← mn

Majjhima Nikāya 26 Pāsarāsisutta

id: mn26 VRI: vol 12 สยามรัฐ: vol 12 365 segments
Majjhima Nikāya 26 มัชฌิมนิกาย 26 Pāsarāsisutta การแสวงหาอันประเสริฐ
Evaṁ me sutaṁ— ข้าพเจ้าได้รับฟังมาดังนี้ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. ครั้งหนึ่ง พระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi. ในเวลาเช้า เมื่อพระพุทธเจ้าทรงนุ่งห่มเรียบร้อยแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี Atha kho sambahulā bhikkhū yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ: ภิกษุจำนวนหนึ่งได้เข้าไปหาพระอานนท์ และกล่าวกับท่านว่า “cirassutā no, āvuso ānanda, bhagavato sammukhā dhammī kathā. “ท่านอานนท์ พวกเราไม่ได้ฟังธรรมเฉพาะพระพักตร์พระพุทธเจ้ามานานแล้ว Sādhu mayaṁ, āvuso ānanda, labheyyāma bhagavato sammukhā dhammiṁ kathaṁ savanāyā”ti. ท่านอานนท์ ขอให้พวกเราได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าโดยตรงเถิด” “Tena hāyasmanto yena rammakassa brāhmaṇassa assamo tenupasaṅkamatha; “ถ้าเช่นนั้น พวกท่านจงไปยังอาศรมของพราหมณ์ชื่อรัมมกะ appeva nāma labheyyātha bhagavato sammukhā dhammiṁ kathaṁ savanāyā”ti. บางที ท่านอาจจะได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าโดยตรง” “Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṁ. ภิกษุเหล่านั้นรับคำพระอานนท์
Atha kho bhagavā sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จกลับจากบิณฑบาตและฉันภัตตาหารแล้ว พระองค์ตรัสกับพระอานนท์ว่า “āyāmānanda, yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā”ti. “อานนท์ เราไปยังปราสาทของมารดาแห่งมิคาระในบุพพาราม เพื่อพักกลางวันกันเถิด” “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. พระอานนท์ทูลรับพระดำรัส Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkami divāvihārāya. พระพุทธเจ้าจึงเสด็จพร้อมกับพระอานนท์ไปพักผ่อนกลางวันที่บุพพาราม Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: ในเวลาเย็น พระพุทธเจ้าเสด็จออกจากที่พักผ่อน แล้วตรัสกับพระอานนท์ว่า “āyāmānanda, yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkamissāma gattāni parisiñcitun”ti. “อานนท์ เราไปอาบน้ำที่บุพพโกฏฐกะกันเถิด” “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. พระอานนท์ทูลรับพระดำรัส Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṁ. พระพุทธเจ้าจึงเสด็จไปสรงน้ำที่ท่าบุพพโกฏฐกะกับพระอานนท์ Pubbakoṭṭhake gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno. เมื่อสรงน้ำเสร็จแล้ว พระองค์กลับมาทรงจีวร ประทับพักพระวรกายให้แห้ง Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: พระอานนท์ได้กราบทูลพระพุทธเจ้าว่า “ayaṁ, bhante, rammakassa brāhmaṇassa assamo avidūre. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อาศรมของพราหมณ์ชื่อ รัมมกะ อยู่ไม่ไกลจากที่นี่ Ramaṇīyo, bhante, rammakassa brāhmaṇassa assamo; เป็นสถานที่น่ารื่นรมย์ pāsādiko, bhante, rammakassa brāhmaṇassa assamo. และน่าเลื่อมใส Sādhu, bhante, bhagavā yena rammakassa brāhmaṇassa assamo tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā”ti. ขอพระองค์ทรงกรุณาเสด็จไปด้วยเถิด” Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. พระพุทธเจ้าทรงนิ่งเป็นการตอบรับ
Atha kho bhagavā yena rammakassa brāhmaṇassa assamo tenupasaṅkami. แล้วจึงเสด็จไปยังอาศรมของรัมมกพราหมณ์ Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū rammakassa brāhmaṇassa assame dhammiyā kathāya sannisinnā honti. ขณะนั้น ภิกษุหลายรูปกำลังนั่งสนทนาธรรมกันอยู่ในอาศรมนั้น Atha kho bhagavā bahidvārakoṭṭhake aṭṭhāsi kathāpariyosānaṁ āgamayamāno. พระพุทธเจ้าจึงประทับยืนอยู่ด้านนอกซุ้มประตู ทรงคอยให้ภิกษุเหล่านั้นสนทนากันจบ Atha kho bhagavā kathāpariyosānaṁ viditvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭesi. เมื่อทรงทราบว่า ภิกษุเหล่านั้นสนทนากันจบแล้ว จึงทรงกระแอม แล้วเคาะบานประตู Vivariṁsu kho te bhikkhū bhagavato dvāraṁ. ภิกษุเหล่านั้นเปิดประตูรับพระพุทธเจ้า Atha kho bhagavā rammakassa brāhmaṇassa assamaṁ pavisitvā paññatte āsane nisīdi. พระองค์จึงเสด็จเข้าไปในอาศรมของรัมมกพราหมณ์ ประทับนั่งบนอาสนะที่ได้จัดไว้ Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi: แล้วตรัสถามภิกษุเหล่านั้นว่า “kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā? Kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti? “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อครู่ พวกเธอนั่งสนทนากันด้วยเรื่องอะไร สนทนาเรื่องอะไรค้างไว้หรือ” “Bhagavantameva kho no, bhante, ārabbha dhammī kathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto”ti. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สิ่งที่ข้าพระองค์ทั้งหลายสนทนาค้างอยู่นั้น คือ ปรารภถึงพระองค์ ก็พอดีพระองค์เสด็จมาถึง” “Sādhu, bhikkhave. “ดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย Etaṁ kho, bhikkhave, tumhākaṁ patirūpaṁ kulaputtānaṁ saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitānaṁ yaṁ tumhe dhammiyā kathāya sannisīdeyyātha. การที่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตรที่ได้ออกจากเรือนมาเป็นผู้ไม่มีเรือนและบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา นั่งสนทนาธรรมกันนั้น เป็นสิ่งสมควรยิ่ง Sannipatitānaṁ vo, bhikkhave, dvayaṁ karaṇīyaṁ— เมื่อพวกเธอนั่งอยู่ด้วยกัน ควรทำแค่หนึ่งในสองอย่างนี้ คือ dhammī vā kathā, ariyo vā tuṇhībhāvo. สนทนาธรรมกัน หรือ ดำรงอยู่ในความสงบเงียบอันประเสริฐ
Dvemā, bhikkhave, pariyesanā— ภิกษุทั้งหลาย การแสวงหามี 2 อย่าง ariyā ca pariyesanā, anariyā ca pariyesanā. การแสวงหาที่ประเสริฐ และการแสวงหาที่ไม่ประเสริฐ Katamā ca, bhikkhave, anariyā pariyesanā? การแสวงหาที่ไม่ประเสริฐคืออะไร Idha, bhikkhave, ekacco attanā jātidhammo samāno jātidhammaṁyeva pariyesati, attanā jarādhammo samāno jarādhammaṁyeva pariyesati, attanā byādhidhammo samāno byādhidhammaṁyeva pariyesati, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhammaṁyeva pariyesati, attanā sokadhammo samāno sokadhammaṁyeva pariyesati, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhammaṁyeva pariyesati. การแสวงหาที่ไม่ประเสริฐ คือ การที่คนบางคนซึ่งตนเองต้องเกิดใหม่ แต่ก็ยังใฝ่แสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งการเกิดใหม่เช่นกันอยู่นั่นแหละ ตนเองต้องประสบความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และความหมองมัว แต่ก็ยังใฝ่แสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งสิ่งเหล่านี้เช่นกันอยู่นั่นแหละ
Kiñca, bhikkhave, jātidhammaṁ vadetha? ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดเรียกว่าอยู่ในวิสัยแห่งการเกิดใหม่น่ะหรือ Puttabhariyaṁ, bhikkhave, jātidhammaṁ, dāsidāsaṁ jātidhammaṁ, ajeḷakaṁ jātidhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ jātidhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ jātidhammaṁ, jātarūparajataṁ jātidhammaṁ. บุตร ภรรยา ทาสหญิง ทาสชาย แพะ แกะ ไก่ หมู ช้าง วัว ม้า ลา ทองคำ และเงิน เป็นสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งการเกิดใหม่ Jātidhammā hete, bhikkhave, upadhayo. สิ่งในครอบครองเหล่านี้อยู่ในวิสัยแห่งการเกิดใหม่ Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṁyeva pariyesati. ผู้ที่ติดพัน ลุ่มหลง หมกมุ่นในสิ่งดังกล่าว ทั้งที่ตนเองยังต้องเกิดใหม่นั้น ก็จะมัวแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งการเกิดใหม่เช่นกัน
Kiñca, bhikkhave, jarādhammaṁ vadetha? ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดเรียกว่าอยู่ในวิสัยแห่งความแก่ชราน่ะหรือ Puttabhariyaṁ, bhikkhave, jarādhammaṁ, dāsidāsaṁ jarādhammaṁ, ajeḷakaṁ jarādhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ jarādhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ jarādhammaṁ, jātarūparajataṁ jarādhammaṁ. บุตร ภรรยา ทาสหญิง ทาสชาย แพะ แกะ ไก่ หมู ช้าง วัว ม้า ลา ทองคำ และเงิน เป็นสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งความแก่ชรา Jarādhammā hete, bhikkhave, upadhayo. สิ่งในครอบครองเหล่านี้อยู่ในวิสัยแห่งความแก่ชรา Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā jarādhammo samāno jarādhammaṁyeva pariyesati. ผู้ที่ติดพัน ลุ่มหลง หมกมุ่นในสิ่งดังกล่าว ทั้งที่ตนเองยังต้องแก่ชรานั้น ก็จะมัวแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งความแก่ชราเช่นกัน
Kiñca, bhikkhave, byādhidhammaṁ vadetha? ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดเรียกว่าอยู่ในวิสัยแห่งความเจ็บไข้น่ะหรือ Puttabhariyaṁ, bhikkhave, byādhidhammaṁ, dāsidāsaṁ byādhidhammaṁ, ajeḷakaṁ byādhidhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ byādhidhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ byādhidhammaṁ. บุตร ภรรยา ทาสหญิง ทาสชาย แพะ แกะ ไก่ หมู ช้าง วัว ม้า ลา ทองคำ และเงิน เป็นสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งความเจ็บไข้ Byādhidhammā hete, bhikkhave, upadhayo. สิ่งในครอบครองเหล่านี้อยู่ในวิสัยแห่งความเจ็บไข้ Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā byādhidhammo samāno byādhidhammaṁyeva pariyesati. ผู้ที่ติดพัน ลุ่มหลง หมกมุ่นในสิ่งดังกล่าว ทั้งที่ตนเองยังต้องเจ็บไข้นั้น ก็จะมัวแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งความเจ็บไข้เช่นกัน
Kiñca, bhikkhave, maraṇadhammaṁ vadetha? ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดเรียกว่าอยู่ในวิสัยแห่งความตายน่ะหรือ Puttabhariyaṁ, bhikkhave, maraṇadhammaṁ, dāsidāsaṁ maraṇadhammaṁ, ajeḷakaṁ maraṇadhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ maraṇadhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ maraṇadhammaṁ. บุตร ภรรยา ทาสหญิง ทาสชาย แพะ แกะ ไก่ หมู ช้าง วัว ม้า ลา ทองคำ และเงิน เป็นสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งความตาย Maraṇadhammā hete, bhikkhave, upadhayo. สิ่งในครอบครองเหล่านี้อยู่ในวิสัยแห่งความตาย Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhammaṁyeva pariyesati. ผู้ที่ติดพัน ลุ่มหลง หมกมุ่นในสิ่งดังกล่าว ทั้งที่ตนเองยังต้องตายนั้น ก็จะมัวแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งความตายเช่นกัน
Kiñca, bhikkhave, sokadhammaṁ vadetha? ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดเรียกว่าอยู่ในวิสัยแห่งความเศร้าโศกน่ะหรือ Puttabhariyaṁ, bhikkhave, sokadhammaṁ, dāsidāsaṁ sokadhammaṁ, ajeḷakaṁ sokadhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ sokadhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ sokadhammaṁ. บุตร ภรรยา ทาสหญิง ทาสชาย แพะ แกะ ไก่ หมู ช้าง วัว ม้า ลา ทองคำ และเงิน เป็นสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งความเศร้าโศก Sokadhammā hete, bhikkhave, upadhayo. สิ่งในครอบครองเหล่านี้อยู่ในวิสัยแห่งความเศร้าโศก Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā sokadhammo samāno sokadhammaṁyeva pariyesati. ผู้ที่ติดพัน ลุ่มหลง หมกมุ่นในสิ่งดังกล่าว ทั้งที่ตนเองยังต้องเศร้าโศกนั้น ก็จะมัวแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งความเศร้าโศกเช่นกัน
Kiñca, bhikkhave, saṅkilesadhammaṁ vadetha? ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดเรียกว่าอยู่ในวิสัยแห่งการมีความหมองมัวหรือกิเลสน่ะหรือ Puttabhariyaṁ, bhikkhave, saṅkilesadhammaṁ, dāsidāsaṁ saṅkilesadhammaṁ, ajeḷakaṁ saṅkilesadhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ saṅkilesadhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ saṅkilesadhammaṁ, jātarūparajataṁ saṅkilesadhammaṁ. บุตร ภรรยา ทาสหญิง ทาสชาย แพะ แกะ ไก่ หมู ช้าง วัว ม้า ลา ทองคำ และเงิน เป็นสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งการมีความหมองมัวหรือกิเลส Saṅkilesadhammā hete, bhikkhave, upadhayo. สิ่งในครอบครองเหล่านี้อยู่ในวิสัยแห่งการมีความหมองมัวหรือกิเลส Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhammaṁyeva pariyesati. ผู้ที่ติดพัน ลุ่มหลง หมกมุ่นในสิ่งดังกล่าว ทั้งที่ตนเองยังมีความหมองมัวหรือกิเลสนั้น ก็จะมัวแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยแห่งการมีความหมองมัวหรือกิเลสเช่นกัน Ayaṁ, bhikkhave, anariyā pariyesanā. นี่คือการแสวงหาที่ไม่ประเสริฐ
Katamā ca, bhikkhave, ariyā pariyesanā? การแสวงหาที่ประเสริฐคืออะไร Idha, bhikkhave, ekacco attanā jātidhammo samāno jātidhamme ādīnavaṁ viditvā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā jarādhammo samāno jarādhamme ādīnavaṁ viditvā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā byādhidhammo samāno byādhidhamme ādīnavaṁ viditvā abyādhiṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhamme ādīnavaṁ viditvā amataṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā sokadhammo samāno sokadhamme ādīnavaṁ viditvā asokaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhamme ādīnavaṁ viditvā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati. การแสวงหาที่ประเสริฐ คือ การที่คนบางคนซึ่งอยู่ในวิสัยที่ยังต้องเกิดใหม่ แต่ได้ตระหนักถึงโทษภัยของการต้องเกิดใหม่ จึงแสวงหาสิ่งอันเป็นที่พึ่งสูงสุดหลุดพ้นจากแอก คือ การดับสนิท ที่พ้นวิสัยแห่งการเกิดใหม่ ตนเองต้องประสบความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และกิเลสหรือความหมองมัว แต่ได้ตระหนักถึงโทษภัยของสิ่งเหล่านี้ จึงแสวงหาสิ่งอันเป็นที่พึ่งสูงสุดหลุดพ้นจากแอก คือ การดับสนิท ที่พ้นวิสัยแห่งความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และความหมองมัวหรือกิเลส Ayaṁ, bhikkhave, ariyā pariyesanā. นี่คือการแสวงหาที่ประเสริฐ
Ahampi sudaṁ, bhikkhave, pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṁyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo samāno jarādhammaṁyeva pariyesāmi, attanā byādhidhammo samāno byādhidhammaṁyeva pariyesāmi, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhammaṁyeva pariyesāmi, attanā sokadhammo samāno sokadhammaṁyeva pariyesāmi, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhammaṁyeva pariyesāmi. ภิกษุทั้งหลาย ก่อนที่เราจะตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นเพียงโพธิสัตว์ แต่มีความตั้งใจแน่วแน่ที่จะค้นพบสัจธรรม เราก็ยังต้องเกิดใหม่ แต่ก็ยังแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยที่ต้องเกิดใหม่เช่นกันอยู่นั่นแหละ ตัวเราเองยังต้องประสบความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และกิเลสหรือความหมองมัว แต่ก็ยังแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยที่ต้องประสบความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และกิเลสหรือความหมองมัวเช่นกันอยู่นั่นแหละ Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘kiṁ nu kho ahaṁ attanā jātidhammo samāno jātidhammaṁyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo samāno …pe… byādhidhammo samāno … maraṇadhammo samāno … sokadhammo samāno … attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhammaṁyeva pariyesāmi? ในเมื่อเราเองยังต้องเกิดใหม่ ยังต้องประสบความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และกิเลสหรือความหมองมัว เหตุใดเราจึงมัวแสวงหาสิ่งที่อยู่ในวิสัยที่ต้องประสบความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และกิเลสหรือความหมองมัวเช่นกันอยู่นั่นแหละ Yannūnāhaṁ attanā jātidhammo samāno jātidhamme ādīnavaṁ viditvā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā jarādhammo samāno jarādhamme ādīnavaṁ viditvā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā byādhidhammo samāno byādhidhamme ādīnavaṁ viditvā abyādhiṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhamme ādīnavaṁ viditvā amataṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā sokadhammo samāno sokadhamme ādīnavaṁ viditvā asokaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhamme ādīnavaṁ viditvā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyan’ti. ทำไมเราไม่แสวงหาสิ่งอันเป็นที่พึ่งสูงสุดหลุดพ้นจากแอก คือ การดับสนิท ที่พ้นวิสัยแห่งการเกิดใหม่ ความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และความหมองมัวหรือกิเลส”
So kho ahaṁ, bhikkhave, aparena samayena daharova samāno susukāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajiṁ. ต่อมาไม่นาน ขณะที่เรายังมีผมดำสนิท เปี่ยมด้วยพลังแห่งความหนุ่มแน่น ในวัยที่สมบูรณ์พร้อมแห่งชีวิต แม้พระมารดาและพระบิดาไม่ทรงปรารถนาให้เราบวช ทรงกันแสง พระพักตร์อาบด้วยน้ำพระเนตร แต่เราก็ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากชีวิตผู้ครองเรือนไปสู่ชีวิตของผู้สละเรือน
So evaṁ pabbajito samāno kiṅkusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ. upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ: เมื่อเราได้ออกบวชแล้ว ก็เริ่มค้นหาสิ่งที่เป็นกุศล โดยแสวงหาทางสงบระงับอันประเสริฐสูงสุด เราได้เข้าไปหาอาฬารดาบส กาลามโคตร และกล่าวกับท่านว่า ‘icchāmahaṁ, āvuso kālāma, imasmiṁ dhammavinaye brahmacariyaṁ caritun’ti. “ท่านกาลามะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะดำเนินชีวิตพรหมจรรย์ ในแนวทางการสอนและการฝึกอบรมนี้” Evaṁ vutte, bhikkhave, āḷāro kālāmo maṁ etadavoca: ท่านอาฬารดาบส กล่าวตอบเราว่า ‘viharatāyasmā; “เชิญอยู่เถิด ท่าน tādiso ayaṁ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṁ ācariyakaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti. คำสอนนี้ ผู้มีปัญญาย่อมสามารถรู้แจ้งได้ในไม่ช้าถึงคำสอนของอาจารย์ตน ด้วยความรฺู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว” So kho ahaṁ, bhikkhave, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ pariyāpuṇiṁ. แล้วเราก็เรียนรู้จดจำคำสอนนั้นได้อย่างรวดเร็ว So kho ahaṁ, bhikkhave, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi ahañceva aññe ca. เพียงการท่องและกล่าวทวนคำสอนนั้น เราสามารถถ่ายทอดได้ด้วยความรู้และความมั่นใจ เราประกาศได้ว่า เรารู้ เราเห็น และมีผู้อื่นที่กล่าวอ้างเช่นเดียวกันนี้ Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘na kho āḷāro kālāmo imaṁ dhammaṁ kevalaṁ saddhāmattakena sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti; “คำกล่าวของอาฬารดาบส กาลามโคตร ที่ประกาศว่า ‘เราได้รู้แจ้งถึงคำสอนนี้ ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว’ นั้น ไม่ได้ตั้งอยู่บนศรัทธาเพียงประการเดียว addhā āḷāro kālāmo imaṁ dhammaṁ jānaṁ passaṁ viharatī’ti. จากการที่ได้รู้ได้เห็นคำสั่งสอนนี้ ท่านคงต้องภาวนาด้วยอย่างแน่นอน Atha khvāhaṁ, bhikkhave, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ: เราจึงเข้าไปหาอาฬารดาบส กาลามโคตร แล้วถามว่า ‘kittāvatā no, āvuso kālāma, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti? “ท่านกาลามะ ท่านกล่าวว่าท่านได้รู้แจ้งคำสอนนี้ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง ท่านได้รู้แจ้งถึงระดับใดหรือ Evaṁ vutte, bhikkhave, āḷāro kālāmo ākiñcaññāyatanaṁ pavedesi. เมื่อเราถามเช่นนี้ อาฬารดาบส กาลามโคตร จึงประกาศว่าท่านได้เข้าถึงอากิญจัญญายตนฌาน Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘na kho āḷārasseva kālāmassa atthi saddhā, mayhampatthi saddhā; “มิใช่แต่อาฬารดาบส กาลามโคตรเท่านั้น ที่มีศรัทธา na kho āḷārasseva kālāmassa atthi vīriyaṁ, mayhampatthi vīriyaṁ; ความเพียร na kho āḷārasseva kālāmassa atthi sati, mayhampatthi sati; สติ na kho āḷārasseva kālāmassa atthi samādhi, mayhampatthi samādhi; สมาธิ na kho āḷārasseva kālāmassa atthi paññā, mayhampatthi paññā. และปัญญา เราเองก็มีสิ่งเหล่านี้เช่นกัน Yannūnāhaṁ yaṁ dhammaṁ āḷāro kālāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti, tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyyan’ti. เหตุใดเราไม่ลองพยายามเข้าถึงคำสอนนั้นด้วยตนเอง เหมือนที่อาฬารดาบส กาลามโคตรได้ประกาศว่า เขาได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง So kho ahaṁ, bhikkhave, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṁ. ในไม่ช้า เราได้รู้แจ้งถึงคำสอนนี้ ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว Atha khvāhaṁ, bhikkhave, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ: เราจึงเข้าไปหาอาฬารดาบส กาลามโคตร และกล่าวว่า ‘Ettāvatā no, āvuso kālāma, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti? “ท่านกาลามะ ตามที่ท่านประกาศว่า ได้บรรลุแจ้งคำสอนนี้แล้วด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง ท่านรู้แจ้งถึงระดับนี้หรืออย่างไร ‘Ettāvatā kho ahaṁ, āvuso, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemī’ti. อาฬารดาบส กาลามโคตรตอบรับว่า “ใช่แล้ว ท่าน” ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti. “ข้าพเจ้าก็เช่นกัน ข้าพเจ้ารู้แจ้งถึงคำสอนนี้ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเองได้ถึงระดับนี้แล้ว และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว” ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso, “เป็นลาภอันใหญ่หลวงของพวกข้าพเจ้ายิ่งนัก ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma. ที่ได้บุคคลเช่นท่านมาเป็นผู้ประพฤติธรรมร่วมกันในชีวิตพรหมจรรย์นี้ Iti yāhaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi taṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi. คำสอนที่ข้าพเจ้าได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และได้ประกาศว่าข้าพเจ้าได้บรรลุแจ้งแล้วนั้น ท่านก็ได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของท่านเอง และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว Yaṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi tamahaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi. คำสอนที่ท่านได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของท่านเองและดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว ข้าพเจ้าก็ได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และขอประกาศว่า ข้าพเจ้าได้บรรลุแจ้งแล้ว Iti yāhaṁ dhammaṁ jānāmi taṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi, yaṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi tamahaṁ dhammaṁ jānāmi. ดังนั้น คำสอนใดที่ข้าพเจ้ารู้แจ้ง ท่านก็รู้แจ้ง คำสอนใดที่ท่านรู้แจ้ง ข้าพเจ้าก็รู้แจ้ง Iti yādiso ahaṁ tādiso tuvaṁ, yādiso tuvaṁ tādiso ahaṁ. ข้าพเจ้าเป็นเช่นใด ท่านก็เป็นเช่นนั้น ท่านเป็นเช่นใด ข้าพเจ้าก็เป็นเช่นนั้น Ehi dāni, āvuso, ubhova santā imaṁ gaṇaṁ pariharāmā’ti. มาเถิดท่าน เราทั้งสองมาร่วมดูแลชุมชนนี้ด้วยกันเถิด Iti kho, bhikkhave, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno attano antevāsiṁ maṁ samānaṁ attanā samasamaṁ ṭhapesi, uḷārāya ca maṁ pūjāya pūjesi. อาฬารดาบส กาลามโคตร ผู้เป็นอาจารย์ของเราก็ยกเราผู้เป็นศิษย์ให้มีฐานะเสมอท่าน และยกย่องสรรเสริญเราอย่างสูง Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘nāyaṁ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā’ti. คำสอนนี้ไม่ได้นำไปสู่ความเบื่อหน่ายในกองทุกข์ ความสิ้นความใคร่ในกามคุณ ความดับทุกข์ สภาวะอันสงบ ความรู้ยิ่ง การตรัสรู้ และพระนิพพาน หากแต่นำไปถึงเพียงการเกิดใหม่ในภพอากิญจัญญายตนะเท่านั้น So kho ahaṁ, bhikkhave, taṁ dhammaṁ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṁ. เมื่อเห็นว่าคำสอนนั้นไม่ตอบสนองต่อการแสวงหาของเรา เราจึงลาจากไปด้วยความผิดหวัง
So kho ahaṁ, bhikkhave, kiṁ kusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ: เราเริ่มค้นหาว่าสิ่งที่เป็นกุศล โดยแสวงหาทางสงบระงับอันประเสริฐสูงสุด เราได้เข้าไปหาอุททกดาบส รามบุตร แล้วกล่าวว่า ‘icchāmahaṁ, āvuso, imasmiṁ dhammavinaye brahmacariyaṁ caritun’ti. “ข้าพเจ้าปรารถนาจะดำเนินชีวิตพรหมจรรย์ ในแนวทางการสอนและการฝึกอบรมนี้” Evaṁ vutte, bhikkhave, udako rāmaputto maṁ etadavoca: อุททกดาบส กล่าวตอบว่า ‘viharatāyasmā; “เชิญอยู่เถิดท่าน tādiso ayaṁ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṁ ācariyakaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti. คำสอนนี้ ผู้มีปัญญาย่อมสามารถรู้แจ้งได้ในไม่ช้าถึงคำสอนของอาจารย์ตน ด้วยความรฺู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว” So kho ahaṁ, bhikkhave, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ pariyāpuṇiṁ. แล้วเราก็เรียนรู้จดจำคำสอนนั้นได้อย่างรวดเร็ว So kho ahaṁ, bhikkhave, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi ahañceva aññe ca. เพียงการท่องและกล่าวทวนคำสอนนั้น เราสามารถถ่ายทอดได้ด้วยความรู้และความมั่นใจ เราประกาศได้ว่า เรารู้ เราเห็น และมีผู้อื่นที่กล่าวอ้างเช่นเดียวกันนี้ Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘na kho rāmo imaṁ dhammaṁ kevalaṁ saddhāmattakena sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi; “คำกล่าวของอุททกดาบส รามบุตร ที่ประกาศว่า ‘เราได้รู้แจ้งถึงคำสอนนี้ ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว’ นั้น ไม่ได้ตั้งอยู่บนศรัทธาเพียงประการเดียว addhā rāmo imaṁ dhammaṁ jānaṁ passaṁ vihāsī’ti. จากการที่ได้รู้ได้เห็นคำสั่งสอนนี้ ท่านคงต้องภาวนาด้วยอย่างแน่นอน Atha khvāhaṁ, bhikkhave, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ: เราจึงเข้าไปหาอุททกดาบส รามบุตร แล้วถามว่า ‘kittāvatā no, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti? “ท่านรามบุตร ท่านกล่าวว่าท่านได้รู้แจ้งคำสอนนี้ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง ท่านได้รู้แจ้งถึงระดับใดหรือ Evaṁ vutte, bhikkhave, udako rāmaputto nevasaññānāsaññāyatanaṁ pavedesi. เมื่อเราถามเช่นนี้ อุททกดาบส รามบุตร จึงประกาศว่าท่านได้เข้าถึงภาวะที่มีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่ Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘na kho rāmasseva ahosi saddhā, mayhampatthi saddhā; “มิใช่แต่อุททกดาบส รามบุตรเท่านั้น ที่มีศรัทธา na kho rāmasseva ahosi vīriyaṁ, mayhampatthi vīriyaṁ; ความเพียร na kho rāmasseva ahosi sati, mayhampatthi sati; สติ na kho rāmasseva ahosi samādhi, mayhampatthi samādhi, สมาธิ na kho rāmasseva ahosi paññā, mayhampatthi paññā. และปัญญา เราเองก็มีสิ่งเหล่านี้เช่นกัน Yannūnāhaṁ yaṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi, tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyyan’ti. เหตุใดเราไม่ลองพยายามเข้าถึงคำสอนนั้นด้วยตนเอง เหมือนที่อุททกดาบส รามบุตรได้ประกาศว่า เขาได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง” So kho ahaṁ, bhikkhave, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṁ. ในไม่ช้า เราได้รู้แจ้งถึงคำสอนนี้ ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว Atha khvāhaṁ, bhikkhave, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ: เราจึงเข้าไปหาอุททกดาบส รามบุตร และกล่าวว่า ‘Ettāvatā no, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti? “ท่านรามบุตร ท่านได้บรรลุแจ้งคำสอนนี้ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเองถึงระดับนี้ และประกาศว่าท่านได้บรรลุแล้วใช่หรือไม่” ‘Ettāvatā kho, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti. “ใช่แล้ว ท่าน” ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti. “ข้าพเจ้าก็เช่นกัน ข้าพเจ้ารู้แจ้งถึงคำสอนนี้ด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเองได้ถึงระดับนี้แล้ว และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว” ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso, “เป็นลาภอันใหญ่หลวงของพวกข้าพเจ้ายิ่งนัก ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma. ที่ได้บุคคลเช่นท่านมาเป็นผู้ประพฤติธรรมร่วมกันในชีวิตพรหมจรรย์นี้ Iti yaṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi, taṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi. คำสอนที่ข้าพเจ้าได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และได้ประกาศว่าข้าพเจ้าได้บรรลุแจ้งแล้วนั้น ท่านก็ได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของท่านเอง และดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว Yaṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi, taṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi. คำสอนที่ท่านได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของท่านเองและดำรงอยู่ในภาวะที่ได้บรรลุแจ้งแล้ว ข้าพเจ้าก็ได้รู้แจ้งด้วยความรู้ยิ่งโดยตรงของตนเอง และขอประกาศว่า ข้าพเจ้าได้บรรลุแจ้งแล้ว Iti yaṁ dhammaṁ rāmo abhiññāsi taṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi, yaṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi, taṁ dhammaṁ rāmo abhiññāsi. ดังนั้น คำสอนใดที่ข้าพเจ้ารู้แจ้ง ท่านก็รู้แจ้ง คำสอนใดที่ท่านรู้แจ้ง ข้าพเจ้าก็รู้แจ้ง Iti yādiso rāmo ahosi tādiso tuvaṁ, yādiso tuvaṁ tādiso rāmo ahosi. ข้าพเจ้าเป็นเช่นใด ท่านก็เป็นเช่นนั้น ท่านเป็นเช่นใด ข้าพเจ้าก็เป็นเช่นนั้น Ehi dāni, āvuso, tuvaṁ imaṁ gaṇaṁ pariharā’ti. มาเถิดท่าน เชิญท่านมาเป็นผู้นำชุมชนนี้เถิด” Iti kho, bhikkhave, udako rāmaputto sabrahmacārī me samāno ācariyaṭṭhāne maṁ ṭhapesi, uḷārāya ca maṁ pūjāya pūjesi. อุททกดาบส รามบุตร ผู้ร่วมปฏิบัติชีวิตพรหมจรรย์ของเราก็ยกเราให้มีฐานะเป็นอาจารย์และยกย่องสรรเสริญเราอย่างสูง Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘nāyaṁ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyā’ti. คำสอนนี้ไม่ได้นำไปสู่ความเบื่อหน่ายในกองทุกข์ ความสิ้นความใคร่ในกามคุณ ความดับทุกข์ สภาวะอันสงบ ความรู้ยิ่ง การตรัสรู้ และพระนิพพาน หากแต่นำไปถึงเพียงการเกิดใหม่ในภพเนวสัญญานาสัญญายาตนะเท่านั้น So kho ahaṁ, bhikkhave, taṁ dhammaṁ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṁ. เมื่อเห็นว่าคำสอนนั้นไม่ตอบสนองต่อการแสวงหาของเรา เราจึงลาจากไปด้วยความผิดหวัง
So kho ahaṁ, bhikkhave, kiṁ kusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno magadhesu anupubbena cārikaṁ caramāno yena uruvelā senānigamo tadavasariṁ. ภิกษุทั้งหลาย เราคงค้นหาสิ่งที่เป็นกุศล โดยแสวงหาทางสงบระงับอันประเสริฐสูงสุด เราเที่ยวจาริกไปในเขตแคว้นมคธโดยลำดับ และได้เดินทางมาถึงตำบลอุรุเวลาเสนานิคม Tatthaddasaṁ ramaṇīyaṁ bhūmibhāgaṁ, pāsādikañca vanasaṇḍaṁ, nadiñca sandantiṁ setakaṁ supatitthaṁ ramaṇīyaṁ, samantā ca gocaragāmaṁ. เราได้เห็นอาณาบริเวณอันน่าเพลินตาเพลินใจ ประกอบด้วยป่าละเมาะอันร่มรื่น และแม่น้ำใสไหลผ่าน ริมฝั่งเป็นหาดเรียบงามน่ารื่นรมย์ อีกทั้ง มีหมู่บ้านสำหรับไปบิณฑบาตอยู่ใกล้ ๆ Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘ramaṇīyo vata bho bhūmibhāgo, pāsādiko ca vanasaṇḍo, nadī ca sandati setakā supatitthā ramaṇīyā, samantā ca gocaragāmo. “บริเวณนี้น่าเพลินตาเพลินใจยิ่งนัก มีป่าละเมาะอันร่มรื่น และแม่น้ำใสไหลผ่าน ริมฝั่งเป็นหาดเรียบงามน่ารื่นรมย์ อีกทั้ง มีหมู่บ้านสำหรับไปบิณฑบาตอยู่ใกล้ ๆ Alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāyā’ti. เป็นที่เหมาะแก่การบำเพ็ญเพียรของผู้ต้องการจะบำเพ็ญเพียร” So kho ahaṁ, bhikkhave, tattheva nisīdiṁ— เราจึงนั่งลง ณ ที่นั้น คิดว่า alamidaṁ padhānāyāti. “ที่นี่เหมาะแก่การบำเพ็ญเพียร”
So kho ahaṁ, bhikkhave, attanā jātidhammo samāno jātidhamme ādīnavaṁ viditvā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamāno ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā jarādhammo samāno jarādhamme ādīnavaṁ viditvā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamāno ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā byādhidhammo samāno byādhidhamme ādīnavaṁ viditvā abyādhiṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamāno abyādhiṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhamme ādīnavaṁ viditvā amataṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā sokadhammo samāno sokadhamme ādīnavaṁ viditvā asokaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhamme ādīnavaṁ viditvā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamāno asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ. ภิกษุทั้งหลาย เราผู้อยู่ในวิสัยที่ยังต้องเกิดใหม่ แต่ได้ตระหนักถึงโทษภัยของการต้องเกิดใหม่ จึงแสวงหาสิ่งอันเป็นที่พึ่งสูงสุดหลุดพ้นจากแอก คือ การดับสนิท ที่พ้นวิสัยแห่งการเกิดใหม่ และเราก็ได้พบสิ่งนั้นแล้ว เราผู้อยู่ในวิสัยที่ต้องประสบความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และกิเลสหรือความหมองมัว แต่ได้ตระหนักถึงโทษภัยของสิ่งเหล่านี้ จึงแสวงหาสิ่งอันเป็นที่พึ่งสูงสุดหลุดพ้นจากแอก คือ การดับสนิท ที่พ้นวิสัยแห่งความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และความหมองมัวหรือกิเลส และเราก็ได้พบสิ่งนั้นแล้ว Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi: ปัญญาหยั่งรู้อันเกิดจากสมาธิได้เกิดแก่เรา ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’ti. “ความหลุดพ้นจากกิเลสของเรานั้นไม่สั่นคลอน ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย เราจะไม่มีการเกิดอีกต่อไป”
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: เราพิจารณาเห็นว่า ‘adhigato kho myāyaṁ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. “ธรรมะที่เราได้ค้นพบนี้ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก เข้าใจได้ยาก สงบ ละเอียดซับซ้อน พ้นขอบเขตแห่งการนึกคิดด้วยเหตุผล ล้ำเลิศ เป็นสิ่งที่ผู้มีปัญญาเท่านั้นที่จะประสบได้ Ālayarāmā kho panāyaṁ pajā ālayaratā ālayasammuditā. แต่คนเราชอบยึดมั่นถือมั่น และพอใจและยินดีในการยึดถือดังกล่าว Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṁ idaṁ ṭhānaṁ yadidaṁ—idappaccayatā paṭiccasamuppādo. จึงเป็นการยากที่จะเห็นประเด็นความจริงนี้ ซึ่งคือ ความเป็นไปตามความสัมพันธ์แห่งเหตุปัจจัย และสภาพอาศัยปัจจัยเกิดขึ้น Idampi kho ṭhānaṁ duddasaṁ yadidaṁ—sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ. อีกทั้ง เป็นการยากที่จะเห็นประเด็นความจริงต่อไปนี้ อันได้แก่ ความสงบนิ่งแห่งเจตจำนง การละความยึดมั่นในสิ่งที่ได้มา การลดความทะยานอยาก ความเบื่อหน่ายในทุกข์ การดับความทุกข์ และพระนิพพาน Ahañceva kho pana dhammaṁ deseyyaṁ, pare ca me na ājāneyyuṁ, so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti. ถ้าเราสอนหลักธรรมนี้ คนอื่นอาจไม่เข้าใจเรา ก็จะเป็นความลำบากเหน็ดเหนื่อยแก่เรา Apissu maṁ, bhikkhave, imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṁsu pubbe assutapubbā: ภิกษุทั้งหลาย ในขณะนั้น บทร้อยกรองนี้ก็ปรากฏขึ้นในใจเรา เป็นถ้อยคำที่เราไม่เคยได้ยินมาก่อน ‘Kicchena me adhigataṁ, “หลักธรรมนี้แม้เราก็บรรลุได้ด้วยความยากลำบาก halaṁ dāni pakāsituṁ; อย่าไปสอนผู้อื่นเลย Rāgadosaparetehi, เพราะคนที่ยังถูกครอบงำด้วยความยินดีในกามารมณ์และความคิดประทุษร้าย nāyaṁ dhammo susambudho. ย่อมไม่อาจเข้าใจคำสอนนี้ได้อย่างถ่องแท้ Paṭisotagāmiṁ nipuṇaṁ, หลักธรรมนี้ทวนกระแสแห่งโลก gambhīraṁ duddasaṁ aṇuṁ; มีความลึกซึ้ง เข้าใจยาก ละเอียดลออยิ่ง Rāgarattā na dakkhanti, คนที่หมกมุ่นยินดีในกามารมณ์จะไม่สามารถเข้าใจได้ tamokhandhena āvuṭā’ti. เพราะจิตใจถูกห่อหุ้มไปด้วยความมืดมน” Itiha me, bhikkhave, paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṁ namati, no dhammadesanāya. เมื่อเราคิดเห็นเช่นนี้ จิตก็โน้มเอียงไปในทางไม่สนใจจะสอนหลักธรรมนี้
Atha kho, bhikkhave, brahmuno sahampatissa mama cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi: ขณะนั้น สหัมบดีพรหมทราบความคิดของเรา จึงกังวลว่า ‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko, yatra hi nāma tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṁ namati, no dhammadesanāyā’ti. “โลกจะย่อยยับอับปางเสียแล้ว เพราะพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีพระทัยโน้มเอียงจะทรงนิ่งเฉย ไม่แสดงธรรม” Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi. จากนั้น สหัมบดีพรหมก็หายตัวจากพรหมโลกมาปรากฏอยู่เบื้องหน้าเราอย่างง่ายดายเปรียบได้กับคนแข็งแรงเหยียดแขนออกหรืองอแขนเข้าเท่านั้นเอง Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā maṁ etadavoca: แล้วสหัมบดีพรหมก็ห่มผ้าพาดเฉียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือต่อเรา และกล่าวกับเราว่า ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṁ, desetu sugato dhammaṁ. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระองค์ทรงสั่งสอนธรรมด้วยเถิด” Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti. มีสัตว์ที่มีธุลีในดวงตาเพียงเล็กน้อย ที่จะเสื่อมถอยเพราะไม่ได้ฟังธรรม Bhavissanti dhammassa aññātāro’ti. มีสัตว์ที่มีวิสัยที่จะเข้าใจธรรมได้อยู่ Idamavoca, bhikkhave, brahmā sahampati. นี่คือสิ่งที่สหัมบดีพรหมกล่าว Idaṁ vatvā athāparaṁ etadavoca: จากนั้น สหัมบดีพรหมก็กล่าวต่อว่า ‘Pāturahosi magadhesu pubbe, “ก่อนนี้ ในแคว้นมคธ Dhammo asuddho samalehi cintito; ปรากฏคำสอนที่ไม่บริสุทธิ์จากพวกที่ยังมีความหมองมัว Apāpuretaṁ amatassa dvāraṁ, ขอพระองค์จงทรงเปิดประตูสู่การหลุดพ้นจากความตายเถิด Suṇantu dhammaṁ vimalenānubuddhaṁ. ขอสัตว์ทั้งหลายจงได้ฟังธรรมที่พระองค์ผู้ทรงหมดมลทินได้ค้นพบ Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, ดุจคนที่อยู่บนยอดเขา Yathāpi passe janataṁ samantato; ที่สามารถเห็นผู้คนได้โดยรอบ Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha, โดยนัยเดียวกัน พระองค์ผู้มีพระปรีชา ทรงปัญญายิ่ง Pāsādamāruyha samantacakkhu; ขอพระองค์ผู้ได้เสด็จขึ้นปราสาทแห่งสัจธรรม Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko, หมดซึ่งความโศกเศร้า โปรดจงมองดูผู้คน Avekkhassu jātijarābhibhūtaṁ. ที่ยังเต็มไปด้วยความเศร้าโศก ทุกข์ทนภายใต้อำนาจแห่งการเวียนว่ายตายเกิด Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma, ขอพระองค์ผู้ทรงเป็นวีรบุรุษ พระผู้ชนะศึก Satthavāha aṇaṇa vicara loke; ผู้นำฝูงชน ผู้ทรงพ้นภาระหนี้ ทรงกรุณาเสด็จเดินทางโปรดสัตว์ในโลก Desassu bhagavā dhammaṁ, ขอพระองค์ผู้ประเสริฐทรงสั่งสอนธรรม Aññātāro bhavissantī’ti. จะมีผู้เข้าใจธรรม”
Atha kho ahaṁ, bhikkhave, brahmuno ca ajjhesanaṁ viditvā sattesu ca kāruññataṁ paṭicca buddhacakkhunā lokaṁ volokesiṁ. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราได้ฟังคำร้องขอของสหัมบดีพรหม เราจึงสำรวจโลกด้วยพุทธจักษุ ด้วยความกรุณาต่อสัตว์ทั้งหลาย Addasaṁ kho ahaṁ, bhikkhave, buddhacakkhunā lokaṁ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe, tikkhindriye mudindriye, svākāre dvākāre, suviññāpaye duviññāpaye, appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante. และเราก็ได้เห็นเหล่าสัตว์ผู้มีธุลีในดวงตาเพียงเล็กน้อย และผู้มีธุลีในดวงตามาก มีผู้มีอินทรีย์กล้าและผู้มีอินทรีย์อ่อนแอ มีผู้มีคุณลักษณะที่ดีและผู้มีลักษณะไม่ดี มีผู้ที่สอนง่ายและผู้ที่สอนยาก และมีผู้ที่เห็นปัญหาและอันตรายของโลกหน้า ในขณะที่คนอื่นไม่เห็น Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakaṁ accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena; เปรียบได้กับบึงน้ำที่มีดอกบัวสีน้ำเงิน สีชมพู หรือสีขาว บางต้นเกิดในน้ำและโตในน้ำโดยไม่เคยพ้นผิวน้ำ จมอยู่ใต้น้ำ บางต้นเกิดในน้ำ โตในน้ำจนแตะผิวน้ำ บางต้นเกิดในน้ำ โตในน้ำ และเจริญงามชูพ้นผิวน้ำ โดยไม่มีหยาดน้ำใด ๆ เกาะ evameva kho ahaṁ, bhikkhave, buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasaṁ satte apparajakkhe mahārajakkhe, tikkhindriye mudindriye, svākāre dvākāre, suviññāpaye duviññāpaye, appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante. ในทำนองเดียวกัน เราเห็นเหล่าสัตว์ผู้มีธุลีในดวงตาเพียงเล็กน้อย และผู้มีธุลีในดวงตามาก Atha khvāhaṁ, bhikkhave, brahmānaṁ sahampatiṁ gāthāya paccabhāsiṁ: แล้วเราก็ตอบสหัมบดีพรหมเป็นบทร้อยกรองว่า ‘Apārutā tesaṁ amatassa dvārā, “ประตูสู่การหลุดพ้นจากความตายได้เปิดแล้ว Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṁ; ให้ผู้ที่มีหูไว้ฟังได้ตั้งจิตมั่นศรัทธา Vihiṁsasaññī paguṇaṁ na bhāsiṁ, ท่านพรหม เพราะคิดว่า จะเป็นความลำบากเหน็ดเหนื่อย เราจึงไม่ได้สอน Dhammaṁ paṇītaṁ manujesu brahme’ti. หลักธรรมอันละเอียดซับซ้อนยิ่งนี้แก่มวลมนุษย์” Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati ‘katāvakāso khomhi bhagavatā dhammadesanāyā’ti maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi. เมื่อทราบว่า เราเห็นชอบกับคำร้องขอของท่านที่ขอให้เราสั่งสอนธรรมแล้ว สหัมบดีพรหมจึงกราบเราและกระทำประทักษิณ ก่อนจะหายตัวไป
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็คิดว่า ‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ; “เราควรแสดงธรรมแก่ใครเป็นคนแรกหนอ ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti? ใครจะเข้าใจคำสอนนี้ได้โดยเร็ว” Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘ayaṁ kho āḷāro kālāmo paṇḍito viyatto medhāvī dīgharattaṁ apparajakkhajātiko. “อาฬารดาบส กาลามโคตร เป็นผู้มีปัญญา มีความรู้ความสามารถ ฉลาด และมีธุลีในดวงตาเพียงเล็กน้อยมาเป็นเวลานานแล้ว Yannūnāhaṁ āḷārassa kālāmassa paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ. เราน่าจะแสดงธรรมแก่เธอเป็นคนแรก So imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti. เธอจะเข้าใจคำสอนนี้ได้โดยเร็ว” Atha kho maṁ, bhikkhave, devatā upasaṅkamitvā etadavoca: แต่แล้วเทวดาตนหนึ่งเข้ามาหาเราแล้วบอกว่า ‘sattāhakālaṅkato, bhante, āḷāro kālāmo’ti. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อาฬารดาบส กาลามโคตร ตายไปเมื่อเจ็ดวันก่อน” Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi: ปัญญาหยั่งรู้อันเกิดจากสมาธิก็ได้เกิดแก่เราว่า ‘sattāhakālaṅkato āḷāro kālāmo’ti. “อาฬารดาบส กาลามโคตร ตายไปเมื่อเจ็ดวันก่อน” Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็คิดว่า ‘mahājāniyo kho āḷāro kālāmo. เป็นที่น่าเสียดายยิ่งสำหรับอาฬารดาบส กาลามโคตร Sace hi so imaṁ dhammaṁ suṇeyya, khippameva ājāneyyā’ti. เพราะถ้าเธอได้ฟังหลักธรรมนี้แล้ว เธอจะเข้าใจได้โดยเร็ว”
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็คิดว่า ‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ; “เราควรแสดงธรรมแก่ใครเป็นคนแรกหนอ ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti? ใครจะเข้าใจคำสอนนี้ได้โดยเร็ว” Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดว่า ‘ayaṁ kho udako rāmaputto paṇḍito viyatto medhāvī dīgharattaṁ apparajakkhajātiko. “อุททกดาบส รามบุตร เป็นผู้มีปัญญา มีความรู้ความสามารถ ฉลาด และมีธุลีในดวงตาเพียงเล็กน้อยมาเป็นเวลานานแล้ว Yannūnāhaṁ udakassa rāmaputtassa paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ. เราน่าจะแสดงธรรมแก่เธอเป็นคนแรก So imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti. เธอจะเข้าใจคำสอนนี้ได้โดยเร็ว” Atha kho maṁ, bhikkhave, devatā upasaṅkamitvā etadavoca: แต่แล้วเทวดาตนหนึ่งเข้ามาหาเราแล้วบอกว่า ‘abhidosakālaṅkato, bhante, udako rāmaputto’ti. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อุททกดาบส รามบุตร ตายไปเมื่อคืนที่ผ่านมา” Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi: ปัญญาหยั่งรู้อันเกิดจากสมาธิก็ได้เกิดแก่เราว่า ‘abhidosakālaṅkato udako rāmaputto’ti. “อุททกดาบส รามบุตร ตายไปเมื่อคืนที่ผ่านมา” Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็คิดว่า ‘mahājāniyo kho udako rāmaputto. “เป็นที่น่าเสียดายยิ่งสำหรับอุททกดาบส รามบุตร Sace hi so imaṁ dhammaṁ suṇeyya, khippameva ājāneyyā’ti. เพราะถ้าเธอได้ฟังหลักธรรมนี้แล้ว เธอจะเข้าใจได้โดยเร็ว”
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็คิดขึ้นมาว่า ‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ; “เราควรแสดงธรรมแก่ใครเป็นคนแรกหนอ ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti? ใครจะเข้าใจคำสอนนี้ได้โดยเร็ว” Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็ฉุกคิดขึ้นมาว่า ‘bahukārā kho me pañcavaggiyā bhikkhū, ye maṁ padhānapahitattaṁ upaṭṭhahiṁsu. “นักบวชปัญจวัคคีย์ได้ช่วยเหลือเรามาก พวกเขาเฝ้าปรนนิบัติดูแลเราในช่วงที่เรากำลังบำเพ็ญอย่างหนัก Yannūnāhaṁ pañcavaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyan’ti. เราน่าจะแสดงธรรมแก่พวกเธอเป็นกลุ่มแรก” Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: แล้วเราก็คิดว่า ‘kahaṁ nu kho etarahi pañcavaggiyā bhikkhū viharantī’ti? “นักบวชปัญจวัคคีย์อยู่ที่ไหนหนอ” Addasaṁ kho ahaṁ, bhikkhave, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena pañcavaggiye bhikkhū bārāṇasiyaṁ viharante isipatane migadāye. ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ เราก็ได้เห็นว่า นักบวชปัญจวัคคีย์กำลังอยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี Atha khvāhaṁ, bhikkhave, uruvelāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena bārāṇasī tena cārikaṁ pakkamiṁ. ดังนั้น เมื่อเราพักอยู่ที่ตำบลอุรุเวลาตามที่เราประสงค์แล้ว จึงออกเดินทางไปกรุงพาราณสี
Addasā kho maṁ, bhikkhave, upako ājīvako antarā ca gayaṁ antarā ca bodhiṁ addhānamaggappaṭipannaṁ. ขณะที่เรากำลังเดินทางระหว่างตําบลคยาและสถานที่ที่เราตรัสรู้ อาชีวกชื่ออุปกะได้เห็นเรา Disvāna maṁ etadavoca: และถามเราว่า ‘vippasannāni kho te, āvuso, indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto. “ท่านผู้เจริญ อินทรีย์ของท่านผ่องใสนัก ผิวพรรณของท่าน บริสุทธิ์ ผุดผ่อง Kaṁsi tvaṁ, āvuso, uddissa pabbajito, ko vā te satthā, kassa vā tvaṁ dhammaṁ rocesī’ti? ท่านได้บรรพชาในสำนักใคร ใครเป็นอาจารย์ของท่าน ท่านเชื่อถือคำสอนของใคร” Evaṁ vutte, ahaṁ, bhikkhave, upakaṁ ājīvakaṁ gāthāhi ajjhabhāsiṁ: เราจึงได้กล่าวตอบอุปกะเป็นบทร้อยกรองว่า ‘Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi, “เราเป็นผู้ชนะสิ่งทั้งปวง รู้แจ้งในสิ่งทั้งปวง Sabbesu dhammesu anūpalitto; ไม่แปดเปื้อนในสิ่งทั้งปวง Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto, เราได้ละทิ้งสิ่งทั้งหลายทั้งปวง เราได้หลุดพ้นแล้วเพราะสิ้นความทะยานอยาก Sayaṁ abhiññāya kamuddiseyyaṁ. เนื่องจากเรารู้แจ้งด้วยตนเอง เราจึงไม่เป็นศิษย์ผู้ใด Na me ācariyo atthi, เราไม่มีอาจารย์ sadiso me na vijjati; ไม่มีผู้ใดเหมือนเรา Sadevakasmiṁ lokasmiṁ, ในโลกซึ่งรวมถึงเทวดาทั้งหลาย natthi me paṭipuggalo. ไม่มีผู้ใดทัดเทียมเรา Ahañhi arahā loke, เพราะในโลกนี้ เราเป็นพระอรหันต์ ahaṁ satthā anuttaro; เป็นศาสดาสูงสุด Ekomhi sammāsambuddho, เป็นผู้รู้แจ้งในสัจธรรมเพียงคนเดียว sītibhūtosmi nibbuto. สงบเย็น ดับกิเลสได้แล้ว Dhammacakkaṁ pavattetuṁ, เรากำลังเดินทางไปเริ่มหมุนวงล้อแห่งธรรม Gacchāmi kāsinaṁ puraṁ; ณ เขตพระนครของแคว้นกาสี Andhībhūtasmiṁ lokasmiṁ, ในโลกนี้ที่จิตมืดบอด Āhañchaṁ amatadundubhin’ti. เราหมายจะตีกลองแห่งการหลุดพ้นจากความตาย” ‘Yathā kho tvaṁ, āvuso, paṭijānāsi, arahasi anantajino’ti. “จากสิ่งที่ท่านกล่าวอ้าง ท่านคงเป็น ‘อนันตะชินะ (ผู้ชนะอันหาที่สุดมิได้)’” ‘Mādisā ve jinā honti, “ผู้ชนะ (ชินะ) คือ ผู้ที่เป็นเช่นเรา ye pattā āsavakkhayaṁ; ที่ได้บรรลุถึงการหมดสิ้นซึ่งกิเลสที่หมักหมมในสันดาน Jitā me pāpakā dhammā, เราเอาชนะความชั่วมัวหมองได้แล้ว tasmāhamupaka jino’ti. ดังนั้น เราจึงเป็นผู้ชนะ” Evaṁ vutte, bhikkhave, upako ājīvako ‘hupeyyapāvuso’ti vatvā sīsaṁ okampetvā ummaggaṁ gahetvā pakkāmi. เมื่อเรากล่าวจบ อุปกะก็ส่ายศีรษะพูดว่า “ถ้าท่านว่าเช่นนั้น” และเดินเลี้ยวตามเส้นทางสายรองจากไป
Atha khvāhaṁ, bhikkhave, anupubbena cārikaṁ caramāno yena bārāṇasī isipatanaṁ migadāyo yena pañcavaggiyā bhikkhū tenupasaṅkamiṁ. ภิกษุทั้งหลาย เราจึงออกเดินทางต่อไปโดยลำดับ และไปหานักบวชปัญจวัคคีย์ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี Addasaṁsu kho maṁ, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū dūrato āgacchantaṁ. นักบวชปัญจวัคคีย์ย์เห็นเราเดินมาแต่ไกล Disvāna aññamaññaṁ saṇṭhapesuṁ: จึงพูดตกลงกันว่า ‘ayaṁ kho, āvuso, samaṇo gotamo āgacchati bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya. “สมณโคดมกำลังมา ท่านหมกมุ่นในความสุขสบาย ละความเพียร แล้วหวนกลับไปเสพสุข So neva abhivādetabbo, na paccuṭṭhātabbo; nāssa pattacīvaraṁ paṭiggahetabbaṁ. พวกเราไม่ต้องไหว้ ไม่ต้องลุกขึ้นยืนรับ ไม่ต้องรับบาตรจีวร Api ca kho āsanaṁ ṭhapetabbaṁ, sace ākaṅkhissati nisīdissatī’ti. แต่เราอาจจะปูที่นั่งก็ได้ ถ้าท่านอยากนั่ง ก็นั่งได้” Yathā yathā kho ahaṁ, bhikkhave, upasaṅkamiṁ tathā tathā pañcavaggiyā bhikkhū nāsakkhiṁsu sakāya katikāya saṇṭhātuṁ. แต่เมื่อเราเข้าไปใกล้ พวกปัญจวัคคีย์ก็ไม่สามารถทำตามที่ตกลงกันไว้ได้ Appekacce maṁ paccuggantvā pattacīvaraṁ paṭiggahesuṁ, appekacce āsanaṁ paññapesuṁ, appekacce pādodakaṁ upaṭṭhapesuṁ. บางคนลุกขึ้นทักทายและรับบาตรและจีวรของเรา บางคนปูที่นั่งให้ บางคนตั้งน้ำสำหรับล้างเท้าให้ Api ca kho maṁ nāmena ca āvusovādena ca samudācaranti. แต่พวกเขายังเรียกขานเราโดยใช้ชื่อเรา และใช้คำว่า “อาวุโส”
Evaṁ vutte, ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ: เราจึงบอกปัญจวัคคีย์ว่า ‘mā, bhikkhave, tathāgataṁ nāmena ca āvusovādena ca samudācaratha. “อย่าเรียกขานเราโดยใช้ชื่อเรา และใช้คำว่า ‘อาวุโส’ Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho. ตถาคตได้สำเร็จเป็นอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเอง Odahatha, bhikkhave, sotaṁ, amatamadhigataṁ, ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi. เธอทั้งหลายจงฟัง เราได้บรรลุถึงการหลุดพ้นจากความตาย เราจะสอนพวกเธอ เราจะแสดงธรรมแก่พวกเธอ Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti. เธอทั้งหลายเมื่อปฏิบัติตามที่เราสอน ไม่นานนักก็จะรู้แจ้งถึงปลายทางอันสูงส่งแห่งชีวิตพรหมจรรย์ในชาตินี้ และด้วยปัญญาของตนเองโดยตรง พวกเธอจะมีชีวิตที่ได้บรรลุซึ่งจุดหมายของเหล่ากุลบุตรผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตผู้ไร้เรือน” Evaṁ vutte, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ: แต่พวกเขากลับกล่าวกับเราว่า ‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ, kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti? “ท่านโคดม แม้ท่านประพฤติ ปฏิบัติ และบำเพ็ญทุกกรกิริยา ท่านก็ไม่ได้บรรลุธรรมวิเศษด้วยปัญญาหยั่งรู้อันเกิดจากสมาธิอันควรคู่กับอริยบุคคล บัดนี้ ท่านกลับไปหมกมุ่นในความสุขสบาย ละความเพียร แล้วหวนกลับไปเสพสุข ท่านจะบรรลุธรรมวิเศษเช่นนั้นได้อย่างไร” Evaṁ vutte, ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ: เราจึงกล่าวกับพวกเขาว่า ‘na, bhikkhave, tathāgato bāhulliko, na padhānavibbhanto, na āvatto bāhullāya. “ตถาคตมิได้กลับไปหมกมุ่นในความสุขสบาย ละความเพียร แล้วหวนกลับไปเสพสุข Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho. ตถาคตได้สำเร็จเป็นอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเอง Odahatha, bhikkhave, sotaṁ, amatamadhigataṁ, ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi. เธอทั้งหลายจงฟัง เราได้บรรลุถึงการหลุดพ้นจากความตาย เราจะสอนพวกเธอ เราจะแสดงธรรมแก่พวกเธอ Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti. เธอทั้งหลายเมื่อปฏิบัติตามที่เราสอน ไม่นานนักก็จะรู้แจ้งถึงปลายทางอันสูงส่งแห่งชีวิตพรหมจรรย์ในชาตินี้ และด้วยปัญญาของตนเองโดยตรง พวกเธอจะมีชีวิตที่ได้บรรลุซึ่งจุดหมายของเหล่ากุลบุตรผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตผู้ไร้เรือน” Dutiyampi kho, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ: พวกเขาก็กล่าวกับเราเป็นครั้งที่ 2 ว่า ‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ, kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti? “ท่านโคดม… ท่านกลับไปหมกมุ่นในความสุขสบาย” Dutiyampi kho ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ: เราจึงกล่าวกับพวกเขาเป็นครั้งที่ 2 ว่า ‘na, bhikkhave, tathāgato bāhulliko …pe… “ตถาคตมิได้กลับไปหมกมุ่นในความสุขสบาย…” upasampajja viharissathā’ti. Tatiyampi kho, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ: แต่พวกเขาก็กล่าวกับเราเป็นครั้งที่ 3 อีกว่า ‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ, kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti? “ท่านโคดม แม้ท่านประพฤติ ปฏิบัติ และบำเพ็ญทุกกรกิริยา ท่านก็ไม่ได้บรรลุธรรมวิเศษด้วยปัญญาหยั่งรู้อันเกิดจากสมาธิอันควรคู่กับอริยบุคคล บัดนี้ ท่านกลับไปหมกมุ่นในความสุขสบาย ละความเพียร แล้วหวนกลับไปเสพสุข ท่านจะบรรลุธรรมวิเศษเช่นนั้นได้อย่างไร”
Evaṁ vutte, ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ: เราจึงกล่าวกับพวกเขาว่า ‘abhijānātha me no tumhe, bhikkhave, ito pubbe evarūpaṁ pabhāvitametan’ti? “เธอทั้งหลายจำได้ว่า เราเคยพูดเช่นนี้มาก่อนหรือ” ‘No hetaṁ, bhante’. “ไม่เคยเลย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ” ‘Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho. ตถาคตได้สำเร็จเป็นอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเอง Odahatha, bhikkhave, sotaṁ, amatamadhigataṁ, ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi. เธอทั้งหลายจงฟัง เราได้บรรลุถึงการหลุดพ้นจากความตาย เราจะสอนพวกเธอ เราจะแสดงธรรมแก่พวกเธอ Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti. เธอทั้งหลาย เมื่อปฏิบัติตามที่เราสอน ไม่นานนักก็จะรู้แจ้งถึงปลายทางอันสูงส่งแห่งชีวิตพรหมจรรย์ในชาตินี้ และด้วยปัญญาของตนเองโดยตรง พวกเธอจะมีชีวิตที่ได้บรรลุซึ่งจุดหมายของเหล่ากุลบุตรผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตผู้ไร้เรือน”
Asakkhiṁ kho ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū saññāpetuṁ. เราสามารถโน้มน้าวใจปัญจวัคคีย์ให้เชื่อเราได้ Dvepi sudaṁ, bhikkhave, bhikkhū ovadāmi, tayo bhikkhū piṇḍāya caranti. หลังจากนั้น บางครั้ง เราจะสอนนักบวชสองคน ในขณะที่อีกสามคนไปบิณฑบาต Yaṁ tayo bhikkhū piṇḍāya caritvā āharanti tena chabbaggiyā yāpema. เราทั้งหกฉันอาหารตที่นักบวชสามคนนั้นบิณฑบาตมา Tayopi sudaṁ, bhikkhave, bhikkhū ovadāmi, dve bhikkhū piṇḍāya caranti. บางครั้ง เราจะสอนนักบวชสามคน ในขณะที่อีกสองคนไปบิณฑบาต Yaṁ dve bhikkhū piṇḍāya caritvā āharanti tena chabbaggiyā yāpema. เราทั้งหกฉันอาหารที่นักบวชสองคนนั้นได้บิณฑบาตมา
Atha kho, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū mayā evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā attanā jātidhammā samānā jātidhamme ādīnavaṁ viditvā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamānā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁsu, attanā jarādhammā samānā jarādhamme ādīnavaṁ viditvā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamānā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁsu, attanā byādhidhammā samānā …pe… attanā maraṇadhammā samānā … attanā sokadhammā samānā … attanā saṅkilesadhammā samānā saṅkilesadhamme ādīnavaṁ viditvā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamānā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁsu. เมื่อเราแนะนำและสั่งสอนนักบวชปัญจวัคคีย์เช่นนี้ พวกเขาแม้เป็นผู้อยู่ในวิสัยที่ยังต้องเกิดใหม่ แต่ได้ตระหนักถึงโทษภัยของการต้องเกิดใหม่ จึงแสวงหาสิ่งอันเป็นที่พึ่งสูงสุดหลุดพ้นจากแอก คือ การดับสนิท ที่พ้นวิสัยแห่งการเกิดใหม่ และพวกเขาก็ได้พบสิ่งนั้นแล้ว พวกเขาแม้เป็นผู้อยู่ในวิสัยที่ต้องประสบความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และกิเลสหรือความหมองมัว แต่ได้ตระหนักถึงโทษภัยของสิ่งเหล่านี้ จึงแสวงหาสิ่งอันเป็นที่พึ่งสูงสุดหลุดพ้นจากแอก คือ การดับสนิท ที่พ้นวิสัยแห่งความแก่ชรา ความเจ็บไข้ ความตาย ความเศร้าโศก และความหมองมัวหรือกิเลส และพวกเขาก็ได้พบสิ่งนั้นแล้ว Ñāṇañca pana nesaṁ dassanaṁ udapādi: ปัญญาหยั่งรู้อันเกิดจากสมาธิได้เกิดแก่พวกเขา ‘akuppā no vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’ti. “ความหลุดพ้นจากกิเลสของพวกเรานั้นไม่สั่นคลอน ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย พวกเราจะไม่มีการเกิดอีกต่อไป”
Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. “ภิกษุทั้งหลาย กามคุณมี 5 อย่าง Katame pañca? 5 อย่างอะไรบ้าง Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, รูปที่จะรับรู้ทางตา ซึ่งเป็นที่ต้องใจ น่าใคร่ น่าพอใจ น่าชอบใจ ชวนปรารถนา และเร้าอารมณ์ sotaviññeyyā saddā …pe… เสียงที่จะรับรู้ทางหู… ghānaviññeyyā gandhā … กลิ่นที่จะรับรู้ทางจมูก… jivhāviññeyyā rasā … รสที่จะรับรู้ทางลิ้น… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. สิ่งที่มาถูกต้องกายที่จะรับรู้ทางร่างกาย ซึ่งเป็นที่ต้องใจ น่าใคร่ น่าพอใจ น่าชอบใจ ชวนปรารถนา และเร้าอารมณ์ Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. ภิกษุทั้งหลาย นี่คือกามคุณทั้ง 5 อย่าง
Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ime pañca kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā: มีสมณพราหมณ์ที่พอใจเพลิดเพลินกับกามคุณทั้ง 5 อย่างนี้ ติดพัน ลุ่มหลง หมกมุ่น ไม่เห็นโทษ และไม่มีความรู้ที่จะหนีออกมา พวกเธอควรเข้าใจว่า สมณพราหมณ์พวกนั้น ‘anayamāpannā byasanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’. ได้ประสบเภทภัย ความหายนะ และมารใจบาปจะทำอะไรกับพวกเขาก็ได้ตามใจ Seyyathāpi, bhikkhave, āraññako mago baddho pāsarāsiṁ adhisayeyya. สมมุติเปรียบเทียบกับกวางป่าที่นอนติดกับดัก So evamassa veditabbo: พวกเธอก็รู้ว่า ‘anayamāpanno byasanamāpanno yathākāmakaraṇīyo luddassa. กวางนี้ได้ประสบเภทภัย ความหายนะ นายพรานใจะทำอะไรกับมันก็ได้ตามใจ Āgacchante ca pana ludde yena kāmaṁ na pakkamissatī’ti. เมื่อนายพรานมา มันก็หนีไปไหนไม่ได้ตามต้องการ Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā ime pañca kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā: ในลักษณะเดียวกัน ก็มีสมณพราหมณ์ที่พอใจเพลิดเพลินกับกามคุณทั้ง 5 อย่างนี้ ติดพัน ลุ่มหลง หมกมุ่น ไม่เห็นโทษ และไม่มีความรู้ที่จะหนีออกมา พวกเธอควรเข้าใจว่า สมณพราหมณ์พวกนั้น ‘anayamāpannā byasanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’. ได้ประสบเภทภัย ความหายนะ และมารใจบาปจะทำอะไรกับพวกเขาก็ได้ตามใจ
Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ime pañca kāmaguṇe agathitā amucchitā anajjhopannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā: มีสมณพราหมณ์ที่พอใจเพลิดเพลินกับกามคุณทั้ง 5 อย่างนี้ โดยไม่ติดพัน ไม่ลุ่มหลง ไม่หมกมุ่น แต่เห็นโทษและมีความรู้ที่จะหนีออกมา พวกเธอควรเข้าใจว่า สมณพราหมณ์พวกนั้น ‘na anayamāpannā na byasanamāpannā na yathākāmakaraṇīyā pāpimato’. ยังไม่ประสบเภทภัย ความหายนะ และมารใจบาปจะทำอะไรกับพวกเขาไม่ได้ตามใจ Seyyathāpi, bhikkhave, āraññako mago abaddho pāsarāsiṁ adhisayeyya. สมมุติเปรียบเทียบกับกวางป่าที่นอนบนบ่วงแต่ไม่ติดกับ So evamassa veditabbo: พวกเธอก็รู้ว่า ‘na anayamāpanno na byasanamāpanno na yathākāmakaraṇīyo luddassa. กวางนี้ยังได้ประสบเภทภัย ความหายนะ นายพรานใจะทำอะไรกับมันไม่ได้ตามใจ Āgacchante ca pana ludde yena kāmaṁ pakkamissatī’ti. เมื่อนายพรานมา มันก็หนีไปไหนได้ตามต้องการ Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā ime pañca kāmaguṇe agathitā amucchitā anajjhopannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā: ในลักษณะเดียวกัน ก็มีสมณพราหมณ์ที่พอใจเพลิดเพลินกับกามคุณทั้ง 5 อย่างนี้ โดยไม่ติดพัน ไม่ลุ่มหลง ไม่หมกมุ่น แต่เห็นโทษและมีความรู้ที่จะหนีออกมา พวกเธอควรเข้าใจว่า สมณพราหมณ์พวกนั้น ‘na anayamāpannā na byasanamāpannā na yathākāmakaraṇīyā pāpimato’. ยังไม่ประสบเภทภัย ความหายนะ และมารใจบาปจะทำอะไรกับพวกเขาไม่ได้ตามใจ
Seyyathāpi, bhikkhave, āraññako mago araññe pavane caramāno vissattho gacchati, vissattho tiṭṭhati, vissattho nisīdati, vissattho seyyaṁ kappeti. สมมุติเปรียบเทียบกับกวางป่าที่ท่องเที่ยวไปในป่า และยืน เดิน นั่ง นอนได้อย่างวางใจ Taṁ kissa hetu? เพราะเหตุใดน่ะหรือ Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa. เพราะมันอยู่นอกอาณาบริเวณที่พรานป่าล่าสัตว์ Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. ในลักษณะเดียวกัน ภิกษุที่ตัดขาดจากความสุขที่เกิดจากรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส ตลอดจนสิ่งที่ไม่ดีมีโทษทั้งหลายแล้วนั้น จะบรรลุและดำรงอยู่ในฌานที่ 1 ซึ่งมีลักษณะ 5 ประการ คือ ความตรึก ความตรอง ความอิ่มใจ ความสบายใจ และความมีจิตแน่วแน่อยู่ในสิ่งยึดหน่วงจิตอันเดียว Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu andhamakāsi māraṁ apadaṁ, vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง และเมื่อได้ทำลายการมองเห็นของมารแล้ว ก็หายตัวไปสู่ที่ที่มารใจบาปไม่อาจเห็นได้
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. นอกจากนี้ เมื่อภิกษุทำให้การตรึกและการตรองสงบลงได้ จิตรวมเป็นหนึ่งและมีความกระจ่างใสภายใน ภิกษุนั้นก็บรรลุและดำรงอยู่ในฌานที่ 2 ซึ่งประกอบด้วยความอิ่มใจ (ปีติ ) และ ความสบายใจ (สุข) อันเกิดจากสมาธิ Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง…
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati, sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. นอกจากนี้ เมื่อภิกษุทำให้ความอิ่มใจและความสบายใจจางไปได้ ภิกษุนั้นก็บรรลุและดำรงอยู่ในฌานที่ 3 เจริญสมาธิด้วยอุเบกขา สติและสัมปชัญญะ ประสบความสุขที่พระอริยะเรียกว่า ‘เจริญสมาธิอยู่ในสุข โดยมีอุเบกขาและสติบริสุทธิ์’ Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง…
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. นอกจากนี้ เมื่อภิกษุละวางความสบายใจและความรู้สึกไม่สบายกาย อีกทั้งความดีใจและความเสียใจก่อน ๆ ก็หมดไป ภิกษุนั้นได้บรรลุและดำรงอยู่ในฌานที่ 4 ปราศจากสุขหรือทุกข์ มีอุเบกขาและสติที่บริสุทธิ์ Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง…
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati. นอกจากนี้ เมื่อภิกษุข้ามพ้นความหมายรู้ในรูปโดยสิ้นเชิง ความหมายรู้ในการกระทบกระทั่งแห่งจิตดับหายไป อีกทั้ง ไม่ใส่ใจความหมายรู้ในความหลากหลายต่าง ๆ หากแต่ตระหนักรู้เพียงว่า ‘อากาศหาที่สุดมิได้’ ภิกษุนั้นได้บรรลุและดำรงอยู่ในฌานซึ่งกําหนดที่ว่างหาที่สุดมิได้เป็นสิ่งที่ยึดหน่วงจิต Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง…
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati. นอกจากนี้ เมื่อภิกษุข้ามพ้นฌานซึ่งกําหนดที่ว่างหาที่สุดมิได้เป็นสิ่งที่ยึดหน่วงจิต และตระหนักรู้เพียงว่า ‘ความรับรู้หาที่สุดมิได้’ ภิกษุนั้นได้บรรลุและดำรงอยู่ในฌานซึ่งกําหนด ‘ความรับรู้ที่หาที่สุดมิได้’ เป็นสิ่งที่ยึดหน่วงจิต Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง…
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati. นอกจากนี้ เมื่อภิกษุข้ามพ้นฌานซึ่งกําหนด ‘ความรับรู้ที่หาที่สุดมิได้’ เป็นสิ่งที่ยึดหน่วงจิต และตระหนักรู้เพียงว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ ภิกษุนั้นได้บรรลุและดำรงอยู่ในฌานซึ่งกําหนด ‘ภาวะที่ไม่มีอะไรเลย’ เป็นสิ่งที่ยึดหน่วงจิต Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง…
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati. นอกจากนี้ เมื่อภิกษุข้ามพ้นฌานซึ่งกําหนด ‘ภาวะที่ไม่มีอะไรเลย’ เป็นเป็นสิ่งที่ยึดหน่วงจิต ภิกษุนั้นได้บรรลุและดำรงอยู่ในฌานซึ่งกําหนด ‘ภาวะที่ทั้งมีและไม่มีความจําได้หมายรู้’ เป็นสิ่งที่ยึดหน่วงจิต Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง…
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. นอกจากนี้ เมื่อภิกษุข้ามพ้นฌานซึ่งกําหนด ‘ภาวะที่ทั้งมีและไม่มีความจําได้หมายรู้’ เป็นสิ่งที่ยึดหน่วงจิต ภิกษุนั้นได้บรรลุและดำรงอยู่ในภาวะแห่งการดับสิ้นซึ่งความจําได้หมายรู้และความรู้สึกสุขทุกข์ และเนื่องจากเห็นด้วยปัญญา กิเลสที่หมักหมมในสันดานของภิกษุนั้นย่อมสิ้นไป Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu andhamakāsi māraṁ apadaṁ, vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato. เราเรียกภิกษุนี้ว่าเป็นผู้ที่บดบังดวงตาของมารจนมืดมิดอย่างสิ้นเชิง และเมื่อได้ทำลายการมองเห็นของมารแล้ว ก็หายตัวไปสู่ที่ที่มารใจบาปไม่อาจเห็นได้ Tiṇṇo loke visattikaṁ vissattho gacchati, vissattho tiṭṭhati, vissattho nisīdati, vissattho seyyaṁ kappeti. ภิกษุเหล่านั้นเป็นผู้ข้ามพ้นความยึดติดในโลกได้แล้ว ย่อมยืน เดิน นั่ง นอนได้อย่างวางใจ Taṁ kissa hetu? เพราะเหตุใดน่ะหรือ Anāpāthagato, bhikkhave, pāpimato”ti. เพราะภิกษุเหล่านั้นพ้นขอบเขตของบ่วงมาร” Idamavoca bhagavā. พระพุทธเจ้าได้ตรัสไว้เช่นนี้ Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti. ภิกษุเหล่านั้นชื่นชมยินดีกับคําตรัสของพระพุทธเจ้า Pāsarāsisuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ. จบ ปาสราสิสูตรที่ 6