← _

Theravāda Vinayapiṭaka Mahāvagga

id: pli-tv-kd8 VRI: vol 89 สยามรัฐ: vol 5 1,534 segments
Theravāda Vinayapiṭaka Mahāvagga 8. Cīvarakkhandhaka 1. Jīvakavatthu
Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena vesālī iddhā ceva hoti phitā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca; satta ca pāsādasahassāni satta ca pāsādasatāni satta ca pāsādā; satta ca kūṭāgārasahassāni satta ca kūṭāgārasatāni satta ca kūṭāgārāni; satta ca ārāmasahassāni satta ca ārāmasatāni satta ca ārāmā; satta ca pokkharaṇīsahassāni satta ca pokkharaṇīsatāni satta ca pokkharaṇiyo; ambapālī ca gaṇikā abhirūpā hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā, padakkhiṇā nacce ca gīte ca vādite ca, abhisaṭā atthikānaṁ atthikānaṁ manussānaṁ paññāsāya ca rattiṁ gacchati; tāya ca vesālī bhiyyoso mattāya upasobhati. Atha kho rājagahako negamo vesāliṁ agamāsi kenacideva karaṇīyena. Addasā kho rājagahako negamo vesāliṁ iddhañceva phitañca bahujanañca ākiṇṇamanussañca subhikkhañca; satta ca pāsādasahassāni satta ca pāsādasatāni satta ca pāsāde; satta ca kūṭāgārasahassāni satta ca kūṭāgārasatāni satta ca kūṭāgārāni; satta ca ārāmasahassāni satta ca ārāmasatāni satta ca ārāme; satta ca pokkharaṇīsahassāni satta ca pokkharaṇīsatāni satta ca pokkharaṇiyo; ambapāliñca gaṇikaṁ abhirūpaṁ dassanīyaṁ pāsādikaṁ paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgataṁ, padakkhiṇaṁ nacce ca gīte ca vādite ca, abhisaṭaṁ atthikānaṁ atthikānaṁ manussānaṁ paññāsāya ca rattiṁ gacchantiṁ, tāya ca vesāliṁ bhiyyoso mattāya upasobhantiṁ. Atha kho rājagahako negamo vesāliyaṁ taṁ karaṇīyaṁ tīretvā punadeva rājagahaṁ paccāgañchi. Yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca— “vesālī, deva, iddhā ceva phitā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca; satta ca pāsādasahassāni …pe… tāya ca vesālī bhiyyoso mattāya upasobhati. Sādhu, deva, mayampi gaṇikaṁ vuṭṭhāpessāmā”ti. “Tena hi, bhaṇe, tādisiṁ kumāriṁ jānātha yaṁ tumhe gaṇikaṁ vuṭṭhāpeyyāthā”ti. Tena kho pana samayena rājagahe sālavatī nāma kumārī abhirūpā hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā. Atha kho rājagahako negamo sālavatiṁ kumāriṁ gaṇikaṁ vuṭṭhāpesi. Atha kho sālavatī gaṇikā nacirasseva padakkhiṇā ahosi nacce ca gīte ca vādite ca, abhisaṭā atthikānaṁ atthikānaṁ manussānaṁ paṭisatena ca rattiṁ gacchati. Atha kho sālavatī gaṇikā nacirasseva gabbhinī ahosi. Atha kho sālavatiyā gaṇikāya etadahosi— “itthī kho gabbhinī purisānaṁ amanāpā. Sace maṁ koci jānissati— sālavatī gaṇikā gabbhinīti, sabbo me sakkāro bhañjissati. Yannūnāhaṁ gilānaṁ paṭivedeyyan”ti. Atha kho sālavatī gaṇikā dovārikaṁ āṇāpesi— “mā, bhaṇe dovārika, koci puriso pāvisi. Yo ca maṁ pucchati, ‘gilānā’ti paṭivedehī”ti. “Evaṁ, ayye”ti kho so dovāriko sālavatiyā gaṇikāya paccassosi. Atha kho sālavatī gaṇikā tassa gabbhassa paripākamanvāya puttaṁ vijāyi. Atha kho sālavatī gaṇikā dāsiṁ āṇāpesi— “handa, je, imaṁ dārakaṁ kattarasuppe pakkhipitvā nīharitvā saṅkārakūṭe chaḍḍehī”ti. “Evaṁ, ayye”ti kho sā dāsī sālavatiyā gaṇikāya paṭissutvā taṁ dārakaṁ kattarasuppe pakkhipitvā nīharitvā saṅkārakūṭe chaḍḍesi. Tena kho pana samayena abhayo nāma rājakumāro kālasseva rājupaṭṭhānaṁ gacchanto addasa taṁ dārakaṁ kākehi samparikiṇṇaṁ, disvāna manusse pucchi— “kiṁ etaṁ, bhaṇe, kākehi samparikiṇṇan”ti? “Dārako, devā”ti. “Jīvati, bhaṇe”ti? “Jīvati, devā”ti. “Tena hi, bhaṇe, taṁ dārakaṁ amhākaṁ antepuraṁ netvā dhātīnaṁ detha posetun”ti. “Evaṁ, devā”ti kho te manussā abhayassa rājakumārassa paṭissutvā taṁ dārakaṁ abhayassa rājakumārassa antepuraṁ netvā dhātīnaṁ adaṁsu— “posethā”ti. Tassa jīvatīti “jīvako”ti nāmaṁ akaṁsu. Kumārena posāpitoti “komārabhacco”ti nāmaṁ akaṁsu. Atha kho jīvako komārabhacco nacirasseva viññutaṁ pāpuṇi. Atha kho jīvako komārabhacco yena abhayo rājakumāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca— “kā me, deva, mātā, ko pitā”ti? “Ahampi kho te, bhaṇe jīvaka, mātaraṁ na jānāmi; api cāhaṁ te pitā; mayāsi posāpito”ti. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi— “imāni kho rājakulāni na sukarāni asippena upajīvituṁ. Yannūnāhaṁ sippaṁ sikkheyyan”ti. Tena kho pana samayena takkasilāyaṁ disāpāmokkho vejjo paṭivasati. Atha kho jīvako komārabhacco abhayaṁ rājakumāraṁ anāpucchā yena takkasilā tena pakkāmi. Anupubbena yena takkasilā, yena vejjo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ vejjaṁ etadavoca— “icchāmahaṁ, ācariya, sippaṁ sikkhitun”ti. “Tena hi, bhaṇe jīvaka, sikkhassū”ti. Atha kho jīvako komārabhacco bahuñca gaṇhāti lahuñca gaṇhāti suṭṭhu ca upadhāreti, gahitañcassa na sammussati. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa sattannaṁ vassānaṁ accayena etadahosi— “ahaṁ kho bahuñca gaṇhāmi lahuñca gaṇhāmi suṭṭhu ca upadhāremi, gahitañca me na sammussati, satta ca me vassāni adhīyantassa, nayimassa sippassa anto paññāyati. Kadā imassa sippassa anto paññāyissatī”ti. Atha kho jīvako komārabhacco yena so vejjo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ vejjaṁ etadavoca— “ahaṁ kho, ācariya, bahuñca gaṇhāmi lahuñca gaṇhāmi suṭṭhu ca upadhāremi, gahitañca me na sammussati, satta ca me vassāni adhīyantassa, nayimassa sippassa anto paññāyati. Kadā imassa sippassa anto paññāyissatī”ti? “Tena hi, bhaṇe jīvaka, khaṇittiṁ ādāya takkasilāya samantā yojanaṁ āhiṇḍitvā yaṁ kiñci abhesajjaṁ passeyyāsi taṁ āharā”ti. “Evaṁ, ācariyā”ti kho jīvako komārabhacco tassa vejjassa paṭissutvā khaṇittiṁ ādāya takkasilāya samantā yojanaṁ āhiṇḍanto na kiñci abhesajjaṁ addasa. Atha kho jīvako komārabhacco yena so vejjo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ vejjaṁ etadavoca— “āhiṇḍantomhi, ācariya, takkasilāya samantā yojanaṁ, na kiñci abhesajjaṁ addasan”ti. “Susikkhitosi, bhaṇe jīvaka. Alaṁ te ettakaṁ jīvikāyā”ti jīvakassa komārabhaccassa parittaṁ pātheyyaṁ pādāsi. Atha kho jīvako komārabhacco taṁ parittaṁ pātheyyaṁ ādāya yena rājagahaṁ tena pakkāmi. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa taṁ parittaṁ pātheyyaṁ antarāmagge sākete parikkhayaṁ agamāsi. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi— “ime kho maggā kantārā appodakā appabhakkhā, na sukarā apātheyyena gantuṁ. Yannūnāhaṁ pātheyyaṁ pariyeseyyan”ti. 2. Seṭṭhibhariyāvatthu Tena kho pana samayena sākete seṭṭhibhariyāya sattavassiko sīsābādho hoti. Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ. Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsu. Atha kho jīvako komārabhacco sāketaṁ pavisitvā manusse pucchi— “ko, bhaṇe, gilāno, kaṁ tikicchāmī”ti? “Etissā, ācariya, seṭṭhibhariyāya sattavassiko sīsābādho; gaccha, ācariya, seṭṭhibhariyaṁ tikicchāhī”ti. Atha kho jīvako komārabhacco yena seṭṭhissa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dovārikaṁ āṇāpesi— “gaccha, bhaṇe dovārika, seṭṭhibhariyāya pāvada— ‘vejjo, ayye, āgato, so taṁ daṭṭhukāmo’”ti. “Evaṁ, ācariyā”ti kho so dovāriko jīvakassa komārabhaccassa paṭissutvā yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca— “vejjo, ayye, āgato; so taṁ daṭṭhukāmo”ti. “Kīdiso, bhaṇe dovārika, vejjo”ti? “Daharako, ayye”ti. “Alaṁ, bhaṇe dovārika, kiṁ me daharako vejjo karissati? Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ. Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsū”ti. Atha kho so dovāriko yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “seṭṭhibhariyā, ācariya, evamāha— ‘alaṁ, bhaṇe dovārika, kiṁ me daharako vejjo karissati? Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ. Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsū’”ti. “Gaccha, bhaṇe dovārika, seṭṭhibhariyāya pāvada— ‘vejjo, ayye, evamāha— mā kira, ayye, pure kiñci adāsi. Yadā arogā ahosi tadā yaṁ iccheyyāsi taṁ dajjeyyāsī’”ti. “Evaṁ, ācariyā”ti kho so dovāriko jīvakassa komārabhaccassa paṭissutvā yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca— “vejjo, ayye, evamāha— ‘mā kira, ayye, pure kiñci adāsi. Yadā arogā ahosi tadā yaṁ iccheyyāsi taṁ dajjeyyāsī’”ti. “Tena hi, bhaṇe dovārika, vejjo āgacchatū”ti. “Evaṁ, ayye”ti kho so dovāriko seṭṭhibhariyāya paṭissutvā yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “seṭṭhibhariyā taṁ, ācariya, pakkosatī”ti. Atha kho jīvako komārabhacco yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyāya vikāraṁ sallakkhetvā seṭṭhibhariyaṁ etadavoca— “pasatena, ayye, sappinā attho”ti. Atha kho seṭṭhibhariyā jīvakassa komārabhaccassa pasataṁ sappiṁ dāpesi. Atha kho jīvako komārabhacco taṁ pasataṁ sappiṁ nānābhesajjehi nippacitvā seṭṭhibhariyaṁ mañcake uttānaṁ nipātetvā natthuto adāsi. Atha kho taṁ sappi natthuto dinnaṁ mukhato uggañchi. Atha kho seṭṭhibhariyā paṭiggahe niṭṭhubhitvā dāsiṁ āṇāpesi— “handa, je, imaṁ sappiṁ picunā gaṇhāhī”ti. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi— “acchariyaṁ yāva lūkhāyaṁ gharaṇī, yatra hi nāma imaṁ chaḍḍanīyadhammaṁ sappiṁ picunā gāhāpessati. Bahukāni ca me mahagghāni bhesajjāni upagatāni. Kimpi māyaṁ kiñci deyyadhammaṁ dassatī”ti. Atha kho seṭṭhibhariyā jīvakassa komārabhaccassa vikāraṁ sallakkhetvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “kissa tvaṁ, ācariya, vimanosī”ti? Idha me etadahosi— “acchariyaṁ yāva lūkhāyaṁ gharaṇī, yatra hi nāma imaṁ chaḍḍanīyadhammaṁ sappiṁ picunā gāhāpessati. Bahukāni ca me mahagghāni bhesajjāni upagatāni. Kimpi māyaṁ kiñci deyyadhammaṁ dassatī”ti. “Mayaṁ kho, ācariya, āgārikā nāma upajānāmetassa saṁyamassa. Varametaṁ sappi dāsānaṁ vā kammakarānaṁ vā pādabbhañjanaṁ vā padīpakaraṇe vā āsittaṁ. Mā kho tvaṁ, ācariya, vimano ahosi. Na te deyyadhammo hāyissatī”ti. Atha kho jīvako komārabhacco seṭṭhibhariyāya sattavassikaṁ sīsābādhaṁ ekeneva natthukammena apakaḍḍhi. Atha kho seṭṭhibhariyā arogā samānā jīvakassa komārabhaccassa cattāri sahassāni pādāsi. Putto— “mātā me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi. Suṇisā— “sassu me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi. Seṭṭhi gahapati— “bhariyā me arogā ṭhitā”ti cattāri sahassāni pādāsi dāsañca dāsiñca assarathañca. Atha kho jīvako komārabhacco tāni soḷasasahassāni ādāya dāsañca dāsiñca assarathañca yena rājagahaṁ tena pakkāmi. Anupubbena yena rājagahaṁ yena abhayo rājakumāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca— “idaṁ me, deva, paṭhamakammaṁ soḷasasahassāni dāso ca dāsī ca assaratho ca. Paṭiggaṇhātu me devo posāvanikan”ti. “Alaṁ, bhaṇe jīvaka; tuyhameva hotu. Amhākaññeva antepure nivesanaṁ māpehī”ti. “Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco abhayassa rājakumārassa paṭissutvā abhayassa rājakumārassa antepure nivesanaṁ māpesi. 3. Bimbisārarājavatthu Tena kho pana samayena rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa bhagandalābādho hoti. Sāṭakā lohitena makkhiyanti. Deviyo disvā uppaṇḍenti— “utunī dāni devo, pupphaṁ devassa uppannaṁ, na ciraṁ devo vijāyissatī”ti. Tena rājā maṅku hoti. Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca— “mayhaṁ kho, bhaṇe abhaya, tādiso ābādho, sāṭakā lohitena makkhiyanti, deviyo maṁ disvā uppaṇḍenti— ‘utunī dāni devo, pupphaṁ devassa uppannaṁ, na ciraṁ devo vijāyissatī’ti. Iṅgha, bhaṇe abhaya, tādisaṁ vejjaṁ jānāhi yo maṁ tikiccheyyā”ti. “Ayaṁ, deva, amhākaṁ jīvako vejjo taruṇo bhadrako. So devaṁ tikicchissatī”ti. “Tena hi, bhaṇe abhaya, jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpehi; so maṁ tikicchissatī”ti. Atha kho abhayo rājakumāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi— “gaccha, bhaṇe jīvaka, rājānaṁ tikicchāhī”ti. “Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco abhayassa rājakumārassa paṭissutvā nakhena bhesajjaṁ ādāya yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca— “ābādhaṁ te, deva, passāmā”ti. Atha kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa bhagandalābādhaṁ ekeneva ālepena apakaḍḍhi. Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro arogo samāno pañca itthisatāni sabbālaṅkāraṁ bhūsāpetvā omuñcāpetvā puñjaṁ kārāpetvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “etaṁ, bhaṇe jīvaka, pañcannaṁ itthisatānaṁ sabbālaṅkāraṁ tuyhaṁ hotū”ti. “Alaṁ, deva, adhikāraṁ me devo saratū”ti. “Tena hi, bhaṇe jīvaka, maṁ upaṭṭhaha, itthāgārañca, buddhappamukhañca bhikkhusaṅghan”ti. “Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paccassosi. 4. Rājagahaseṭṭhivatthu Tena kho pana samayena rājagahakassa seṭṭhissa sattavassiko sīsābādho hoti. Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ. Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsu. Api ca vejjehi paccakkhāto hoti. Ekacce vejjā evamāhaṁsu— “pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī”ti. Ekacce vejjā evamāhaṁsu— “sattamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī”ti. Atha kho rājagahakassa negamassa etadahosi— “ayaṁ kho seṭṭhi gahapati bahūpakāro rañño ceva negamassa ca. Api ca vejjehi paccakkhāto. Ekacce vejjā evamāhaṁsu— ‘pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti. Ekacce vejjā evamāhaṁsu— ‘sattamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti. Ayañca rañño jīvako vejjo taruṇo bhadrako. Yannūna mayaṁ rājānaṁ jīvakaṁ vejjaṁ yāceyyāma seṭṭhiṁ gahapatiṁ tikicchitun”ti. Atha kho rājagahako negamo yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca— “ayaṁ, deva, seṭṭhi gahapati bahūpakāro devassa ceva negamassa ca; api ca vejjehi paccakkhāto. Ekacce vejjā evamāhaṁsu— ‘pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti. Ekacce vejjā evamāhaṁsu— ‘sattamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti. Sādhu devo jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpetu seṭṭhiṁ gahapatiṁ tikicchitun”ti. Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi— “gaccha, bhaṇe jīvaka, seṭṭhiṁ gahapatiṁ tikicchāhī”ti. “Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā yena seṭṭhi gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhissa gahapatissa vikāraṁ sallakkhetvā seṭṭhiṁ gahapatiṁ etadavoca— “sace tvaṁ, gahapati, arogo bhaveyyāsi, kiṁ me assa deyyadhammo”ti? “Sabbaṁ sāpateyyañca te, ācariya, hotu, ahañca te dāso”ti. “Sakkhissasi pana tvaṁ, gahapati, ekena passena sattamāse nipajjitun”ti? “Sakkomahaṁ, ācariya, ekena passena sattamāse nipajjitun”ti. “Sakkhissasi pana tvaṁ, gahapati, dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti? “Sakkomahaṁ, ācariya, dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti. “Sakkhissasi pana tvaṁ, gahapati, uttāno sattamāse nipajjitun”ti? “Sakkomahaṁ, ācariya, uttāno sattamāse nipajjitun”ti. Atha kho jīvako komārabhacco seṭṭhiṁ gahapatiṁ mañcake nipātetvā mañcake sambandhitvā sīsacchaviṁ uppāṭetvā sibbiniṁ vināmetvā dve pāṇake nīharitvā mahājanassa dassesi— “passathayye, ime dve pāṇake, ekaṁ khuddakaṁ ekaṁ mahallakaṁ. Ye te ācariyā evamāhaṁsu— ‘pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti— tehāyaṁ mahallako pāṇako diṭṭho. Pañcamaṁ divasaṁ seṭṭhissa gahapatissa matthaluṅgaṁ pariyādiyissati. Matthaluṅgassa pariyādānā seṭṭhi gahapati kālaṁ karissati. Sudiṭṭho tehi ācariyehi. Ye te ācariyā evamāhaṁsu— ‘sattamaṁ divasaṁ seṭṭhi gahapati kālaṁ karissatī’ti— tehāyaṁ khuddako pāṇako diṭṭho. Sattamaṁ divasaṁ seṭṭhissa gahapatissa matthaluṅgaṁ pariyādiyissati. Matthaluṅgassa pariyādānā seṭṭhi gahapati kālaṁ karissati. Sudiṭṭho tehi ācariyehī”ti. Sibbiniṁ sampaṭipāṭetvā sīsacchaviṁ sibbitvā ālepaṁ adāsi. Atha kho seṭṭhi gahapati sattāhassa accayena jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “nāhaṁ, ācariya, sakkomi ekena passena sattamāse nipajjitun”ti. “Nanu me tvaṁ, gahapati, paṭissuṇi— sakkomahaṁ, ācariya, ekena passena sattamāse nipajjitun”ti? “Saccāhaṁ, ācariya, paṭissuṇiṁ, apāhaṁ marissāmi, nāhaṁ sakkomi ekena passena sattamāse nipajjitun”ti. “Tena hi tvaṁ, gahapati, dutiyena passena sattamāse nipajjāhī”ti. Atha kho seṭṭhi gahapati sattāhassa accayena jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “nāhaṁ, ācariya, sakkomi dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti. “Nanu me tvaṁ, gahapati, paṭissuṇi— sakkomahaṁ, ācariya, dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti? “Saccāhaṁ, ācariya, paṭissuṇiṁ, apāhaṁ marissāmi, nāhaṁ, ācariya, sakkomi dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti. “Tena hi tvaṁ, gahapati, uttāno sattamāse nipajjāhī”ti. Atha kho seṭṭhi gahapati sattāhassa accayena jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “nāhaṁ, ācariya, sakkomi uttāno sattamāse nipajjitun”ti. “Nanu me tvaṁ, gahapati, paṭissuṇi— sakkomahaṁ, ācariya, uttāno sattamāse nipajjitun”ti? “Saccāhaṁ, ācariya, paṭissuṇiṁ, apāhaṁ marissāmi, nāhaṁ sakkomi uttāno sattamāse nipajjitun”ti. “Ahañce taṁ, gahapati, na vadeyyaṁ, ettakampi tvaṁ na nipajjeyyāsi, api ca paṭikacceva mayā ñāto— tīhi sattāhehi seṭṭhi gahapati arogo bhavissatīti. Uṭṭhehi, gahapati, arogosi. Jānāsi kiṁ me deyyadhammo”ti? “Sabbaṁ sāpateyyañca te, ācariya, hotu, ahañca te dāso”ti. “Alaṁ, gahapati, mā me tvaṁ sabbaṁ sāpateyyaṁ adāsi, mā ca me dāso. Rañño satasahassaṁ dehi, mayhaṁ satasahassan”ti. Atha kho seṭṭhi gahapati arogo samāno rañño satasahassaṁ adāsi, jīvakassa komārabhaccassa satasahassaṁ. 5. Seṭṭhiputtavatthu Tena kho pana samayena bārāṇaseyyakassa seṭṭhiputtassa mokkhacikāya kīḷantassa antagaṇṭhābādho hoti, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo. So tena kiso hoti lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto. Atha kho bārāṇaseyyakassa seṭṭhissa etadahosi— “mayhaṁ kho puttassa tādiso ābādho, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo. So tena kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto. Yannūnāhaṁ rājagahaṁ gantvā rājānaṁ jīvakaṁ vejjaṁ yāceyyaṁ puttaṁ me tikicchitun”ti. Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhi rājagahaṁ gantvā yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca— “mayhaṁ kho, deva, puttassa tādiso ābādho, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo. So tena kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto. Sādhu devo jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpetu puttaṁ me tikicchitun”ti. Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi— “gaccha, bhaṇe jīvaka, bārāṇasiṁ gantvā bārāṇaseyyakaṁ seṭṭhiputtaṁ tikicchāhī”ti. “Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā bārāṇasiṁ gantvā yena bārāṇaseyyako seṭṭhiputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bārāṇaseyyakassa seṭṭhiputtassa vikāraṁ sallakkhetvā janaṁ ussāretvā tirokaraṇiyaṁ parikkhipitvā thambhe ubbandhitvā bhariyaṁ purato ṭhapetvā udaracchaviṁ uppāṭetvā antagaṇṭhiṁ nīharitvā bhariyāya dassesi— “passa te sāmikassa ābādhaṁ, iminā yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo; imināyaṁ kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto”ti. Antagaṇṭhiṁ viniveṭhetvā antāni paṭipavesetvā udaracchaviṁ sibbitvā ālepaṁ adāsi. Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhiputto nacirasseva arogo ahosi. Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhi— “putto me arogo ṭhito”ti jīvakassa komārabhaccassa soḷasasahassāni pādāsi. Atha kho jīvako komārabhacco tāni soḷasasahassāni ādāya punadeva rājagahaṁ paccāgañchi. 6. Pajjotarājavatthu Tena kho pana samayena rañño pajjotassa paṇḍurogābādho hoti. Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ. Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsu. Atha kho rājā pajjoto rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa santike dūtaṁ pāhesi— “mayhaṁ kho tādiso ābādho, sādhu devo jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpetu, so maṁ tikicchissatī”ti. Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi— “gaccha, bhaṇe jīvaka; ujjeniṁ gantvā rājānaṁ pajjotaṁ tikicchāhī”ti. “Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā ujjeniṁ gantvā yena rājā pajjoto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño pajjotassa vikāraṁ sallakkhetvā rājānaṁ pajjotaṁ etadavoca— “sappiṁ dehi, sappiṁ, deva, nippacissāmi. Taṁ devo pivissatī”ti. “Alaṁ, bhaṇe jīvaka, yaṁ te sakkā vinā sappinā arogaṁ kātuṁ taṁ karohi. Jegucchaṁ me sappi, paṭikūlan”ti. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi— “imassa kho rañño tādiso ābādho, na sakkā vinā sappinā arogaṁ kātuṁ. Yannūnāhaṁ sappiṁ nippaceyyaṁ kasāvavaṇṇaṁ kasāvagandhaṁ kasāvarasan”ti. Atha kho jīvako komārabhacco nānābhesajjehi sappiṁ nippaci kasāvavaṇṇaṁ kasāvagandhaṁ kasāvarasaṁ. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi— “imassa kho rañño sappi pītaṁ pariṇāmentaṁ uddekaṁ dassati. Caṇḍoyaṁ rājā ghātāpeyyāpi maṁ. Yannūnāhaṁ paṭikacceva āpuccheyyan”ti. Atha kho jīvako komārabhacco yena rājā pajjoto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ pajjotaṁ etadavoca— “mayaṁ kho, deva, vejjā nāma tādisena muhuttena mūlāni uddharāma bhesajjāni saṁharāma. Sādhu devo vāhanāgāresu ca dvāresu ca āṇāpetu— yena vāhanena jīvako icchati tena vāhanena gacchatu, yena dvārena icchati tena dvārena gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ pavisatū”ti. Atha kho rājā pajjoto vāhanāgāresu ca dvāresu ca āṇāpesi— “yena vāhanena jīvako icchati tena vāhanena gacchatu, yena dvārena icchati tena dvārena gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ pavisatū”ti. Tena kho pana samayena rañño pajjotassa bhaddavatikā nāma hatthinikā paññāsayojanikā hoti. Atha kho jīvako komārabhacco rañño pajjotassa sappiṁ upanāmesi— “kasāvaṁ devo pivatū”ti. Atha kho jīvako komārabhacco rājānaṁ pajjotaṁ sappiṁ pāyetvā hatthisālaṁ gantvā bhaddavatikāya hatthinikāya nagaramhā nippati. Atha kho rañño pajjotassa taṁ sappi pītaṁ pariṇāmentaṁ uddekaṁ adāsi. Atha kho rājā pajjoto manusse etadavoca— “duṭṭhena, bhaṇe, jīvakena sappiṁ pāyitomhi. Tena hi, bhaṇe, jīvakaṁ vejjaṁ vicinathā”ti. “Bhaddavatikāya, deva, hatthinikāya nagaramhā nippatito”ti. Tena kho pana samayena rañño pajjotassa kāko nāma dāso saṭṭhiyojaniko hoti, amanussena paṭicca jāto. Atha kho rājā pajjoto kākaṁ dāsaṁ āṇāpesi— “gaccha, bhaṇe kāka, jīvakaṁ vejjaṁ nivattehi— rājā taṁ, ācariya, nivattāpetīti. Ete kho, bhaṇe kāka, vejjā nāma bahumāyā. Mā cassa kiñci paṭiggahesī”ti. Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ antarāmagge kosambiyaṁ sambhāvesi pātarāsaṁ karontaṁ. Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “rājā taṁ, ācariya, nivattāpetī”ti. “Āgamehi, bhaṇe kāka, yāva bhuñjāma. Handa, bhaṇe kāka, bhuñjassū”ti. “Alaṁ, ācariya, raññāmhi āṇatto— ete kho, bhaṇe kāka, vejjā nāma bahumāyā, mā cassa kiñci paṭiggahesī”ti. Tena kho pana samayena jīvako komārabhacco nakhena bhesajjaṁ olumpetvā āmalakañca khādati pānīyañca pivati. Atha kho jīvako komārabhacco kākaṁ dāsaṁ etadavoca— “handa, bhaṇe kāka, āmalakañca khāda pānīyañca pivassū”ti. Atha kho kāko dāso— “ayaṁ kho vejjo āmalakañca khādati pānīyañca pivati, na arahati kiñci pāpakaṁ hotun”ti— upaḍḍhāmalakañca khādi pānīyañca apāyi. Tassa taṁ upaḍḍhāmalakaṁ khāditaṁ tattheva nicchāresi. Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “atthi me, ācariya, jīvitan”ti? “Mā, bhaṇe kāka, bhāyi, tvañceva arogo bhavissasi rājā ca. Caṇḍo so rājā ghātāpeyyāpi maṁ, tenāhaṁ na nivattāmī”ti bhaddavatikaṁ hatthinikaṁ kākassa niyyādetvā yena rājagahaṁ tena pakkāmi. Anupubbena yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa etamatthaṁ ārocesi. “Suṭṭhu, bhaṇe jīvaka, akāsi yampi na nivatto, caṇḍo so rājā ghātāpeyyāpi tan”ti. Atha kho rājā pajjoto arogo samāno jīvakassa komārabhaccassa santike dūtaṁ pāhesi— “āgacchatu jīvako, varaṁ dassāmī”ti. “Alaṁ, ayyo, adhikāraṁ me devo saratū”ti. 7. Siveyyakadussayugakathā Tena kho pana samayena rañño pajjotassa siveyyakaṁ dussayugaṁ uppannaṁ hoti— bahūnaṁ dussānaṁ bahūnaṁ dussayugānaṁ bahūnaṁ dussayugasatānaṁ bahūnaṁ dussayugasahassānaṁ bahūnaṁ dussayugasatasahassānaṁ aggañca seṭṭhañca mokkhañca uttamañca pavarañca. Atha kho rājā pajjoto taṁ siveyyakaṁ dussayugaṁ jīvakassa komārabhaccassa pāhesi. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi— “idaṁ kho me siveyyakaṁ dussayugaṁ raññā pajjotena pahitaṁ— bahūnaṁ dussānaṁ bahūnaṁ dussayugānaṁ bahūnaṁ dussayugasatānaṁ bahūnaṁ dussayugasahassānaṁ bahūnaṁ dussayugasatasahassānaṁ aggañca seṭṭhañca mokkhañca uttamañca pavarañca. Nayidaṁ añño koci paccārahati aññatra tena bhagavatā arahatā sammāsambuddhena, raññā vā māgadhena seniyena bimbisārenā”ti. 8. Samattiṁsavirecanakathā Tena kho pana samayena bhagavato kāyo dosābhisanno hoti. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi— “dosābhisanno kho, ānanda, tathāgatassa kāyo. Icchati tathāgato virecanaṁ pātun”ti. Atha kho āyasmā ānando yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “dosābhisanno kho, āvuso jīvaka, tathāgatassa kāyo. Icchati tathāgato virecanaṁ pātun”ti. “Tena hi, bhante ānanda, bhagavato kāyaṁ katipāhaṁ sinehethā”ti. Atha kho āyasmā ānando bhagavato kāyaṁ katipāhaṁ sinehetvā yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “siniddho kho, āvuso jīvaka, tathāgatassa kāyo. Yassadāni kālaṁ maññasī”ti. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi— “na kho metaṁ patirūpaṁ yohaṁ bhagavato oḷārikaṁ virecanaṁ dadeyyan”ti. Tīṇi uppalahatthāni nānābhesajjehi paribhāvetvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā ekaṁ uppalahatthaṁ bhagavato upanāmesi— “imaṁ, bhante, bhagavā paṭhamaṁ uppalahatthaṁ upasiṅghatu. Idaṁ bhagavantaṁ dasakkhattuṁ virecessatī”ti. Dutiyaṁ uppalahatthaṁ bhagavato upanāmesi— “imaṁ, bhante, bhagavā dutiyaṁ uppalahatthaṁ upasiṅghatu. Idaṁ bhagavantaṁ dasakkhattuṁ virecessatī”ti. Tatiyaṁ uppalahatthaṁ bhagavato upanāmesi— “imaṁ, bhante, bhagavā tatiyaṁ uppalahatthaṁ upasiṅghatu. Idaṁ bhagavantaṁ dasakkhattuṁ virecessatī”ti. Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ bhavissatīti. Atha kho jīvako komārabhacco bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ datvā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa bahi dvārakoṭṭhakā nikkhantassa etadahosi— “mayā kho bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ dinnaṁ. Dosābhisanno tathāgatassa kāyo. Na bhagavantaṁ samattiṁsakkhattuṁ virecessati, ekūnattiṁsakkhattuṁ bhagavantaṁ virecessati. Api ca bhagavā viritto nahāyissati. Nahātaṁ bhagavantaṁ sakiṁ virecessati. Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ bhavissatī”ti. Atha kho bhagavā jīvakassa komārabhaccassa cetasā cetoparivitakkamaññāya āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi— “idhānanda, jīvakassa komārabhaccassa bahi dvārakoṭṭhakā nikkhantassa etadahosi— ‘mayā kho bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ dinnaṁ. Dosābhisanno tathāgatassa kāyo. Na bhagavantaṁ samatiṁsakkhattuṁ virecessati, ekūnattiṁsakkhattuṁ bhagavantaṁ virecessati. Api ca bhagavā viritto nahāyissati. Nahātaṁ bhagavantaṁ sakiṁ virecessati. Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ bhavissatī’ti. Tena hānanda, uṇhodakaṁ paṭiyādehī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissuṇitvā uṇhodakaṁ paṭiyādesi. Atha kho jīvako komārabhacco yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca— “viritto, bhante, bhagavā”ti? “Virittomhi, jīvakā”ti. “Idha mayhaṁ, bhante, bahi dvārakoṭṭhakā nikkhantassa etadahosi— ‘mayā kho bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ dinnaṁ. Dosābhisanno tathāgatassa kāyo. Na bhagavantaṁ samattiṁsakkhattuṁ virecessati, ekūnattiṁsakkhattuṁ bhagavantaṁ virecessati. Api ca bhagavā viritto nahāyissati. Nahātaṁ bhagavantaṁ sakiṁ virecessati. Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ bhavissatī’ti. Nahāyatu, bhante, bhagavā, nahāyatu sugato”ti. Atha kho bhagavā uṇhodakaṁ nahāyi. Nahātaṁ bhagavantaṁ sakiṁ virecesi. Evaṁ bhagavato samattiṁsāya virecanaṁ ahosi. Atha kho jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca— “yāva, bhante, bhagavato kāyo pakatatto hoti, alaṁ yūsapiṇḍapātenā”ti. 9. Varayācanākathā Atha kho bhagavato kāyo nacirasseva pakatatto ahosi. Atha kho jīvako komārabhacco taṁ siveyyakaṁ dussayugaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca— “ekāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ varaṁ yācāmī”ti. “Atikkantavarā kho, jīvaka, tathāgatā”ti. “Yañca, bhante, kappati yañca anavajjan”ti. “Vadehi, jīvakā”ti. “Bhagavā, bhante, paṁsukūliko, bhikkhusaṅgho ca. Idaṁ me, bhante, siveyyakaṁ dussayugaṁ raññā pajjotena pahitaṁ— bahūnaṁ dussānaṁ bahūnaṁ dussayugānaṁ bahūnaṁ dussayugasatānaṁ bahūnaṁ dussayugasahassānaṁ bahūnaṁ dussayugasatasahassānaṁ aggañca seṭṭhañca mokkhañca uttamañca pavarañca. Paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā siveyyakaṁ dussayugaṁ; bhikkhusaṅghassa ca gahapaticīvaraṁ anujānātū”ti. Paṭiggahesi bhagavā siveyyakaṁ dussayugaṁ. Atha kho bhagavā jīvakaṁ komārabhaccaṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Atha kho jīvako komārabhacco bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, gahapaticīvaraṁ. Yo icchati, paṁsukūliko hotu. Yo icchati, gahapaticīvaraṁ sādiyatu. Itarītarenapāhaṁ, bhikkhave, santuṭṭhiṁ vaṇṇemī”ti. Assosuṁ kho rājagahe manussā— “bhagavatā kira bhikkhūnaṁ gahapaticīvaraṁ anuññātan”ti. Te ca manussā haṭṭhā ahesuṁ udaggā— “idāni kho mayaṁ dānāni dassāma puññāni karissāma, yato bhagavatā bhikkhūnaṁ gahapaticīvaraṁ anuññātan”ti. Ekāheneva rājagahe bahūni cīvarasahassāni uppajjiṁsu. Assosuṁ kho jānapadā manussā— “bhagavatā kira bhikkhūnaṁ gahapaticīvaraṁ anuññātan”ti. Te ca manussā haṭṭhā ahesuṁ udaggā— “idāni kho mayaṁ dānāni dassāma puññāni karissāma, yato bhagavatā bhikkhūnaṁ gahapaticīvaraṁ anuññātan”ti. Janapadepi ekāheneva bahūni cīvarasahassāni uppajjiṁsu. Tena kho pana samayena saṅghassa pāvāro uppanno hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, pāvāran”ti. Koseyyapāvāro uppanno hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, koseyyapāvāran”ti. Kojavaṁ uppannaṁ hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, kojavan”ti. Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
10. Kambalānujānanādikathā Tena kho pana samayena kāsirājā jīvakassa komārabhaccassa aḍḍhakāsikaṁ kambalaṁ pāhesi upaḍḍhakāsinaṁ khamamānaṁ. Atha kho jīvako komārabhacco taṁ aḍḍhakāsikaṁ kambalaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho jīvako komārabhacco bhagavantaṁ etadavoca— “ayaṁ me, bhante, aḍḍhakāsiko kambalo kāsiraññā pahito upaḍḍhakāsinaṁ khamamāno. Paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā kambalaṁ, yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti. Paṭiggahesi bhagavā kambalaṁ. Atha kho bhagavā jīvakaṁ komārabhaccaṁ dhammiyā kathāya sandassesi …pe… padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, kambalan”ti.
Tena kho pana samayena saṅghassa uccāvacāni cīvarāni uppannāni honti. Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi— “kiṁ nu kho bhagavatā cīvaraṁ anuññātaṁ, kiṁ ananuññātan”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, cha cīvarāni— khomaṁ kappāsikaṁ koseyyaṁ kambalaṁ sāṇaṁ bhaṅgan”ti. Tena kho pana samayena ye te bhikkhū gahapaticīvaraṁ sādiyanti te kukkuccāyantā paṁsukūlaṁ na sādiyanti— “ekaṁyeva bhagavatā cīvaraṁ anuññātaṁ, na dve”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, gahapaticīvaraṁ sādiyantena paṁsukūlampi sādiyituṁ; tadubhayenapāhaṁ, bhikkhave, santuṭṭhiṁ vaṇṇemī”ti.
11. Paṁsukūlapariyesanakathā Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti. Ekacce bhikkhū susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya, ekacce bhikkhū nāgamesuṁ. Ye te bhikkhū susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya te paṁsukūlāni labhiṁsu. Ye te bhikkhū nāgamesuṁ te evamāhaṁsu— “amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti. Te evamāhaṁsu— “na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma. Kissa tumhe nāgamitthā”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, nāgamentānaṁ nākāmā bhāgaṁ dātun”ti. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti. Ekacce bhikkhū susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya, ekacce bhikkhū āgamesuṁ. Ye te bhikkhū susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya te paṁsukūlāni labhiṁsu. Ye te bhikkhū āgamesuṁ te evamāhaṁsu— “amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti. Te evamāhaṁsu— “na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma. Kissa tumhe na okkamitthā”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, āgamentānaṁ akāmā bhāgaṁ dātun”ti. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti. Ekacce bhikkhū paṭhamaṁ susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya, ekacce bhikkhū pacchā okkamiṁsu. Ye te bhikkhū paṭhamaṁ susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya te paṁsukūlāni labhiṁsu. Ye te bhikkhū pacchā okkamiṁsu te na labhiṁsu. Te evamāhaṁsu— “amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti. Te evamāhaṁsu— “na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma. Kissa tumhe pacchā okkamitthā”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, pacchā okkantānaṁ nākāmā bhāgaṁ dātun”ti. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti. Te sadisā susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya. Ekacce bhikkhū paṁsukūlāni labhiṁsu, ekacce bhikkhū na labhiṁsu. Ye te bhikkhū na labhiṁsu, te evamāhaṁsu— “amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti. Te evamāhaṁsu— “na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma. Kissa tumhe na labhitthā”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, sadisānaṁ okkantānaṁ akāmā bhāgaṁ dātun”ti. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti. Te katikaṁ katvā susānaṁ okkamiṁsu paṁsukūlāya. Ekacce bhikkhū paṁsukūlāni labhiṁsu, ekacce bhikkhū na labhiṁsu. Ye te bhikkhū na labhiṁsu te evamāhaṁsu— “amhākampi, āvuso, bhāgaṁ dethā”ti. Te evamāhaṁsu— “na mayaṁ, āvuso, tumhākaṁ bhāgaṁ dassāma. Kissa tumhe na labhitthā”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, katikaṁ katvā okkantānaṁ akāmā bhāgaṁ dātun”ti.
12. Cīvarapaṭiggāhakasammutikathā Tena kho pana samayena manussā cīvaraṁ ādāya ārāmaṁ āgacchanti. Te paṭiggāhakaṁ alabhamānā paṭiharanti. Cīvaraṁ parittaṁ uppajjati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgataṁ bhikkhuṁ cīvarapaṭiggāhakaṁ sammannituṁ— yo na chandāgatiṁ gaccheyya, na dosāgatiṁ gaccheyya, na mohāgatiṁ gaccheyya, na bhayāgatiṁ gaccheyya, gahitāgahitañca jāneyya. Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo. Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo; yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarapaṭiggāhakaṁ sammanneyya. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarapaṭiggāhakaṁ sammannati. Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno cīvarapaṭiggāhakassa sammuti, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu cīvarapaṭiggāhako. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.
Tena kho pana samayena cīvarapaṭiggāhakā bhikkhū cīvaraṁ paṭiggahetvā tattheva ujjhitvā pakkamanti. Cīvaraṁ nassati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgataṁ bhikkhuṁ cīvaranidahakaṁ sammannituṁ— yo na chandāgatiṁ gaccheyya, na dosāgatiṁ gaccheyya, na mohāgatiṁ gaccheyya, na bhayāgatiṁ gaccheyya, nihitānihitañca jāneyya. Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo. Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo; yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvaranidahakaṁ sammanneyya. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvaranidahakaṁ sammannati. Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno cīvaranidahakassa sammuti, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu cīvaranidahako. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.
13. Bhaṇḍāgārasammutiādikathā Tena kho pana samayena cīvaranidahako bhikkhu maṇḍapepi rukkhamūlepi nibbakosepi cīvaraṁ nidahati, undūrehipi upacikāhipi khajjanti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, bhaṇḍāgāraṁ sammannituṁ, yaṁ saṅgho ākaṅkhati vihāraṁ vā aḍḍhayogaṁ vā pāsādaṁ vā hammiyaṁ vā guhaṁ vā. Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ vihāraṁ bhaṇḍāgāraṁ sammanneyya. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅgho itthannāmaṁ vihāraṁ bhaṇḍāgāraṁ sammannati. Yassāyasmato khamati itthannāmassa vihārassa bhaṇḍāgārassa sammuti, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammato saṅghena itthannāmo vihāro bhaṇḍāgāraṁ. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti.
Tena kho pana samayena saṅghassa bhaṇḍāgāre cīvaraṁ aguttaṁ hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgataṁ bhikkhuṁ bhaṇḍāgārikaṁ sammannituṁ—yo na chandāgatiṁ gaccheyya, na dosāgatiṁ gaccheyya, na mohāgatiṁ gaccheyya, na bhayāgatiṁ gaccheyya, guttāguttañca jāneyya. Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo. Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo; yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ bhaṇḍāgārikaṁ sammanneyya. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ bhaṇḍāgārikaṁ sammannati. Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno bhaṇḍāgārikassa sammuti, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu bhaṇḍāgāriko. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti. Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū bhaṇḍāgārikaṁ vuṭṭhāpenti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Na, bhikkhave, bhaṇḍāgāriko vuṭṭhāpetabbo. Yo vuṭṭhāpeyya, āpatti dukkaṭassā”ti.
Tena kho pana samayena saṅghassa bhaṇḍāgāre cīvaraṁ ussannaṁ hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, sammukhībhūtena saṅghena bhājetun”ti. Tena kho pana samayena saṅgho cīvaraṁ bhājento kolāhalaṁ akāsi. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgataṁ bhikkhuṁ cīvarabhājakaṁ sammannituṁ— yo na chandāgatiṁ gaccheyya, na dosāgatiṁ gaccheyya, na mohāgatiṁ gaccheyya, na bhayāgatiṁ gaccheyya, bhājitābhājitañca jāneyya. Evañca pana, bhikkhave, sammannitabbo. Paṭhamaṁ bhikkhu yācitabbo; yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarabhājakaṁ sammanneyya. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarabhājakaṁ sammannati. Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno cīvarabhājakassa sammuti, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu cīvarabhājako. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti. Atha kho cīvarabhājakānaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi— “kathaṁ nu kho cīvaraṁ bhājetabban”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, paṭhamaṁ uccinitvā tulayitvā vaṇṇāvaṇṇaṁ katvā bhikkhū gaṇetvā vaggaṁ bandhitvā cīvarapaṭivīsaṁ ṭhapetun”ti. Atha kho cīvarabhājakānaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi— “kathaṁ nu kho sāmaṇerānaṁ cīvarapaṭivīso dātabbo”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, sāmaṇerānaṁ upaḍḍhapaṭivīsaṁ dātun”ti. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu sakena bhāgena uttaritukāmo hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, uttarantassa sakaṁ bhāgaṁ dātun”ti. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu atirekabhāgena uttaritukāmo hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, anukkhepe dinne atirekabhāgaṁ dātun”ti. Atha kho cīvarabhājakānaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi— “kathaṁ nu kho cīvarapaṭivīso dātabbo, āgatapaṭipāṭiyā nu kho udāhu yathāvuḍḍhan”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, vikalake tosetvā kusapātaṁ kātun”ti.
14. Cīvararajanakathā Tena kho pana samayena bhikkhū chakaṇenapi paṇḍumattikāyapi cīvaraṁ rajanti. Cīvaraṁ dubbaṇṇaṁ hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, cha rajanāni— mūlarajanaṁ, khandharajanaṁ, tacarajanaṁ, pattarajanaṁ, puppharajanaṁ, phalarajanan”ti. Tena kho pana samayena bhikkhū sītudakāya cīvaraṁ rajanti. Cīvaraṁ duggandhaṁ hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, rajanaṁ pacituṁ cullaṁ rajanakumbhin”ti. Rajanaṁ uttariyati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, uttarāḷumpaṁ bandhitun”ti. Tena kho pana samayena bhikkhū na jānanti rajanaṁ pakkaṁ vā apakkaṁ vā. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, udake vā nakhapiṭṭhikāya vā thevakaṁ dātun”ti. Tena kho pana samayena bhikkhū rajanaṁ oropentā kumbhiṁ āviñchanti. Kumbhī bhijjati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, rajanuḷuṅkaṁ daṇḍakathālakan”ti. Tena kho pana samayena bhikkhūnaṁ rajanabhājanaṁ na saṁvijjati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, rajanakolambaṁ rajanaghaṭan”ti. Tena kho pana samayena bhikkhū pātiyāpi pattepi cīvaraṁ omaddanti. Cīvaraṁ paribhijjati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, rajanadoṇikan”ti.
Tena kho pana samayena bhikkhū chamāya cīvaraṁ pattharanti. Cīvaraṁ paṁsukitaṁ hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, tiṇasanthārakan”ti. Tiṇasanthārako upacikāhi khajjati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, cīvaravaṁsaṁ cīvararajjun”ti. Majjhena laggenti. Rajanaṁ ubhato galati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇe bandhitun”ti. Kaṇṇo jīrati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇasuttakan”ti. Rajanaṁ ekato galati. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, samparivattakaṁ samparivattakaṁ rajetuṁ, na ca acchinne theve pakkamitun”ti. Tena kho pana samayena cīvaraṁ patthinnaṁ hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, udake osāretun”ti. Tena kho pana samayena cīvaraṁ pharusaṁ hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, pāṇinā ākoṭetun”ti. Tena kho pana samayena bhikkhū acchinnakāni cīvarāni dhārenti dantakāsāvāni. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “seyyathāpi nāma gihī kāmabhogino”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Na, bhikkhave, acchinnakāni cīvarāni dhāretabbāni. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā”ti.
15. Chinnakacīvarānujānana Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena dakkhiṇāgiri tena cārikaṁ pakkāmi. Addasā kho bhagavā magadhakhettaṁ acchibaddhaṁ pāḷibaddhaṁ mariyādabaddhaṁ siṅghāṭakabaddhaṁ, disvāna āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi— “passasi no tvaṁ, ānanda, magadhakhettaṁ acchibaddhaṁ pāḷibaddhaṁ mariyādabaddhaṁ siṅghāṭakabaddhan”ti? “Evaṁ, bhante”ti. “Ussahasi tvaṁ, ānanda, bhikkhūnaṁ evarūpāni cīvarāni saṁvidahitun”ti? “Ussahāmi, bhagavā”ti. Atha kho bhagavā dakkhiṇāgirismiṁ yathābhirantaṁ viharitvā punadeva rājagahaṁ paccāgañchi. Atha kho āyasmā ānando sambahulānaṁ bhikkhūnaṁ cīvarāni saṁvidahitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca— “passatu me, bhante, bhagavā cīvarāni saṁvidahitānī”ti. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “paṇḍito, bhikkhave, ānando; mahāpañño, bhikkhave, ānando; yatra hi nāma mayā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānissati, kusimpi nāma karissati, aḍḍhakusimpi nāma karissati, maṇḍalampi nāma karissati, aḍḍhamaṇḍalampi nāma karissati, vivaṭṭampi nāma karissati, anuvivaṭṭampi nāma karissati, gīveyyakampi nāma karissati, jaṅgheyyakampi nāma karissati, bāhantampi nāma karissati, chinnakaṁ bhavissati, satthalūkhaṁ samaṇasāruppaṁ paccatthikānañca anabhicchitaṁ. Anujānāmi, bhikkhave, chinnakaṁ saṅghāṭiṁ chinnakaṁ uttarāsaṅgaṁ chinnakaṁ antaravāsakan”ti.
16. Ticīvarānujānana Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena vesālī tena cārikaṁ pakkāmi. Addasa bhagavā antarā ca rājagahaṁ antarā ca vesāliṁ addhānamaggappaṭipanno sambahule bhikkhū cīvarehi ubbhaṇḍite sīsepi cīvarabhisiṁ karitvā khandhepi cīvarabhisiṁ karitvā kaṭiyāpi cīvarabhisiṁ karitvā āgacchante, disvāna bhagavato etadahosi— “atilahuṁ kho ime moghapurisā cīvare bāhullāya āvattā. Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ cīvare sīmaṁ bandheyyaṁ, mariyādaṁ ṭhapeyyan”ti. Atha kho bhagavā anupubbena cārikaṁ caramāno yena vesālī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati gotamake cetiye. Tena kho pana samayena bhagavā sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye rattiṁ ajjhokāse ekacīvaro nisīdi. Na bhagavantaṁ sītaṁ ahosi. Nikkhante paṭhame yāme sītaṁ bhagavantaṁ ahosi. Dutiyaṁ bhagavā cīvaraṁ pārupi. Na bhagavantaṁ sītaṁ ahosi. Nikkhante majjhime yāme sītaṁ bhagavantaṁ ahosi. Tatiyaṁ bhagavā cīvaraṁ pārupi. Na bhagavantaṁ sītaṁ ahosi. Nikkhante pacchime yāme uddhaste aruṇe nandimukhiyā rattiyā sītaṁ bhagavantaṁ ahosi. Catutthaṁ bhagavā cīvaraṁ pārupi. Na bhagavantaṁ sītaṁ ahosi. Atha kho bhagavato etadahosi—“yepi kho te kulaputtā imasmiṁ dhammavinaye sītālukā sītabhīrukā tepi sakkonti ticīvarena yāpetuṁ. Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ cīvare sīmaṁ bandheyyaṁ, mariyādaṁ ṭhapeyyaṁ, ticīvaraṁ anujāneyyan”ti. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “idhāhaṁ, bhikkhave, antarā ca rājagahaṁ antarā ca vesāliṁ addhānamaggappaṭipanno addasaṁ sambahule bhikkhū cīvarehi ubbhaṇḍite sīsepi cīvarabhisiṁ karitvā khandhepi cīvarabhisiṁ karitvā kaṭiyāpi cīvarabhisiṁ karitvā āgacchante, disvāna me etadahosi— ‘atilahuṁ kho ime moghapurisā cīvare bāhullāya āvattā. Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ cīvare sīmaṁ bandheyyaṁ, mariyādaṁ ṭhapeyyan’ti. Idhāhaṁ, bhikkhave, sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye rattiṁ ajjhokāse ekacīvaro nisīdiṁ. Na maṁ sītaṁ ahosi. Nikkhante paṭhame yāme sītaṁ maṁ ahosi. Dutiyāhaṁ cīvaraṁ pārupiṁ. Na maṁ sītaṁ ahosi. Nikkhante majjhime yāme sītaṁ maṁ ahosi. Tatiyāhaṁ cīvaraṁ pārupiṁ. Na maṁ sītaṁ ahosi. Nikkhante pacchime yāme uddhaste aruṇe nandimukhiyā rattiyā sītaṁ maṁ ahosi. Catutthāhaṁ cīvaraṁ pārupiṁ. Na maṁ sītaṁ ahosi. Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi— ‘yepi kho te kulaputtā imasmiṁ dhammavinaye sītālukā sītabhīrukā tepi sakkonti ticīvarena yāpetuṁ. Yannūnāhaṁ bhikkhūnaṁ cīvare sīmaṁ bandheyyaṁ, mariyādaṁ ṭhapeyyaṁ, ticīvaraṁ anujāneyyan’ti. Anujānāmi, bhikkhave, ticīvaraṁ—diguṇaṁ saṅghāṭiṁ, ekacciyaṁ uttarāsaṅgaṁ, ekacciyaṁ antaravāsakan”ti. 17. Atirekacīvarakathā Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū—“bhagavatā ticīvaraṁ anuññātan”ti— aññeneva ticīvarena gāmaṁ pavisanti, aññena ticīvarena ārāme acchanti, aññena ticīvarena nahānaṁ otaranti. Ye te bhikkhū appicchā te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “kathañhi nāma chabbaggiyā bhikkhū atirekacīvaraṁ dhāressantī”ti. Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “na, bhikkhave, atirekacīvaraṁ dhāretabbaṁ. Yo dhāreyya, yathādhammo kāretabbo”ti. Tena kho pana samayena āyasmato ānandassa atirekacīvaraṁ uppannaṁ hoti. Āyasmā ca ānando taṁ cīvaraṁ āyasmato sāriputtassa dātukāmo hoti. Āyasmā ca sāriputto sākete viharati. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi— “bhagavatā sikkhāpadaṁ paññattaṁ— ‘na atirekacīvaraṁ dhāretabban’ti. Idañca me atirekacīvaraṁ uppannaṁ. Ahañcimaṁ cīvaraṁ āyasmato sāriputtassa dātukāmo. Āyasmā ca sāriputto sākete viharati. Kathaṁ nu kho mayā paṭipajjitabban”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesi. “Kīvaciraṁ panānanda, sāriputto āgacchissatī”ti? “Navamaṁ vā, bhagavā, divasaṁ, dasamaṁ vā”ti. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, dasāhaparamaṁ atirekacīvaraṁ dhāretun”ti. Tena kho pana samayena bhikkhūnaṁ atirekacīvaraṁ uppannaṁ hoti. Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi— “kathaṁ nu kho amhehi atirekacīvare paṭipajjitabban”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, atirekacīvaraṁ vikappetun”ti.
Atha kho bhagavā vesāliyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena bārāṇasī tena cārikaṁ pakkāmi. Anupubbena cārikaṁ caramāno yena bārāṇasī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye. Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno antaravāsako chiddo hoti. Atha kho tassa bhikkhuno etadahosi— “bhagavatā ticīvaraṁ anuññātaṁ— diguṇā saṅghāṭi, ekacciyo uttarāsaṅgo, ekacciyo antaravāsako. Ayañca me antaravāsako chiddo. Yannūnāhaṁ aggaḷaṁ acchupeyyaṁ, samantato dupaṭṭaṁ bhavissati, majjhe ekacciyan”ti. Atha kho so bhikkhu aggaḷaṁ acchupesi. Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto taṁ bhikkhuṁ aggaḷaṁ acchupentaṁ, disvāna yena so bhikkhu tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca— “kiṁ tvaṁ, bhikkhu, karosī”ti? “Aggaḷaṁ, bhagavā, acchupemī”ti. “Sādhu sādhu, bhikkhu; sādhu kho tvaṁ, bhikkhu, aggaḷaṁ acchupesī”ti. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, ahatānaṁ dussānaṁ ahatakappānaṁ diguṇaṁ saṅghāṭiṁ, ekacciyaṁ uttarāsaṅgaṁ, ekacciyaṁ antaravāsakaṁ; utuddhaṭānaṁ dussānaṁ catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ, diguṇaṁ uttarāsaṅgaṁ, diguṇaṁ antaravāsakaṁ; paṁsukūle yāvadatthaṁ; pāpaṇike ussāho karaṇīyo. Anujānāmi, bhikkhave, aggaḷaṁ tunnaṁ ovaṭṭikaṁ kaṇḍusakaṁ daḷhīkamman”ti.
18. Visākhāvatthu Atha kho bhagavā bārāṇasiyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṁ pakkāmi. Anupubbena cārikaṁ caramāno yena sāvatthi tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho visākhā migāramātā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho visākhaṁ migāramātaraṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Atha kho visākhā migāramātā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavantaṁ etadavoca— “adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho visākhā migāramātā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Tena kho pana samayena tassā rattiyā accayena cātuddīpiko mahāmegho pāvassi. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “yathā, bhikkhave, jetavane vassati evaṁ catūsu dīpesu vassati. Ovassāpetha, bhikkhave, kāyaṁ. Ayaṁ pacchimako cātuddīpiko mahāmegho”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissuṇitvā nikkhittacīvarā kāyaṁ ovassāpenti. Atha kho visākhā migāramātā paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā dāsiṁ āṇāpesi— “gaccha, je. Ārāmaṁ gantvā kālaṁ ārocehi—kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti. “Evaṁ, ayye”ti kho sā dāsī visākhāya migāramātuyā paṭissuṇitvā ārāmaṁ gantvā addasa bhikkhū nikkhittacīvare kāyaṁ ovassāpente, disvāna— “natthi ārāme bhikkhū, ājīvakā kāyaṁ ovassāpentī”ti— yena visākhā migāramātā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā visākhaṁ migāramātaraṁ etadavoca— “natthayye, ārāme bhikkhū, ājīvakā kāyaṁ ovassāpentī”ti. Atha kho visākhāya migāramātuyā paṇḍitāya viyattāya medhāviniyā etadahosi—“nissaṁsayaṁ kho ayyā nikkhittacīvarā kāyaṁ ovassāpenti. Sāyaṁ bālā maññittha—natthi ārāme bhikkhū, ājīvakā kāyaṁ ovassāpentī”ti, puna dāsiṁ āṇāpesi— “gaccha, je. Ārāmaṁ gantvā kālaṁ ārocehi—kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti. Atha kho te bhikkhū gattāni sītiṁ karitvā kallakāyā cīvarāni gahetvā yathāvihāraṁ pavisiṁsu. Atha kho sā dāsī ārāmaṁ gantvā bhikkhū apassantī— “natthi ārāme bhikkhū, suñño ārāmo”ti— yena visākhā migāramātā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā visākhaṁ migāramātaraṁ etadavoca— “natthayye, ārāme bhikkhū, suñño ārāmo”ti. Atha kho visākhāya migāramātuyā paṇḍitāya viyattāya medhāviniyā etadahosi— “nissaṁsayaṁ kho ayyā gattāni sītiṁ karitvā kallakāyā cīvarāni gahetvā yathāvihāraṁ paviṭṭhā. Sāyaṁ bālā maññittha—natthi ārāme bhikkhū, suñño ārāmo”ti, puna dāsiṁ āṇāpesi— “gaccha, je. Ārāmaṁ gantvā kālaṁ ārocehi—kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “sandahatha, bhikkhave, pattacīvaraṁ; kālo bhattassā”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya— seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—jetavane antarahito visākhāya migāramātuyā koṭṭhake pāturahosi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane saddhiṁ bhikkhusaṅghena. Atha kho visākhā migāramātā—“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho. Tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma jaṇṇukamattesupi oghesu pavattamānesu, kaṭimattesupi oghesu pavattamānesu, na hi nāma ekabhikkhussapi pādā vā cīvarāni vā allāni bhavissantī”ti— haṭṭhā udaggā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnā kho visākhā migāramātā bhagavantaṁ etadavoca— “aṭṭhāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ varāni yācāmī”ti. “Atikkantavarā kho, visākhe, tathāgatā”ti. “Yāni ca, bhante, kappiyāni yāni ca anavajjānī”ti. “Vadehi, visākhe”ti. “Icchāmahaṁ, bhante, saṅghassa yāvajīvaṁ vassikasāṭikaṁ dātuṁ, āgantukabhattaṁ dātuṁ, gamikabhattaṁ dātuṁ, gilānabhattaṁ dātuṁ, gilānupaṭṭhākabhattaṁ dātuṁ, gilānabhesajjaṁ dātuṁ, dhuvayāguṁ dātuṁ, bhikkhunisaṅghassa udakasāṭikaṁ dātun”ti. “Kiṁ pana tvaṁ, visākhe, atthavasaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācasī”ti? “Idhāhaṁ, bhante, dāsiṁ āṇāpesiṁ— ‘gaccha, je. Ārāmaṁ gantvā kālaṁ ārocehi—kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan’ti. Atha kho sā, bhante, dāsī ārāmaṁ gantvā addasa bhikkhū nikkhittacīvare kāyaṁ ovassāpente, disvāna— ‘natthi ārāme bhikkhū, ājīvakā kāyaṁ ovassāpentī’ti— yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ etadavoca— ‘natthayye, ārāme bhikkhū, ājīvakā kāyaṁ ovassāpentī’ti. Asuci, bhante, naggiyaṁ jegucchaṁ paṭikūlaṁ. Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ vassikasāṭikaṁ dātuṁ. Puna caparaṁ, bhante, āgantuko bhikkhu na vīthikusalo na gocarakusalo kilanto piṇḍāya carati. So me āgantukabhattaṁ bhuñjitvā vīthikusalo gocarakusalo akilanto piṇḍāya carissati. Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ āgantukabhattaṁ dātuṁ. Puna caparaṁ, bhante, gamiko bhikkhu attano bhattaṁ pariyesamāno satthā vā vihāyissati, yattha vā vāsaṁ gantukāmo bhavissati tattha vikāle upagacchissati, kilanto addhānaṁ gamissati. So me gamikabhattaṁ bhuñjitvā satthā na vihāyissati, yattha vāsaṁ gantukāmo bhavissati tattha kāle upagacchissati, akilanto addhānaṁ gamissati. Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ gamikabhattaṁ dātuṁ. Puna caparaṁ, bhante, gilānassa bhikkhuno sappāyāni bhojanāni alabhantassa ābādho vā abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā vā bhavissati. Tassa me gilānabhattaṁ bhuttassa ābādho na abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā na bhavissati. Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ gilānabhattaṁ dātuṁ. Puna caparaṁ, bhante, gilānupaṭṭhāko bhikkhu attano bhattaṁ pariyesamāno gilānassa ussūre bhattaṁ nīharissati, bhattacchedaṁ karissati. So me gilānupaṭṭhākabhattaṁ bhuñjitvā gilānassa kālena bhattaṁ nīharissati, bhattacchedaṁ na karissati. Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ gilānupaṭṭhākabhattaṁ dātuṁ. Puna caparaṁ, bhante, gilānassa bhikkhuno sappāyāni bhesajjāni alabhantassa ābādho vā abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā vā bhavissati. Tassa me gilānabhesajjaṁ paribhuttassa ābādho na abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā na bhavissati. Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ gilānabhesajjaṁ dātuṁ. Puna caparaṁ, bhante, bhagavatā andhakavinde dasānisaṁse sampassamānena yāgu anuññātā. Tyāhaṁ, bhante, ānisaṁse sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ dhuvayāguṁ dātuṁ. Idha, bhante, bhikkhuniyo aciravatiyā nadiyā vesiyāhi saddhiṁ naggā ekatitthe nahāyanti. Tā, bhante, vesiyā bhikkhuniyo uppaṇḍesuṁ— ‘kiṁ nu kho nāma tumhākaṁ, ayye, daharānaṁ brahmacariyaṁ ciṇṇena, nanu nāma kāmā paribhuñjitabbā; yadā jiṇṇā bhavissatha tadā brahmacariyaṁ carissatha. Evaṁ tumhākaṁ ubho atthā pariggahitā bhavissantī’ti. Tā, bhante, bhikkhuniyo vesiyāhi uppaṇḍiyamānā maṅkū ahesuṁ. Asuci, bhante, mātugāmassa naggiyaṁ jegucchaṁ paṭikūlaṁ. Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi bhikkhunisaṅghassa yāvajīvaṁ udakasāṭikaṁ dātun”ti. “Kiṁ pana tvaṁ, visākhe, ānisaṁsaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācasī”ti? “Idha, bhante, disāsu vassaṁvuṭṭhā bhikkhū sāvatthiṁ āgacchissanti bhagavantaṁ dassanāya. Te bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchissanti— ‘itthannāmo, bhante, bhikkhu kālaṅkato, tassa kā gati ko abhisamparāyo’ti? Taṁ bhagavā byākarissati sotāpattiphale vā sakadāgāmiphale vā anāgāmiphale vā arahatte vā. Tyāhaṁ upasaṅkamitvā pucchissāmi— ‘āgatapubbā nu kho, bhante, tena ayyena sāvatthī’ti? Sace me vakkhanti— ‘āgatapubbā tena bhikkhunā sāvatthī’ti niṭṭhamettha gacchissāmi— ‘nissaṁsayaṁ me paribhuttaṁ tena ayyena vassikasāṭikā vā āgantukabhattaṁ vā gamikabhattaṁ vā gilānabhattaṁ vā gilānupaṭṭhākabhattaṁ vā gilānabhesajjaṁ vā dhuvayāgu vā’ti. Tassā me tadanussarantiyā pāmujjaṁ jāyissati, pamuditāya pīti jāyissati, pītimanāya kāyo passambhissati, passaddhakāyā sukhaṁ vediyissāmi, sukhiniyā cittaṁ samādhiyissati. Sā me bhavissati indriyabhāvanā balabhāvanā bojjhaṅgabhāvanā. Imāhaṁ, bhante, ānisaṁsaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācāmī”ti. “Sādhu sādhu, visākhe; sādhu kho tvaṁ, visākhe, imaṁ ānisaṁsaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācasi. Anujānāmi te, visākhe, aṭṭha varānī”ti. Atha kho bhagavā visākhaṁ migāramātaraṁ imāhi gāthāhi anumodi— “Yā annapānaṁ dadatippamoditā, Sīlūpapannā sugatassa sāvikā; Dadāti dānaṁ abhibhuyya maccharaṁ, Sovaggikaṁ sokanudaṁ sukhāvahaṁ. Dibbaṁ sā labhate āyuṁ, Āgamma maggaṁ virajaṁ anaṅgaṇaṁ; Sā puññakāmā sukhinī anāmayā, Saggamhi kāyamhi ciraṁ pamodatī”ti. Atha kho bhagavā visākhaṁ migāramātaraṁ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, vassikasāṭikaṁ, āgantukabhattaṁ, gamikabhattaṁ, gilānabhattaṁ, gilānupaṭṭhākabhattaṁ, gilānabhesajjaṁ, dhuvayāguṁ, bhikkhunisaṅghassa udakasāṭikan”ti. Visākhābhāṇavāro niṭṭhito.
19. Nisīdanādianujānana Tena kho pana samayena bhikkhū paṇītāni bhojanāni bhuñjitvā muṭṭhassatī asampajānā niddaṁ okkamanti. Tesaṁ muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci muccati, senāsanaṁ asucinā makkhiyati. Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena pacchāsamaṇena senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto addasa senāsanaṁ asucinā makkhitaṁ, disvāna āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi— “kiṁ etaṁ, ānanda, senāsanaṁ makkhitan”ti? “Etarahi, bhante, bhikkhū paṇītāni bhojanāni bhuñjitvā muṭṭhassatī asampajānā niddaṁ okkamanti. Tesaṁ muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci muccati; tayidaṁ, bhagavā, senāsanaṁ asucinā makkhitan”ti. “Evametaṁ, ānanda, evametaṁ, ānanda. Muccati hi, ānanda, muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci. Ye te, ānanda, bhikkhū upaṭṭhitassatī sampajānā niddaṁ okkamanti, tesaṁ asuci na muccati. Yepi te, ānanda, puthujjanā kāmesu vītarāgā, tesampi asuci na muccati. Aṭṭhānametaṁ, ānanda, anavakāso yaṁ arahato asuci mucceyyā”ti. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “idhāhaṁ, bhikkhave, ānandena pacchāsamaṇena senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto addasaṁ senāsanaṁ asucinā makkhitaṁ, disvāna ānandaṁ āmantesiṁ— ‘kiṁ etaṁ, ānanda, senāsanaṁ makkhitan’ti? ‘Etarahi, bhante, bhikkhū paṇītāni bhojanāni bhuñjitvā muṭṭhassatī asampajānā niddaṁ okkamanti. Tesaṁ muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci muccati; tayidaṁ, bhagavā, senāsanaṁ asucinā makkhitan’ti. ‘Evametaṁ, ānanda, evametaṁ, ānanda, muccati hi, ānanda, muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci. Ye te, ānanda, bhikkhū upaṭṭhitassatī sampajānā niddaṁ okkamanti, tesaṁ asuci na muccati. Yepi te, ānanda, puthujjanā kāmesu vītarāgā tesampi asuci na muccati. Aṭṭhānametaṁ, ānanda, anavakāso yaṁ arahato asuci mucceyyā’ti. Pañcime, bhikkhave, ādīnavā muṭṭhassatissa asampajānassa niddaṁ okkamato— dukkhaṁ supati, dukkhaṁ paṭibujjhati, pāpakaṁ supinaṁ passati, devatā na rakkhanti, asuci muccati. Ime kho, bhikkhave, pañca ādīnavā muṭṭhassatissa asampajānassa niddaṁ okkamato. Pañcime, bhikkhave, ānisaṁsā upaṭṭhitassatissa sampajānassa niddaṁ okkamato— sukhaṁ supati, sukhaṁ paṭibujjhati, na pāpakaṁ supinaṁ passati, devatā rakkhanti, asuci na muccati. Ime kho, bhikkhave, pañca ānisaṁsā upaṭṭhitassatissa sampajānassa niddaṁ okkamato. Anujānāmi, bhikkhave, kāyaguttiyā cīvaraguttiyā senāsanaguttiyā nisīdanan”ti. Tena kho pana samayena atikhuddakaṁ nisīdanaṁ na sabbaṁ senāsanaṁ saṅgopeti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, yāvamahantaṁ paccattharaṇaṁ ākaṅkhati tāvamahantaṁ paccattharaṇaṁ kātun”ti.
Tena kho pana samayena āyasmato ānandassa upajjhāyassa āyasmato belaṭṭhasīsassa thullakacchābādho hoti. Tassa lasikāya cīvarāni kāye lagganti. Tāni bhikkhū udakena temetvā temetvā apakaḍḍhanti. Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto te bhikkhū tāni cīvarāni udakena temetvā temetvā apakaḍḍhante, disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca— “kiṁ imassa, bhikkhave, bhikkhuno ābādho”ti? “Imassa, bhante, āyasmato thullakacchābādho. Lasikāya cīvarāni kāye lagganti. Tāni mayaṁ udakena temetvā temetvā apakaḍḍhāmā”ti. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, yassa kaṇḍu vā piḷakā vā assāvo vā thullakacchu vā ābādho kaṇḍuppaṭicchādin”ti.
Atha kho visākhā migāramātā mukhapuñchanacoḷaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnā kho visākhā migāramātā bhagavantaṁ etadavoca— “paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā mukhapuñchanacoḷaṁ, yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti. Paṭiggahesi bhagavā mukhapuñchanacoḷaṁ. Atha kho bhagavā visākhaṁ migāramātaraṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Atha kho visākhā migāramātā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, mukhapuñchanacoḷakan”ti.
Tena kho pana samayena rojo mallo āyasmato ānandassa sahāyo hoti. Rojassa mallassa khomapilotikā āyasmato ānandassa hatthe nikkhittā hoti. Āyasmato ca ānandassa khomapilotikāya attho hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṁ gahetuṁ— sandiṭṭho ca hoti, sambhatto ca, ālapito ca, jīvati ca, jānāti ca—gahite me attamano bhavissatīti. Anujānāmi, bhikkhave, imehi pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṁ gahetun”ti.
Tena kho pana samayena bhikkhūnaṁ paripuṇṇaṁ hoti ticīvaraṁ. Attho ca hoti parissāvanehipi thavikāhipi. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, parikkhāracoḷakan”ti. 20. Pacchimavikappanupagacīvarādikathā Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi— “yāni tāni bhagavatā anuññātāni ticīvaranti vā vassikasāṭikāti vā nisīdananti vā paccattharaṇanti vā kaṇḍuppaṭicchādīti vā mukhapuñchanacoḷanti vā parikkhāracoḷanti vā, sabbāni tāni adhiṭṭhātabbāni nu kho, udāhu vikappetabbānī”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, ticīvaraṁ adhiṭṭhātuṁ na vikappetuṁ; vassikasāṭikaṁ vassānaṁ cātumāsaṁ adhiṭṭhātuṁ, tato paraṁ vikappetuṁ; nisīdanaṁ adhiṭṭhātuṁ na vikappetuṁ; paccattharaṇaṁ adhiṭṭhātuṁ na vikappetuṁ; kaṇḍuppaṭicchādiṁ yāva ābādhā adhiṭṭhātuṁ tato paraṁ vikappetuṁ; mukhapuñchanacoḷaṁ adhiṭṭhātuṁ na vikappetuṁ; parikkhāracoḷaṁ adhiṭṭhātuṁ na vikappetun”ti.
Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi— “kittakaṁ pacchimaṁ nu kho cīvaraṁ vikappetabban”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, āyāmena aṭṭhaṅgulaṁ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṁ pacchimaṁ cīvaraṁ vikappetun”ti. Tena kho pana samayena āyasmato mahākassapassa paṁsukūlakato garuko hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, suttalūkhaṁ kātun”ti. Vikaṇṇo hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, vikaṇṇaṁ uddharitun”ti. Suttā okiriyanti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, anuvātaṁ paribhaṇḍaṁ āropetun”ti. Tena kho pana samayena saṅghāṭiyā pattā lujjanti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, aṭṭhapadakaṁ kātun”ti. Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno ticīvare kayiramāne sabbaṁ chinnakaṁ nappahoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, dve chinnakāni ekaṁ acchinnakan”ti. Dve chinnakāni ekaṁ acchinnakaṁ nappahoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, dve acchinnakāni ekaṁ chinnakan”ti. Dve acchinnakāni ekaṁ chinnakaṁ nappahoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, anvādhikampi āropetuṁ. Na ca, bhikkhave, sabbaṁ acchinnakaṁ dhāretabbaṁ. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā”ti.
Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno bahuṁ cīvaraṁ uppannaṁ hoti. So ca taṁ cīvaraṁ mātāpitūnaṁ dātukāmo hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Mātāpitaroti kho, bhikkhave, dadamāne kiṁ vadeyyāma? Anujānāmi, bhikkhave, mātāpitūnaṁ dātuṁ. Na ca, bhikkhave, saddhādeyyaṁ vinipātetabbaṁ. Yo vinipāteyya, āpatti dukkaṭassā”ti.
Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu andhavane cīvaraṁ nikkhipitvā santaruttarena gāmaṁ piṇḍāya pāvisi. Corā taṁ cīvaraṁ avahariṁsu. So bhikkhu duccoḷo hoti lūkhacīvaro. Bhikkhū evamāhaṁsu— “kissa tvaṁ, āvuso, duccoḷo lūkhacīvarosī”ti? “Idhāhaṁ, āvuso, andhavane cīvaraṁ nikkhipitvā santaruttarena gāmaṁ piṇḍāya pāvisiṁ. Corā taṁ cīvaraṁ avahariṁsu. Tenāhaṁ duccoḷo lūkhacīvaro”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Na, bhikkhave, santaruttarena gāmo pavisitabbo. Yo paviseyya, āpatti dukkaṭassā”ti. Tena kho pana samayena āyasmā ānando assatiyā santaruttarena gāmaṁ piṇḍāya pāvisi. Bhikkhū āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ— “nanu, āvuso ānanda, bhagavatā paññattaṁ— ‘na santaruttarena gāmo pavisitabbo’ti? Kissa tvaṁ, āvuso ānanda, santaruttarena gāmaṁ paviṭṭho”ti? “Saccaṁ, āvuso, bhagavatā paññattaṁ— ‘na santaruttarena gāmo pavisitabbo’ti. Api cāhaṁ assatiyā paviṭṭho”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Pañcime, bhikkhave, paccayā saṅghāṭiyā nikkhepāya— gilāno vā hoti, vassikasaṅketaṁ vā hoti, nadīpāraṁ gantuṁ vā hoti, aggaḷaguttivihāro vā hoti, atthatakathinaṁ vā hoti. Ime kho, bhikkhave, pañca paccayā saṅghāṭiyā nikkhepāya. Pañcime, bhikkhave, paccayā uttarāsaṅgassa nikkhepāya …pe… antaravāsakassa nikkhepāya— gilāno vā hoti, vassikasaṅketaṁ vā hoti, nadīpāraṁ gantuṁ vā hoti, aggaḷaguttivihāro vā hoti, atthatakathinaṁ vā hoti. Ime kho, bhikkhave, pañca paccayā uttarāsaṅgassa antaravāsakassa nikkhepāya. Pañcime, bhikkhave, paccayā vassikasāṭikāya nikkhepāya— gilāno vā hoti, nissīmaṁ gantuṁ vā hoti, nadīpāraṁ gantuṁ vā hoti, aggaḷaguttivihāro vā hoti, vassikasāṭikā akatā vā hoti vippakatā vā. Ime kho, bhikkhave, pañca paccayā vassikasāṭikāya nikkhepāyā”ti.
21. Saṅghikacīvaruppādakathā Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu eko vassaṁ vasi. Tattha manussā saṅghassa demāti cīvarāni adaṁsu. Atha kho tassa bhikkhuno etadahosi— “bhagavatā paññattaṁ— ‘catuvaggo pacchimo saṅgho’ti. Ahañcamhi ekako. Ime ca manussā saṅghassa demāti cīvarāni adaṁsu. Yannūnāhaṁ imāni saṅghikāni cīvarāni sāvatthiṁ hareyyan”ti. Atha kho so bhikkhu tāni cīvarāni ādāya sāvatthiṁ gantvā bhagavato etamatthaṁ ārocesi. “Tuyheva, bhikkhu, tāni cīvarāni yāva kathinassa ubbhārāyā”ti. “Idha pana, bhikkhave, bhikkhu eko vassaṁ vasati. Tattha manussā— ‘saṅghassa demā’ti cīvarāni denti. Anujānāmi, bhikkhave, tasseva tāni cīvarāni yāva kathinassa ubbhārāyā”ti. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu utukālaṁ eko vasi. Tattha manussā saṅghassa demāti cīvarāni adaṁsu. Atha kho tassa bhikkhuno etadahosi— “bhagavatā paññattaṁ— ‘catuvaggo pacchimo saṅgho’ti. Ahañcamhi ekako. Ime ca manussā— ‘saṅghassa demā’ti cīvarāni adaṁsu. Yannūnāhaṁ imāni saṅghikāni cīvarāni sāvatthiṁ hareyyan”ti. Atha kho so bhikkhu tāni cīvarāni ādāya sāvatthiṁ gantvā bhikkhūnaṁ etamatthaṁ ārocesi. Bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, sammukhībhūtena saṅghena bhājetuṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu utukālaṁ eko vasati. Tattha manussā—‘saṅghassa demā’ti cīvarāni denti. Anujānāmi, bhikkhave, tena bhikkhunā tāni cīvarāni adhiṭṭhātuṁ—‘mayhimāni cīvarānī’ti. Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno taṁ cīvaraṁ anadhiṭṭhite añño bhikkhu āgacchati, samako dātabbo bhāgo. Tehi ce, bhikkhave, bhikkhūhi taṁ cīvaraṁ bhājiyamāne, apātite kuse, añño bhikkhu āgacchati, samako dātabbo bhāgo. Tehi ce, bhikkhave, bhikkhūhi taṁ cīvaraṁ bhājiyamāne, pātite kuse, añño bhikkhu āgacchati, nākāmā dātabbo bhāgo”ti. Tena kho pana samayena dve bhātikā therā, āyasmā ca isidāso āyasmā ca isibhaṭo, sāvatthiyaṁ vassaṁvuṭṭhā aññataraṁ gāmakāvāsaṁ agamaṁsu. Manussā—“cirassāpi therā āgatā”ti—sacīvarāni bhattāni adaṁsu. Āvāsikā bhikkhū there pucchiṁsu—“imāni, bhante, saṅghikāni cīvarāni there āgamma uppannāni, sādiyissanti therā bhāgan”ti. Therā evamāhaṁsu—“yathā kho mayaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāma, tumhākaṁyeva tāni cīvarāni yāva kathinassa ubbhārāyā”ti. Tena kho pana samayena tayo bhikkhū rājagahe vassaṁ vasanti. Tattha manussā saṅghassa demāti cīvarāni denti. Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi—“bhagavatā paññattaṁ—‘catuvaggo pacchimo saṅgho’ti. Mayañcamhā tayo janā. Ime ca manussā saṅghassa demāti cīvarāni denti. Kathaṁ nu kho amhehi paṭipajjitabban”ti? Tena kho pana samayena sambahulā therā, āyasmā ca nilavāsī āyasmā ca sāṇavāsī āyasmā ca gotako āyasmā ca bhagu āyasmā ca phaḷikasantāno, pāṭaliputte viharanti kukkuṭārāme. Atha kho te bhikkhū pāṭaliputtaṁ gantvā there pucchiṁsu. Therā evamāhaṁsu— “yathā kho mayaṁ āvuso bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāma, tumhākaṁyeva tāni cīvarāni yāva kathinassa ubbhārāyā”ti.
22. Upanandasakyaputtavatthu Tena kho pana samayena āyasmā upanando sakyaputto sāvatthiyaṁ vassaṁvuṭṭho aññataraṁ gāmakāvāsaṁ agamāsi. Tattha ca bhikkhū cīvaraṁ bhājetukāmā sannipatiṁsu. Te evamāhaṁsu—“imāni kho, āvuso, saṅghikāni cīvarāni bhājiyissanti, sādiyissasi bhāgan”ti? “Āmāvuso, sādiyissāmī”ti. Tato cīvarabhāgaṁ gahetvā aññaṁ āvāsaṁ agamāsi. Tatthapi bhikkhū cīvaraṁ bhājetukāmā sannipatiṁsu. Tepi evamāhaṁsu—“imāni kho, āvuso, saṅghikāni cīvarāni bhājiyissanti, sādiyissasi bhāgan”ti? “Āmāvuso, sādiyissāmī”ti. Tatopi cīvarabhāgaṁ gahetvā aññaṁ āvāsaṁ agamāsi. Tatthapi bhikkhū cīvaraṁ bhājetukāmā sannipatiṁsu. Tepi evamāhaṁsu—“imāni kho, āvuso, saṅghikāni cīvarāni bhājiyissanti, sādiyissasi bhāgan”ti? “Āmāvuso, sādiyissāmī”ti. Tatopi cīvarabhāgaṁ gahetvā mahantaṁ cīvarabhaṇḍikaṁ ādāya punadeva sāvatthiṁ paccāgañchi. Bhikkhū evamāhaṁsu—“mahāpuññosi tvaṁ, āvuso upananda, bahuṁ te cīvaraṁ uppannan”ti. “Kuto me, āvuso, puññaṁ? Idhāhaṁ, āvuso, sāvatthiyaṁ vassaṁvuṭṭho aññataraṁ gāmakāvāsaṁ agamāsiṁ. Tattha bhikkhū cīvaraṁ bhājetukāmā sannipatiṁsu. Te maṁ evamāhaṁsu—‘imāni kho, āvuso, saṅghikāni cīvarāni bhājiyissanti, sādiyissasi bhāgan’ti? ‘Āmāvuso, sādiyissāmī’ti. Tato cīvarabhāgaṁ gahetvā aññaṁ āvāsaṁ agamāsiṁ. Tatthapi bhikkhū cīvaraṁ bhājetukāmā sannipatiṁsu. Tepi maṁ evamāhaṁsu—‘imāni kho, āvuso, saṅghikāni cīvarāni bhājiyissanti, sādiyissasi bhāgan’ti? ‘Āmāvuso, sādiyissāmī’ti. Tatopi cīvarabhāgaṁ gahetvā aññaṁ āvāsaṁ agamāsiṁ. Tatthapi bhikkhū cīvaraṁ bhājetukāmā sannipatiṁsu. Tepi maṁ evamāhaṁsu—‘imāni kho, āvuso, saṅghikāni cīvarāni bhājiyissanti, sādiyissasi bhāgan’ti? ‘Āmāvuso, sādiyissāmī’ti. Tatopi cīvarabhāgaṁ aggahesiṁ. Evaṁ me bahuṁ cīvaraṁ uppannan”ti. “Kiṁ pana tvaṁ, āvuso upananda, aññatra vassaṁvuṭṭho aññatra cīvarabhāgaṁ sādiyī”ti? “Evamāvuso”ti. Ye te bhikkhū appicchā …pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “kathañhi nāma āyasmā upanando sakyaputto aññatra vassaṁvuṭṭho aññatra cīvarabhāgaṁ sādiyissatī”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ …pe… “saccaṁ kira tvaṁ, upananda, aññatra vassaṁvuṭṭho aññatra cīvarabhāgaṁ sādiyī”ti? “Saccaṁ, bhagavā”ti. Vigarahi buddho bhagavā …pe… kathañhi nāma tvaṁ, moghapurisa, aññatra vassaṁvuṭṭho aññatra cīvarabhāgaṁ sādiyissasi. Netaṁ, moghapurisa, appasannānaṁ vā pasādāya …pe… vigarahitvā …pe… dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “na, bhikkhave, aññatra vassaṁvuṭṭhena aññatra cīvarabhāgo sāditabbo. Yo sādiyeyya, āpatti dukkaṭassā”ti. Tena kho pana samayena āyasmā upanando sakyaputto eko dvīsu āvāsesu vassaṁ vasi—“evaṁ me bahuṁ cīvaraṁ uppajjissatī”ti. Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi—“kathaṁ nu kho āyasmato upanandassa sakyaputtassa cīvarapaṭivīso dātabbo”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Detha, bhikkhave, moghapurisassa ekādhippāyaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu eko dvīsu āvāsesu vassaṁ vasati—‘evaṁ me bahuṁ cīvaraṁ uppajjissatī’ti. Sace amutra upaḍḍhaṁ amutra upaḍḍhaṁ vasati, amutra upaḍḍho amutra upaḍḍho cīvarapaṭivīso dātabbo. Yattha vā pana bahutaraṁ vasati, tato cīvarapaṭivīso dātabbo”ti.
23. Gilānavatthukathā Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno kucchivikārābādho hoti. So sake muttakarīse palipanno seti. Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena pacchāsamaṇena senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto yena tassa bhikkhuno vihāro tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavā taṁ bhikkhuṁ sake muttakarīse palipannaṁ sayamānaṁ, disvāna yena so bhikkhu tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca— “kiṁ te, bhikkhu, ābādho”ti? “Kucchivikāro me, bhagavā”ti. “Atthi pana te, bhikkhu, upaṭṭhāko”ti? “Natthi, bhagavā”ti. “Kissa taṁ bhikkhū na upaṭṭhentī”ti? “Ahaṁ kho, bhante, bhikkhūnaṁ akārako; tena maṁ bhikkhū na upaṭṭhentī”ti. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi— “gacchānanda, udakaṁ āhara, imaṁ bhikkhuṁ nahāpessāmā”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissuṇitvā udakaṁ āhari. Bhagavā udakaṁ āsiñci. Āyasmā ānando paridhovi. Bhagavā sīsato aggahesi. Āyasmā ānando pādato uccāretvā mañcake nipātesuṁ. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ sannipātāpetvā bhikkhū paṭipucchi— “atthi, bhikkhave, amukasmiṁ vihāre bhikkhu gilāno”ti? “Atthi, bhagavā”ti. “Kiṁ tassa, bhikkhave, bhikkhuno ābādho”ti? “Tassa, bhante, āyasmato kucchivikārābādho”ti. “Atthi pana, bhikkhave, tassa bhikkhuno upaṭṭhāko”ti? “Natthi, bhagavā”ti. “Kissa taṁ bhikkhū na upaṭṭhentī”ti? “Eso, bhante, bhikkhu bhikkhūnaṁ akārako; tena taṁ bhikkhū na upaṭṭhentī”ti. “Natthi vo, bhikkhave, mātā, natthi pitā, ye vo upaṭṭhaheyyuṁ. Tumhe ce, bhikkhave, aññamaññaṁ na upaṭṭhahissatha, atha ko carahi upaṭṭhahissati? Yo, bhikkhave, maṁ upaṭṭhaheyya so gilānaṁ upaṭṭhaheyya. Sace upajjhāyo hoti, upajjhāyena yāvajīvaṁ upaṭṭhātabbo; vuṭṭhānamassa āgametabbaṁ. Sace ācariyo hoti, ācariyena yāvajīvaṁ upaṭṭhātabbo; vuṭṭhānamassa āgametabbaṁ. Sace saddhivihāriko hoti, saddhivihārikena yāvajīvaṁ upaṭṭhātabbo; vuṭṭhānamassa āgametabbaṁ. Sace antevāsiko hoti, antevāsikena yāvajīvaṁ upaṭṭhātabbo; vuṭṭhānamassa āgametabbaṁ. Sace samānupajjhāyako hoti, samānupajjhāyakena yāvajīvaṁ upaṭṭhātabbo; vuṭṭhānamassa āgametabbaṁ. Sace samānācariyako hoti, samānācariyakena yāvajīvaṁ upaṭṭhātabbo; vuṭṭhānamassa āgametabbaṁ. Sace na hoti upajjhāyo vā ācariyo vā saddhivihāriko vā antevāsiko vā samānupajjhāyako vā samānācariyako vā saṅghena upaṭṭhātabbo. No ce upaṭṭhaheyya, āpatti dukkaṭassa. Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gilāno dūpaṭṭho hoti— asappāyakārī hoti, sappāye mattaṁ na jānāti, bhesajjaṁ na paṭisevitā hoti, atthakāmassa gilānupaṭṭhākassa yathābhūtaṁ ābādhaṁ nāvikattā hoti ‘abhikkamantaṁ vā abhikkamatīti, paṭikkamantaṁ vā paṭikkamatīti, ṭhitaṁ vā ṭhito’ti, uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ anadhivāsakajātiko hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgato gilāno dūpaṭṭho hoti. Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gilāno sūpaṭṭho hoti— sappāyakārī hoti, sappāye mattaṁ jānāti, bhesajjaṁ paṭisevitā hoti, atthakāmassa gilānupaṭṭhākassa yathābhūtaṁ ābādhaṁ āvikattā hoti ‘abhikkamantaṁ vā abhikkamatīti, paṭikkamantaṁ vā paṭikkamatīti, ṭhitaṁ vā ṭhito’ti, uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgato gilāno sūpaṭṭho hoti. Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gilānupaṭṭhāko nālaṁ gilānaṁ upaṭṭhātuṁ— na paṭibalo hoti bhesajjaṁ saṁvidhātuṁ, sappāyāsappāyaṁ na jānāti, asappāyaṁ upanāmeti sappāyaṁ apanāmeti, āmisantaro gilānaṁ upaṭṭhāti no mettacitto, jegucchī hoti uccāraṁ vā passāvaṁ vā kheḷaṁ vā vantaṁ vā nīhātuṁ, na paṭibalo hoti gilānaṁ kālena kālaṁ dhammiyā kathāya sandassetuṁ samādapetuṁ samuttejetuṁ sampahaṁsetuṁ. Imehi kho, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgato gilānupaṭṭhāko nālaṁ gilānaṁ upaṭṭhātuṁ. Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gilānupaṭṭhāko alaṁ gilānaṁ upaṭṭhātuṁ— paṭibalo hoti bhesajjaṁ saṁvidhātuṁ, sappāyāsappāyaṁ jānāti, asappāyaṁ apanāmeti sappāyaṁ upanāmeti, mettacitto gilānaṁ upaṭṭhāti no āmisantaro, ajegucchī hoti uccāraṁ vā passāvaṁ vā kheḷaṁ vā vantaṁ vā nīhātuṁ, paṭibalo hoti gilānaṁ kālena kālaṁ dhammiyā kathāya sandassetuṁ samādapetuṁ samuttejetuṁ sampahaṁsetuṁ. Imehi kho, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgato gilānupaṭṭhāko alaṁ gilānaṁ upaṭṭhātun”ti.
24. Matasantakakathā Tena kho pana samayena dve bhikkhū kosalesu janapade addhānamaggappaṭipannā honti. Te aññataraṁ āvāsaṁ upagacchiṁsu. Tattha aññataro bhikkhu gilāno hoti. Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi— “bhagavatā kho, āvuso, gilānupaṭṭhānaṁ vaṇṇitaṁ. Handa mayaṁ, āvuso, imaṁ bhikkhuṁ upaṭṭhahemā”ti. Te taṁ upaṭṭhahiṁsu. So tehi upaṭṭhahiyamāno kālamakāsi. Atha kho te bhikkhū tassa bhikkhuno pattacīvaramādāya sāvatthiṁ gantvā bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Bhikkhussa, bhikkhave, kālaṅkate saṅgho sāmī pattacīvare, api ca gilānupaṭṭhākā bahūpakārā. Anujānāmi, bhikkhave, saṅghena ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṁ dātuṁ. Evañca pana, bhikkhave, dātabbaṁ. Tena gilānupaṭṭhākena bhikkhunā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo— ‘itthannāmo, bhante, bhikkhu kālaṅkato. Idaṁ tassa ticīvarañca patto cā’ti. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Itthannāmo bhikkhu kālaṅkato. Idaṁ tassa ticīvarañca patto ca. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho imaṁ ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṁ dadeyya. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Itthannāmo bhikkhu kālaṅkato. Idaṁ tassa ticīvarañca patto ca. Saṅgho imaṁ ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṁ deti. Yassāyasmato khamati imassa ticīvarassa ca pattassa ca gilānupaṭṭhākānaṁ dānaṁ, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Dinnaṁ idaṁ saṅghena ticīvarañca patto ca gilānupaṭṭhākānaṁ. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti. Tena kho pana samayena aññataro sāmaṇero kālaṅkato hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Sāmaṇerassa, bhikkhave, kālaṅkate saṅgho sāmī pattacīvare, api ca gilānupaṭṭhākā bahūpakārā. Anujānāmi, bhikkhave, saṅghena cīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṁ dātuṁ. Evañca pana, bhikkhave, dātabbaṁ. Tena gilānupaṭṭhākena bhikkhunā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo— ‘itthannāmo, bhante, sāmaṇero kālaṅkato, idaṁ tassa cīvarañca patto cā’ti. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Itthannāmo sāmaṇero kālaṅkato. Idaṁ tassa cīvarañca patto ca. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho imaṁ cīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṁ dadeyya. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Itthannāmo sāmaṇero kālaṅkato. Idaṁ tassa cīvarañca patto ca. Saṅgho imaṁ cīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṁ deti. Yassāyasmato khamati imassa cīvarassa ca pattassa ca gilānupaṭṭhākānaṁ dānaṁ, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Dinnaṁ idaṁ saṅghena cīvarañca patto ca gilānupaṭṭhākānaṁ. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu ca sāmaṇero ca gilānaṁ upaṭṭhahiṁsu. So tehi upaṭṭhahiyamāno kālamakāsi. Atha kho tassa gilānupaṭṭhākassa bhikkhuno etadahosi— “kathaṁ nu kho gilānupaṭṭhākassa sāmaṇerassa cīvarapaṭivīso dātabbo”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, gilānupaṭṭhākassa sāmaṇerassa samakaṁ paṭivīsaṁ dātun”ti. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bahubhaṇḍo bahuparikkhāro kālaṅkato hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Bhikkhussa, bhikkhave, kālaṅkate saṅgho sāmī pattacīvare, api ca gilānupaṭṭhākā bahūpakārā. Anujānāmi, bhikkhave, saṅghena ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṁ dātuṁ. Yaṁ tattha lahubhaṇḍaṁ lahuparikkhāraṁ taṁ sammukhībhūtena saṅghena bhājetuṁ. Yaṁ tattha garubhaṇḍaṁ garuparikkhāraṁ taṁ āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa avissajjikaṁ avebhaṅgikan”ti.
25. Naggiyapaṭikkhepakathā Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu naggo hutvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca— “bhagavā, bhante, anekapariyāyena appicchassa santuṭṭhassa sallekhassa dhutassa pāsādikassa apacayassa vīriyārambhassa vaṇṇavādī. Idaṁ, bhante, naggiyaṁ anekapariyāyena appicchatāya santuṭṭhitāya sallekhāya dhutatāya pāsādikatāya apacayāya vīriyārambhāya saṁvattati. Sādhu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṁ naggiyaṁ anujānātū”ti. Vigarahi buddho bhagavā— “ananucchavikaṁ, moghapurisa, ananulomikaṁ appatirūpaṁ assāmaṇakaṁ akappiyaṁ akaraṇīyaṁ. Kathañhi nāma tvaṁ, moghapurisa, naggiyaṁ titthiyasamādānaṁ samādiyissasi. Netaṁ, moghapurisa, appasannānaṁ vā pasādāya …pe… vigarahitvā …pe… dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “na, bhikkhave, naggiyaṁ titthiyasamādānaṁ samādiyitabbaṁ. Yo samādiyeyya, āpatti thullaccayassā”ti. 26. Kusacīrādipaṭikkhepakathā Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu kusacīraṁ nivāsetvā …pe… vākacīraṁ nivāsetvā …pe… phalakacīraṁ nivāsetvā …pe… kesakambalaṁ nivāsetvā …pe… vāḷakambalaṁ nivāsetvā …pe… ulūkapakkhaṁ nivāsetvā …pe… ajinakkhipaṁ nivāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca— “bhagavā, bhante, anekapariyāyena appicchassa santuṭṭhassa sallekhassa dhutassa pāsādikassa apacayassa vīriyārambhassa vaṇṇavādī. Idaṁ, bhante, ajinakkhipaṁ anekapariyāyena appicchatāya santuṭṭhitāya sallekhāya dhutatāya pāsādikatāya apacayāya vīriyārambhāya saṁvattati. Sādhu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṁ ajinakkhipaṁ anujānātū”ti. Vigarahi buddho bhagavā— “ananucchavikaṁ, moghapurisa, ananulomikaṁ appatirūpaṁ assāmaṇakaṁ akappiyaṁ akaraṇīyaṁ. Kathañhi nāma tvaṁ, moghapurisa, ajinakkhipaṁ titthiyadhajaṁ dhāressasi. Netaṁ, moghapurisa, appasannānaṁ vā pasādāya …pe… vigarahitvā …pe… dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “na, bhikkhave, ajinakkhipaṁ titthiyadhajaṁ dhāretabbaṁ. Yo dhāreyya, āpatti thullaccayassā”ti. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu akkanāḷaṁ nivāsetvā …pe… potthakaṁ nivāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca— “bhagavā, bhante, anekapariyāyena appicchassa santuṭṭhassa sallekhassa dhutassa pāsādikassa apacayassa vīriyārambhassa, vaṇṇavādī. Ayaṁ, bhante, potthako anekapariyāyena appicchatāya santuṭṭhitāya sallekhāya dhutatāya pāsādikatāya apacayāya vīriyārambhāya saṁvattati. Sādhu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṁ potthakaṁ anujānātū”ti. Vigarahi buddho bhagavā— “ananucchavikaṁ, moghapurisa, ananulomikaṁ appatirūpaṁ assāmaṇakaṁ akappiyaṁ akaraṇīyaṁ. Kathañhi nāma tvaṁ, moghapurisa, potthakaṁ nivāsessasi. Netaṁ, moghapurisa, appasannānaṁ vā pasādāya …pe… vigarahitvā …pe… dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “na, bhikkhave, potthako nivāsetabbo. Yo nivāseyya, āpatti dukkaṭassā”ti.
27. Sabbanīlakādipaṭikkhepakathā Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū sabbanīlakāni cīvarāni dhārenti …pe… sabbapītakāni cīvarāni dhārenti …pe… sabbalohitakāni cīvarāni dhārenti …pe… sabbamañjiṭṭhakāni cīvarāni dhārenti …pe… sabbakaṇhāni cīvarāni dhārenti …pe… sabbamahāraṅgarattāni cīvarāni dhārenti …pe… sabbamahānāmarattāni cīvarāni dhārenti …pe… acchinnadasāni cīvarāni dhārenti …pe… dīghadasāni cīvarāni dhārenti …pe… pupphadasāni cīvarāni dhārenti …pe… phaṇadasāni cīvarāni dhārenti …pe… kañcukaṁ dhārenti …pe… tirīṭakaṁ dhārenti …pe… veṭhanaṁ dhārenti. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā veṭhanaṁ dhāressanti, seyyathāpi gihī kāmabhogino”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Na, bhikkhave, sabbanīlakāni cīvarāni dhāretabbāni, na sabbapītakāni cīvarāni dhāretabbāni, na sabbalohitakāni cīvarāni dhāretabbāni, na sabbamañjiṭṭhakāni cīvarāni dhāretabbāni, na sabbakaṇhāni cīvarāni dhāretabbāni, na sabbamahāraṅgarattāni cīvarāni dhāretabbāni, na sabbamahānāmarattāni cīvarāni dhāretabbāni, na acchinnadasāni cīvarāni dhāretabbāni, na dīghadasāni cīvarāni dhāretabbāni, na pupphadasāni cīvarāni dhāretabbāni, na phaṇadasāni cīvarāni dhāretabbāni, na kañcukaṁ dhāretabbaṁ, na tirīṭakaṁ dhāretabbaṁ, na veṭhanaṁ dhāretabbaṁ. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā”ti.
28. Vassaṁvuṭṭhānaṁanuppannacīvarakathā Tena kho pana samayena vassaṁvuṭṭhā bhikkhū anuppanne cīvare pakkamantipi, vibbhamantipi, kālampi karonti, sāmaṇerāpi paṭijānanti, sikkhaṁ paccakkhātakāpi paṭijānanti, antimavatthuṁ ajjhāpannakāpi paṭijānanti, ummattakāpi paṭijānanti, khittacittāpi paṭijānanti, vedanāṭṭāpi paṭijānanti, āpattiyā adassane ukkhittakāpi paṭijānanti, āpattiyā appaṭikamme ukkhittakāpi paṭijānanti, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakāpi paṭijānanti, paṇḍakāpi paṭijānanti, theyyasaṁvāsakāpi paṭijānanti, titthiyapakkantakāpi paṭijānanti, tiracchānagatāpi paṭijānanti, mātughātakāpi paṭijānanti, pitughātakāpi paṭijānanti, arahantaghātakāpi paṭijānanti, bhikkhunidūsakāpi paṭijānanti, saṅghabhedakāpi paṭijānanti, lohituppādakāpi paṭijānanti, ubhatobyañjanakāpi paṭijānanti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭho bhikkhu anuppanne cīvare pakkamati, sante patirūpe gāhake dātabbaṁ. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭho bhikkhu anuppanne cīvare vibbhamati, kālaṁ karoti, sāmaṇero paṭijānāti, sikkhaṁ paccakkhātako paṭijānāti, antimavatthuṁ ajjhāpannako paṭijānāti, saṅgho sāmī. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭho bhikkhu anuppanne cīvare ummattako paṭijānāti, khittacitto paṭijānāti, vedanāṭṭo paṭijānāti, āpattiyā adassane ukkhittako paṭijānāti, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako paṭijānāti, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako paṭijānāti, sante patirūpe gāhake dātabbaṁ. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭho bhikkhu anuppanne cīvare paṇḍako paṭijānāti, theyyasaṁvāsako paṭijānāti, titthiyapakkantako paṭijānāti, tiracchānagato paṭijānāti, mātughātako paṭijānāti, pitughātako paṭijānāti, arahantaghātako paṭijānāti, bhikkhunidūsako paṭijānāti, saṅghabhedako paṭijānāti, lohituppādako paṭijānāti, ubhatobyañjanako paṭijānāti, saṅgho sāmī. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭho bhikkhu uppanne cīvare abhājite pakkamati, sante patirūpe gāhake dātabbaṁ. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭho bhikkhu uppanne cīvare abhājite vibbhamati, kālaṁ karoti, sāmaṇero paṭijānāti, sikkhaṁ paccakkhātako paṭijānāti, antimavatthuṁ ajjhāpannako paṭijānāti, saṅgho sāmī. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭho bhikkhu uppanne cīvare abhājite ummattako paṭijānāti. Khittacitto paṭijānāti, vedanāṭṭo paṭijānāti, āpattiyā adassane ukkhittako paṭijānāti, āpattiyā appaṭikamme ukkhittako paṭijānāti, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako paṭijānāti, sante patirūpe gāhake dātabbaṁ. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭho bhikkhu uppanne cīvare abhājite paṇḍako paṭijānāti, theyyasaṁvāsako paṭijānāti, titthiyapakkantako paṭijānāti, tiracchānagato paṭijānāti, mātughātako paṭijānāti, pitughātako paṭijānāti, arahantaghātako paṭijānāti, bhikkhunidūsako paṭijānāti, saṅghabhedako paṭijānāti, lohituppādako paṭijānāti, ubhatobyañjanako paṭijānāti, saṅgho sāmī. 29. Saṅghebhinnecīvaruppādakathā Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭhānaṁ bhikkhūnaṁ anuppanne cīvare saṅgho bhijjati. Tattha manussā ekasmiṁ pakkhe udakaṁ denti, ekasmiṁ pakkhe cīvaraṁ denti— saṅghassa demāti. Saṅghassevetaṁ. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭhānaṁ bhikkhūnaṁ anuppanne cīvare saṅgho bhijjati. Tattha manussā ekasmiṁ pakkhe udakaṁ denti, tasmiṁyeva pakkhe cīvaraṁ denti— saṅghassa demāti. Saṅghassevetaṁ. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭhānaṁ bhikkhūnaṁ anuppanne cīvare saṅgho bhijjati. Tattha manussā ekasmiṁ pakkhe udakaṁ denti, ekasmiṁ pakkhe cīvaraṁ denti— pakkhassa demāti. Pakkhassevetaṁ. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭhānaṁ bhikkhūnaṁ anuppanne cīvare saṅgho bhijjati. Tattha manussā ekasmiṁ pakkhe udakaṁ denti, tasmiṁyeva pakkhe cīvaraṁ denti— pakkhassa demāti. Pakkhassevetaṁ. Idha pana, bhikkhave, vassaṁvuṭṭhānaṁ bhikkhūnaṁ uppanne cīvare abhājite saṅgho bhijjati. Sabbesaṁ samakaṁ bhājetabban”ti.
30. Duggahitasuggahitādikathā Tena kho pana samayena āyasmā revato aññatarassa bhikkhuno hatthe āyasmato sāriputtassa cīvaraṁ pāhesi— “imaṁ cīvaraṁ therassa dehī”ti. Atha kho so bhikkhu antarāmagge āyasmato revatassa vissāsā taṁ cīvaraṁ aggahesi. Atha kho āyasmā revato āyasmatā sāriputtena samāgantvā pucchi— “ahaṁ, bhante, therassa cīvaraṁ pāhesiṁ. Sampattaṁ taṁ cīvaran”ti? “Nāhaṁ taṁ, āvuso, cīvaraṁ passāmī”ti. Atha kho āyasmā revato taṁ bhikkhuṁ etadavoca— “ahaṁ, āvuso, āyasmato hatthe therassa cīvaraṁ pāhesiṁ. Kahaṁ taṁ cīvaran”ti? “Ahaṁ, bhante, āyasmato vissāsā taṁ cīvaraṁ aggahesin”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dehī’ti. So antarāmagge yo pahiṇati tassa vissāsā gaṇhāti. Suggahitaṁ. Yassa pahiyyati tassa vissāsā gaṇhāti. Duggahitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dehī’ti. So antarāmagge yassa pahiyyati tassa vissāsā gaṇhāti. Duggahitaṁ. Yo pahiṇati tassa vissāsā gaṇhāti. Suggahitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dehī’ti. So antarāmagge suṇāti— ‘yo pahiṇati so kālaṅkato’ti. Tassa matakacīvaraṁ adhiṭṭhāti. Svādhiṭṭhitaṁ. Yassa pahiyyati tassa vissāsā gaṇhāti. Duggahitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dehī’ti. So antarāmagge suṇāti— ‘yassa pahiyyati so kālaṅkato’ti. Tassa matakacīvaraṁ adhiṭṭhāti. Dvādhiṭṭhitaṁ. Yo pahiṇati tassa vissāsā gaṇhāti. Suggahitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dehī’ti. So antarāmagge suṇāti— ‘ubho kālaṅkatā’ti. Yo pahiṇati tassa matakacīvaraṁ adhiṭṭhāti. Svādhiṭṭhitaṁ. Yassa pahiyyati tassa matakacīvaraṁ adhiṭṭhāti. Dvādhiṭṭhitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dammī’ti. So antarāmagge yo pahiṇati tassa vissāsā gaṇhāti. Duggahitaṁ. Yassa pahiyyati tassa vissāsā gaṇhāti. Suggahitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dammī’ti. So antarāmagge yassa pahiyyati tassa vissāsā gaṇhāti. Suggahitaṁ. Yo pahiṇati tassa vissāsā gaṇhāti. Duggahitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dammī’ti. So antarāmagge suṇāti— ‘yo pahiṇati so kālaṅkato’ti. Tassa matakacīvaraṁ adhiṭṭhāti. Dvādhiṭṭhitaṁ. Yassa pahiyyati tassa vissāsā gaṇhāti. Suggahitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dammī’ti. So antarāmagge suṇāti— ‘yassa pahiyyati so kālaṅkato’ti. Tassa matakacīvaraṁ adhiṭṭhāti. Svādhiṭṭhitaṁ. Yo pahiṇati tassa vissāsā gaṇhāti. Duggahitaṁ. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu bhikkhussa hatthe cīvaraṁ pahiṇati— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dammī’ti. So antarāmagge suṇāti ‘ubho kālaṅkatā’ti. Yo pahiṇati tassa matakacīvaraṁ adhiṭṭhāti. Dvādhiṭṭhitaṁ. Yassa pahiyyati tassa matakacīvaraṁ adhiṭṭhāti. Svādhiṭṭhitaṁ.
31. Aṭṭhacīvaramātikā Aṭṭhimā, bhikkhave, mātikā cīvarassa uppādāya— sīmāya deti, katikāya deti, bhikkhāpaññattiyā deti, saṅghassa deti, ubhatosaṅghassa deti, vassaṁvuṭṭhasaṅghassa deti, ādissa deti, puggalassa deti. Sīmāya deti— yāvatikā bhikkhū antosīmagatā tehi bhājetabbaṁ. Katikāya deti— sambahulā āvāsā samānalābhā honti ekasmiṁ āvāse dinne sabbattha dinnaṁ hoti. Bhikkhāpaññattiyā deti, yattha saṅghassa dhuvakārā kariyyanti, tattha deti. Saṅghassa deti, sammukhībhūtena saṅghena bhājetabbaṁ. Ubhatosaṅghassa deti, bahukāpi bhikkhū honti, ekā bhikkhunī hoti, upaḍḍhaṁ dātabbaṁ, bahukāpi bhikkhuniyo honti, eko bhikkhu hoti, upaḍḍhaṁ dātabbaṁ. Vassaṁvuṭṭhasaṅghassa deti, yāvatikā bhikkhū tasmiṁ āvāse vassaṁvuṭṭhā, tehi bhājetabbaṁ. Ādissa deti, yāguyā vā bhatte vā khādanīye vā cīvare vā senāsane vā bhesajje vā. Puggalassa deti— ‘imaṁ cīvaraṁ itthannāmassa dammī’”ti. Cīvarakkhandhako aṭṭhamo. Tassuddānaṁ Rājagahako negamo, disvā vesāliyaṁ gaṇiṁ; Puna rājagahaṁ gantvā, rañño taṁ paṭivedayi. Putto sālavatikāya, abhayassa hi atrajo; Jīvatīti kumārena, saṅkhāto jīvako iti. So hi takkasīlaṁ gantvā, uggahetvā mahābhiso; Sattavassikaābādhaṁ, natthukammena nāsayi. Rañño bhagandalābādhaṁ, ālepena apākaḍḍhi; Mamañca itthāgārañca, buddhasaṅghaṁ cupaṭṭhahi. Rājagahako ca seṭṭhi, antagaṇṭhi tikicchitaṁ; Pajjotassa mahārogaṁ, ghatapānena nāsayi. Adhikārañca siveyyaṁ, abhisannaṁ sinehati; Tīhi uppalahatthehi, samattiṁsavirecanaṁ. Pakatattaṁ varaṁ yāci, siveyyañca paṭiggahi; Cīvarañca gihidānaṁ, anuññāsi tathāgato. Rājagahe janapade, bahuṁ uppajji cīvaraṁ; Pāvāro kosiyañceva, kojavo aḍḍhakāsikaṁ. Uccāvacā ca santuṭṭhi, nāgamesāgamesuṁ ca; Paṭhamaṁ pacchā sadisā, katikā ca paṭiharuṁ. Bhaṇḍāgāraṁ aguttañca, vuṭṭhāpenti tatheva ca; Ussannaṁ kolāhalañca, kathaṁ bhāje kathaṁ dade. Sakātirekabhāgena, paṭivīso kathaṁ dade; Chakaṇena sītudakā, uttaritu na jānare. Oropentā bhājanañca, pātiyā ca chamāya ca; Upacikā majjhe jīranti, ekato patthinnena ca. Pharusācchinnacchibandhā, addasāsi ubbhaṇḍite; Vīmaṁsitvā sakyamuni, anuññāsi ticīvaraṁ. Aññena atirekena, uppajji chiddameva ca; Cātuddīpo varaṁ yāci, dātuṁ vassikasāṭikaṁ. Āgantugamigilānaṁ, upaṭṭhākañca bhesajjaṁ; Dhuvaṁ udakasāṭiñca, paṇītaṁ atikhuddakaṁ. Thullakacchumukhaṁ khomaṁ, paripuṇṇaṁ adhiṭṭhānaṁ; Pacchimaṁ kato garuko, vikaṇṇo suttamokiri. Lujjanti nappahonti, ca anvādhikaṁ bahūni ca; Andhavane assatiyā, eko vassaṁ utumhi ca. Dve bhātukā rājagahe, upanando puna dvisu; Kucchivikāro gilāno, ubho ceva gilānakā. Naggā kusā vākacīraṁ, phalako kesakambalaṁ; Vāḷaulūkapakkhañca, ajinaṁ akkanāḷakaṁ. Potthakaṁ nīlapītañca, lohitaṁ mañjiṭṭhena ca; Kaṇhā mahāraṅganāma, acchinnadasikā tathā. Dīghapupphaphaṇadasā, kañcutirīṭaveṭhanaṁ; Anuppanne pakkamati, saṅgho bhijjati tāvade. Pakkhe dadanti saṅghassa, āyasmā revato pahi; Vissāsagāhādhiṭṭhāti, aṭṭha cīvaramātikāti. Imamhi khandhake vatthū channavuti. Cīvarakkhandhako niṭṭhito.