← _

Theravāda Vinayapiṭaka Cūḷavagga

id: pli-tv-kd17 VRI: vol 90 สยามรัฐ: vol 7 1,104 segments
Theravāda Vinayapiṭaka Cūḷavagga 17. Saṅghabhedakakkhandhaka 1.1 Chasakyapabbajjākathā
Tena samayena buddho bhagavā anupiyāyaṁ viharati, anupiyaṁ nāma mallānaṁ nigamo. Tena kho pana samayena abhiññātā abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṁ pabbajitaṁ anupabbajanti. Tena kho pana samayena mahānāmo ca sakko anuruddho ca sakko dvebhātikā honti. Anuruddho sakko sukhumālo hoti. Tassa tayo pāsādā honti— eko hemantiko, eko gimhiko, eko vassiko. So vassike pāsāde cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno na heṭṭhāpāsādaṁ orohati. Atha kho mahānāmassa sakkassa etadahosi— “etarahi kho abhiññātā abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṁ pabbajitaṁ anupabbajanti. Amhākañca pana kulā natthi koci agārasmā anagāriyaṁ pabbajito. Yannūnāhaṁ vā pabbajeyyaṁ, anuruddho vā”ti. Atha kho mahānāmo sakko yena anuruddho sakko tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā anuruddhaṁ sakkaṁ etadavoca— “etarahi, tāta anuruddha, abhiññātā abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṁ pabbajitaṁ anupabbajanti. Amhākañca pana kulā natthi koci agārasmā anagāriyaṁ pabbajito. Tena hi tvaṁ vā pabbaja, ahaṁ vā pabbajissāmī”ti. “Ahaṁ kho sukhumālo, nāhaṁ sakkomi agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ. Tvaṁ pabbajāhī”ti. “Ehi kho te, tāta anuruddha, gharāvāsatthaṁ anusāsissāmi. Paṭhamaṁ khettaṁ kasāpetabbaṁ. Kasāpetvā vapāpetabbaṁ. Vapāpetvā udakaṁ abhinetabbaṁ. Udakaṁ abhinetvā udakaṁ ninnetabbaṁ. Udakaṁ ninnetvā niddhāpetabbaṁ. Niddhāpetvā lavāpetabbaṁ. Lavāpetvā ubbāhāpetabbaṁ. Ubbāhāpetvā puñjaṁ kārāpetabbaṁ. Puñjaṁ kārāpetvā maddāpetabbaṁ. Maddāpetvā palālāni uddharāpetabbāni. Palālāni uddharāpetvā bhusikā uddharāpetabbā. Bhusikaṁ uddharāpetvā opunāpetabbaṁ. Opunāpetvā atiharāpetabbaṁ. Atiharāpetvā āyatimpi vassaṁ evameva kātabbaṁ, āyatimpi vassaṁ evameva kātabban”ti. “Na kammā khīyanti? Na kammānaṁ anto paññāyati? Kadā kammā khīyissanti? Kadā kammānaṁ anto paññāyissati? Kadā mayaṁ appossukkā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāressāmā”ti? “Na hi, tāta anuruddha, kammā khīyanti. Na kammānaṁ anto paññāyati. Akhīṇeva kamme pitaro ca pitāmahā ca kālaṅkatā”ti. “Tena hi tvaññeva gharāvāsatthena upajānāhi. Ahaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmī”ti. Atha kho anuruddho sakko yena mātā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā mātaraṁ etadavoca— “icchāmahaṁ, amma, agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ. Anujānāhi maṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti. Evaṁ vutte, anuruddhassa sakkassa mātā anuruddhaṁ sakkaṁ etadavoca— “tumhe kho me, tāta anuruddha, dve puttā piyā manāpā appaṭikūlā. Maraṇenapi vo akāmakā vinā bhavissāmi. Kiṁ panāhaṁ tumhe jīvante anujānissāmi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti? Dutiyampi kho …pe… tatiyampi kho anuruddho sakko mātaraṁ etadavoca— “icchāmahaṁ, amma, agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ. Anujānāhi maṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti. Tena kho pana samayena bhaddiyo sakyarājā sakyānaṁ rajjaṁ kāreti. So ca anuruddhassa sakkassa sahāyo hoti. Atha kho anuruddhassa sakkassa mātā— “ayaṁ kho bhaddiyo sakyarājā sakyānaṁ rajjaṁ kāreti; anuruddhassa sakkassa sahāyo; so na ussahati agārasmā anagāriyaṁ pabbajitun”ti— anuruddhaṁ sakkaṁ etadavoca— “sace, tāta anuruddha, bhaddiyo sakyarājā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, evaṁ tvampi pabbajāhī”ti. Atha kho anuruddho sakko yena bhaddiyo sakyarājā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhaddiyaṁ sakyarājānaṁ etadavoca— “mama kho, samma, pabbajjā tava paṭibaddhā”ti. “Sace te, samma, pabbajjā mama paṭibaddhā vā appaṭibaddhā vā sā hotu, ahaṁ tayā; yathā sukhaṁ pabbajāhī”ti. “Ehi, samma, ubho agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmā”ti. “Nāhaṁ, samma, sakkomi agārasmā anagāriyaṁ pabbajitunti. Yaṁ te sakkā aññaṁ mayā kātuṁ, kyāhaṁ karissāmi. Tvaṁ pabbajāhī”ti. “Mātā kho maṁ, samma, evamāha— ‘sace, tāta anuruddha, bhaddiyo sakyarājā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, evaṁ tvampi pabbajāhī’”ti. “Bhāsitā kho pana te, samma, esā vācā. Sace te, samma, pabbajjā mama paṭibaddhā vā, appaṭibaddhā vā sā hotu, ahaṁ tayā; yathā sukhaṁ pabbajāhī”ti. “Ehi, samma, ubho agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmā”ti. Tena kho pana samayena manussā saccavādino honti, saccapaṭiññā. Atha kho bhaddiyo sakyarājā anuruddhaṁ sakkaṁ etadavoca— “āgamehi, samma, sattavassāni. Sattannaṁ vassānaṁ accayena ubho agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmā”ti. “Aticiraṁ, samma, sattavassāni. Nāhaṁ sakkomi sattavassāni āgametun”ti. “Āgamehi, samma, chavassāni …pe… pañcavassāni … cattāri vassāni … tīṇi vassāni … dve vassāni … ekaṁ vassaṁ. Ekassa vassassa accayena ubho agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmā”ti. “Aticiraṁ, samma, ekavassaṁ. Nāhaṁ sakkomi ekaṁ vassaṁ āgametun”ti. “Āgamehi, samma, sattamāse. Sattannaṁ māsānaṁ accayena ubhopi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmā”ti. “Aticiraṁ, samma, sattamāsā. Nāhaṁ sakkomi sattamāse āgametun”ti. “Āgamehi, samma, cha māse …pe… pañca māse … cattāro māse … tayo māse … dve māse … ekaṁ māsaṁ … aḍḍhamāsaṁ. Aḍḍhamāsassa accayena ubhopi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmā”ti. “Aticiraṁ, samma, aḍḍhamāso. Nāhaṁ sakkomi aḍḍhamāsaṁ āgametun”ti. “Āgamehi, samma, sattāhaṁ yāvāhaṁ putte ca bhātaro ca rajjaṁ niyyādemī”ti. “Na ciraṁ, samma, sattāho, āgamessāmī”ti. Atha kho bhaddiyo ca sakyarājā anuruddho ca ānando ca bhagu ca kimilo ca devadatto ca, upālikappakena sattamā, yathā pure caturaṅginiyā senāya uyyānabhūmiṁ niyyanti, evameva caturaṅginiyā senāya niyyiṁsu. Te dūraṁ gantvā senaṁ nivattāpetvā paravisayaṁ okkamitvā ābharaṇaṁ omuñcitvā uttarāsaṅgena bhaṇḍikaṁ bandhitvā upāliṁ kappakaṁ etadavocuṁ— “handa, bhaṇe upāli, nivattassu; alaṁ te ettakaṁ jīvikāyā”ti. Atha kho upālissa kappakassa nivattantassa etadahosi— “caṇḍā kho sākiyā; iminā kumārā nippātitāti ghātāpeyyumpi maṁ. Ime hi nāma sakyakumārā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissanti. Kimaṅgaṁ panāhan”ti. Bhaṇḍikaṁ muñcitvā taṁ bhaṇḍaṁ rukkhe ālaggetvā “yo passati, dinnaṁyeva haratū”ti vatvā yena te sakyakumārā tenupasaṅkami. Addasāsuṁ kho te sakyakumārā upāliṁ kappakaṁ dūratova āgacchantaṁ. Disvāna upāliṁ kappakaṁ etadavocuṁ— “kissa, bhaṇe upāli, nivattesī”ti? “Idha me, ayyaputtā, nivattantassa etadahosi— ‘caṇḍā kho sākiyā; iminā kumārā nippātitāti ghātāpeyyumpi maṁ. Ime hi nāma sakyakumārā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissanti. Kimaṅgaṁ panāhan’ti. So kho ahaṁ, ayyaputtā, bhaṇḍikaṁ muñcitvā taṁ bhaṇḍaṁ rukkhe ālaggetvā ‘yo passati, dinnaññeva haratū’ti vatvā tatomhi paṭinivatto”ti. “Suṭṭhu, bhaṇe upāli, akāsi yampi na nivatto. Caṇḍā kho sākiyā; iminā kumārā nippātitāti ghātāpeyyumpi tan”ti. Atha kho sakyakumārā upāliṁ kappakaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te sakyakumārā bhagavantaṁ etadavocuṁ— “mayaṁ, bhante, sākiyā nāma mānassino. Ayaṁ, bhante, upāli kappako amhākaṁ dīgharattaṁ paricārako. Imaṁ bhagavā paṭhamaṁ pabbājetu. Imassa mayaṁ abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammasāmīcikammaṁ karissāma. Evaṁ amhākaṁ sākiyānaṁ sākiyamāno nimmānāyissatī”ti. Atha kho bhagavā upāliṁ kappakaṁ paṭhamaṁ pabbājesi, pacchā te sakyakumāre. Atha kho āyasmā bhaddiyo teneva antaravassena tisso vijjā sacchākāsi. Āyasmā anuruddho dibbacakkhuṁ uppādesi. Āyasmā ānando sotāpattiphalaṁ sacchākāsi. Devadatto pothujjanikaṁ iddhiṁ abhinipphādesi. Tena kho pana samayena āyasmā bhaddiyo araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi abhikkhaṇaṁ udānaṁ udānesi— “aho sukhaṁ, aho sukhan”ti. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ— “āyasmā, bhante, bhaddiyo araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi abhikkhaṇaṁ udānaṁ udānesi— ‘aho sukhaṁ, aho sukhan’ti. Nissaṁsayaṁ kho, bhante, āyasmā bhaddiyo anabhiratova brahmacariyaṁ carati. Taṁyeva vā purimaṁ rajjasukhaṁ samanussaranto araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi abhikkhaṇaṁ udānaṁ udānesi— ‘aho sukhaṁ, aho sukhan’”ti. Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi— “ehi tvaṁ, bhikkhu, mama vacanena bhaddiyaṁ bhikkhuṁ āmantehi— ‘satthā taṁ, āvuso bhaddiya, āmantetī’”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā bhaddiyo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ bhaddiyaṁ etadavoca— “satthā taṁ, āvuso bhaddiya, āmantetī”ti. “Evamāvuso”ti kho āyasmā bhaddiyo tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ bhaddiyaṁ bhagavā etadavoca— “saccaṁ kira tvaṁ, bhaddiya, araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi abhikkhaṇaṁ udānaṁ udānesi— ‘aho sukhaṁ, aho sukhan’”ti? “Evaṁ, bhante”ti. “Kiṁ pana tvaṁ, bhaddiya, atthavasaṁ sampassamāno araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi abhikkhaṇaṁ udānaṁ udānesi— ‘aho sukhaṁ, aho sukhan’”ti? “Pubbe me, bhante, rañño satopi antopi antepure rakkhā susaṁvihitā hoti, bahipi antepure rakkhā susaṁvihitā hoti, antopi nagare rakkhā susaṁvihitā hoti, bahipi nagare rakkhā susaṁvihitā hoti, antopi janapade rakkhā susaṁvihitā hoti, bahipi janapade rakkhā susaṁvihitā hoti. So kho ahaṁ, bhante, evaṁ rakkhitopi gopitopi santo bhīto ubbiggo ussaṅkī utrasto viharāmi. Etarahi kho pana ahaṁ eko, bhante, araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi abhīto anubbiggo anussaṅkī anutrasto appossukko pannalomo paradattavutto migabhūtena cetasā viharāmīti. Imaṁ kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi abhikkhaṇaṁ udānaṁ udānemi— ‘aho sukhaṁ, aho sukhan’”ti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi— “Yassantarato na santi kopā, Iti bhavābhavatañca vītivatto; Taṁ vigatabhayaṁ sukhiṁ asokaṁ, Devā nānubhavanti dassanāyā”ti.
1.2. Devadattavatthu Atha kho bhagavā anupiyāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena kosambī tena cārikaṁ pakkāmi. Anupubbena cārikaṁ caramāno yena kosambī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati ghositārāme. Atha kho devadattassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi— “kaṁ nu kho ahaṁ pasādeyyaṁ, yasmiṁ me pasanne bahulābhasakkāro uppajjeyyā”ti? Atha kho devadattassa etadahosi— “ayaṁ kho ajātasattu kumāro taruṇo ceva āyatiṁ bhaddo ca. Yannūnāhaṁ ajātasattuṁ kumāraṁ pasādeyyaṁ. Tasmiṁ me pasanne bahulābhasakkāro uppajjissatī”ti. Atha kho devadatto senāsanaṁ saṁsāmetvā pattacīvaramādāya yena rājagahaṁ tena pakkāmi. Anupubbena yena rājagahaṁ tadavasari. Atha kho devadatto sakavaṇṇaṁ paṭisaṁharitvā kumārakavaṇṇaṁ abhinimminitvā ahimekhalikāya ajātasattussa kumārassa ucchaṅge pāturahosi. Atha kho ajātasattu kumāro bhīto ahosi, ubbiggo ussaṅkī utrasto. Atha kho devadatto ajātasattuṁ kumāraṁ etadavoca— “bhāyasi maṁ tvaṁ, kumārā”ti? “Āma bhāyāmi. Kosi tvan”ti? “Ahaṁ devadatto”ti. “Sace kho tvaṁ, bhante, ayyo devadatto, iṅgha sakeneva vaṇṇena pātubhavassū”ti. Atha kho devadatto kumārakavaṇṇaṁ paṭisaṁharitvā saṅghāṭipattacīvaradharo ajātasattussa kumārassa purato aṭṭhāsi. Atha kho ajātasattu kumāro devadattassa iminā iddhipāṭihāriyena abhippasanno pañcahi rathasatehi sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ gacchati, pañca ca thālipākasatāni bhattābhihāro abhiharīyati. Atha kho devadattassa lābhasakkārasilokena abhibhūtassa pariyādinnacittassa evarūpaṁ icchāgataṁ uppajji— “ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī”ti. Saha cittuppādāva devadatto tassā iddhiyā parihāyi. Tena kho pana samayena kakudho nāma koḷiyaputto, āyasmato mahāmoggallānassa upaṭṭhāko, adhunā kālaṅkato aññataraṁ manomayaṁ kāyaṁ upapanno. Tassa evarūpo attabhāvappaṭilābho hoti— seyyathāpi nāma dve vā tīṇi vā māgadhakāni gāmakkhettāni. So tena attabhāvappaṭilābhena neva attānaṁ na paraṁ byābādheti. Atha kho kakudho devaputto yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho kakudho devaputto āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ etadavoca— “devadattassa, bhante, lābhasakkārasilokena abhibhūtassa pariyādinnacittassa evarūpaṁ icchāgataṁ uppajji— ‘ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī’ti. Saha cittuppādāva, bhante, devadatto tassā iddhiyā parihīno”ti. Idamavoca kakudho devaputto. Idaṁ vatvā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tattheva antaradhāyi. Atha kho āyasmā mahāmoggallāno yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṁ etadavoca— “kakudho nāma, bhante, koḷiyaputto mama upaṭṭhāko adhunā kālaṅkato aññataraṁ manomayaṁ kāyaṁ upapanno. Tassa evarūpo attabhāvappaṭilābho— seyyathāpi nāma dve vā tīṇi vā māgadhakāni gāmakkhettāni. So tena attabhāvappaṭilābhena neva attānaṁ na paraṁ byābādheti. Atha kho, bhante, kakudho devaputto yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, bhante, kakudho devaputto maṁ etadavoca— ‘devadattassa, bhante, lābhasakkārasilokena abhibhūtassa pariyādinnacittassa evarūpaṁ icchāgataṁ uppajji— ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmīti. Saha cittuppādāva, bhante, devadatto tassā iddhiyā parihīno’ti. Idamavoca, bhante, kakudho devaputto. Idaṁ vatvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tattheva antaradhāyī”ti. “Kiṁ pana te, moggallāna, kakudho devaputto cetasā ceto paricca vidito? Yaṁ kiñci kakudho devaputto bhāsati sabbaṁ taṁ tatheva hoti, no aññathā”ti? “Cetasā ceto paricca vidito ca me, bhante, kakudho devaputto. Yaṁ kiñci kakudho devaputto bhāsati sabbaṁ taṁ tatheva hoti, no aññathā”ti. “Rakkhassetaṁ, moggallāna, vācaṁ. Rakkhassetaṁ, moggallāna, vācaṁ. Idāni so moghapuriso attanāva attānaṁ pātukarissati. 1.3. Pañcasatthukathā Pañcime, moggallāna, satthāro santo saṁvijjamānā lokasmiṁ. Katame pañca? Idha, moggallāna, ekacco satthā aparisuddhasīlo samāno ‘parisuddhasīlomhī’ti paṭijānāti ‘parisuddhaṁ me sīlaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan’ti ca. Tamenaṁ sāvakā evaṁ jānanti— ‘ayaṁ kho bhavaṁ satthā aparisuddhasīlo samāno “parisuddhasīlomhī”ti paṭijānāti “parisuddhaṁ me sīlaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan”ti ca. Mayañceva kho pana gihīnaṁ āroceyyāma, nāssassa manāpaṁ. Yaṁ kho panassa amanāpaṁ, kathaṁ naṁ mayaṁ tena samudācareyyāma? Sammannati kho pana cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena— yaṁ tumo karissati, tumova tena paññāyissatī’ti. Evarūpaṁ kho, moggallāna, satthāraṁ sāvakā sīlato rakkhanti; evarūpo ca pana satthā sāvakehi sīlato rakkhaṁ paccāsīsati. Puna caparaṁ, moggallāna, idhekacco satthā aparisuddhājīvo samāno ‘parisuddhājīvomhī’ti paṭijānāti ‘parisuddho me ājīvo pariyodāto asaṅkiliṭṭho’ti ca. Tamenaṁ sāvakā evaṁ jānanti— ‘ayaṁ kho bhavaṁ satthā aparisuddhājīvo samāno “parisuddhājīvomhī”ti paṭijānāti “parisuddho me ājīvo pariyodāto asaṅkiliṭṭho”ti ca. Mayañceva kho pana gihīnaṁ āroceyyāma, nāssassa manāpaṁ. Yaṁ kho panassa amanāpaṁ, kathaṁ naṁ mayaṁ tena samudācareyyāma? Sammannati kho pana cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena— yaṁ tumo karissati, tumova tena paññāyissatī’ti. Evarūpaṁ kho, moggallāna, satthāraṁ sāvakā ājīvato rakkhanti; evarūpo ca pana satthā sāvakehi ājīvato rakkhaṁ paccāsīsati. Puna caparaṁ, moggallāna, idhekacco satthā aparisuddhadhammadesano samāno ‘parisuddhadhammadesanomhī’ti paṭijānāti ‘parisuddhā me dhammadesanā pariyodātā asaṅkiliṭṭhā’ti ca. Tamenaṁ sāvakā evaṁ jānanti— ‘ayaṁ kho bhavaṁ satthā aparisuddhadhammadesano samāno “parisuddhadhammadesanomhī”ti paṭijānāti “parisuddhā me dhammadesanā pariyodātā asaṅkiliṭṭhā”ti ca. Mayañceva kho pana gihīnaṁ āroceyyāma, nāssassa manāpaṁ. Yaṁ kho panassa amanāpaṁ, kathaṁ naṁ mayaṁ tena samudācareyyāma? Sammannati kho pana cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena— yaṁ tumo karissati, tumova tena paññāyissatī’ti. Evarūpaṁ kho, moggallāna, satthāraṁ sāvakā dhammadesanato rakkhanti; evarūpo ca pana satthā sāvakehi dhammadesanato rakkhaṁ paccāsīsati. Puna caparaṁ, moggallāna, idhekacco satthā aparisuddhaveyyākaraṇo samāno ‘parisuddhaveyyākaraṇomhī’ti paṭijānāti ‘parisuddhaṁ me veyyākaraṇaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan’ti ca. Tamenaṁ sāvakā evaṁ jānanti— ‘ayaṁ kho bhavaṁ satthā aparisuddhaveyyākaraṇo samāno “parisuddhaveyyākaraṇomhī”ti paṭijānāti “parisuddhaṁ me veyyākaraṇaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan”ti ca. Mayañceva kho pana gihīnaṁ āroceyyāma, nāssassa manāpaṁ. Yaṁ kho panassa amanāpaṁ, kathaṁ naṁ mayaṁ tena samudācareyyāma? Sammannati kho pana cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena— yaṁ tumo karissati, tumova tena paññāyissatī’ti. Evarūpaṁ kho, moggallāna, satthāraṁ sāvakā veyyākaraṇato rakkhanti; evarūpo ca pana satthā sāvakehi veyyākaraṇato rakkhaṁ paccāsīsati. Puna caparaṁ, moggallāna, idhekacco satthā aparisuddhañāṇadassano samāno ‘parisuddhañāṇadassanomhī’ti paṭijānāti ‘parisuddhaṁ me ñāṇadassanaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan’ti ca. Tamenaṁ sāvakā evaṁ jānanti— ‘ayaṁ kho bhavaṁ satthā aparisuddhañāṇadassano samāno “parisuddhañāṇadassanomhī”ti paṭijānāti “parisuddhaṁ me ñāṇadassanaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan”ti ca. Mayañceva kho pana gihīnaṁ āroceyyāma, nāssassa manāpaṁ. Yaṁ kho panassa amanāpaṁ, kathaṁ naṁ mayaṁ tena samudācareyyāma? Sammannati kho pana cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena— yaṁ tumo karissati, tumova tena paññāyissatī’ti. Evarūpaṁ kho, moggallāna, satthāraṁ sāvakā ñāṇadassanato rakkhanti; evarūpo ca pana satthā sāvakehi ñāṇadassanato rakkhaṁ paccāsīsatīti. Ime kho, moggallāna, pañca satthāro santo saṁvijjamānā lokasmiṁ. Ahaṁ kho pana, moggallāna, parisuddhasīlo samāno ‘parisuddhasīlomhī’ti paṭijānāmi ‘parisuddhaṁ me sīlaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan’ti ca. Na ca maṁ sāvakā sīlato rakkhanti; na cāhaṁ sāvakehi sīlato rakkhaṁ paccāsīsāmi. Parisuddhājīvo samāno …pe… parisuddhadhammadesano samāno …pe… parisuddhaveyyākaraṇo samāno …pe… parisuddhañāṇadassano samāno ‘parisuddhañāṇadassanomhī’ti paṭijānāmi ‘parisuddhaṁ me ñāṇadassanaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan’ti ca. Na ca maṁ sāvakā ñāṇadassanato rakkhanti; na cāhaṁ sāvakehi ñāṇadassanato rakkhaṁ paccāsīsāmī”ti. Atha kho bhagavā kosambiyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena rājagahaṁ tena cārikaṁ pakkāmi. Anupubbena cārikaṁ caramāno yena rājagahaṁ tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ— “devadattassa, bhante, ajātasattu kumāro pañcahi rathasatehi sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ gacchati; pañca ca thālipākasatāni bhattābhihāro abhiharīyatī”ti. “Mā, bhikkhave, devadattassa lābhasakkārasilokaṁ pihayittha. Yāvakīvañca, bhikkhave, devadattassa ajātasattu kumāro pañcahi rathasatehi sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ gamissati, pañca ca thālipākasatāni bhattābhihāro abhiharīyissati, hāniyeva, bhikkhave, devadattassa pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no vuḍḍhi. Seyyathāpi, bhikkhave, caṇḍassa kukkurassa nāsāya pittaṁ bhindeyyuṁ, evañhi so, bhikkhave, kukkuro bhiyyoso mattāya caṇḍataro assa; evameva kho, bhikkhave, yāvakīvañca devadattassa ajātasattu kumāro pañcahi rathasatehi sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhānaṁ gamissati, pañca ca thālipākasatāni bhattābhihāro abhiharīyissati, hāniyeva, bhikkhave, devadattassa pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no vuḍḍhi. Attavadhāya, bhikkhave, devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi, parābhavāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi. Seyyathāpi, bhikkhave, kadalī attavadhāya phalaṁ deti, parābhavāya phalaṁ deti; evameva kho, bhikkhave, attavadhāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi, parābhavāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi. Seyyathāpi, bhikkhave, veḷu attavadhāya phalaṁ deti, parābhavāya phalaṁ deti; evameva kho, bhikkhave, attavadhāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi, parābhavāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi. Seyyathāpi, bhikkhave, naḷo attavadhāya phalaṁ deti, parābhavāya phalaṁ deti; evameva kho, bhikkhave, attavadhāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi, parābhavāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi. Seyyathāpi, bhikkhave, assatarī attavadhāya gabbhaṁ gaṇhāti, parābhavāya gabbhaṁ gaṇhāti; evameva kho, bhikkhave, attavadhāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādi, parābhavāya devadattassa lābhasakkārasiloko udapādīti. Phalaṁ ve kadaliṁ hanti, phalaṁ veḷuṁ phalaṁ naḷaṁ; Sakkāro kāpurisaṁ hanti, gabbho assatariṁ yathā”ti. Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
2.1. Pakāsanīyakamma Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā parisāya parivuto dhammaṁ desento nisinno hoti sarājikāya parisāya. Atha kho devadatto uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca— “jiṇṇo dāni, bhante, bhagavā vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto. Appossukko dāni, bhante, bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ anuyutto viharatu, mamaṁ bhikkhusaṅghaṁ nissajjatu. Ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī”ti. “Alaṁ, devadatta, mā te rucci bhikkhusaṅghaṁ pariharitun”ti. Dutiyampi kho devadatto …pe… tatiyampi kho devadatto bhagavantaṁ etadavoca— “jiṇṇo dāni, bhante, bhagavā vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto. Appossukko dāni, bhante, bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ anuyutto viharatu, mamaṁ bhikkhusaṅghaṁ nissajjatu. Ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī”ti. “Sāriputtamoggallānānampi kho ahaṁ, devadatta, bhikkhusaṅghaṁ na nissajjeyyaṁ, kiṁ pana tuyhaṁ chavassa kheḷāsakassā”ti. Atha kho devadatto— sarājikāya maṁ bhagavā parisāya kheḷāsakavādena apasādeti, sāriputtamoggallāneva ukkaṁsatīti— kupito anattamano bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Ayañcarahi devadattassa bhagavati paṭhamo āghāto ahosi. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “tena hi, bhikkhave, saṅgho devadattassa rājagahe pakāsanīyaṁ kammaṁ karotu— ‘pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo’ti. Evañca pana, bhikkhave, kātabbaṁ. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ saṅgho devadattassa rājagahe pakāsanīyaṁ kammaṁ kareyya— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅgho devadattassa rājagahe pakāsanīyaṁ kammaṁ karoti— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti. Yassāyasmato khamati devadattassa rājagahe pakāsanīyassa kammassa karaṇaṁ— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati, yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti— so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Kataṁ saṅghena devadattassa rājagahe pakāsanīyaṁ kammaṁ— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi— “tena hi tvaṁ, sāriputta, devadattaṁ rājagahe pakāsehī”ti. “Pubbe mayā, bhante, devadattassa rājagahe vaṇṇo bhāsito— ‘mahiddhiko godhiputto, mahānubhāvo godhiputto’ti. Kathāhaṁ, bhante, devadattaṁ rājagahe pakāsemī”ti? “Nanu tayā, sāriputta, bhūtoyeva devadattassa rājagahe vaṇṇo bhāsito— ‘mahiddhiko godhiputto, mahānubhāvo godhiputto’”ti? “Evaṁ, bhante”ti. “Evameva kho tvaṁ, sāriputta, bhūtaṁyeva devadattaṁ rājagahe pakāsehī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā sāriputto bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “tena hi, bhikkhave, saṅgho sāriputtaṁ sammannatu devadattaṁ rājagahe pakāsetuṁ— ‘pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo’ti. Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo. Paṭhamaṁ sāriputto yācitabbo. Yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho āyasmantaṁ sāriputtaṁ sammanneyya devadattaṁ rājagahe pakāsetuṁ— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅgho āyasmantaṁ sāriputtaṁ sammannati devadattaṁ rājagahe pakāsetuṁ— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati, yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti. Yassāyasmato khamati, āyasmato sāriputtassa sammuti devadattaṁ rājagahe pakāsetuṁ— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati, yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti— so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammato saṅghena āyasmā sāriputto devadattaṁ rājagahe pakāsetuṁ— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti. Sammato ca āyasmā sāriputto sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ rājagahaṁ pavisitvā devadattaṁ rājagahe pakāsesi— “pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo”ti. Tattha ye te manussā assaddhā appasannā dubbuddhino, te evamāhaṁsu— “usūyakā ime samaṇā sakyaputtiyā devadattassa lābhasakkāraṁ usūyantī”ti. Ye pana te manussā saddhā pasannā paṇḍitā byattā buddhimanto, te evamāhaṁsu— “na kho idaṁ orakaṁ bhavissati yathā bhagavā devadattaṁ rājagahe pakāsāpetī”ti. 2.2. Ajātasattukumāravatthu Atha kho devadatto yena ajātasattu kumāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā ajātasattuṁ kumāraṁ etadavoca— “pubbe kho, kumāra, manussā dīghāyukā, etarahi appāyukā. Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ tvaṁ kumārova samāno kālaṁ kareyyāsi. Tena hi tvaṁ, kumāra, pitaraṁ hantvā rājā hohi. Ahaṁ bhagavantaṁ hantvā buddho bhavissāmī”ti. Atha kho ajātasattu kumāro— “ayyo kho devadatto mahiddhiko mahānubhāvo, jāneyyāsi ayyo devadatto”ti— ūruyā potthanikaṁ bandhitvā divā divassa bhīto ubbiggo ussaṅkī utrasto sahasā antepuraṁ pāvisi. Addasāsuṁ kho antepure upacārakā mahāmattā ajātasattuṁ kumāraṁ divā divassa bhītaṁ ubbiggaṁ ussaṅkiṁ utrastaṁ sahasā antepuraṁ pavisantaṁ; disvāna aggahesuṁ. Te vicinantā ūruyā potthanikaṁ baddhaṁ disvāna ajātasattuṁ kumāraṁ etadavocuṁ— “kiṁ tvaṁ, kumāra, kattukāmosī”ti? “Pitaramhi hantukāmo”ti. “Kenāsi ussāhito”ti? “Ayyena devadattenā”ti. Ekacce mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— “kumāro ca hantabbo, devadatto ca, sabbe ca bhikkhū hantabbā”ti. Ekacce mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— “na bhikkhū hantabbā. Na bhikkhū kiñci aparajjhanti. Kumāro ca hantabbo, devadatto cā”ti. Ekacce mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— “na kumāro ca hantabbo, na devadatto. Na bhikkhū hantabbā. Rañño ārocetabbaṁ. Yathā rājā vakkhati tathā karissāmā”ti. Atha kho te mahāmattā ajātasattuṁ kumāraṁ ādāya yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa etamatthaṁ ārocesuṁ. “Kathaṁ, bhaṇe, mahāmattehi mati katā”ti? “Ekacce, deva, mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— ‘kumāro ca hantabbo, devadatto ca, sabbe ca bhikkhū hantabbā’ti. Ekacce mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— ‘na bhikkhū hantabbā. Na bhikkhū kiñci aparajjhanti. Kumāro ca hantabbo, devadatto cā’ti. Ekacce mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— ‘na kumāro ca hantabbo, na devadatto. Na bhikkhū hantabbā. Rañño ārocetabbaṁ. Yathā rājā vakkhati tathā karissāmā’”ti. “Kiṁ, bhaṇe, karissati buddho vā dhammo vā saṅgho vā? Nanu bhagavatā paṭikacceva devadatto rājagahe pakāsāpito— ‘pubbe devadattassa aññā pakati ahosi, idāni aññā pakati. Yaṁ devadatto kareyya kāyena vācāya, na tena buddho vā dhammo vā saṅgho vā daṭṭhabbo, devadattova tena daṭṭhabbo’”ti? Tattha ye te mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— “kumāro ca hantabbo devadatto ca; sabbe ca bhikkhū hantabbā”ti; te aṭṭhāne akāsi. Ye te mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— “na bhikkhū hantabbā; na bhikkhū kiñci aparajjhanti; kumāro ca hantabbo devadatto cā”ti; te nīce ṭhāne ṭhapesi. Ye te mahāmattā evaṁ matiṁ akaṁsu— “na kumāro ca hantabbo, na devadatto; na bhikkhū hantabbā; rañño ārocetabbaṁ; yathā rājā vakkhati tathā karissāmā”ti; te ucce ṭhāne ṭhapesi. Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro ajātasattuṁ kumāraṁ etadavoca— “kissa maṁ tvaṁ, kumāra, hantukāmosī”ti? “Rajjenāmhi, deva, atthiko”ti. “Sace kho tvaṁ, kumāra, rajjena atthiko, etaṁ te rajjan”ti ajātasattussa kumārassa rajjaṁ niyyādesi. 2.3. Abhimārapesana Atha kho devadatto yena ajātasattu kumāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā ajātasattuṁ kumāraṁ etadavoca— “purise, mahārāja, āṇāpehi, ye samaṇaṁ gotamaṁ jīvitā voropessantī”ti. Atha kho ajātasattu kumāro manusse āṇāpesi— “yathā, bhaṇe, ayyo devadatto āha tathā kareyyāthā”ti. Atha kho devadatto ekaṁ purisaṁ āṇāpesi— “gacchāvuso, amukasmiṁ okāse samaṇo gotamo viharati. Taṁ jīvitā voropetvā iminā maggena āgacchā”ti. Tasmiṁ magge dve purise ṭhapesi— “yo iminā maggena eko puriso āgacchati, taṁ jīvitā voropetvā iminā maggena āgacchathā”ti. Tasmiṁ magge cattāro purise ṭhapesi— “ye iminā maggena dve purisā āgacchanti, te jīvitā voropetvā iminā maggena āgacchathā”ti. Tasmiṁ magge aṭṭha purise ṭhapesi— “ye iminā maggena cattāro purisā āgacchanti, te jīvitā voropetvā iminā maggena āgacchathā”ti. Tasmiṁ magge soḷasa purise ṭhapesi— “ye iminā maggena aṭṭha purisā āgacchanti, te jīvitā voropetvā āgacchathā”ti. Atha kho so eko puriso asicammaṁ gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavato avidūre bhīto ubbiggo ussaṅkī utrasto patthaddhena kāyena aṭṭhāsi. Addasā kho bhagavā taṁ purisaṁ bhītaṁ ubbiggaṁ ussaṅkiṁ utrastaṁ patthaddhena kāyena ṭhitaṁ. Disvāna taṁ purisaṁ etadavoca— “ehāvuso, mā bhāyī”ti. Atha kho so puriso asicammaṁ ekamantaṁ karitvā dhanukalāpaṁ nikkhipitvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ etadavoca— “accayo maṁ, bhante, accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yohaṁ duṭṭhacitto vadhakacitto idhūpasaṅkanto. Tassa me, bhante, bhagavā accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṁ saṁvarāyā”ti. “Taggha tvaṁ, āvuso, accayo accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yaṁ tvaṁ duṭṭhacitto vadhakacitto idhūpasaṅkanto. Yato ca kho tvaṁ, āvuso, accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikarosi, taṁ te mayaṁ paṭiggaṇhāma. Vuḍḍhi hesā, āvuso, ariyassa vinaye— yo accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikaroti, āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjatī”ti. Atha kho bhagavā tassa purisassa anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ— dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ, kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā taṁ bhagavā aññāsi kallacittaṁ, muducittaṁ, vinīvaraṇacittaṁ, udaggacittaṁ, pasannacittaṁ, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi— dukkhaṁ, samudayaṁ, nirodhaṁ, maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaheyya; evameva tassa purisassa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi— “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti. Atha kho so puriso diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca— “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya— ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti— evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti. Atha kho bhagavā taṁ purisaṁ etadavoca— “mā kho tvaṁ, āvuso, iminā maggena gaccha, iminā maggena gacchāhī”ti aññena maggena uyyojesi. Atha kho te dve purisā— “kiṁ nu kho so eko puriso cirena āgacchatī”ti— paṭipathaṁ gacchantā addasāsuṁ bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi …pe… aparappaccayā satthusāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ— “abhikkantaṁ, bhante …pe… upāsake no bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gate”ti. Atha kho bhagavā te purise etadavoca— “mā kho tumhe, āvuso, iminā maggena gacchittha, iminā maggena gacchathā”ti aññena maggena uyyojesi. Atha kho te cattāro purisā …pe… atha kho te aṭṭha purisā …pe… atha kho te soḷasa purisā— kiṁ nu kho te aṭṭha purisā cirena āgacchantīti— paṭipathaṁ gacchantā addasāsuṁ bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ— dānakathaṁ …pe… aparappaccayā satthusāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ— “abhikkantaṁ, bhante …pe… upāsake no bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gate”ti. Atha kho bhagavā te purise etadavoca— “mā kho tumhe, āvuso, iminā maggena gacchittha, iminā maggena gacchathā”ti aññena maggena uyyojesi. Atha kho so eko puriso yena devadatto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā devadattaṁ etadavoca— “nāhaṁ, bhante, sakkomi taṁ bhagavantaṁ jīvitā voropetuṁ; mahiddhiko so bhagavā mahānubhāvo”ti. “Alaṁ, āvuso; mā tvaṁ samaṇaṁ gotamaṁ jīvitā voropesi. Ahameva samaṇaṁ gotamaṁ jīvitā voropessāmī”ti. 2.4. Lohituppādakakamma Tena kho pana samayena bhagavā gijjhakūṭassa pabbatassa chāyāyaṁ caṅkamati. Atha kho devadatto gijjhakūṭaṁ pabbataṁ āruhitvā mahatiṁ silaṁ pavijjhi— imāya samaṇaṁ gotamaṁ jīvitā voropessāmīti. Dve pabbatakūṭā samāgantvā taṁ silaṁ sampaṭicchiṁsu. Tato papatikā uppatitvā bhagavato pāde ruhiraṁ uppādesi. Atha kho bhagavā uddhaṁ ulloketvā devadattaṁ etadavoca— “bahuṁ tayā, moghapurisa, apuññaṁ pasutaṁ, yaṁ tvaṁ duṭṭhacitto vadhakacitto tathāgatassa ruhiraṁ uppādesī”ti. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “idaṁ, bhikkhave, devadattena paṭhamaṁ ānantariyaṁ kammaṁ upacitaṁ, yaṁ duṭṭhacittena vadhakacittena tathāgatassa ruhiraṁ uppāditan”ti. Assosuṁ kho bhikkhū— “devadattena kira bhagavato vadho payutto”ti. Te ca bhikkhū bhagavato vihārassa parito parito caṅkamanti uccāsaddā mahāsaddā sajjhāyaṁ karontā, bhagavato rakkhāvaraṇaguttiyā. Assosi kho bhagavā uccāsaddaṁ mahāsaddaṁ sajjhāyasaddaṁ. Sutvāna āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi— “kiṁ nu kho so, ānanda, uccāsaddo mahāsaddo sajjhāyasaddo”ti? “Assosuṁ kho, bhante, bhikkhū— ‘devadattena kira bhagavato vadho payutto’ti. Te ca, bhante, bhikkhū bhagavato vihārassa parito parito caṅkamanti uccāsaddā mahāsaddā sajjhāyaṁ karontā, bhagavato rakkhāvaraṇaguttiyā. So eso, bhagavā, uccāsaddo mahāsaddo sajjhāyasaddo”ti. “Tena hānanda, mama vacanena te bhikkhū āmantehi— satthā āyasmante āmantetī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca— “satthā āyasmante āmantetī”ti. “Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca— “Aṭṭhānametaṁ, bhikkhave, anavakāso, yaṁ parūpakkamena tathāgataṁ jīvitā voropeyya. Anupakkamena, bhikkhave, tathāgatā parinibbāyanti. Pañcime, bhikkhave, satthāro santo saṁvijjamānā lokasmiṁ. Katame pañca? Idha, bhikkhave, ekacco satthā aparisuddhasīlo samāno ‘parisuddhasīlomhī’ti paṭijānāti ‘parisuddhaṁ me sīlaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan’ti ca. Tamenaṁ sāvakā evaṁ jānanti— ‘ayaṁ kho bhavaṁ satthā aparisuddhasīlo samāno “parisuddhasīlomhī”ti paṭijānāti “parisuddhaṁ me sīlaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan”ti ca. Mayañceva kho pana gihīnaṁ āroceyyāma, nāssassa manāpaṁ. Yaṁ kho panassa amanāpaṁ, kathaṁ naṁ mayaṁ tena samudācareyyāma? Sammannati kho pana cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena— yaṁ tumo karissati, tumova tena paññāyissatī’ti. Evarūpaṁ kho, bhikkhave, satthāraṁ sāvakā sīlato rakkhanti; evarūpo ca pana satthā sāvakehi sīlato rakkhaṁ paccāsīsati. Puna caparaṁ, bhikkhave, idhekacco satthā aparisuddhājīvo samāno …pe… aparisuddhadhammadesano samāno …pe… aparisuddhaveyyākaraṇo samāno …pe… aparisuddhañāṇadassano samāno ‘parisuddhañāṇadassanomhī’ti paṭijānāti ‘parisuddhaṁ me ñāṇadassanaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan’ti ca. Tamenaṁ sāvakā evaṁ jānanti— ‘ayaṁ kho bhavaṁ satthā aparisuddhañāṇadassano samāno “parisuddhañāṇadassanomhī”ti paṭijānāti “parisuddhaṁ me ñāṇadassanaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan”ti ca. Mayañceva kho pana gihīnaṁ āroceyyāma, nāssassa manāpaṁ. Yaṁ kho panassa amanāpaṁ, kathaṁ na mayaṁ tena samudācareyyāma? Sammannati kho pana cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena— yaṁ tumo karissati, tumova tena paññāyissatī’ti. Evarūpaṁ kho, bhikkhave, satthāraṁ sāvakā ñāṇadassanato rakkhanti; evarūpo ca pana satthā sāvakehi ñāṇadassanato rakkhaṁ paccāsīsati. Ime kho, bhikkhave, pañca satthāro santo saṁvijjamānā lokasmiṁ. Ahaṁ kho pana, bhikkhave, parisuddhasīlo samāno ‘parisuddhasīlomhī’ti paṭijānāmi ‘parisuddhaṁ me sīlaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan’ti ca. Na ca maṁ sāvakā sīlato rakkhanti; na cāhaṁ sāvakehi sīlato rakkhaṁ paccāsīsāmi. Ahaṁ kho pana, bhikkhave, parisuddhājīvo samāno …pe… parisuddhadhammadesano samāno …pe… parisuddhaveyyākaraṇo samāno …pe… parisuddhañāṇadassano samāno “parisuddhañāṇadassanomhī”ti paṭijānāmi “parisuddhaṁ me ñāṇadassanaṁ pariyodātaṁ asaṅkiliṭṭhan”ti ca, na ca maṁ sāvakā ñāṇadassanato rakkhanti, na cāhaṁ sāvakehi ñāṇadassanato rakkhaṁ paccāsīsāmi. “Aṭṭhānametaṁ, bhikkhave, anavakāso, yaṁ parūpakkamena tathāgataṁ jīvitā voropeyya. Anupakkamena, bhikkhave, tathāgatā parinibbāyanti. Gacchatha tumhe, bhikkhave, yathāvihāraṁ. Arakkhiyā, bhikkhave, tathāgatā”ti. 2.5. Nāḷāgiripesana Tena kho pana samayena rājagahe nāḷāgiri nāma hatthī caṇḍo hoti, manussaghātako. Atha kho devadatto rājagahaṁ pavisitvā hatthisālaṁ gantvā hatthibhaṇḍe etadavoca— “mayaṁ kho, bhaṇe, rājañātakā nāma paṭibalā nīcaṭṭhāniyaṁ uccaṭṭhāne ṭhapetuṁ, bhattampi vetanampi vaḍḍhāpetuṁ. Tena hi, bhaṇe, yadā samaṇo gotamo imaṁ racchaṁ paṭipanno hoti, tadā imaṁ nāḷāgiriṁ hatthiṁ muñcetvā imaṁ racchaṁ paṭipādethā”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te hatthibhaṇḍā devadattassa paccassosuṁ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi. Atha kho bhagavā taṁ racchaṁ paṭipajji. Addasāsuṁ kho te hatthibhaṇḍā bhagavantaṁ taṁ racchaṁ paṭipannaṁ. Disvāna nāḷāgiriṁ hatthiṁ muñcitvā taṁ racchaṁ paṭipādesuṁ. Addasā kho nāḷāgiri hatthī bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ. Disvāna soṇḍaṁ ussāpetvā pahaṭṭhakaṇṇavālo yena bhagavā tena abhidhāvi. Addasāsuṁ kho te bhikkhū nāḷāgiriṁ hatthiṁ dūratova āgacchantaṁ. Disvāna bhagavantaṁ etadavocuṁ— “ayaṁ, bhante, nāḷāgiri hatthī caṇḍo manussaghātako imaṁ racchaṁ paṭipanno. Paṭikkamatu, bhante, bhagavā; paṭikkamatu sugato”ti. “Āgacchatha, bhikkhave, mā bhāyittha. Aṭṭhānametaṁ, bhikkhave, anavakāso, yaṁ parūpakkamena tathāgataṁ jīvitā voropeyya. Anupakkamena, bhikkhave, tathāgatā parinibbāyantī”ti. Dutiyampi kho te bhikkhū …pe… tatiyampi kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ— “ayaṁ, bhante, nāḷāgiri hatthī caṇḍo manussaghātako imaṁ racchaṁ paṭipanno. Paṭikkamatu, bhante, bhagavā; paṭikkamatu sugato”ti. “Āgacchatha, bhikkhave, mā bhāyittha. Aṭṭhānametaṁ, bhikkhave, anavakāso, yaṁ parūpakkamena tathāgataṁ jīvitā voropeyya. Anupakkamena, bhikkhave, tathāgatā parinibbāyantī”ti. Tena kho pana samayena manussā pāsādesupi hammiyesupi chadanesupi āruḷhā acchanti. Tattha ye te manussā assaddhā appasannā dubbuddhino, te evamāhaṁsu— “abhirūpo vata, bho, mahāsamaṇo nāgena viheṭhīyissatī”ti. Ye pana te manussā saddhā pasannā paṇḍitā byattā buddhimanto, te evamāhaṁsu— “nacirassaṁ vata, bho, nāgo nāgena saṅgāmessatī”ti. Atha kho bhagavā nāḷāgiriṁ hatthiṁ mettena cittena phari. Atha kho nāḷāgiri hatthī bhagavato mettena cittena phuṭṭho soṇḍaṁ oropetvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavato purato aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā dakkhiṇena hatthena nāḷāgirissa hatthissa kumbhaṁ parāmasanto nāḷāgiriṁ hatthiṁ imāhi gāthāhi ajjhabhāsi— “Mā kuñjara nāgamāsado, Dukkhañhi kuñjara nāgamāsado; Na hi nāgahatassa kuñjara, Sugati hoti ito paraṁ yato. Mā ca mado mā ca pamādo, Na hi pamattā sugatiṁ vajanti te; Tvaññeva tathā karissasi, Yena tvaṁ sugatiṁ gamissasī”ti. Atha kho nāḷāgiri hatthī soṇḍāya bhagavato pādapaṁsūni gahetvā uparimuddhani ākiritvā paṭikuṭiyova osakki, yāva bhagavantaṁ addakkhi. Atha kho nāḷāgiri hatthī hatthisālaṁ gantvā sake ṭhāne aṭṭhāsi. Tathā danto ca pana nāḷāgiri hatthī ahosi. Tena kho pana samayena manussā imaṁ gāthaṁ gāyanti— “Daṇḍeneke damayanti, aṅkusehi kasāhi ca; Adaṇḍena asatthena, nāgo danto mahesinā”ti. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “yāva pāpo ayaṁ devadatto, alakkhiko, yatra hi nāma samaṇassa gotamassa evaṁmahiddhikassa evaṁmahānubhāvassa vadhāya parakkamissatī”ti. Devadattassa lābhasakkāro parihāyi. Bhagavato ca lābhasakkāro abhivaḍḍhi. 2.6. Pañcavatthuyācanakathā Tena kho pana samayena devadatto parihīnalābhasakkāro sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjati. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjissanti. Kassa sampannaṁ na manāpaṁ, kassa sāduṁ na ruccatī”ti. Assosuṁ kho bhikkhū tesaṁ manussānaṁ ujjhāyantānaṁ khiyyantānaṁ vipācentānaṁ. Ye te bhikkhū appicchā …pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “kathañhi nāma devadatto sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjissatī”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ …pe… “saccaṁ kira tvaṁ, devadatta, sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjasī”ti? “Saccaṁ, bhagavā”ti …pe… vigarahitvā …pe… dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “tena hi, bhikkhave, bhikkhūnaṁ kulesu tikabhojanaṁ paññapessāmi tayo atthavase paṭicca— dummaṅkūnaṁ puggalānaṁ niggahāya; pesalānaṁ bhikkhūnaṁ phāsuvihārāya, ‘mā pāpicchā pakkhaṁ nissāya saṅghaṁ bhindeyyun’ti; kulānuddayāya ca. Gaṇabhojane yathādhammo kāretabbo”ti. Atha kho devadatto yena kokāliko kaṭamodakatissako khaṇḍadeviyā putto samuddadatto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā kokālikaṁ kaṭamodakatissakaṁ khaṇḍadeviyā puttaṁ samuddadattaṁ etadavoca— “etha, mayaṁ, āvuso, samaṇassa gotamassa saṅghabhedaṁ karissāma cakkabhedan”ti. Evaṁ vutte, kokāliko devadattaṁ etadavoca— “samaṇo kho, āvuso, gotamo mahiddhiko mahānubhāvo. Kathaṁ mayaṁ samaṇassa gotamassa saṅghabhedaṁ karissāma cakkabhedan”ti? “Etha, mayaṁ, āvuso, samaṇaṁ gotamaṁ upasaṅkamitvā pañca vatthūni yācissāma— ‘bhagavā, bhante, anekapariyāyena appicchassa santuṭṭhassa sallekhassa dhutassa pāsādikassa apacayassa vīriyārambhassa vaṇṇavādī. Imāni, bhante, pañca vatthūni anekapariyāyena appicchatāya santuṭṭhiyā sallekhāya dhutatāya pāsādikatāya apacayāya vīriyārambhāya saṁvattanti. Sādhu, bhante, bhikkhū yāvajīvaṁ āraññikā assu; yo gāmantaṁ osareyya, vajjaṁ naṁ phuseyya. Yāvajīvaṁ piṇḍapātikā assu; yo nimantanaṁ sādiyeyya, vajjaṁ naṁ phuseyya. Yāvajīvaṁ paṁsukūlikā assu; yo gahapaticīvaraṁ sādiyeyya, vajjaṁ naṁ phuseyya. Yāvajīvaṁ rukkhamūlikā assu; yo channaṁ upagaccheyya, vajjaṁ naṁ phuseyya. Yāvajīvaṁ macchamaṁsaṁ na khādeyyuṁ; yo macchamaṁsaṁ khādeyya, vajjaṁ naṁ phuseyyā’ti. Imāni pañca vatthūni samaṇo gotamo nānujānissati. Te mayaṁ imehi pañcahi vatthūhi janaṁ saññāpessāmā”ti. “Sakkā kho, āvuso, imehi pañcahi vatthūhi samaṇassa gotamassa saṅghabhedo kātuṁ cakkabhedo. Lūkhappasannā hi, āvuso, manussā”ti. Atha kho devadatto sapariso yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho devadatto bhagavantaṁ etadavoca— “bhagavā, bhante, anekapariyāyena appicchassa santuṭṭhassa sallekhassa dhutassa pāsādikassa apacayassa vīriyārambhassa vaṇṇavādī. Imāni, bhante, pañca vatthūni anekapariyāyena appicchatāya santuṭṭhiyā sallekhāya dhutatāya pāsādikatāya apacayāya vīriyārambhāya saṁvattanti. Sādhu, bhante, bhikkhū yāvajīvaṁ āraññikā assu; yo gāmantaṁ osareyya, vajjaṁ naṁ phuseyya. Yāvajīvaṁ piṇḍapātikā assu; yo nimantanaṁ sādiyeyya, vajjaṁ naṁ phuseyya. Yāvajīvaṁ paṁsukūlikā assu; yo gahapaticīvaraṁ sādiyeyya, vajjaṁ naṁ phuseyya. Yāvajīvaṁ rukkhamūlikā assu; yo channaṁ upagaccheyya, vajjaṁ naṁ phuseyya. Yāvajīvaṁ macchamaṁsaṁ na khādeyyuṁ; yo macchamaṁsaṁ khādeyya, vajjaṁ naṁ phuseyyā”ti. “Alaṁ, devadatta. Yo icchati, āraññiko hotu; yo icchati, gāmante viharatu. Yo icchati, piṇḍapātiko hotu; yo icchati, nimantanaṁ sādiyatu. Yo icchati, paṁsukūliko hotu; yo icchati, gahapaticīvaraṁ sādiyatu. Aṭṭhamāse kho mayā, devadatta, rukkhamūlasenāsanaṁ anuññātaṁ; tikoṭiparisuddhaṁ macchamaṁsaṁ— adiṭṭhaṁ, assutaṁ, aparisaṅkitan”ti. Atha kho devadatto— “na bhagavā imāni pañca vatthūni anujānātī”ti— haṭṭho udaggo sapariso uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho devadatto sapariso rājagahaṁ pavisitvā pañcahi vatthūhi janaṁ saññāpesi— “mayaṁ, āvuso, samaṇaṁ gotamaṁ upasaṅkamitvā pañca vatthūni yācimhā— ‘bhagavā, bhante, anekapariyāyena appicchassa …pe… vīriyārambhassa vaṇṇavādī. Imāni, bhante, pañca vatthūni anekapariyāyena appicchatāya …pe… vīriyārambhāya saṁvattanti. Sādhu, bhante, bhikkhū yāvajīvaṁ āraññikā assu; yo gāmantaṁ osareyya, vajjaṁ naṁ phuseyya …pe… yāvajīvaṁ macchamaṁsaṁ na khādeyyuṁ; yo macchamaṁsaṁ khādeyya, vajjaṁ naṁ phuseyyā’ti. Imāni pañca vatthūni samaṇo gotamo nānujānāti. Te mayaṁ imehi pañcahi vatthūhi samādāya vattāmā”ti. Tattha ye te manussā assaddhā appasannā dubbuddhino, te evamāhaṁsu— “ime kho samaṇā sakyaputtiyā dhutā sallekhavuttino. Samaṇo pana gotamo bāhulliko bāhullāya cetetī”ti. Ye pana te manussā saddhā pasannā paṇḍitā byattā buddhimanto, te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “kathañhi nāma devadatto bhagavato saṅghabhedāya parakkamissati cakkabhedāyā”ti. Assosuṁ kho bhikkhū tesaṁ manussānaṁ ujjhāyantānaṁ khiyyantānaṁ vipācentānaṁ. Ye te bhikkhū appicchā …pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “kathañhi nāma devadatto saṅghabhedāya parakkamissati cakkabhedāyā”ti. Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ …pe… “saccaṁ kira tvaṁ, devadatta, saṅghabhedāya parakkamasi cakkabhedāyā”ti? “Saccaṁ, bhagavā”ti. “Alaṁ, devadatta. Mā te rucci saṅghabhedo. Garuko kho, devadatta, saṅghabhedo. Yo kho, devadatta, samaggaṁ saṅghaṁ bhindati, kappaṭṭhikaṁ kibbisaṁ pasavati, kappaṁ nirayamhi paccati. Yo ca kho, devadatta, bhinnaṁ saṅghaṁ samaggaṁ karoti, brahmaṁ puññaṁ pasavati, kappaṁ saggamhi modati. Alaṁ, devadatta. Mā te rucci saṅghabhedo. Garuko kho, devadatta, saṅghabhedo”ti. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho devadatto āyasmantaṁ ānandaṁ rājagahe piṇḍāya carantaṁ. Disvāna yenāyasmā ānando tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca— “ajjataggedānāhaṁ, āvuso ānanda, aññatreva bhagavatā, aññatreva bhikkhusaṅghā, uposathaṁ karissāmi saṅghakammaṁ karissāmī”ti. Atha kho āyasmā ānando rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca— “idhāhaṁ, bhante, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisiṁ. Addasā kho maṁ, bhante, devadatto rājagahe piṇḍāya carantaṁ. Disvāna yenāhaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā maṁ etadavoca— ‘ajjataggedānāhaṁ, āvuso ānanda, aññatreva bhagavatā, aññatreva bhikkhusaṅghā, uposathaṁ karissāmi saṅghakammaṁ karissāmī’ti. Ajjatagge, bhante, devadatto saṅghaṁ bhindissatī”ti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi— “Sukaraṁ sādhunā sādhuṁ, Sādhuṁ pāpena dukkaraṁ; Pāpaṁ pāpena sukaraṁ, Pāpamariyehi dukkaran”ti. Dutiyabhāṇavāro niṭṭhito.
3.1. Saṅghabhedakathā Atha kho devadatto tadahuposathe uṭṭhāyāsanā salākaṁ gāhesi— “mayaṁ, āvuso, samaṇaṁ gotamaṁ upasaṅkamitvā pañca vatthūni yācimhā— ‘bhagavā, bhante, anekapariyāyena appicchassa …pe… vīriyārambhassa vaṇṇavādī. Imāni, bhante, pañca vatthūni anekapariyāyena appicchatāya …pe… vīriyārambhāya saṁvattanti. Sādhu, bhante, bhikkhū yāvajīvaṁ āraññikā assu; yo gāmantaṁ osareyya, vajjaṁ naṁ phuseyya …pe… yāvajīvaṁ macchamaṁsaṁ na khādeyyuṁ; yo macchamaṁsaṁ khādeyya, vajjaṁ naṁ phuseyyā’ti. Imāni pañca vatthūni samaṇo gotamo nānujānāti. Te mayaṁ imehi pañcahi vatthūhi samādāya vattāma. Yassāyasmato imāni pañca vatthūni khamanti, so salākaṁ gaṇhātū”ti. Tena kho pana samayena vesālikā vajjiputtakā pañcamattāni bhikkhusatāni navakā ceva honti appakataññuno ca. Te—“ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanan”ti salākaṁ gaṇhiṁsu. Atha kho devadatto saṅghaṁ bhinditvā pañcamattāni bhikkhusatāni ādāya yena gayāsīsaṁ tena pakkāmi. Atha kho sāriputtamoggallānā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca— “devadatto, bhante, saṅghaṁ bhinditvā pañcamattāni bhikkhusatāni ādāya yena gayāsīsaṁ tena pakkanto”ti. “Na hi nāma tumhākaṁ, sāriputtā, tesu navakesu bhikkhūsu kāruññampi bhavissati? Gacchatha tumhe, sāriputtā, purā te bhikkhū anayabyasanaṁ āpajjantī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho sāriputtamoggallānā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena gayāsīsaṁ tenupasaṅkamiṁsu. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato avidūre rodamāno ṭhito hoti. Atha kho bhagavā taṁ bhikkhuṁ etadavoca— “kissa tvaṁ, bhikkhu, rodasī”ti? “Yepi te, bhante, bhagavato aggasāvakā sāriputtamoggallānā tepi devadattassa santike gacchanti devadattassa dhammaṁ rocentā”ti. “Aṭṭhānametaṁ, bhikkhu, anavakāso, yaṁ sāriputtamoggallānā devadattassa dhammaṁ roceyyuṁ, api ca te gatā bhikkhūnaṁ saññattiyā”ti. Tena kho pana samayena devadatto mahatiyā parisāya parivuto dhammaṁ desento nisinno hoti. Addasā kho devadatto sāriputtamoggallāne dūratova āgacchante. Disvāna bhikkhū āmantesi— “passatha, bhikkhave, yāva svākkhāto mayā dhammo, yepi te samaṇassa gotamassa aggasāvakā sāriputtamoggallānā tepi mama santike āgacchanti. Mama dhammaṁ rocentā”ti. Evaṁ vutte, kokāliko devadattaṁ etadavoca— “mā, āvuso devadatta, sāriputtamoggallāne vissasi. Pāpicchā sāriputtamoggallānā, pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gatā”ti. “Alaṁ, āvuso. Svāgataṁ tesaṁ yato me dhammaṁ rocentī”ti. Atha kho devadatto āyasmantaṁ sāriputtaṁ upaḍḍhāsanena nimantesi— “ehāvuso sāriputta, idha nisīdāhī”ti. “Alaṁ, āvuso”ti kho āyasmā sāriputto aññataraṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi. Āyasmāpi kho mahāmoggallāno aññataraṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi. Atha kho devadatto bahudeva rattiṁ bhikkhū dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ ajjhesi— “vigatathinamiddho kho, āvuso sāriputta, bhikkhusaṅgho. Paṭibhātu taṁ, āvuso sāriputta, bhikkhūnaṁ dhammī kathā, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṁ āyamissāmī”ti. “Evamāvuso”ti kho āyasmā sāriputto devadattassa paccassosi. Atha kho devadatto catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapetvā dakkhiṇena passena seyyaṁ kappesi. Tassa kilamantassa muṭṭhassatissa asampajānassa muhuttakeneva niddā okkami. Atha kho āyasmā sāriputto ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā bhikkhū dhammiyā kathāya ovadi anusāsi. Āyasmā mahāmoggallāno iddhipāṭihāriyānusāsaniyā bhikkhū dhammiyā kathāya ovadi anusāsi. Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ āyasmatā sāriputtena ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā āyasmatā ca mahāmoggallānena iddhipāṭihāriyānusāsaniyā ovadiyamānānaṁ anusāsiyamānānaṁ virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi— “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti. Atha kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi— “gacchāma mayaṁ, āvuso, bhagavato santike. Yo tassa bhagavato dhammaṁ rocesi so āgacchatū”ti. Atha kho sāriputtamoggallānā tāni pañcabhikkhusatāni ādāya yena veḷuvanaṁ tenupasaṅkamiṁsu. Atha kho kokāliko devadattaṁ uṭṭhāpesi— “uṭṭhehi, āvuso devadatta, nītā te bhikkhū sāriputtamoggallānehi. Nanu tvaṁ, āvuso devadatta, mayā vutto— ‘mā, āvuso devadatta, sāriputtamoggallāne vissāsi. Pāpicchā sāriputtamoggallānā, pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gatā’”ti? Atha kho devadattassa tattheva uṇhaṁ lohitaṁ mukhato uggañchi. Atha kho sāriputtamoggallānā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdisuṁ. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca— “sādhu, bhante, bhedakānuvattakā bhikkhū puna upasampajjeyyun”ti. “Alaṁ, sāriputta. Mā te rucci bhedakānuvattakānaṁ bhikkhūnaṁ puna upasampadā. Tena hi tvaṁ, sāriputta, bhedakānuvattake bhikkhū thullaccayaṁ desāpehi. Kathaṁ pana te, sāriputta, devadatto paṭipajjī”ti? “Yatheva, bhante, bhagavā bahudeva rattiṁ bhikkhū dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā maṁ ajjhesati— ‘vigatathinamiddho kho, sāriputta, bhikkhusaṅgho; paṭibhātu taṁ, sāriputta, bhikkhūnaṁ dhammī kathā, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṁ āyamissāmī’ti. Evameva kho, bhante, devadatto paṭipajjī”ti. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “bhūtapubbaṁ, bhikkhave, araññāyatane mahāsarasī. Taṁ nāgā upanissāya vihariṁsu. Te taṁ sarasiṁ ogāhetvā, soṇḍāya bhisamuḷālaṁ abbuhitvā, suvikkhālitaṁ vikkhāletvā, akaddamaṁ saṅkhāditvā ajjhoharanti. Tesaṁ taṁ vaṇṇāya ceva hoti, balāya ca. Na ca tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchanti, maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ. Tesaṁyeva kho pana, bhikkhave, mahānāgānaṁ anusikkhamānā taruṇā bhiṅkacchāpā. Te taṁ sarasiṁ ogāhetvā, soṇḍāya bhisamuḷālaṁ abbuhitvā, na suvikkhālitaṁ vikkhāletvā, sakaddamaṁ saṅkhāditvā, ajjhoharanti. Tesaṁ taṁ neva vaṇṇāya hoti, na balāya. Tatonidānañca maraṇaṁ vā nigacchanti, maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ. Evameva kho, bhikkhave, devadatto mamānukrubbaṁ kapaṇo marissatīti. Mahāvarāhassa mahiṁ vikrubbato, Bhisaṁ ghasānassa nadīsu jaggato; Bhiṅkova paṅkaṁ abhibhakkhayitvā, Mamānukrubbaṁ kapaṇo marissatīti. Aṭṭhahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato bhikkhu dūteyyaṁ gantumarahati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu sotā ca hoti, sāvetā ca, uggahetā ca, dhāretā ca, viññātā ca, viññāpetā ca, kusalo ca sahitāsahitassa, no ca kalahakārako— imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahaṅgehi samannāgato bhikkhu dūteyyaṁ gantumarahati. Aṭṭhahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato sāriputto dūteyyaṁ gantumarahati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, sāriputto sotā ca hoti, sāvetā ca, uggahetā ca, dhāretā ca, viññātā ca, viññāpetā ca, kusalo ca sahitāsahitassa, no ca kalahakārako— imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahaṅgehi samannāgato sāriputto dūteyyaṁ gantumarahatīti. Yo ve na byathati patvā, parisaṁ uggavādiniṁ; Na ca hāpeti vacanaṁ, na ca chādeti sāsanaṁ. Asandiddho ca akkhāti, Pucchito ca na kuppati; Sa ve tādisako bhikkhu, Dūteyyaṁ gantumarahatīti. Aṭṭhahi, bhikkhave, asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Katamehi aṭṭhahi? Lābhena, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho; alābhena, bhikkhave …pe… yasena, bhikkhave …pe… ayasena, bhikkhave …pe… sakkārena, bhikkhave …pe… asakkārena, bhikkhave …pe… pāpicchatāya, bhikkhave …pe… pāpamittatāya bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho— imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Sādhu, bhikkhave, bhikkhu uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya, uppannaṁ alābhaṁ …pe… uppannaṁ yasaṁ … uppannaṁ ayasaṁ … uppannaṁ sakkāraṁ … uppannaṁ asakkāraṁ … uppannaṁ pāpicchataṁ … uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu atthavasaṁ paṭicca uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya, uppannaṁ alābhaṁ …pe… uppannaṁ yasaṁ … uppannaṁ ayasaṁ … uppannaṁ sakkāraṁ … uppannaṁ asakkāraṁ … uppannaṁ pāpicchataṁ … uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya? Yaṁ hissa, bhikkhave, uppannaṁ lābhaṁ anabhibhuyya viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya viharato evaṁsate āsavā vighātapariḷāhā na honti. Yaṁ hissa, bhikkhave, uppannaṁ alābhaṁ …pe… uppannaṁ yasaṁ … uppannaṁ ayasaṁ … uppannaṁ sakkāraṁ … uppannaṁ asakkāraṁ … uppannaṁ pāpicchataṁ … uppannaṁ pāpamittataṁ anabhibhuyya viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya viharato evaṁsate āsavā vighātapariḷāhā na honti. Idaṁ kho, bhikkhave, atthavasaṁ paṭicca uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya, uppannaṁ alābhaṁ …pe… uppannaṁ yasaṁ … uppannaṁ ayasaṁ … uppannaṁ sakkāraṁ … uppannaṁ asakkāraṁ … uppannaṁ pāpicchataṁ … uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya. Tasmātiha, bhikkhave, uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya viharissāma, uppannaṁ alābhaṁ …pe… uppannaṁ yasaṁ … uppannaṁ ayasaṁ … uppannaṁ sakkāraṁ … uppannaṁ asakkāraṁ … uppannaṁ pāpicchataṁ … uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya viharissāmāti; evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbanti. Tīhi, bhikkhave, asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho. Katamehi tīhi? Pāpicchatā, pāpamittatā, oramattakena visesādhigamena antarā vosānaṁ āpādi— imehi kho, bhikkhave, tīhi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekicchoti. Mā jātu koci lokasmiṁ, pāpiccho udapajjatha; Tadamināpi jānātha, pāpicchānaṁ yathāgati. Paṇḍitoti samaññāto, bhāvitattoti sammato; Jalaṁva yasasā aṭṭhā, devadattoti me sutaṁ. So pamādaṁ anuciṇṇo, āsajja naṁ tathāgataṁ; Avīcinirayaṁ patto, catudvāraṁ bhayānakaṁ. Aduṭṭhassa hi yo dubbhe, pāpakammaṁ akrubbato; Tameva pāpaṁ phusati, duṭṭhacittaṁ anādaraṁ. Samuddaṁ visakumbhena, yo maññeyya padūsituṁ; Na so tena padūseyya, bhesmā hi udadhī mahā. Evameva tathāgataṁ, yo vādenupahiṁsati; Samaggataṁ santacittaṁ, vādo tamhi na rūhati. Tādisaṁ mittaṁ krubbetha, tañca sevetha paṇḍito; Yassa maggānugo bhikkhu, khayaṁ dukkhassa pāpuṇe”ti.
3.2. Upālipañhā Atha kho āyasmā upāli yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā upāli bhagavantaṁ etadavoca— “saṅgharāji saṅgharājīti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo? Kittāvatā ca pana saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā”ti? “Ekato, upāli, eko hoti, ekato dve, catuttho anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evampi kho, upāli, saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo. Ekato, upāli, dve honti, ekato dve, pañcamo anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evampi kho, upāli, saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo. Ekato, upāli, dve honti, ekato tayo, chaṭṭho anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evampi kho, upāli, saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo. Ekato, upāli, tayo honti, ekato tayo, sattamo anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evampi kho, upāli, saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo. Ekato, upāli, tayo honti, ekato cattāro, aṭṭhamo anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evampi kho, upāli, saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo. Ekato, upāli, cattāro honti, ekato cattāro, navamo anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evaṁ kho, upāli, saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca. Navannaṁ vā, upāli, atirekanavannaṁ vā saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca. Na kho, upāli, bhikkhunī saṅghaṁ bhindati, api ca bhedāya parakkamati, na sikkhamānā saṅghaṁ bhindati …pe… na sāmaṇero saṅghaṁ bhindati, na sāmaṇerī saṅghaṁ bhindati, na upāsako saṅghaṁ bhindati, na upāsikā saṅghaṁ bhindati, api ca bhedāya parakkamati. Bhikkhu kho, upāli, pakatatto, samānasaṁvāsako, samānasīmāyaṁ ṭhito, saṅghaṁ bhindatī”ti. “Saṅghabhedo saṅghabhedoti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, saṅgho bhinno hotī”ti? “Idhupāli, bhikkhū adhammaṁ dhammoti dīpenti. Dhammaṁ adhammoti dīpenti. Avinayaṁ vinayoti dīpenti. Vinayaṁ avinayoti dīpenti. Abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatena bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatenāti dīpenti. Bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatena abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatenāti dīpenti. Anāciṇṇaṁ tathāgatena āciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpenti. Āciṇṇaṁ tathāgatena anāciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpenti. Apaññattaṁ tathāgatena paññattaṁ tathāgatenāti dīpenti. Paññattaṁ tathāgatena apaññattaṁ tathāgatenāti dīpenti. Anāpattiṁ āpattīti dīpenti. Āpattiṁ anāpattīti dīpenti. Lahukaṁ āpattiṁ garukā āpattīti dīpenti. Garukaṁ āpattiṁ lahukā āpattīti dīpenti. Sāvasesaṁ āpattiṁ anavasesā āpattīti dīpenti. Anavasesaṁ āpattiṁ sāvasesā āpattīti dīpenti. Duṭṭhullaṁ āpattiṁ aduṭṭhullā āpattīti dīpenti. Aduṭṭhullaṁ āpattiṁ duṭṭhullā āpattīti dīpenti. Te imehi aṭṭhārasahi vatthūhi apakassanti, avapakassanti, āveniṁ uposathaṁ karonti, āveniṁ pavāraṇaṁ karonti, āveniṁ saṅghakammaṁ karonti. Ettāvatā kho, upāli, saṅgho bhinno hotī”ti. “Saṅghasāmaggī saṅghasāmaggīti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, saṅgho samaggo hotī”ti? “Idhupāli, bhikkhū adhammaṁ adhammoti dīpenti. Dhammaṁ dhammoti dīpenti. Avinayaṁ avinayoti dīpenti. Vinayaṁ vinayoti dīpenti. Abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatena abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatenāti dīpenti. Bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatena bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatenāti dīpenti. Anāciṇṇaṁ tathāgatena anāciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpenti. Āciṇṇaṁ tathāgatena āciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpenti. Apaññattaṁ tathāgatena apaññattaṁ tathāgatenāti dīpenti. Paññattaṁ tathāgatena paññattaṁ tathāgatenāti dīpenti. Anāpattiṁ anāpattīti dīpenti. Āpattiṁ āpattīti dīpenti. Lahukaṁ āpattiṁ lahukā āpattīti dīpenti. Garukaṁ āpattiṁ garukā āpattīti dīpenti. Sāvasesaṁ āpattiṁ sāvasesā āpattīti dīpenti. Anavasesaṁ āpattiṁ anavasesā āpattīti dīpenti. Duṭṭhullaṁ āpattiṁ duṭṭhullā āpattīti dīpenti. Aduṭṭhullaṁ āpattiṁ aduṭṭhullā āpattīti dīpenti. Te imehi aṭṭhārasahi vatthūhi na apakassanti, na avapakassanti, na āveniṁ uposathaṁ karonti, na āveniṁ pavāraṇaṁ karonti, na āveniṁ saṅghakammaṁ karonti. Ettāvatā kho, upāli, saṅgho samaggo hotī”ti. “Samaggaṁ pana, bhante, saṅghaṁ bhinditvā kiṁ so pasavatī”ti? “Samaggaṁ kho, upāli, saṅghaṁ bhinditvā kappaṭṭhikaṁ kibbisaṁ pasavati, kappaṁ nirayamhi paccatīti. Āpāyiko nerayiko, Kappaṭṭho saṅghabhedako; Vaggarato adhammaṭṭho, Yogakkhemā padhaṁsati; Saṅghaṁ samaggaṁ bhinditvā, Kappaṁ nirayamhi paccatī”ti. “Bhinnaṁ pana, bhante, saṅghaṁ samaggaṁ katvā kiṁ so pasavatī”ti? “Bhinnaṁ kho, upāli, saṅghaṁ samaggaṁ katvā brahmaṁ puññaṁ pasavati, kappaṁ saggamhi modatīti. Sukhā saṅghassa sāmaggī, samaggānañca anuggaho; Samaggarato dhammaṭṭho, yogakkhemā na dhaṁsati; Saṅghaṁ samaggaṁ katvāna, kappaṁ saggamhi modatī”ti. “Siyā nu kho, bhante, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho”ti? “Siyā, upāli, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho”ti. “Siyā pana, bhante, saṅghabhedako na āpāyiko, na nerayiko, na kappaṭṭho, na atekiccho”ti? “Siyā, upāli, saṅghabhedako na āpāyiko, na nerayiko, na kappaṭṭho, na atekiccho”ti. “Katamo pana, bhante, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho”ti? “Idhupāli, bhikkhu adhammaṁ dhammoti dīpeti. Tasmiṁ adhammadiṭṭhi, bhede adhammadiṭṭhi, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya bhāvaṁ, anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Ayampi kho, upāli, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho. Puna caparaṁ, upāli, bhikkhu adhammaṁ dhammoti dīpeti. Tasmiṁ adhammadiṭṭhi, bhede dhammadiṭṭhi, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya bhāvaṁ, anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Ayampi kho, upāli, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho. Puna caparaṁ, upāli, bhikkhu adhammaṁ dhammoti dīpeti. Tasmiṁ adhammadiṭṭhi, bhede vematiko, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya bhāvaṁ, anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Ayampi kho, upāli, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho. Puna caparaṁ, upāli, bhikkhu adhammaṁ dhammoti dīpeti. Tasmiṁ dhammadiṭṭhi, bhede adhammadiṭṭhi …pe… tasmiṁ dhammadiṭṭhi bhede dhammadiṭṭhi. Tasmiṁ dhammadiṭṭhi bhede vematiko. Tasmiṁ vematiko bhede adhammadiṭṭhi. Tasmiṁ vematiko bhede dhammadiṭṭhi. Tasmiṁ vematiko bhede vematiko vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya bhāvaṁ, anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Ayampi kho, upāli, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho. Puna caparaṁ, upāli, bhikkhu dhammaṁ adhammoti dīpeti …pe… avinayaṁ vinayoti dīpeti … vinayaṁ avinayoti dīpeti … abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatena bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatenāti dīpeti … bhāsitaṁ lapitaṁ tathāgatena abhāsitaṁ alapitaṁ tathāgatenāti dīpeti … anāciṇṇaṁ tathāgatena āciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpeti … āciṇṇaṁ tathāgatena anāciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpeti … apaññattaṁ tathāgatena paññattaṁ tathāgatenāti dīpeti … paññattaṁ tathāgatena apaññattaṁ tathāgatenāti dīpeti … anāpattiṁ āpattīti dīpeti … āpattiṁ anāpattīti dīpeti … lahukaṁ āpattiṁ garukā āpattīti dīpeti … garukaṁ āpattiṁ lahukā āpattīti dīpeti … sāvasesaṁ āpattiṁ anavasesā āpattīti dīpeti … anavasesaṁ āpattiṁ sāvasesā āpattīti dīpeti … duṭṭhullaṁ āpattiṁ aduṭṭhullā āpattīti dīpeti … aduṭṭhullaṁ āpattiṁ duṭṭhullā āpattīti dīpeti … tasmiṁ adhammadiṭṭhi, bhede adhammadiṭṭhi …pe… tasmiṁ adhammadiṭṭhi, bhede dhammadiṭṭhi … tasmiṁ adhammadiṭṭhi, bhede vematiko … tasmiṁ dhammadiṭṭhi, bhede adhammadiṭṭhi … tasmiṁ dhammadiṭṭhi, bhede dhammadiṭṭhi … tasmiṁ dhammadiṭṭhi, bhede vematiko … tasmiṁ vematiko, bhede adhammadiṭṭhi … tasmiṁ vematiko, bhede dhammadiṭṭhi … tasmiṁ vematiko, bhede vematiko, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya bhāvaṁ, anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Ayampi kho, upāli, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho”ti. “Katamo pana, bhante, saṅghabhedako na āpāyiko, na nerayiko, na kappaṭṭho, na atekiccho”ti? “Idhupāli, bhikkhu adhammaṁ dhammoti dīpeti. Tasmiṁ dhammadiṭṭhi, bhede dhammadiṭṭhi, avinidhāya diṭṭhiṁ, avinidhāya khantiṁ, avinidhāya ruciṁ, avinidhāya bhāvaṁ, anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Ayampi kho, upāli, saṅghabhedako na āpāyiko, na nerayiko, na kappaṭṭho, na atekiccho. Puna caparaṁ, upāli, bhikkhu dhammaṁ adhammoti dīpeti …pe… duṭṭhullaṁ āpattiṁ aduṭṭhullā āpattīti dīpeti. Tasmiṁ dhammadiṭṭhi, bhede dhammadiṭṭhi, avinidhāya diṭṭhiṁ, avinidhāya khantiṁ, avinidhāya ruciṁ, avinidhāya bhāvaṁ, anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Ayampi kho, upāli, saṅghabhedako na āpāyiko, na nerayiko, na kappaṭṭho, na atekiccho”ti. Tatiyabhāṇavāro niṭṭhito. Saṅghabhedakakkhandhako sattamo. Tassuddānaṁ Anupiye abhiññātā, sukhumālo na icchati; Kasā vapā abhi ninne, niddhā lāve ca ubbahe. Puñjamaddapalālañca, bhusaophuṇanīhare; Āyatimpi na khīyanti, pitaro ca pitāmahā. Bhaddiyo anuruddho ca, ānando bhagu kimilo; Sakyamāno ca kosambiṁ, parihāyi kakudhena ca. Pakāsesi pituno ca, purise silaṁ nāḷāgiriṁ; Tikapañcagaruko kho, bhindi thullaccayena ca; Tayo aṭṭha puna tīṇi, rāji bhedā siyā nu khoti. Saṅghabhedakakkhandhako niṭṭhito.