukkhakkhayo, dukkhakkhayā nibbānaṁ.


pli: saṅkhāre viññāṇaṁ vikiratha vidhamatha viddhaṁsetha vikīḷaniyaṁ karotha, paññāya taṇhakkhayāya paṭipajjatha.


pli: Ayaṁ nirodhapaññatti nirodhassa, nibbidāpaññatti assādassa, pariññāpaññatti dukkhassa, pahānapaññatti samudayassa, bhāvanāpaññatti maggassa, sacchikiriyāpaññatti nirodhassa.


pli: “So idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: Ayaṁ paṭivedhapaññatti saccānaṁ, nikkhepapaññatti dassanabhūmiyā, bhāvanāpaññatti maggassa, sacchikiriyāpaññatti sotāpattiphalassa.


pli: “So ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: “Ime āsavā asesaṁ nirujjhantī”ti yathābhūtaṁ pajānāti.


pli: Ayaṁ uppādapaññatti khaye ñāṇassa, okāsapaññatti anuppāde ñāṇassa, bhāvanāpaññatti maggassa, pariññāpaññatti dukkhassa, pahānapaññatti samudayassa, ārambhapaññatti vīriyindriyassa, āhaṭanāpaññatti āsāṭikānaṁ, nikkhepapaññatti bhāvanābhūmiyā, abhinighātapaññatti pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ.


pli: Idaṁ “dukkhan”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.


pli: Ayaṁ “dukkhasamudayo”ti me, bhikkhave …pe…


pli: ayaṁ “dukkhanirodho”ti me, bhikkhave ….


pli: Ayaṁ “dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.


pli: Ayaṁ desanāpaññatti saccānaṁ, nikkhepapaññatti sutamayiyā paññāya sacchikiriyāpaññatti anaññātaññassāmītindriyassa, pavattanāpaññatti dhammacakkassa.


pli: “Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ pariññeyyan”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.


pli: “So kho panāyaṁ dukkhasamudayo pahātabbo”ti me, bhikkhave …pe…


pli: “so kho panāyaṁ dukkhanirodho sacchikātabbo”ti me, bhikkhave …pe…


pli: “sā kho panāyaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā bhāvetabbā”ti me, bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.


pli: Ayaṁ bhāvanāpaññatti maggassa, nikkhepapaññatti cintāmayiyā paññāya, sacchikiriyāpaññatti aññindriyassa.


pli: “Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ pariññātan”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.


pli: “So kho panāyaṁ dukkhasamudayo pahīno”ti me, bhikkhave …pe…


pli: so kho panāyaṁ dukkhanirodho sacchikato”ti me, bhikkhave …pe…


pli: “sā kho panāyaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā bhāvitā”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.


pli: Ayaṁ bhāvanāpaññatti maggassa, nikkhepapaññatti bhāvanāmayiyā paññāya, sacchikiriyāpaññatti aññātāvino indriyassa, pavattanāpaññatti dhammacakkassa.


pli: “Tulamatulañca sambhavaṁ,


pli: Bhavasaṅkhāramavassaji muni;


pli: Ajjhattarato samāhito,


pli: Abhindi kavacamivattasambhavan”ti.


pli: “Tulan”ti saṅkhāradhātu.


pli: “Atulan”ti nibbānadhātu, “tulamatulañca sambhavan”ti abhiññāpaññatti sabbadhammānaṁ.


pli: Nikkhepapaññatti dhammapaṭisambhidāya.


pli: “Bhavasaṅkhāramavassaji munī”ti pariccāgapaññatti samudayassa.


pli: Pariññāpaññatti dukkhassa.


pli: “Ajjhattarato samāhito”ti bhāvanāpaññatti kāyagatāya satiyā.


pli: Ṭhitipaññatti cittekaggatāya.


pli: “Abhindi kavacamivattasambhavan”ti abhinibbidāpaññatti cittassa, upādānapaññatti sabbaññutāya, padālanāpaññatti avijjaṇḍakosānaṁ.


pli: Tenāha bhagavā “tulamatulañca sambhavan”ti.


pli: “Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṁ,


pli: Kāmesu so jantu kathaṁ nameyya;


pli: Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā,


pli: Tesaṁ satīmā vinayāya sikkhe”ti.


pli: <b>“Yo dukkhan”</b>ti vevacanapaññatti ca dukkhassa pariññāpaññatti ca.


pli: <b>“Yatonidānan”</b>ti pabhavapaññatti ca samudayassa pahānapaññatti ca.


pli: <b>“Addakkhī”</b>ti vevacanapaññatti ca ñāṇacakkhussa paṭivedhapaññatti ca.


pli: <b>“Kāmesu so jantu kathaṁ nameyyā”</b>ti vevacanapaññatti ca kāmataṇhāya abhinivesapaññatti ca.


pli: <b>“Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā”</b>ti paccatthikato dassanapaññatti kāmānaṁ.


pli: Kāmā hi aṅgārakāsūpamā maṁsapesūpamā pāvakakappā papātauragopamā ca.


pli: <b>“Tesaṁ satīmā”</b>ti apacayapaññatti pahānāya, nikkhepapaññatti kāyagatāya satiyā, bhāvanāpaññatti maggassa.


pli: <b>“Vinayāya sikkhe”</b>ti paṭivedhapaññatti rāgavinayassa dosavinayassa mohavinayassa.


pli: Yadā hi yogī kāmā saṅgoti pajānāti.


pli: So kāmānaṁ anuppādāya kusale dhamme uppādayati, so anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya vāyamati.


pli: Ayaṁ vāyāmapaññatti appattassa pattiyā.


pli: Tattha so uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā vāyamatīti ayaṁ appamādapaññatti bhāvanāya, nikkhepapaññatti vīriyindriyassa, ārakkhapaññatti kusalānaṁ dhammānaṁ, ṭhitipaññatti adhicittasikkhāya.


pli: Tenāha bhagavā “yo dukkhamaddakkhi yatonidānan”ti.


pli: “Mohasambandhano loko,


pli: bhabbarūpova dissati;


pli: Upadhibandhano bālo,


pli: tamasā parivārito;


pli: Assirī viya khāyati,


pli: passato natthi kiñcanan”ti.


pli: <b>“Mohasambandhano loko”</b>ti desanāpaññatti vipallāsānaṁ.


pli: <b>“Bhabbarūpova dissatī”</b>ti viparītapaññatti lokassa.


pli: <b>“Upadhibandhano bālo”</b>ti pabhavapaññatti pāpakānaṁ icchāvacarānaṁ, kiccapaññatti pariyuṭṭhānānaṁ.


pli: Balavapaññatti kilesānaṁ.


pli: Virūhanāpaññatti saṅkhārānaṁ.


pli: <b>“Tamasā parivārito”</b>ti desanāpaññatti avijjandhakārassa vevacanapaññatti ca.


pli: <b>“Assirī viya khāyatī”</b>ti dassanapaññatti dibbacakkhussa, nikkhepapaññatti paññācakkhussa.


pli: <b>“Passato natthi kiñcanan”</b>ti paṭivedhapaññatti sattānaṁ, rāgo kiñcanaṁ doso kiñcanaṁ moho kiñcanaṁ.


pli: Tenāha bhagavā “mohasambandhano loko”ti.


pli: “Atthi, bhikkhave, ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ, no cetaṁ, bhikkhave, abhavissa ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ.


pli: Nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyetha.


pli: Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyatī”ti.


pli: “No cetaṁ, bhikkhave, abhavissa ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhatan”ti desanāpaññatti nibbānassa vevacanapaññatti ca.


pli: “Nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyethā”ti vevacanapaññatti saṅkhatassa upanayanapaññatti ca.


pli: “Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhatan”ti vevacanapaññatti nibbānassa jotanāpaññatti ca.


pli: “Tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyatī”ti ayaṁ vevacanapaññatti nibbānassa, niyyānikapaññatti maggassa, nissaraṇapaññatti saṁsārato.


pli: Tenāha bhagavā “no cetaṁ, bhikkhave, abhavissā”ti.


pli: Tenāha āyasmā mahākaccāyano “ekaṁ bhagavā dhammaṁ, paññattīhi vividhāhi desetī”ti.


pli: Niyutto paññatti hāro.


pli: Paṭiniddesavāra


pli: Otaraṇahāravibhaṅga


pli: Tattha katamo otaraṇo hāro?


pli: “Yo ca paṭiccuppādo”ti.


pli: “Uddhaṁ adho sabbadhi vippamutto,


pli: Ayaṁ ahasmīti anānupassī;


pli: Evaṁ vimutto udatāri oghaṁ,


pli: Atiṇṇapubbaṁ apunabbhavāyā”ti.


pli: <b>“Uddhan”</b>ti rūpadhātu ca arūpadhātu ca.


pli: <b>“Adho”</b>ti kāmadhātu.


pli: <b>“Sabbadhi vippamutto”</b>ti tedhātuke ayaṁ asekkhāvimutti.


pli: Tāniyeva asekkhāni pañcindriyāni, ayaṁ indriyehi otaraṇā.


pli: Tāniyeva asekkhāni pañcindriyāni vijjā, vijjuppādā avijjānirodho, avijjānirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.


pli: Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.


pli: Ayaṁ paṭiccasamuppādehi otaraṇā.


pli: Tāniyeva asekkhāni pañcindriyāni tīhi khandhehi saṅgahitāni—


pli: sīlakkhandhena samādhikkhandhena paññākkhandhena, ayaṁ khandhehi otaraṇā.


pli: Tāniyeva asekkhāni pañcindriyāni saṅkhārapariyāpannāni ye saṅkhārā anāsavā, no ca bhavaṅgā, te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā.


pli: Ayaṁ dhātūhi otaraṇā.


pli: Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā, yaṁ āyatanaṁ anāsavaṁ, no ca bhavaṅgaṁ.


pli: Ayaṁ āyatanehi otaraṇā.


pli: “Ayaṁ ahasmīti anānupassī”ti ayaṁ sakkāyadiṭṭhiyā samugghāto, sā sekkhāvimutti, tāniyeva sekkhāni pañcindriyāni.


pli: Ayaṁ indriyehi otaraṇā.


pli: Tāniyeva sekkhāni pañcindriyāni vijjā, vijjuppādā avijjānirodho, avijjānirodhā saṅkhāranirodho, evaṁ sabbo paṭiccasamuppādo.


pli: Sāyeva vijjā paññākkhandho.


pli: Ayaṁ khandhehi otaraṇā.


pli: Sāyeva vijjā saṅkhārapariyāpannā, ye saṅkhārā anāsavā, no ca bhavaṅgā, te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā, ayaṁ dhātūhi otaraṇā.


pli: Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā, yaṁ āyatanaṁ anāsavaṁ, no ca bhavaṅgaṁ, ayaṁ āyatanehi otaraṇā.


pli: Sekkhāya ca vimuttiyā asekkhāya ca vimuttiyā vimutto udatāri oghaṁ atiṇṇapubbaṁ apunabbhavāya.


pli: Tenāha bhagavā “uddhaṁ adho”ti.


pli: “Nissitassa calitaṁ, anissitassa calitaṁ natthi, calite asati passaddhi, passaddhiyā sati nati na hoti, natiyā asati āgatigati na hoti, āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti, cutūpapāte asati nevidha na huraṁ na ubhayamantarena esevanto dukkhassā”ti.


pli: <b>“Nissitassa calitan”</b>ti nissayo nāma duvidho taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca.


pli: Tattha yā rattassa cetanā, ayaṁ taṇhānissayo;


pli: yā mūḷhassa cetanā, ayaṁ diṭṭhinissayo.


pli: Cetanā pana saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, evaṁ sabbo paṭiccasamuppādo.


pli: Ayaṁ paṭiccasamuppādehi otaraṇā.


pli: Tattha yā rattassa vedanā, ayaṁ sukhā vedanā.


pli: Yā sammūḷhassa vedanā, ayaṁ adukkhamasukhā vedanā, imā dve vedanā vedanākkhandho.


pli: Tattha sukhā vedanā dve indriyāni sukhindriyaṁ somanassindriyañca, adukkhamasukhā vedanā upekkhindriyaṁ.


pli: Ayaṁ indriyehi otaraṇā.


pli: Tāniyeva indriyāni saṅkhārapariyāpannāni, ye saṅkhārā sāsavā bhavaṅgā, te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā.


pli: Ayaṁ dhātūhi otaraṇā.


pli: Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā, yaṁ āyatanaṁ sāsavaṁ bhavaṅgaṁ, ayaṁ āyatanehi otaraṇā.


pli: <b>“Anissitassa calitaṁ natthī”</b>ti samathavasena vā taṇhāya anissito vipassanāvasena vā diṭṭhiyā anissito.


pli: Yā vipassanā ayaṁ vijjā, vijjuppādā avijjānirodho, avijjānirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, evaṁ sabbo paṭiccasamuppādo.


pli: Sāyeva vipassanā paññākkhandho.


pli: Ayaṁ khandhehi otaraṇā.


pli: Sāyeva vipassanā dve indriyāni—


pli: vīriyindriyañca paññindriyañca.


pli: Sāyeva vipassanā saṅkhārapariyāpannā, ye saṅkhārā anāsavā, no ca bhavaṅgā, te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā.


pli: Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā, yaṁ āyatanaṁ anāsavaṁ, no ca bhavaṅgaṁ.


pli: Ayaṁ āyatanehi otaraṇā.


pli: <b>“Passaddhiyā satī”</b>ti duvidhā passaddhi kāyikā ca cetasikā ca.


pli: Yaṁ kāyikaṁ sukhaṁ, ayaṁ kāyapassaddhi.


pli: Yaṁ cetasikaṁ sukhaṁ, ayaṁ cetasikā passaddhi.


pli: Passaddhakāyo sukhaṁ vediyati, sukhino cittaṁ samādhiyati, samāhito yathābhūtaṁ pajānāti, yathābhūtaṁ pajānanto nibbindati, nibbindanto virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṁ “vimuttam”iti ñāṇaṁ hoti, “khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāti.


pli: So na namati rūpesu, na saddesu, na gandhesu, na rasesu, na phoṭṭhabbesu, na dhammesu khayā rāgassa khayā dosassa khayā mohassa yena rūpena tathāgataṁ tiṭṭhantaṁ carantaṁ paññāpayamāno paññāpeyya, tassa rūpassa khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā rūpasaṅkhaye vimutto, tathāgato atthītipi na upeti, natthītipi na upeti, atthi natthītipi na upeti, nevatthi no natthītipi na upeti.


pli: Atha kho gambhīro appameyyo asaṅkheyyo nibbutotiyeva saṅkhaṁ gacchati khayā rāgassa, khayā dosassa, khayā mohassa.


pli: Yāya vedanāya …pe…


pli: yāya saññāya.


pli: Yehi saṅkhārehi.


pli: Yena viññāṇena tathāgataṁ tiṭṭhantaṁ carantaṁ paññāpayamāno paññāpeyya, tassa viññāṇassa khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā viññāṇasaṅkhaye vimutto, tathāgato atthītipi na upeti, natthītipi na upeti, atthi natthītipi na upeti, nevatthi no natthītipi na upeti.


pli: <b>“Āgatī”</b>ti idhāgati.


pli: <b>“Gatī”</b>ti peccabhavo.


pli: Āgatigatīpi na bhavanti, <b>“nevidhā”</b>ti chasu ajjhattikesu āyatanesu.


pli: <b>“Na huran”</b>ti chasu bāhiresu āyatanesu.


pli: “Na ubhayamantarenā”ti phassasamuditesu dhammesu attānaṁ na passati.


pli: So duvidho lokiyo ca lokuttaro ca.


pli: Tattha lokiyo avijjāpaccayā saṅkhārā, yāva jarāmaraṇā.


pli: Lokuttaro sīlavato avippaṭisāro jāyati, yāva nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.


pli: Tenāha bhagavā “nissitassa calitaṁ anissitassa calitaṁ natthi …pe…


pli: esevanto dukkhassā”ti.


pli: “Ye keci sokā paridevitā vā,


pli: Dukkhā ca lokasmimanekarūpā;


pli: Piyaṁ paṭiccappabhavanti ete,


pli: Piye asante na bhavanti ete.


pli: Tasmā hi te sukhino vītasokā,


pli: Yesaṁ piyaṁ natthi kuhiñci loke;


pli: Tasmā asokaṁ virajaṁ patthayāno,


pli: Piyaṁ na kayirātha kuhiñci loke”ti.


pli: “Ye keci sokā paridevitā vā, dukkhā ca lokasmimanekarūpā piyaṁ paṭiccappabhavanti ete”ti—


pli: ayaṁ dukkhā vedanā.


pli: “Piye asante na bhavanti ete”ti—


pli: ayaṁ sukhā vedanā.


pli: Vedanā vedanākkhandho.


pli: Ayaṁ khandhehi otaraṇā.


pli: Vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ, evaṁ sabbaṁ.


pli: Ayaṁ paṭiccasamuppādehi otaraṇā.


pli: Tattha sukhā vedanā dve indriyāni—


pli: sukhindriyaṁ somanassindriyañca.


pli: Dukkhā vedanā dve indriyāni—


pli: dukkhindriyaṁ domanassindriyañca.


pli: Ayaṁ indriyehi otaraṇā.


pli: Tāniyeva indriyāni saṅkhārapariyāpannāni, ye saṅkhārā sāsavā bhavaṅgā, te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā.


pli: Ayaṁ dhātūhi otaraṇā.


pli: Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā, yaṁ āyatanaṁ sāsavaṁ bhavaṅgaṁ.


pli: Ayaṁ āyatanehi otaraṇā.


pli: “Tasmā hi te sukhino vītasokā,


pli: Yesaṁ piyaṁ natthi kuhiñci loke;


pli: Tasmā asokaṁ virajaṁ patthayāno,


pli: Piyaṁ na kayirātha kuhiñci loke”ti.


pli: Idaṁ taṇhāpahānaṁ.


pli: Taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, evaṁ sabbaṁ.


pli: Taṁyeva taṇhāpahānaṁ samatho.


pli: So samatho dve indriyāni satindriyaṁ samādhindriyañca.


pli: Soyeva samatho samādhikkhandho.


pli: Ayaṁ khandhehi otaraṇā.


pli: Soyeva samatho saṅkhārapariyāpanno, ye saṅkhārā anāsavā, no ca bhavaṅgā, te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā.


pli: Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā, yaṁ āyatanaṁ anāsavaṁ, no ca bhavaṅgaṁ.


pli: Tenāha bhagavā “ye keci sokā”ti.


pli: “Kāmaṁ kāmayamānassa,


pli: tassa ce taṁ samijjhati;


pli: Addhā pītimano hoti,


pli: laddhā macco yadicchati.


pli: Tassa ce kāmayānassa,


pli: chandajātassa jantuno;


pli: Te kāmā parihāyanti,


pli: sallaviddhova ruppati.


pli: Yo kāme parivajjeti,


pli: sappasseva padā siro;


pli: Somaṁ visattikaṁ loke,


pli: sato samativattatī”ti.


pli: Tattha yā pītimanatā, ayaṁ anunayo.


pli: Yadāha sallaviddhova ruppatīti, idaṁ paṭighaṁ.


pli: Anunayaṁ paṭighañca pana taṇhāpakkho, taṇhāya ca pana dasarūpīni āyatanāni padaṭṭhānaṁ.


pli: Ayaṁ āyatanehi otaraṇā.


pli: Tāniyeva dasa rūpīni rūpakāyo nāmasampayutto, tadubhayaṁ nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, evaṁ sabbaṁ.