Parivāra 11. Adhikaraṇabheda

id: pli-tv-pvr11 VRI: vol 91 สยามรัฐ: vol 8 431 segments

Parivāra 11. Adhikaraṇabheda 1. Ukkoṭanabhedādi

Cattāri adhikaraṇāni. vri:91.287 · sya:8.372 Vivādādhikaraṇaṁ, anuvādādhikaraṇaṁ, āpattādhikaraṇaṁ, kiccādhikaraṇaṁ— imāni cattāri adhikaraṇāni.

Imesaṁ catunnaṁ adhikaraṇānaṁ kati ukkoṭā? Imesaṁ catunnaṁ adhikaraṇānaṁ dasa ukkoṭā. Vivādādhikaraṇassa dve ukkoṭā, anuvādādhikaraṇassa cattāro ukkoṭā, āpattādhikaraṇassa tayo ukkoṭā, kiccādhikaraṇassa eko ukkoṭo— imesaṁ catunnaṁ adhikaraṇānaṁ ime dasa ukkoṭā.

Vivādādhikaraṇaṁ ukkoṭento kati samathe ukkoṭeti? Anuvādādhikaraṇaṁ ukkoṭento kati samathe ukkoṭeti? Āpattādhikaraṇaṁ ukkoṭento kati samathe ukkoṭeti? Kiccādhikaraṇaṁ ukkoṭento kati samathe ukkoṭeti?

Vivādādhikaraṇaṁ ukkoṭento dve samathe ukkoṭeti. Anuvādādhikaraṇaṁ ukkoṭento cattāro samathe ukkoṭeti. Āpattādhikaraṇaṁ ukkoṭento tayo samathe ukkoṭeti. Kiccādhikaraṇaṁ ukkoṭento ekaṁ samathaṁ ukkoṭeti.

Kati ukkoṭā? Katihākārehi ukkoṭanaṁ pasavati? Katihaṅgehi samannāgato puggalo adhikaraṇaṁ ukkoṭeti? Kati puggalā adhikaraṇaṁ ukkoṭentā āpattiṁ āpajjanti?

Dvādasa ukkoṭā. vri:91.288 · sya:8.373 Dasahākārehi ukkoṭanaṁ pasavati. Catūhaṅgehi samannāgato puggalo adhikaraṇaṁ ukkoṭeti. Cattāro puggalā adhikaraṇaṁ ukkoṭentā āpattiṁ āpajjanti?

Katame dvādasa ukkoṭā? Akataṁ kammaṁ, dukkaṭaṁ kammaṁ, puna kātabbaṁ kammaṁ, anihataṁ, dunnihataṁ, puna nihanitabbaṁ, avinicchitaṁ, duvinicchitaṁ, puna vinicchitabbaṁ, avūpasantaṁ, duvūpasantaṁ, puna vūpasametabbanti— ime dvādasa ukkoṭā.

Katamehi dasahākārehi ukkoṭanaṁ pasavati? Tattha jātakaṁ adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, tattha jātakaṁ vūpasantaṁ adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, antarāmagge adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, antarāmagge vūpasantaṁ adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, tattha gataṁ adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, tattha gataṁ vūpasantaṁ adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, sativinayaṁ ukkoṭeti, amūḷhavinayaṁ ukkoṭeti, tassapāpiyasikaṁ ukkoṭeti, tiṇavatthārakaṁ ukkoṭeti— imehi dasahākārehi ukkoṭanaṁ pasavati.

Katamehi catūhaṅgehi samannāgato puggalo adhikaraṇaṁ ukkoṭeti? Chandāgatiṁ gacchanto adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, dosāgatiṁ gacchanto adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, mohāgatiṁ gacchanto adhikaraṇaṁ ukkoṭeti, bhayāgatiṁ gacchanto adhikaraṇaṁ ukkoṭeti— imehi catūhaṅgehi samannāgato puggalo adhikaraṇaṁ ukkoṭeti.

Katame cattāro puggalā adhikaraṇaṁ ukkoṭentā āpattiṁ āpajjanti? Tadahupasampanno ukkoṭeti ukkoṭanakaṁ pācittiyaṁ, āgantuko ukkoṭeti ukkoṭanakaṁ pācittiyaṁ, kārako ukkoṭeti ukkoṭanakaṁ pācittiyaṁ, chandadāyako ukkoṭeti ukkoṭanakaṁ pācittiyaṁ— ime cattāro puggalā adhikaraṇaṁ ukkoṭentā āpattiṁ āpajjanti.

2. Adhikaraṇanidānādi Vivādādhikaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ? vri:91.289 · sya:8.374 Anuvādādhikaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ? Āpattādhikaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ? Kiccādhikaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ?

Vivādādhikaraṇaṁ vivādanidānaṁ vivādasamudayaṁ vivādajātikaṁ vivādapabhavaṁ vivādasambhāraṁ vivādasamuṭṭhānaṁ. Anuvādādhikaraṇaṁ anuvādanidānaṁ anuvādasamudayaṁ anuvādajātikaṁ anuvādapabhavaṁ anuvādasambhāraṁ anuvādasamuṭṭhānaṁ. Āpattādhikaraṇaṁ āpattinidānaṁ āpattisamudayaṁ āpattijātikaṁ āpattipabhavaṁ āpattisambhāraṁ āpattisamuṭṭhānaṁ. Kiccādhikaraṇaṁ kiccayanidānaṁ kiccayasamudayaṁ kiccayajātikaṁ kiccayapabhavaṁ kiccayasambhāraṁ kiccayasamuṭṭhānaṁ.

Vivādādhikaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ? Anuvādādhikaraṇaṁ …pe… āpattādhikaraṇaṁ …pe… kiccādhikaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ?

Vivādādhikaraṇaṁ hetunidānaṁ, hetusamudayaṁ, hetujātikaṁ, hetupabhavaṁ, hetusambhāraṁ, hetusamuṭṭhānaṁ. Anuvādādhikaraṇaṁ …pe… āpattādhikaraṇaṁ …pe… kiccādhikaraṇaṁ hetunidānaṁ, hetusamudayaṁ, hetujātikaṁ, hetupabhavaṁ, hetusambhāraṁ, hetusamuṭṭhānaṁ.

Vivādādhikaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ? sya:8.375 Anuvādādhikaraṇaṁ …pe… āpattādhikaraṇaṁ …pe… kiccādhikaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ?

Vivādādhikaraṇaṁ paccayanidānaṁ, paccayasamudayaṁ, paccayajātikaṁ, paccayapabhavaṁ, paccayasambhāraṁ, paccayasamuṭṭhānaṁ. Anuvādādhikaraṇaṁ …pe… āpattādhikaraṇaṁ …pe… kiccādhikaraṇaṁ paccayanidānaṁ, paccayasamudayaṁ, paccayajātikaṁ, paccayapabhavaṁ, paccayasambhāraṁ, paccayasamuṭṭhānaṁ.

3. Adhikaraṇamūlādi Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ kati mūlāni, kati samuṭṭhānā? vri:91.290 Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ tettiṁsa mūlāni, tettiṁsa samuṭṭhānā.

Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katamāni tettiṁsa mūlāni? Vivādādhikaraṇassa dvādasa mūlāni, anuvādādhikaraṇassa cuddasa mūlāni, āpattādhikaraṇassa cha mūlāni, kiccādhikaraṇassa ekaṁ mūlaṁ, saṅgho— catunnaṁ adhikaraṇānaṁ imāni tettiṁsa mūlāni.

Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katame tettiṁsa samuṭṭhānā? Vivādādhikaraṇassa aṭṭhārasabhedakaravatthūni samuṭṭhānā, anuvādādhikaraṇassa catasso vipattiyo samuṭṭhānā, āpattādhikaraṇassa sattāpattikkhandhā samuṭṭhānā, kiccādhikaraṇassa cattāri kammāni samuṭṭhānā— catunnaṁ adhikaraṇānaṁ ime tettiṁsa samuṭṭhānā.

4. Adhikaraṇapaccayāpatti Vivādādhikaraṇaṁ āpattānāpattīti? sya:8.376 Vivādādhikaraṇaṁ na āpatti. Kiṁ pana vivādādhikaraṇapaccayā āpattiṁ āpajjeyyāti? Āma, vivādādhikaraṇapaccayā āpattiṁ āpajjeyya. Vivādādhikaraṇapaccayā kati āpattiyo āpajjati? Vivādādhikaraṇapaccayā dve āpattiyo āpajjati. Upasampannaṁ omasati, āpatti pācittiyassa; anupasampannaṁ omasati, āpatti dukkaṭassa— vivādādhikaraṇapaccayā imā dve āpattiyo āpajjati.

Tā āpattiyo catunnaṁ vipattīnaṁ kati vipattiyo bhajanti? Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katamaṁ adhikaraṇaṁ? Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ katihi āpattikkhandhehi saṅgahitā? Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhanti? Katihi adhikaraṇehi, katisu ṭhānesu, katihi samathehi sammanti?

Tā āpattiyo catunnaṁ vipattīnaṁ ekaṁ vipattiṁ bhajanti— vri:91.291 ācāravipattiṁ. Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ, āpattādhikaraṇaṁ. Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ dvīhi āpattikkhandhehi saṅgahitā— siyā pācittiyāpattikkhandhena, siyā dukkaṭāpattikkhandhena. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhanti. Ekena adhikaraṇena— kiccādhikaraṇena; tīsu ṭhānesu— saṅghamajjhe, gaṇamajjhe, puggalassa santike; tīhi samathehi sammanti— siyā sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca, siyā sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca.

Anuvādādhikaraṇaṁ āpattānāpattīti? sya:8.377 Anuvādādhikaraṇaṁ na āpatti. Kiṁ pana anuvādādhikaraṇapaccayā āpattiṁ āpajjeyyāti? Āma, anuvādādhikaraṇapaccayā āpattiṁ āpajjeyya. Anuvādādhikaraṇapaccayā, kati āpattiyo āpajjati? Anuvādādhikaraṇapaccayā tisso āpattiyo āpajjati. Bhikkhuṁ amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṁseti, āpatti saṅghādisesassa; amūlakena saṅghādisesena anuddhaṁseti, āpatti pācittiyassa; amūlikāya ācāravipattiyā anuddhaṁseti, āpatti dukkaṭassa— anuvādādhikaraṇapaccayā imā tisso āpattiyo āpajjati.

Tā āpattiyo catunnaṁ vipattīnaṁ dve vipattiyo bhajanti— sya:8.378 siyā sīlavipattiṁ, siyā ācāravipattiṁ. Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ, āpattādhikaraṇaṁ. Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ tīhi āpattikkhandhehi saṅgahitā— siyā saṅghādisesāpattikkhandhena, siyā pācittiyāpattikkhandhena, siyā dukkaṭāpattikkhandhena. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhanti. Yā tā āpattiyo garukā tā āpattiyo ekena adhikaraṇena— kiccādhikaraṇena; ekamhi ṭhāne— saṅghamajjhe; dvīhi samathehi sammanti— sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca. Yā tā āpattiyo lahukā tā āpattiyo ekena adhikaraṇena— kiccādhikaraṇena; tīsu ṭhānesu— saṅghamajjhe gaṇamajjhe puggalassa santike; tīhi samathehi sammanti— siyā sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca, siyā sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca.

Āpattādhikaraṇaṁ āpattānāpattīti? vri:91.292 Āpattādhikaraṇaṁ āpatti. Kiṁ pana āpattādhikaraṇapaccayā āpattiṁ āpajjeyyāti? Āma, āpattādhikaraṇapaccayā āpattiṁ āpajjeyya. Āpattādhikaraṇapaccayā kati āpattiyo āpajjati? Āpattādhikaraṇapaccayā catasso āpattiyo āpajjati. Bhikkhunī jānaṁ pārājikaṁ dhammaṁ paṭicchādeti, āpatti pārājikassa; vematikā paṭicchādeti, āpatti thullaccayassa; bhikkhu saṅghādisesaṁ paṭicchādeti, āpatti pācittiyassa; ācāravipattiṁ paṭicchādeti, āpatti dukkaṭassa— āpattādhikaraṇapaccayā imā catasso āpattiyo āpajjati.

Tā āpattiyo catunnaṁ vipattīnaṁ dve vipattiyo bhajanti— sya:8.379 siyā sīlavipattiṁ siyā ācāravipattiṁ. Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ āpattādhikaraṇaṁ. Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ catūhi āpattikkhandhehi saṅgahitā— siyā pārājikāpattikkhandhena, siyā thullaccayāpattikkhandhena, siyā pācittiyāpattikkhandhena, siyā dukkaṭāpattikkhandhena. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ ekena samuṭṭhānena samuṭṭhanti— kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhanti. Yā sā āpatti anavasesā sā āpatti na katamena adhikaraṇena, na katamamhi ṭhāne, na katamena samathena sammati. Yā tā āpattiyo lahukā tā āpattiyo ekena adhikaraṇena— kiccādhikaraṇena; tīsu ṭhānesu— saṅghamajjhe, gaṇamajjhe, puggalassa santike; tīhi samathehi sammanti— siyā sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca, siyā sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca.

Kiccādhikaraṇaṁ āpattānāpattīti? Kiccādhikaraṇaṁ na āpatti. Kiṁ pana kiccādhikaraṇapaccayā āpattiṁ āpajjeyyāti? Āma, kiccādhikaraṇapaccayā āpattiṁ āpajjeyya. Kiccādhikaraṇapaccayā kati āpattiyo āpajjati? Kiccādhikaraṇapaccayā pañca āpattiyo āpajjati. Ukkhittānuvattikā bhikkhunī yāvatatiyaṁ samanubhāsanāya na paṭinissajjati, ñattiyā dukkaṭaṁ; dvīhi kammavācāhi thullaccayā; kammavācāpariyosāne āpatti pārājikassa; bhedakānuvattakā bhikkhū yāvatatiyaṁ samanubhāsanāya na paṭinissajjanti, āpatti saṅghādisesassa; pāpikāya diṭṭhiyā yāvatatiyaṁ samanubhāsanāya na paṭinissajjanti, āpatti pācittiyassa— kiccādhikaraṇapaccayā imā pañca āpattiyo āpajjati.

Tā āpattiyo catunnaṁ vipattīnaṁ kati vipattiyo bhajanti? vri:91.293 · sya:8.380 Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katamaṁ adhikaraṇaṁ? Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ katihi āpattikkhandhehi saṅgahitā? Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhanti? Katihi adhikaraṇehi, katisu ṭhānesu, katihi samathehi sammanti?

Tā āpattiyo catunnaṁ vipattīnaṁ dve vipattiyo bhajanti— siyā sīlavipattiṁ siyā ācāravipattiṁ. Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ āpattādhikaraṇaṁ. Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ pañcahi āpattikkhandhehi saṅgahitā— siyā pārājikāpattikkhandhena, siyā saṅghādisesāpattikkhandhena, siyā thullaccayāpattikkhandhena, siyā pācittiyāpattikkhandhena, siyā dukkaṭāpattikkhandhena. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ ekena samuṭṭhānena samuṭṭhanti— kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhanti. Yā sā āpatti anavasesā sā āpatti na katamena adhikaraṇena, na katamamhi ṭhāne, na katamena samathena sammati. Yā sā āpatti garukā sā āpatti ekena adhikaraṇena— kiccādhikaraṇena; ekamhi ṭhāne— saṅghamajjhe; dvīhi samathehi sammati— sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca. Yā tā āpattiyo lahukā tā āpattiyo ekena adhikaraṇena— kiccādhikaraṇena; tīsu ṭhānesu— saṅghamajjhe, gaṇamajjhe, puggalassa santike; tīhi samathehi sammanti— siyā sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca, siyā sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca.

5. Adhikaraṇādhippāya Vivādādhikaraṇaṁ hoti anuvādādhikaraṇaṁ, hoti āpattādhikaraṇaṁ, hoti kiccādhikaraṇaṁ. sya:8.381 Vivādādhikaraṇaṁ na hoti anuvādādhikaraṇaṁ, na hoti āpattādhikaraṇaṁ, na hoti kiccādhikaraṇaṁ; api ca, vivādādhikaraṇapaccayā hoti anuvādādhikaraṇaṁ, hoti āpattādhikaraṇaṁ, hoti kiccādhikaraṇaṁ. Yathā kathaṁ viya? Idha bhikkhū vivadanti— dhammoti vā adhammoti vā …pe… duṭṭhullāpattīti vā aduṭṭhullāpattīti vā. Yaṁ tattha bhaṇḍanaṁ kalaho viggaho vivādo nānāvādo aññathāvādo vipaccatāya vohāro medhakaṁ, idaṁ vuccati vivādādhikaraṇaṁ. Vivādādhikaraṇe saṅgho vivadati vivādādhikaraṇaṁ. Vivadamāno anuvadati anuvādādhikaraṇaṁ. Anuvadamāno āpattiṁ āpajjati āpattādhikaraṇaṁ. Tāya āpattiyā saṅgho kammaṁ karoti kiccādhikaraṇaṁ. Evaṁ vivādādhikaraṇapaccayā hoti anuvādādhikaraṇaṁ, hoti āpattādhikaraṇaṁ, hoti kiccādhikaraṇaṁ.

Anuvādādhikaraṇaṁ hoti āpattādhikaraṇaṁ, hoti kiccādhikaraṇaṁ, hoti vivādādhikaraṇaṁ. vri:91.294 · sya:8.382 Anuvādādhikaraṇaṁ na hoti āpattādhikaraṇaṁ, na hoti kiccādhikaraṇaṁ, na hoti vivādādhikaraṇaṁ; api ca anuvādādhikaraṇapaccayā hoti āpattādhikaraṇaṁ, hoti kiccādhikaraṇaṁ, hoti vivādādhikaraṇaṁ. Yathā kathaṁ viya? Idha bhikkhū bhikkhuṁ anuvadanti sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā vā ājīvavipattiyā vā. Yo tattha anuvādo anuvadanā anullapanā anubhaṇanā anusampavaṅkatā abbhussahanatā anubalappadānaṁ, idaṁ vuccati anuvādādhikaraṇaṁ. Anuvādādhikaraṇe saṅgho vivadati, vivādādhikaraṇaṁ. Vivadamāno anuvadati, anuvādādhikaraṇaṁ. Anuvadamāno āpattiṁ āpajjati, āpattādhikaraṇaṁ. Tāya āpattiyā saṅgho kammaṁ karoti, kiccādhikaraṇaṁ. Evaṁ anuvādādhikaraṇapaccayā hoti āpattādhikaraṇaṁ, hoti kiccādhikaraṇaṁ, hoti vivādādhikaraṇaṁ.

Āpattādhikaraṇaṁ hoti kiccādhikaraṇaṁ, hoti vivādādhikaraṇaṁ, hoti anuvādādhikaraṇaṁ. Āpattādhikaraṇaṁ na hoti kiccādhikaraṇaṁ, na hoti vivādādhikaraṇaṁ, na hoti anuvādādhikaraṇaṁ; api ca āpattādhikaraṇapaccayā hoti kiccādhikaraṇaṁ, hoti vivādādhikaraṇaṁ, hoti anuvādādhikaraṇaṁ. Yathā kathaṁ viya? Pañcapi āpattikkhandhā āpattādhikaraṇaṁ, sattapi āpattikkhandhā āpattādhikaraṇaṁ, idaṁ vuccati āpattādhikaraṇaṁ. Āpattādhikaraṇe saṅgho vivadati vivādādhikaraṇaṁ. Vivadamāno anuvadati anuvādādhikaraṇaṁ. Anuvadamāno āpattiṁ āpajjati āpattādhikaraṇaṁ. Tāya āpattiyā saṅgho kammaṁ karoti kiccādhikaraṇaṁ. Evaṁ āpattādhikaraṇapaccayā hoti kiccādhikaraṇaṁ, hoti vivādādhikaraṇaṁ, hoti anuvādādhikaraṇaṁ.

Kiccādhikaraṇaṁ hoti vivādādhikaraṇaṁ, hoti anuvādādhikaraṇaṁ, hoti āpattādhikaraṇaṁ. sya:8.383 Kiccādhikaraṇaṁ na hoti vivādādhikaraṇaṁ, na hoti anuvādādhikaraṇaṁ, na hoti āpattādhikaraṇaṁ; api ca kiccādhikaraṇapaccayā hoti vivādādhikaraṇaṁ, hoti anuvādādhikaraṇaṁ, hoti āpattādhikaraṇaṁ. Yathā kathaṁ viya? Yā saṅghassa kiccayatā karaṇīyatā apalokanakammaṁ ñattikammaṁ ñattidutiyakammaṁ ñatticatutthakammaṁ, idaṁ vuccati kiccādhikaraṇaṁ. Kiccādhikaraṇe saṅgho vivadati vivādādhikaraṇaṁ. Vivadamāno anuvadati anuvādādhikaraṇaṁ. Anuvadamāno āpattiṁ āpajjati āpattādhikaraṇaṁ. Tāya āpattiyā saṅgho kammaṁ karoti kiccādhikaraṇaṁ. Evaṁ kiccādhikaraṇapaccayā hoti vivādādhikaraṇaṁ, hoti anuvādādhikaraṇaṁ, hoti āpattādhikaraṇaṁ.

6. Pucchāvāra Yattha sativinayo tattha sammukhāvinayo? vri:91.295 Yattha sammukhāvinayo tattha sativinayo? Yattha amūḷhavinayo tattha sammukhāvinayo? Yattha sammukhāvinayo tattha amūḷhavinayo? Yattha paṭiññātakaraṇaṁ tattha sammukhāvinayo? Yattha sammukhāvinayo tattha paṭiññātakaraṇaṁ? Yattha yebhuyyasikā tattha sammukhāvinayo? Yattha sammukhāvinayo tattha yebhuyyasikā? Yattha tassapāpiyasikā tattha sammukhāvinayo? Yattha sammukhāvinayo tattha tassapāpiyasikā? Yattha tiṇavatthārako tattha sammukhāvinayo? Yattha sammukhāvinayo tattha tiṇavatthārako?

7. Vissajjanāvāra Yasmiṁ samaye sammukhāvinayena ca sativinayena ca adhikaraṇaṁ vūpasammati— sya:8.384 yattha sativinayo tattha sammukhāvinayo, yattha sammukhāvinayo tattha sativinayo, na tattha amūḷhavinayo, na tattha paṭiññātakaraṇaṁ, na tattha yebhuyyasikā, na tattha tassapāpiyasikā, na tattha tiṇavatthārako. Yasmiṁ samaye sammukhāvinayena ca amūḷhavinayena ca …pe… sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca …pe… sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca …pe… sammukhāvinayena ca tassapāpiyasikāya ca …pe… sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca adhikaraṇaṁ vūpasammati— yattha tiṇavatthārako tattha sammukhāvinayo, yattha sammukhāvinayo tattha tiṇavatthārako, na tattha sativinayo, na tattha amūḷhavinayo, na tattha paṭiññātakaraṇaṁ, na tattha yebhuyyasikā, na tattha tassapāpiyasikā.

8. Saṁsaṭṭhavāra Sammukhāvinayoti vā sativinayoti vā ime dhammā saṁsaṭṭhā udāhu visaṁsaṭṭhā? vri:91.296 Labbhā ca panimesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ? Sammukhāvinayoti vā amūḷhavinayoti vā …pe… sammukhāvinayoti vā paṭiññātakaraṇanti vā … sammukhāvinayoti vā yebhuyyasikāti vā … sammukhāvinayoti vā tassapāpiyasikāti vā … sammukhāvinayoti vā tiṇavatthārakoti vā—ime dhammā saṁsaṭṭhā, udāhu visaṁsaṭṭhā? Labbhā ca panimesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ?

Sammukhāvinayoti vā sativinayoti vā— sya:8.385 ime dhammā saṁsaṭṭhā, no visaṁsaṭṭhā; na ca labbhā imesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ. Sammukhāvinayoti vā amūḷhavinayoti vā …pe… sammukhāvinayoti vā paṭiññātakaraṇanti vā … sammukhāvinayoti vā yebhuyyasikāti vā … sammukhāvinayoti vā tassapāpiyasikāti vā … sammukhāvinayoti vā tiṇavatthārakoti vā— ime dhammā saṁsaṭṭhā, no visaṁsaṭṭhā; na ca labbhā imesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ.

9. Sattasamathanidāna Sammukhāvinayo kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavo, kiṁsambhāro kiṁsamuṭṭhāno? Sativinayo kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavo, kiṁsambhāro, kiṁsamuṭṭhāno? Amūḷhavinayo kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavo, kiṁsambhāro, kiṁsamuṭṭhāno? Paṭiññātakaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavaṁ, kiṁsambhāraṁ, kiṁsamuṭṭhānaṁ? Yebhuyyasikā kiṁnidānā, kiṁsamudayā, kiṁjātikā, kiṁpabhavā, kiṁsambhārā, kiṁsamuṭṭhānā? Tassapāpiyasikā kiṁnidānā, kiṁsamudayā, kiṁjātikā, kiṁpabhavā, kiṁsambhārā, kiṁsamuṭṭhānā? Tiṇavatthārako kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavo, kiṁsambhāro, kiṁsamuṭṭhāno?

Sammukhāvinayo nidānanidāno, nidānasamudayo, nidānajātiko, nidānapabhavo, nidānasambhāro, nidānasamuṭṭhāno. Sativinayo …pe… amūḷhavinayo …pe… paṭiññātakaraṇaṁ nidānanidānaṁ, nidānasamudayaṁ, nidānajātikaṁ, nidānapabhavaṁ, nidānasambhāraṁ, nidānasamuṭṭhānaṁ. Yebhuyyasikā …pe… tassapāpiyasikā nidānanidānā, nidānasamudayā, nidānajātikā, nidānapabhavā, nidānasambhārā, nidānasamuṭṭhānā. Tiṇavatthārako nidānanidāno, nidānasamudayo, nidānajātiko, nidānapabhavo, nidānasambhāro, nidānasamuṭṭhāno.

Sammukhāvinayo kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavo, kiṁsambhāro, kiṁsamuṭṭhāno? vri:91.297 Sativinayo …pe… amūḷhavinayo …pe… paṭiññātakaraṇaṁ …pe… yebhuyyasikā …pe… tassapāpiyasikā …pe… tiṇavatthārako kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavo, kiṁsambhāro, kiṁsamuṭṭhāno?

Sammukhāvinayo hetunidāno, hetusamudayo, hetujātiko, hetupabhavo, hetusambhāro, hetusamuṭṭhāno. sya:8.386 Sativinayo …pe… amūḷhavinayo …pe… paṭiññātakaraṇaṁ hetunidānaṁ, hetusamudayaṁ, hetujātikaṁ, hetupabhavaṁ, hetusambhāraṁ, hetusamuṭṭhānaṁ. Yebhuyyasikā …pe… tassapāpiyasikā hetunidānā, hetusamudayā, hetujātikā, hetupabhavā, hetusambhārā, hetusamuṭṭhānā. Tiṇavatthārako hetunidāno, hetusamudayo, hetujātiko, hetupabhavo, hetusambhāro, hetusamuṭṭhāno.

Sammukhāvinayo kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavo, kiṁsambhāro, kiṁsamuṭṭhāno? Sativinayo …pe… amūḷhavinayo …pe… paṭiññātakaraṇaṁ …pe… yebhuyyasikā …pe… tassapāpiyasikā …pe… tiṇavatthārako kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavo, kiṁsambhāro, kiṁsamuṭṭhāno? Sammukhāvinayo paccayanidāno, paccayasamudayo, paccayajātiko, paccayapabhavo, paccayasambhāro, paccayasamuṭṭhāno. Sativinayo …pe… amūḷhavinayo …pe… paṭiññātakaraṇaṁ paccayanidānaṁ, paccayasamudayaṁ, paccayajātikaṁ, paccayapabhavaṁ, paccayasambhāraṁ, paccayasamuṭṭhānaṁ. Yebhuyyasikā …pe… tassapāpiyasikā paccayanidānā, paccayasamudayā, paccayajātikā, paccayapabhavā, paccayasambhārā, paccayasamuṭṭhānā. Tiṇavatthārako paccayanidāno, paccayasamudayo, paccayajātiko, paccayapabhavo, paccayasambhāro, paccayasamuṭṭhāno.

Sattannaṁ samathānaṁ kati mūlāni, kati samuṭṭhānā? sya:8.387 Sattannaṁ samathānaṁ chabbīsa mūlāni, chattiṁsa samuṭṭhānā. Sattannaṁ samathānaṁ katamāni chabbīsa mūlāni? Sammukhāvinayassa cattāri mūlāni— saṅghasammukhatā, dhammasammukhatā, vinayasammukhatā, puggalasammukhatā; sativinayassa cattāri mūlāni; amūḷhavinayassa cattāri mūlāni; paṭiññātakaraṇassa dve mūlāni— yo ca deseti yassa ca deseti; yebhuyyasikāya cattāri mūlāni; tassapāpiyasikāya cattāri mūlāni; tiṇavatthārakassa cattāri mūlāni— saṅghasammukhatā, dhammasammukhatā, vinayasammukhatā, puggalasammukhatā— sattannaṁ samathānaṁ imāni chabbīsa mūlāni.

Sattannaṁ samathānaṁ katame chattiṁsa samuṭṭhānā? vri:91.298 Sativinayassa kammassa kiriyā, karaṇaṁ, upagamanaṁ, ajjhupagamanaṁ, adhivāsanā, appaṭikkosanā. Amūḷhavinayassa kammassa …pe… paṭiññātakaraṇassa kammassa … yebhuyyasikāya kammassa … tassapāpiyasikāya kammassa … tiṇavatthārakassa kammassa kiriyā, karaṇaṁ, upagamanaṁ, ajjhupagamanaṁ, adhivāsanā, appaṭikkosanā— sattannaṁ samathānaṁ ime chattiṁsa samuṭṭhānā.

10. Sattasamathanānatthādi Sammukhāvinayoti vā sativinayoti vā—ime dhammā nānatthā nānābyañjanā, udāhu ekatthā byañjanameva nānaṁ? sya:8.388 Sammukhāvinayoti vā amūḷhavinayoti vā …pe… sammukhāvinayoti vā paṭiññātakaraṇanti vā … sammukhāvinayoti vā yebhuyyasikāti vā … sammukhāvinayoti vā tassapāpiyasikāti vā … sammukhāvinayoti vā tiṇavatthārakoti vā—ime dhammā nānatthā nānābyañjanā, udāhu ekatthā byañjanameva nānaṁ? Sammukhāvinayoti vā sativinayoti vā—ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Sammukhāvinayoti vā amūḷhavinayoti vā …pe… sammukhāvinayoti vā paṭiññātakaraṇanti vā … sammukhāvinayoti vā yebhuyyasikāti vā … sammukhāvinayoti vā tassapāpiyasikāti vā … sammukhāvinayoti vā tiṇavatthārakoti vā—ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.

Vivādo vivādādhikaraṇaṁ, vivādo no adhikaraṇaṁ, adhikaraṇaṁ no vivādo, adhikaraṇañceva vivādo ca? Siyā vivādo vivādādhikaraṇaṁ, siyā vivādo no adhikaraṇaṁ, siyā adhikaraṇaṁ no vivādo, siyā adhikaraṇañceva vivādo ca.

Tattha katamo vivādo vivādādhikaraṇaṁ? Idha bhikkhū vivadanti dhammoti vā adhammoti vā …pe… duṭṭhullā āpattīti vā aduṭṭhullā āpattīti vā. Yaṁ tattha bhaṇḍanaṁ, kalaho, viggaho, vivādo, nānāvādo, aññathāvādo, vipaccatāya vohāro, medhakaṁ— ayaṁ vivādo vivādādhikaraṇaṁ.

Tattha katamo vivādo no adhikaraṇaṁ? vri:91.299 Mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati— ayaṁ vivādo no adhikaraṇaṁ.

Tattha katamaṁ adhikaraṇaṁ no vivādo? Anuvādādhikaraṇaṁ, āpattādhikaraṇaṁ, kiccādhikaraṇaṁ— idaṁ adhikaraṇaṁ no vivādo.

Tattha katamaṁ adhikaraṇañceva vivādo ca? Vivādādhikaraṇaṁ adhikaraṇañceva vivādo ca.

Anuvādo anuvādādhikaraṇaṁ, anuvādo no adhikaraṇaṁ, adhikaraṇaṁ no anuvādo, adhikaraṇañceva anuvādo ca? sya:8.389 Siyā anuvādo anuvādādhikaraṇaṁ, siyā anuvādo no adhikaraṇaṁ, siyā adhikaraṇaṁ no anuvādo, siyā adhikaraṇañceva anuvādo ca.

Tattha katamo anuvādo anuvādādhikaraṇaṁ? Idha bhikkhū bhikkhuṁ anuvadanti sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā vā ājīvavipattiyā vā. Yo tattha anuvādo, anuvadanā anullapanā anubhaṇanā anusampavaṅkatā abbhussahanatā anubalappadānaṁ— ayaṁ anuvādo anuvādādhikaraṇaṁ.

Tattha katamo anuvādo no adhikaraṇaṁ? Mātāpi puttaṁ anuvadati, puttopi mātaraṁ anuvadati, pitāpi puttaṁ anuvadati, puttopi pitaraṁ anuvadati, bhātāpi bhātaraṁ anuvadati, bhātāpi bhaginiṁ anuvadati, bhaginīpi bhātaraṁ anuvadati, sahāyopi sahāyaṁ anuvadati— ayaṁ anuvādo no adhikaraṇaṁ.

Tattha katamaṁ adhikaraṇaṁ no anuvādo? Āpattādhikaraṇaṁ kiccādhikaraṇaṁ vivādādhikaraṇaṁ— idaṁ adhikaraṇaṁ no anuvādo.

Tattha katamaṁ adhikaraṇañceva anuvādo ca? Anuvādādhikaraṇaṁ adhikaraṇañceva anuvādo ca.

Āpatti āpattādhikaraṇaṁ, āpatti no adhikaraṇaṁ, adhikaraṇaṁ no āpatti, adhikaraṇañceva āpatti ca? vri:91.300 Siyā āpatti āpattādhikaraṇaṁ, siyā āpatti no adhikaraṇaṁ, siyā adhikaraṇaṁ no āpatti, siyā adhikaraṇañceva āpatti ca.

Tattha katamā āpatti āpattādhikaraṇaṁ? sya:8.390 Pañcapi āpattikkhandhā āpattādhikaraṇaṁ. Sattapi āpattikkhandhā āpattādhikaraṇaṁ. Ayaṁ āpatti āpattādhikaraṇaṁ.

Tattha katamā āpatti no adhikaraṇaṁ? Sotāpatti samāpatti— ayaṁ āpatti no adhikaraṇaṁ.

Tattha katamaṁ adhikaraṇaṁ no āpatti? Kiccādhikaraṇaṁ vivādādhikaraṇaṁ anuvādādhikaraṇaṁ— idaṁ adhikaraṇaṁ no āpatti.

Tattha katamaṁ adhikaraṇañceva āpatti ca? Āpattādhikaraṇaṁ adhikaraṇañceva āpatti ca.

Kiccaṁ kiccādhikaraṇaṁ, kiccaṁ no adhikaraṇaṁ, adhikaraṇaṁ no kiccaṁ, adhikaraṇañceva kiccañca? Siyā kiccaṁ kiccādhikaraṇaṁ, siyā kiccaṁ no adhikaraṇaṁ, siyā adhikaraṇaṁ no kiccaṁ, siyā adhikaraṇañceva kiccañca.

Tattha katamaṁ kiccaṁ kiccādhikaraṇaṁ? Yā saṅghassa kiccayatā karaṇīyatā apalokanakammaṁ ñattikammaṁ ñattidutiyakammaṁ ñatticatutthakammaṁ— idaṁ kiccaṁ kiccādhikaraṇaṁ.

Tattha katamaṁ kiccaṁ no adhikaraṇaṁ? Ācariyakiccaṁ upajjhāyakiccaṁ samānupajjhāyakiccaṁ samānācariyakiccaṁ— idaṁ kiccaṁ no adhikaraṇaṁ.

Tattha katamaṁ adhikaraṇaṁ no kiccaṁ? Vivādādhikaraṇaṁ anuvādādhikaraṇaṁ āpattādhikaraṇaṁ— idaṁ adhikaraṇaṁ no kiccaṁ.

Tattha katamaṁ adhikaraṇañceva kiccañca? vri:91.301 Kiccādhikaraṇaṁ adhikaraṇañceva kiccaṁ cāti.

Adhikaraṇabhedaṁ niṭṭhitaṁ.

Tassuddānaṁ

Adhikaraṇaṁ ukkoṭā, sya:8.391 ākārā puggalena ca; Nidānahetupaccayā, mūlaṁ samuṭṭhānena ca.

Āpatti hoti yattha ca, saṁsaṭṭhā nidānena ca; Hetupaccayamūlāni, samuṭṭhānena byañjanā; Vivādo adhikaraṇanti, bhedādhikaraṇe idanti.